ٿوريم

ٿوريم هڪ ڪيميائي عنصر آهي، جنهن جو نشان Th ۽ ائٽم جو انگ 90 آهي. ٿوريم هڪ ڪمزور تابڪاري هلڪي چاندي وانگر ڌاتو آهي، جيڪو هوا ۾ اچڻ سان ڳاڙهو خاڪي رنگ جو ٿي ويندو آهي ۽ ٿوريم ڊاءِ آڪسائيڊ ٺاهي ٿو . هي نرم، ڳچي سگهندڙ ۽ ان جو ڳرڻ جو نقطو (Melting point) تمام گهڻو آهي . ٿوريم هڪ مثبت اليڪٽروپوزيٽو ايڪٽينائڊ آهي، جنهن جي ڪيمسٽري +4 آڪسيڊيشن واري حالت تي غالب آهي. هي تمام گهڻو رد عمل وارو آهي ۽ جڏهن ان کي باریک ڪيو وڃي ٿو ته هوا ۾ باهه پڪڙي سگهي ٿو . ٿوريم جا سڀ معلوم ٿيل آئسٽوپ اڻ مستحڪم آهن . سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسٽوپ، 232Th، جي اڌ عمر 14.0 بلين سال آهي، جيڪا تقريباً ڪائنات جي عمر جي برابر آهي . هي تمام آهستي آهستي الفا ڊڪي ذريعي ڊڪي ٿيندو آهي، جنهن سان هڪ ڊڪي چين شروع ٿيندي آهي، جنهن کي ٿوريم سيريز چيو وڃي ٿو، ۽ اها مستحڪم 208Pb تي ختم ٿيندي آهي. ڌرتيءَ تي، ٿوريم ۽ يورينيم ئي اهڙا عنصر آهن جن جا ڪي به مستحڪم يا لڳ ڀڳ مستحڪم آئسٽوپ نه آهن، جيڪي اڃا تائين وڏي مقدار ۾ قدرتي طور تي پنهنجي شروعاتي حالت ۾ ملن ٿا. اندازي مطابق، ٿوريم ڌرتيءَ جي پپڙي ۾ يورينيم کان ٽي ڀيرا وڌيڪ مقدار ۾ موجود آهي، ۽ ان کي خاص طور تي مونازائيٽ واري واري مان نادر زميني عنصرن کي ڪڍڻ دوران هڪ ضمني پيداوار طور صاف ڪيو ويندو آهي. ٿوريم کي 1828ع ۾ سويڊش ڪيمسٽ يونس جيڪب برزيليئس دريافت ڪيو هو، جڏهن هو لانگيسنڊ فجورڊ ۾ بريويڪ ويجهو لوويا تي مورٽن ٿري ايسارڪ طرفان مليل هڪ نئين معدنيات جو تجزيو ڪري رهيو هو. هن ان جو نالو ٿور تي رکيو، جيڪو گجگوڙ ۽ جنگ جو نورس ديوتا هو. ان جا پهريان استعمال 19هين صدي جي آخر ۾ ترقي ڪيا ويا. 20هين صدي جي پهرين ڏهاڪن دوران، ٿوريم جي تابڪاري کي عام طور تي تسليم ڪيو ويو. 20هين صدي جي ٻئي اڌ ۾، ٿوريم کي ان جي تابڪاري خاصيتن جي باري ۾ خدشن جي ڪري ڪيترن ئي استعمالن ۾ تبديل ڪيو ويو. ٿوريم اڃا به TIG ويلڊنگ اليڪٽروڊس ۾ هڪ الائنگ عنصر طور استعمال ٿيندو آهي، پر ان کي آهستي آهستي ميدان ۾ مختلف جوڙجڪ سان تبديل ڪيو پيو وڃي. اهو اعليٰ قسم جي آپٽڪس ۽ سائنسي اوزارن ۾ پڻ استعمال ٿيندو هو، ڪجهه نشرياتي ويڪيوم ٽيوبن ۾، ۽ گيس جي شعلن ۾ روشني جي ذريعي طور، پر هاڻي انهن جو استعمال تمام گهٽ ٿي ويو آهي. ان کي ائٽمي ريئڪٽرن ۾ يورينيم جي بدلي ائٽمي ٻارڻ طور استعمال ڪرڻ جو مشورو ڏنو ويو آهي، ۽ ڪيترائي ٿوريم ريئڪٽر ٺاهيا ويا آهن . ٿوريم ميگنيشيم کي مضبوط ڪرڻ، بجليءَ ۽ ويلڊنگ جي سامان ۾ ٽنگسٽن جي تار کي ڪوٽ ڪرڻ، بجليءَ جي لیمپ ۾ ٽنگسٽن جي داڻن جي ماپ کي ڪنٽرول ڪرڻ، وڌيڪ گرمي پد تي استعمال ٿيندڙ برتن ۽ ڪئميرا ۽ سائنسي اوزارن جي لينس سميت شيشي ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي. ٿوريم جي ٻين استعمالن ۾ گرميءَ کي برداشت ڪندڙ سيرامڪس، جهازن جا انجڻ، ۽ لائٽ بلب شامل آهن. سمنڊ جي سائنس قديم سمنڊ کي سمجهڻ لاءِ 231Pa/230Th جي آئسٽوپ جي تناسب کي استعمال ڪيو آهي .