ٿراپي

سانچو:Infobox interventions ٿراپي (Therapy) يا طبي علاج (Medical treatment) مان مراد ڪنهن صحت جي مسئلي کي حل ڪرڻ يا ان کي بهتر بڻائڻ جي ڪوشش آهي، جيڪا عام طور تي طبي تشخيص (Medical diagnosis) کان پوءِ ڪئي ويندي آهي. طبي اصطلاح ۾ علاج يا ٿراپي کي اڪثر مخفف طور Tx يا T_x لکيو ويندو آهي. اصولي طور تي، هر ٿراپي جا پنهنجا فائدا (indications) ۽ نقصان يا روڪون (contraindications) هونديون آهن. ٿراپي جا ڪيترائي قسم آهن ۽ ضروري ناهي ته هر ٿراپي اثرائتي هجي. ڪيتريون ئي ٿراپيون ناپسنديده منفي اثر (adverse effects) به پيدا ڪري سگهن ٿيون.

صحت جي ماهرن جي استعمال ۾ 'علاج' ۽ 'ٿراپي' اڪثر هڪٻئي جي مترادف طور استعمال ٿيندا آهن. پر ذهني صحت جي حوالي سان، 'ٿراپي' مان مراد خاص طور تي نفسياتي علاج (psychotherapy) ورتي ويندي آهي. هڪ ٿراپسٽ (Therapist) اهو شخص هوندو آهي جيڪو ٿراپي جي ڪنهن به قسم جي خدمت فراهم ڪري. ٿراپسٽ مان مراد اهي تربيت يافته ماهر آهن جيڪي ڪنهن به قسم جي علاج يا بحاليءَ (rehabilitation) جي خدمتن ۾ مصروف هجن.

اصطلاحي فرق

لفظ سارسنڀال (care)، ٿراپي (therapy)، علاج (treatment)، ۽ مداخلت (intervention) هڪ ئي دائري ۾ اچن ٿا، پر انهن جي استعمال ۾ معمولي فرق آهي. 'سارسنڀال' (Care) هڪ وسيع اصطلاح آهي جيڪو صحت جي حفاظت لاءِ ڪيل هر عمل کي ظاهر ڪري ٿو (مثال طور: بچاءُ واري سارسنڀال). ان جي مقابلي ۾ 'مداخلت' (Intervention) ڪنهن خاص ۽ واضع عمل کي چيو ويندو آهي (مثال طور: دل جي سرجري). ٿراپي ۽ علاج انهن ٻنهي جي وچ واري صورتحال آهن. انگريزي لفظ "therapy" لاطيني لفظ therapīa ۽ قديم يوناني لفظ θεραπεία مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "شفا ڏيڻ" يا "علاج ڪرڻ".

ٿراپي جا قسم

جسماني يا ذهني حالت جي علاج لاءِ ٿراپي جا ٽي وڏا شعبا آهن: روايتي طب (سائنسي بنيادن تي)، قديم طب (ثقافتي رواج)، ۽ متبادل طب (Alternative medicine).

سارسنڀال جا درجا (Levels of Care)

سارسنڀال کي شدت ۽ وقت جي لحاظ کان هيٺين درجن ۾ ورهايو ويو آهي:

• فوري سارسنڀال (Urgent care): اهڙا مسئلا جيڪي اڄ ئي حل ڪرڻ ضروري هجن پر اهي ايمرجنسي نه هجن.
• ايمرجنسي سارسنڀال (Emergency care): هنگامي حالتن ۾ ڏنو ويندو علاج، اڪثر تشخيص کان اڳ شروع ڪيو ويندو آهي.
• سخت سارسنڀال (Intensive care/ICU): تمام گهڻو بيمار يا زخمي مريضن لاءِ، جتي تيز فيصلن جي ضرورت هوندي آهي.
• ايمبوليٽري سارسنڀال (Ambulatory care): اهڙو علاج جتي مريض پاڻ هلي اچي ۽ علاج ڪرائي گهر هليو وڃي (آئوٽ پيشنٽ).
• گهريلو سارسنڀال (Home care): گهر ۾ مليل علاج، جيڪو طبي عملو يا گهر جا ڀاتي فراهم ڪن.
• پرائمري ڪيئر (Primary care): صحت جي سارسنڀال جو پهريون ۽ بنيادي مرڪز.
• سيڪنڊري ڪيئر (Secondary care): ماهر ڊاڪٽرن (جهڙوڪ دل يا چمڙي جا ماهر) پاران ڏنل علاج.
• ٽرشري ڪيئر (Tertiary care): وڌيڪ جديد ۽ پيچيده علاج جيڪو وڏن اسپتالن ۾ ڪيو ويندو آهي.
• پاليٽو ڪيئر (Palliative care): اهڙو علاج جنهن جو مقصد بيماري ختم ڪرڻ نه پر مريض جي تڪليف گهٽائڻ ۽ کيس سڪون پهچائڻ هجي، خاص ڪري آخري وقت ۾.

علاج جون لائنون (Lines of therapy)

علاج جا فيصلا اڪثر هڪ ترتيب سان ڪيا ويندا آهن:

• فرسٽ لائن ٿراپي (First-line): اهو پهريون علاج جيڪو سڀ کان وڌيڪ اثرائتو ۽ محفوظ سمجهي شروع ڪيو وڃي.
• سيڪنڊ لائن ٿراپي (Second-line): جيڪڏهن پهريون علاج ناڪام ٿئي يا ان جا منفي اثر وڌيڪ هجن ته هي متبادل علاج شروع ڪيو ويندو آهي.
• ايڊجونٽ ٿراپي (Adjuvant therapy): بنيادي علاج سان گڏ اضافي طور ڏنو ويندو علاج.

مقصد جي لحاظ کان ٿراپي جا قسم

ٿراپي جو قسم	وضاحت
Abortive therapy (روڪيندڙ ٿراپي)	اهڙو علاج جنهن جو مقصد بيماريءَ کي وڌڻ کان روڪڻ هجي. مثال طور: اڌ مٿي جي سور (migraine) جي شروعات ۾ گولي کائڻ ته جيئن سور نه وڌي.
Bridge therapy (پل واري ٿراپي)	اهو عارضي علاج جيڪو مريض کي ايندڙ وڏي مرحلي تائين پهچائڻ لاءِ ڪيو وڃي.
Curative therapy (شفا بخش ٿراپي)	اهڙو علاج جنهن جو مقصد بيماريءَ جي پاڙ کي ختم ڪرڻ هجي.
Empiric therapy (تجربي تي ٻڌل ٿراپي)	جڏهن بيماريءَ جو پڪو سبب معلوم نه هجي، پر ڊاڪٽر پنهنجي تجربي ۽ نشانين جي بنياد تي علاج شروع ڪري. مثال طور: رپورٽ اچڻ کان اڳ اينٽي بايوٽڪ ڏيڻ.