پڙ پوٽاڻ
پڙپوٽو ۽ پڙپوٽي (انگريزي: Great-grandchildren) مان مراد اهي رشتا آهن، جيڪي ڪنهن فرد جي پوٽي يا پوٽيءَ جو اولاد هجن. سنڌي ثقافت ۾ پڙپوٽا خاندان جي چوٿين پيڙهيءَ جا نمائندا هوندا آهن. هي رشتا خاندان جي وڏي بزرگ (پڙڏاڏي يا پڙڏاڏيءَ) لاءِ زندگيءَ جي سڀ کان وڏي برڪت ۽ نسل جي واڌ جي علامت سمجهيا ويندا آهن.
اصطلاح ۽ لغت
[سنواريو]سنڌي ٻولي ۾ پٽ جي اولاد (پوٽن) جي اولاد لاءِ هيٺيان لفظ استعمال ٿيندا آهن:
- پڙپوٽو: پوٽي جو پٽ يا پٽ جو پوٽو.
- پڙپوٽي: پوٽي جي ڌيءُ يا پٽ جي پوٽي.
پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏيءَ لاءِ اهي رشتا انهن جي شجري جي چوٿين لڙهي هوندا آهن. ان جي برڪس، ڌيءُ جي اولاد جي اولاد کي "پڙڏوهٽو" ۽ "پڙڏوهٽي" چيو ويندو آهي.
جينياتي ۽ قانوني حيثيت
[سنواريو]- جينياتي لاڳاپو: حياتياتي طور تي، هڪ پڙڏاڏو يا پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽي يا پڙپوٽيءَ سان سراسري طور تي 12.5% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هن کي ٽين درجي جو مٽ (Third-degree relative) ليکيو ويندو آهي.
- نڪاح: اسلامي قانون موجب، پڙڏاڏي جو پنهنجي پڙپوٽيءَ سان ۽ پڙڏاڏيءَ جو پنهنجي پڙپوٽي سان نڪاح قطعي طور تي حرام آهي، ڇاڪاڻ ته اهي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا.
- وراثت: اسلامي وراثت جي قانون موجب، پڙپوٽو "عصبہ" (Paternal relatives) ۾ شمار ٿئي ٿو ۽ مخصوص حالتن ۾ (جيڪڏهن پٽ يا پوٽو موجود نه هجي) وارث بڻجي سگهي ٿو.
سماجي ۽ ثقافتي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ پڙپوٽي ۽ پڙپوٽيءَ جو مقام انتهائي خوش نصيبيءَ وارو هوندو آهي:
- چوٿين پيڙهيءَ جي خوشي: سنڌ ۾ عام طور چيو ويندو آهي ته "جنهن پنهنجي حياتيءَ ۾ پڙپوٽا ڏٺا، تنهن ڄڻ بهشت جو ميوو چکيو." بزرگن لاءِ پنهنجي پڙپوٽن سان کيڏڻ هڪ وڏي سعادت هوندي آهي.
- خانداني شجرو: پڙپوٽو خاندان جي ذات، قبيلي ۽ نالي کي اڳتي وڌائڻ جو ضامن سمجهيو ويندو آهي. اڪثر ڪري پڙپوٽي جو نالو پڙڏاڏي جي نالي تي رکيو ويندو آهي ته جيئن بزرگ جو نالو زندهه رهي.
- تربيت ۽ لڳاءُ: پڙڏاڏي ۽ پڙڏاڏي پنهنجي پڙپوٽن کي قديمي سنڌي قصا، خانداني تاريخ ۽ اخلاقي سبق سيکاريندا آهن. بزرگن جي صحبت ٻارن جي ذهني ۽ اخلاقي نشونما تي گهرو اثر وجهندي آهي.