مواد ڏانھن هلو

پِتو

هي هڪ بهترين مضمون آهي. وڌيڪ تفصيل لاءِ ٺِڙڪ (ڪلڪ) ڪيو.
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

پِتو
انساني پِتي جو خاڪو
پِتو جيري جي هيٺان هوندو آهي
تفصيل
پريڪرسراڳيون آنڊو
عضون جو نظام هاضمي جو سرشتو
شريان پِتي جي شريان
نس پِتي جي وريد
تنت سيليئڪ تنتي ڳوڙها، ويگس تنت[1]
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليvesica biliaris, vesica fellea
ائناٽامي جا محاورا A05.8.02.001
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل7202
ائناٽامي جا محاورا


پِتو (Gall bladder): ڪرنگهيدار جانورن ۾ پِتو، جنهن کي ڪوليسسٽ پڻ چيو ويندو آهي، هڪ ننڍو کوکلو عضوو آهي، جنهن ۾ پِت کي ننڍي آنڊي ۾ ڇڏڻ کان اڳ گڏ ۽ گهاٽو ڪيو ويندو آهي. انسانن ۾ ناسپاتيءَ جي شڪل وارو پِتو جيري جي هيٺان هوندو آهي، جيتوڻيڪ جانورن جي مختلف جنسن ۾ پِتي جي بناوت ۽ جاءِ ۾ گهڻو فرق ٿي سگهي ٿو. اهو جيري ۾ ٺهندڙ پِت کي عام جيري واري نالي وسيلي حاصل ڪري پاڻ وٽ گڏ ڪري ٿو. پوءِ پِت کي عام پِت واري نالي وسيلي ٻارهن آڱري آنڊي ۾ ڇڏيو ويندو آهي، جتي اهو چرٻين جي هاضمي ۾ مدد ڪري ٿو.

پِتو پِتي جي پٿرين کان متاثر ٿي سگهي ٿو، جيڪي اهڙي مادي مان ٺهن ٿيون، جيڪو ڳري نٿو سگهي—عام طور تي ڪوليسٽرول يا بليروبن، جيڪو هيموگلوبن جي ٽٽڻ سان ٺهندڙ مادو آهي. اهي خاص ڪري پيٽ جي مٿئين ساڄي پاسي سخت سور جو سبب بڻجي سگهن ٿيون ۽ گهڻو ڪري پِتي کي ڪڍڻ، جنهن کي ڪوليسسٽيڪٽمي چيو ويندو آهي، سان علاج ڪيو ويندو آهي. پِتي جي سوڄ، جنهن کي ڪوليسسٽائٽس چيو ويندو آهي، جا ڪيترائي سبب ٿي سگهن ٿا، جن ۾ پِتي جي پٿري ڦاسڻ، وچڙ ۽ پاڻمرادو مدافعتي بيماري شامل آهن.

بناوت

[سنواريو]

انساني پِتو هڪ کوکلو، ڀورو-نيرو عضوو آهي، جيڪو جيري جي ساڄي لوب جي هيٺان هڪ هلڪي کڏ ۾ هوندو آهي.[2] بالغن ۾ پِتي جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 7 to 10 centimetres (2.8 to 3.9 inches) ۽ مڪمل طور ڦنڊجڻ تي قطر 4 centimetres (1.6 in) هوندو آهي.[3] پِتي جي گنجائش لڳ ڀڳ 50 millilitres (1.8 imperial fluid ounces) هوندي آهي.[2]

پِتو ناسپاتيءَ جي شڪل جهڙو هوندو آهي، جنهن جي چوٽي پِتي جي نالي ۾ کلي ٿي.[4] پِتي کي ٽن ڀاڱن ۾ ورهايو ويندو آهي: ترو، جسم ۽ ڳچي. ترو گول بنياد آهي، جيڪو اهڙي ريت جهڪيل هوندو آهي جو پيٽ جي ڀت ڏانهن منهن ڪندو آهي. جسم جيري جي هيٺئين سطح تي موجود کڏ ۾ هوندو آهي. ڳچي سنهي ٿيندي وڃي ٿي ۽ پِتي جي نالي سان لڳاتار هوندي آهي، جيڪا پِت وارين نالين جي سرشتي جو حصو آهي.[2] پِتي جي کڏ، جنهن سان پِتي جو ترو ۽ جسم لڳل هوندا آهن، جيري جي ڀاڱن IVB ۽ V جي سنگم جي هيٺان واقع هوندي آهي.[5] پِتي جي نالي عام جيري واري نالي سان ملي عام پِت واري نالي ٺاهي ٿي. پِتي جي ڳچي ۽ پِتي جي نالي جي سنگم وٽ پِتي جي ڀت ٻاهر نڪتل هوندي آهي، جنهن سان مخاطي تهه جو هڪ وڪڙ ٺهندو آهي، جنهن کي ”هارٽمن جي ٿيلهي“ چيو ويندو آهي.[2]

پِتي مان لمفي نيڪال پِتي جي لمفي ڳنڍ ڏانهن ٿيندو آهي، جيڪا پِتي جي نالي ۽ عام جيري واري نالي جي وچ ۾ واقع هوندي آهي. عضوي جي هيٺئين حصي مان لمفي ناليون هيٺين جيري جي لمفي ڳنڍن ۾ نيڪال ٿين ٿيون. آخرڪار سمورو لمف سيليئڪ لمفي ڳنڍن ۾ نيڪال ٿئي ٿو.

خرد ايناٽامي

[سنواريو]
صحتمند پِتي جي ڀت جو خرد نگار (H&E رنگائي)

پِتي جي ڀت ڪيترن تهن مان ٺهيل هوندي آهي. پِتي جي ڀت جي سڀ کان اندرين سطح تي برش جهڙي ڪناري وارن مائڪرووِلائي رکندڙ ستوني گهرڙن جو هڪڙو تهه هوندو آهي، جيڪو آنڊي جي جذب ڪندڙ گهرڙن سان گهڻو هڪجهڙائي رکي ٿو.[2] اپيٿيليئم جي هيٺان لامينا پروپريا، هڪ ڏورائي تهه، هڪ ٻاهريون ڏورن جي چوڌاري تهه ۽ سيروزا هوندا آهن. آنڊي واري رستي جي ٻين حصن جي ابتڙ، پِتي ۾ مسڪيوليرس ميوڪوزي نه هوندي آهي ۽ ڏورائي تاندورا الڳ الڳ تهن ۾ ترتيب ڏنل نه هوندا آهن.[6]

پِتي جي ڀت جو اندريون حصو (مخاطي جھلي) ستوني گهرڙن جي هڪڙي تهه واري استر تي ٻڌل هوندو آهي، جن تي وارن جهڙا ننڍڙا اُڀار، جن کي مائڪرووِلائي چيو ويندو آهي، موجود هوندا آهن.[2] اهو ڳنڍيندڙ تاندوري جي سنهي تهه، لامينا پروپريا، تي ٽڪيل هوندو آهي.[6] مخاطي جھلي وريل هوندي آهي ۽ ننڍڙن ٻاهر نڪتل وڪڙن ۾ گڏ ٿيل هوندي آهي، جن کي روگي چيو ويندو آهي.[2] اندرين ڀت جي مخاطي جھلي ۾ کاٻارا هوندا آهن، جن کي لوشڪا جون کوپڙيون چيو ويندو آهي.[7][8]

مخاطي جھلي جي هيٺان هڪ ڏورائي تهه هوندو آهي. اهو هموار ڏورن مان ٺهيل هوندو آهي، جن جا تاندورا ڊگهي، ترڇي ۽ آرپار رخن ۾ پکڙيل هوندا آهن ۽ الڳ الڳ تهن ۾ ترتيب ڏنل نه هوندا آهن. هتي موجود ڏورائي تاندورا سُسي پِتي کي پِتي مان ٻاهر ڪڍن ٿا.[6] پِتي جي هڪ نمايان خاصيت روڪيٽانسڪي–آشوف سائنسز جي موجودگي آهي، جيڪي مخاطي جھلي جا اونها ٻاهر نڪتل حصا آهن ۽ ڏورائي تهه مان به لنگهي سگهن ٿا، ۽ ايڊينومائيوماٽوسس جي نشاندهي ڪن ٿا.[9] ڏورائي تهه جي چوڌاري ڳنڍيندڙ ۽ چرٻيءَ واري تاندوري جو تهه هوندو آهي.[2]

پِتي جي تري جو ٻاهريون تهه ۽ اهي سطحون، جيڪي جيري سان رابطي ۾ نه هونديون آهن، ٿلهي سيروزا سان ڍڪيل هونديون آهن، جيڪا پيريٽونيم جي سامهون هوندي آهي.[2] سيروزا ۾ رت جون رڳون ۽ لمفي ناليون هونديون آهن.[6] جيري سان رابطي ۾ رهندڙ سطحون ڳنڍيندڙ تاندوري سان ڍڪيل هونديون آهن.[2]

ڦيرڦار

[سنواريو]
پيٽ جي الٽراسونوگرافي، جنهن ۾ پِتو ۽ عام پِت واري نالي ڏيکاريل آهن

مختلف ماڻهن ۾ پِتي جي ماپ، شڪل ۽ جاءِ ۾ فرق هوندو آهي.[2] تمام گهٽ حالتن ۾ ٻه يا ٽي پِتا به گڏ موجود ٿي سگهن ٿا، جيڪي يا ته الڳ الڳ پِتي جي نالي ۾ نيڪال ٿيندا آهن يا هڪ گڏيل شاخ وسيلي پِتي جي نالي ۾ نيڪال ٿيندا آهن. ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن پِتو ٺهي ئي نه سگهندو آهي. پردي وسيلي ٻن لوبن ۾ ورهايل پِتا به ٿي سگهن ٿا. اهڙيون بي قاعدگيون عام طور تي ڪم تي اثرانداز نه ٿينديون آهن ۽ گهڻو ڪري بي علامت هونديون آهن.[10]

جيري جي ڀيٽ ۾ پِتي جي جاءِ ۾ پڻ فرق ٿي سگهي ٿو؛ دستاويز ڪيل ڦيرڦارن ۾ جيري جي اندر، [11] مٿان، کاٻي پاسي، پٺيان، يا جيري کان ڌار يا لٽڪيل پِتا شامل آهن. اهڙيون ڦيرڦارون تمام گهٽ ملن ٿيون: 1886ع کان 1998ع تائين کاٻي پاسي واقع پِتي جا رڳو 110 ڪيس، يعني سراسري طور هر سال هڪ کان به گهٽ، سائنسي ادب ۾ رپورٽ ٿيا.[12][13][2]

هڪ ايناٽامڪ ڦيرڦار به ٿي سگهي ٿي، جنهن کي فريجيائي ٽوپي چيو ويندو آهي. اها پِتي جي تري ۾ هڪ بي ضرر وڪڙ آهي، جنهن جو نالو فريجيائي ٽوپي سان هڪجهڙائي سبب رکيو ويو آهي.[14]

ترقي

[سنواريو]

پِتو جنيني آنڊي جي نلي جي اينڊوڊرم واري ٻاهر نڪتل حصي مان ترقي ڪري ٿو.[15] ترقي جي شروعات ۾ انساني جنين ۾ ٽي جنيني تهه هوندا آهن ۽ اهو جنيني زردي ٿيلهي سان لڳل هوندو آهي. جنيني ترقي جي ٻئي هفتي دوران، جيئن جنين وڌندو آهي، اهو هن ٿيلهي جي حصن کي گهيرڻ ۽ پاڻ ۾ شامل ڪرڻ شروع ڪري ٿو. گهيريل حصا بالغ هاضمي واري رستي جو بنياد بڻجن ٿا. هن اڳئين آنڊي جا حصا هاضمي واري رستي جي عضون ۾ فرقجڻ شروع ڪن ٿا، جهڙوڪ خوراڪ نلي، معدو ۽ آنڊا.[15]

جنيني ترقي جي چوٿين هفتي دوران معدو ڦري ٿو. معدو، جيڪو اصل ۾ جنين جي وچ واري لڪير ۾ هوندو آهي، اهڙي ريت ڦري ٿو جو ان جو جسم کاٻي پاسي اچي وڃي ٿو. هي ڦيرو هاضمي واري نلي جي ان حصي کي به متاثر ڪري ٿو، جيڪو معدي جي فوري هيٺان هوندو آهي ۽ اڳتي هلي ٻارهن آڱري آنڊو بڻجي ٿو. چوٿين هفتي جي پڇاڙيءَ تائين ترقي ڪندڙ ٻارهن آڱري آنڊو پنهنجي ساڄي پاسي هڪ ننڍو ٻاهر نڪتل حصو ٺاهڻ شروع ڪري ٿو، جنهن کي جيري وارو ڊائيورٽيڪيولم چيو وڃي ٿو ۽ جيڪو اڳتي هلي پِت وارين نالين جو سرشتو بڻجي ٿو. ان جي بلڪل هيٺان هڪ ٻيو ٻاهر نڪتل حصو هوندو آهي، جنهن کي پِتي وارو ڊائيورٽيڪيولم چيو ويندو آهي، جيڪو آخرڪار پِتي ۾ ترقي ڪري ٿو.[15]

ڪم

[سنواريو]
1. صفراوي ناليون:
      2. جگر اندريون صفراوي ناليون
      3. کاٻي ۽ ساڄي جگري نالي
      4. عام جگري نالي
      5. پتيداني نالي
      6. عام صفراوي نالي
      7. واٽر جو ايمپيولا
      8. وڏي ٻارهن آڱري پيپيلا
9. پتيداني
10–11. ساڄي ۽ کاٻي جگر جون لوبون
12. تري
13. غذائي نالي
14. معدو
15. لبلبو:
      16. واڌو لبلبي نالي
      17. لبلبي نالي
18. ننڍو آنڊو:
      19. ٻارهن آڱري آنڊو
      20. خالي آنڊو
21–22. ساڄو ۽ کاٻو بڪيا
جگر جي اڳئين ڪناري کي مٿي کنيو ويو آهي (ناسي تير).[16]

پِتي جا مکيه ڪم پِت، جنهن کي بائل پڻ چيو وڃي ٿو، کي گڏ ڪرڻ ۽ گهاٽو ڪرڻ آهن، جيڪو خوراڪ ۾ موجود چرٻين جي هاضمي لاءِ ضروري آهي. جيري ۾ ٺهندڙ پِت پِت وارين نالين جي سرشتي مان وهي ٿو، جيڪو ننڍين نالين تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪي وڏين جيري وارين نالين ۽ آخرڪار پِتي جي نالي وسيلي پِتي ۾ خالي ٿين ٿيون، جتي پِت ذخيرو ٿيندو آهي. ڪنهن به وقت پِتي ۾ 30 to 60 millilitres (1.0 to 2.0 US fl oz) پِت موجود هوندو آهي.[17]

جڏهن چرٻيءَ واري خوراڪ هاضمي واري رستي ۾ داخل ٿئي ٿي، تہ اها ٻارهن آڱري آنڊي ۽ جيجنم جي I گهرڙن مان ڪوليسسٽوڪائنن (CCK) جي رطوبت کي تحريڪ ڏئي ٿي. ڪوليسسٽوڪائنن جي جواب ۾ پِتو تال وار سُسي ٿو ۽ پنهنجو مواد عام پِت واري نالي ۾ ڇڏيندو آهي، جيڪو آخرڪار ٻارهن آڱري آنڊي ۾ نيڪال ٿئي ٿو. پِت اڌ هضم ٿيل خوراڪ ۾ چرٻين کي ايمولسيفائي ڪري ٿو، اهڙيءَ طرح انهن جي جذب ۾ مدد ڪري ٿو. پِت بنيادي طور پاڻي ۽ پِت جي لوڻن تي ٻڌل هوندو آهي، ۽ جسم مان بليروبن، جيڪو هيموگلوبن جي ميٽابولزم جو پيداوار آهي، کي خارج ڪرڻ جو وسيلو پڻ بڻجي ٿو.[17]

جيري مان نڪرندڙ ۽ پِتي ۾ ذخيرو ٿيندڙ پِت، پِتي مان خارج ٿيندڙ پِت جهڙو ساڳيو نه هوندو آهي. پِتي ۾ ذخيرو ٿيڻ دوران پِت 3 کان 10 ڀيرا گهاٽو ڪيو ويندو آهي،[18] جنهن ۾ ڪجهه پاڻي ۽ اليڪٽرولائٽس کي هٽايو ويندو آهي. اهو پِتي جي اپيٿيليئم پار سوڊيم ۽ ڪلورائيڊ آئنن جي فعال منتقلي وسيلي ٿئي ٿو،[19] جيڪو اوسموٽڪ دٻاءُ پيدا ڪري ٿو ۽ ان سبب پاڻي ۽ ٻيا اليڪٽرولائٽس به ٻيهر جذب ٿين ٿا.[17]

پِتي جو هڪ ڪم سرطان سازي کان بچاءَ سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو، جيئن انهن مشاهدي مان اشارو ملي ٿو تہ پِتي کي ڪڍڻ (ڪوليسسٽيڪٽمي) کان پوءِ سرطان جو خطرو وڌي سگهي ٿو. مثال طور، ارڙهن اڀياسن جي هڪ منظم جائزي ۽ ميٽا تجزئي نتيجو ڪڍيو تہ ڪوليسسٽيڪٽمي ساڄي پاسي واري وڏي آنڊي جي سرطان جي خطري تي نقصانڪار اثر رکي ٿي.[20] هڪ ٻي تازو اڀياس ٻڌايو تہ ڪوليسسٽيڪٽمي کان پوءِ ڪل سرطان جو خطرو، ڪيترن مختلف قسمن جي سرطانن سميت، نمايان طور وڌيل هو.[21]

طبي اهميت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پِتي جي بيماري

پِتي جون پٿريون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پِتي جون پٿريون

پِتي جون پٿريون تڏهن ٺهن ٿيون جڏهن پِت سنترپت ٿي وڃي، عام طور ڪوليسٽرول يا بليروبن سان.[22] گهڻيون پِتي جون پٿريون علامتون پيدا نه ڪنديون آهن؛ پٿريون يا تہ پِتي ۾ رهنديون آهن يا پِت واري سرشتي مان لنگهي وينديون آهن.[23] جڏهن علامتون ظاهر ٿين، تہ پيٽ جي مٿئين ساڄي چوٿين حصي ۾ شديد "ڪولڪي" سور اڪثر محسوس ٿيندو آهي.[22] جيڪڏهن پٿري پِتي کي بند ڪري تہ ڪوليسسٽائٽس نالي سوڄ پيدا ٿي سگهي ٿي. جيڪڏهن پٿري پِت واري سرشتي ۾ ڦاسي وڃي تہ يرقان ٿي سگهي ٿو؛ ۽ جيڪڏهن پٿري لبلبي جي نالي کي بند ڪري تہ لبلبي جي سوڄ ٿي سگهي ٿي.[23]

3D بيٺل تصوير، جنهن ۾ پِتي جون پٿريون ڏيکاريل آهن

پِتي جون پٿريون الٽراسائونڊ وسيلي تشخيص ڪيون وينديون آهن.[22] جڏهن علامتي پِتي جي پٿري پيدا ٿئي، تہ ان جو انتظام اڪثر اهو ڏسي ڪيو ويندو آهي تہ اها قدرتي طور نڪري وڃي؛ بهرحال، ٻيهر پِتي جون پٿريون ٿيڻ جي امڪان سبب پِتي کي ڪڍڻ واري جراحي تي اڪثر غور ڪيو ويندو آهي.[23] ڪجهه دوائون، جهڙوڪ ارسوڊيڪسي ڪولڪ تيزاب، استعمال ٿي سگهن ٿيون؛ لٿوٽرپسي، جيڪا پٿرين کي ٽوڙڻ لاءِ غير جارحاڻي مشيني طريقيڪار آهي، پڻ استعمال ٿي سگهي ٿي.[23]

سوڄ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪوليسسٽائٽس

پِتي جي سوڄ کي ڪوليسسٽائٽس چيو ويندو آهي، ۽ اها عام طور پِتي جي پٿرين سان نالي بند ٿيڻ سبب ٿيندي آهي، جنهن کي ڪوليلٿائيسس چيو وڃي ٿو. بند ٿيل پِت گڏ ٿيندو آهي، ۽ پِتي جي ڀت تي دٻاءُ اهڙن مادن جي ڇڏجڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿو، جيڪي سوڄ پيدا ڪن ٿا، جهڙوڪ فاسفوليپيز. بيڪٽيريائي وچڙ جو خطرو پڻ هوندو آهي. سوزش ٿيل پِتو پيٽ جي مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ تيز ۽ مقامي سور، بخار ۽ ڇهڻ سان سور پيدا ڪرڻ جو امڪان رکي ٿو، ۽ مرفي جي نشاني مثبت ٿي سگهي ٿي. ڪوليسسٽائٽس جو انتظام اڪثر آرام ۽ اينٽي بايوٽڪ دوائن، خاص طور سيفالوسپورنز ۽ شديد حالتن ۾ ميٽرونائڊازول، سان ڪيو ويندو آهي. ان کان علاوه، جيڪڏهن سوڄ ڪافي اڳتي وڌي چڪي هجي تہ پِتو جراحي طور ڪڍڻ جي ضرورت ٿي سگهي ٿي.[23]

پِتي کي ڪڍڻ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڪوليسسٽيڪٽمي

ڪوليسسٽيڪٽمي اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ پِتو ڪڍيو ويندو آهي. اهو بار بار ٿيندڙ پِتي جي پٿرين سبب ڪڍيو وڃي سگهي ٿو ۽ هڪ اختياري عمل سمجهيو ويندو آهي. ڪوليسسٽيڪٽمي کليل عمل يا ليپروسڪوپڪ عمل ٿي سگهي ٿي. جراحي ۾ پِتو ڳچي کان تري تائين ڪڍيو ويندو آهي،[24] ۽ تنهنڪري پِت سڌو جيري مان پِت وارين نالين جي سرشتي ۾ نيڪال ٿيندو آهي. لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو مريضن کي عمل کان پوءِ ڪجهه حد تائين بد هضمي محسوس ٿي سگهي ٿي، جيتوڻيڪ شديد پيچيدگيون گهڻو گهٽ ٿينديون آهن.[23] لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو جراحين کان پوءِ ڪوليسسٽيڪٽمي کان پوءِ سنڊروم نالي دائمي حالت پيدا ٿئي ٿي.[25]

پيچيدگيون

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو پِت واري نالي جي چوٽ ۽ بيلوما

پِت واري چوٽ، يعني پِت واري نالي جي چوٽ، پِت وارين نالين کي ٿيندڙ صدمي وارو نقصان آهي. اها گهڻو ڪري ڪوليسسٽيڪٽمي، يعني پِتي کي جراحي طور ڪڍڻ، جي آئياٽروجينڪ پيچيدگي هوندي آهي، پر ٻين عملن يا وڏي صدمي سبب به ٿي سگهي ٿي. ليپروسڪوپڪ ڪوليسسٽيڪٽمي دوران پِت واري چوٽ جو خطرو کليل ڪوليسسٽيڪٽمي جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هوندو آهي. پِت واري چوٽ ڪيترين پيچيدگين جو سبب بڻجي سگهي ٿي ۽ جيڪڏهن وقت سر تشخيص ۽ صحيح انتظام نه ڪيو وڃي تہ موت جو سبب به ٿي سگهي ٿي. بهتر طور تي، پِت واري چوٽ جو انتظام اهڙي مرڪز ۾ ٿيڻ گهرجي جتي اينڊوسڪوپي، ريڊيالاجي ۽ جراحي جون سهولتون ۽ ماهريت موجود هجي.[26]

بيلوما پيٽ جي کوک ۾ پِت جي گڏ ٿيڻ کي چيو ويندو آهي. اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن پِت ليڪ ٿئي، مثال طور پِتي کي ڪڍڻ واري جراحي (ڪوليسسٽيڪٽمي) کان پوءِ، جنهن جي شرح 0.3–2% آهي. ٻيا سبب پِت واري جراحي، جيري جي بايوپسي، پيٽ جو صدمو، ۽ ناياب طور پاڻمرادو سوراخ ٿيڻ شامل آهن.[27]

سرطان

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پِتي جو ڪارسينوما

پِتي جو سرطان غيرعام آهي ۽ گهڻو ڪري پوئين عمر ۾ ٿئي ٿو. جڏهن سرطان ٿئي ٿو، تہ اهو اڪثر پِتي جي سطح تي استر ڪندڙ غدودن مان هوندو آهي (ايڊينوڪارسينوما).[23] پِتي جون پٿريون سرطان جي ٺهڻ سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون. ٻين خطري وارن عنصرن ۾ وڏا (>1 cm) پِتي جا پوليپ ۽ تمام گهڻو ڪيلشيم ٿيل "پورسلين" پِتو شامل آهن.[23]

پِتي جو سرطان پِت واري سور جا حملا، چمڙي جو پيلو ٿيڻ (يرقان) ۽ وزن گهٽجڻ پيدا ڪري سگهي ٿو. وڏو پِتو پيٽ ۾ محسوس ٿي سگهي ٿو. جيري جي ڪم جون چڪاسون وڌيل ٿي سگهن ٿيون، خاص طور GGT ۽ ALP، جڏهن تہ الٽراسائونڊ ۽ سي ٽي اسڪين پسنديده طبي تصويرڪاري جاچون سمجهيون وڃن ٿيون.[23] پِتي جي سرطان جو انتظام پِتو ڪڍي ڪيو ويندو آهي، بهرحال 2010ع تائين اڳڪٿي خراب رهي ٿي.[23]

پِتي جو سرطان پِتي کي جراحي طور ڪڍڻ کان پوءِ اتفاقي طور پڻ ملي سگهي ٿو، جنهن ۾ 1سانچو:Nbnd3% سرطان هن طريقي سان سڃاتا وڃن ٿا. پِتي جا پوليپ گهڻو ڪري پِتي جي ڀت ۾ ٺهندڙ بي ضرر واڌارا يا واڌارن جهڙا زخم هوندا آهن؛[28] اهي رڳو وڏي ماپ (>1 cm) ۾ سرطان سان لاڳاپيل هوندا آهن.[23] ڪوليسٽرول پوليپ، جيڪي اڪثر ڪوليسٽرولوسس ("اسٽرابيري پِتو"، يعني وڌيل ڪوليسٽرول سبب پِتي جي ڀت ۾ تبديلي) سان لاڳاپيل هوندا آهن،[29] اڪثر ڪا علامت پيدا نه ڪندا آهن ۽ تنهنڪري گهڻو ڪري انهيءَ طريقي سان سڃاتا ويندا آهن.[23]

چڪاسون

[سنواريو]
پيٽ جي الٽراسونوگرافي، جنهن ۾ پِت واري گاد ۽ پِتي جون پٿريون ڏيکاريل آهن

پِتي جي بيماري لاءِ جاچن ۾ رت جون چڪاسون ۽ طبي تصويرڪاري شامل آهن. مڪمل رت ڳڻپ ۾ اڇن رت گهرڙن جي تعداد ۾ واڌ ظاهر ٿي سگهي ٿي، جيڪا سوڄ يا وچڙ ڏانهن اشارو ڪري ٿي. بليروبن ۽ جيري جي ڪم جون چڪاسون جهڙيون چڪاسون پِت وارين نالين جي سرشتي يا پِتي سان لاڳاپيل سوڄ ظاهر ڪري سگهن ٿيون، ۽ اهو به ڏيکاري سگهن ٿيون تہ ڇا اها جيري جي سوڄ سان لاڳاپيل آهي؛ وڌيل لائپيز يا ايمائليز لبلبي جي سوڄ ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿي. پِت جي وهڪري ۾ رڪاوٽ هجي تہ بليروبن جي سطح وڌي سگهي ٿي. ڪولانجيوڪارسينوما جي جاچ لاءِ CA 19-9 جي سطح ورتي وڃي سگهي ٿي.[23]

جڏهن پِتي جي بيماري، جهڙوڪ پِتي جي پٿرين، جو شڪ هجي تہ الٽراسائونڊ اسڪين اڪثر پهرين طبي تصويرڪاري جاچ طور ڪيو ويندو آهي.[23] پيٽ جو ايڪس ري يا سي ٽي اسڪين تصويرڪاري جو ٻيو طريقو آهي، جيڪو پِتي ۽ ڀرپاسي وارن عضون جي جاچ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.[23] تصويرڪاري جا ٻيا اختيار MRCP (مقناطيسي گونج ڪولانجيوپينڪرياٽوگرافي)، ERCP (اينڊوسڪوپڪ ريٽروگريڊ ڪولانجيوپينڪرياٽوگرافي)، ۽ چمڙي وسيلي يا آپريشن دوران ڪولانجيوگرافي شامل آهن.[23] ڪوليسنٽيگرافي اسڪين هڪ جوھري تصويرڪاري عمل آهي، جيڪو پِتي جي حالت جو جائزو وٺڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[30]

ٻيا جانور

[سنواريو]

گهڻن ڪرنگهيدار جانورن ۾ پِتو هوندو آهي، پر پِت وارين نالين جي صورت ۽ ترتيب ۾ گهڻو فرق ٿي سگهي ٿو. مثال طور، ڪيترين جنسن ۾ آنڊي ڏانهن ويندڙ ڪيترين الڳ نالين هونديون آهن، انسانن ۾ ملندڙ هڪڙي عام پِت واري نالي بدران. مماليا جي ڪيترين جنسن، جن ۾ گهوڙا، هرڻ، جراف، ڪيترائي روڊنٽس ۽ لامينوئڊس شامل آهن،[31][32] پکين جي ڪيترين جنسن، جهڙوڪ ڪبوترن ۽ ڪجهه پسٽيسائن جنسن، ليمپرين ۽ سڀني غير ڪرنگهيدار جانورن ۾ پِتو نه هوندو آهي.[33][34]

ڀورن جي ڪيترين جنسن جو پِت روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندو آهي؛ پِت ڀورا قيد ۾ جيئرا رکيا ويندا آهن، جڏهن تہ انهن مان پِت ڪڍيو ويندو آهي، هڪ اهڙي صنعت ۾ جيڪا جانورن سان ظلم سان منسوب آهي.[35][36]

تاريخ

[سنواريو]

پِتي ۽ پِت وارين نالين جي سرشتي جون تصويرون 2000 ق م جي بابلي نمونن ۾، ۽ 200 ق م جي قديم ايٽرسڪن نموني ۾ ملن ٿيون، جيڪي الاهي عبادت سان لاڳاپيل نمونا هئا.[37]

پِتي جون بيماريون انسانن ۾ قديم زماني کان موجود هجڻ معلوم آهن؛ ٿيبس جي شهزادي امينن جي 1500 ق م واري ممي ۾ پِتي جون پٿريون مليون آهن.[37][38] ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي تہ سڪندر اعظم جي موت جو تعلق ڪوليسسٽائٽس جي اوچتي حملي سان ٿي سگهي ٿو.[37] پِتي جي موجودگي پنجين صدي کان نوٽ ڪئي وئي آهي، پر پِتي جو ڪم ۽ ان جون بيماريون نسبتاً تازو ئي دستاويز ڪيون ويون آهن،[38] خاص طور گذريل ٻن صدين ۾.[37]

پِتي جي پٿرين جا پهريان بيان غالباً نشات ثانيه ۾ ظاهر ٿيا، شايد ان ڪري جو اڳئين زماني ۾ وڌيڪ اناج ۽ ڀاڄين ۽ گهٽ گوشت واري خوراڪ سبب پِتي جي پٿرين جي شرح گهٽ هئي.[39] 1506ع ۾ اينٿونيس بينيوينيس پهريون شخص هو، جنهن علامتن ۽ پِتي جي پٿرين جي موجودگي وچ ۾ لاڳاپو بيان ڪيو.[39] لوڊوگ گيورگ ڪوروازيئر 1890ع ۾ ڪيترن ڪيسن جي جاچ کان پوءِ، جنهن مان همنام ڪوروازيئر جو قانون نڪتو، بيان ڪيو تہ جيڪڏهن پِتو وڏو ۽ بنا سور جي هجي تہ يرقان جو سبب پِتي جون پٿريون هجڻ جو امڪان گهٽ هوندو آهي.[37]

پِتي جي پٿري کي پهريون ڀيرو جراحي طور ڪڍڻ، يعني ڪوليسسٽوليٿوٽمي، 1676ع ۾ طبيب جوئنيشيس ڪيو، جنهن پاڻمرادو ٺهيل پِت واري ناسور مان پٿريون ڪڍيون.[37] اسٽو هابس 1867ع ۾ پهرين رڪارڊ ٿيل ڪوليسسٽوٽمي ڪئي،[39] جيتوڻيڪ اهڙو عمل حقيقت ۾ ان کان اڳ 18هين صدي جي وچ ڌاري فرانسيسي جراح جين لوئس پٽي بيان ڪري چڪو هو.[37] جرمن جراح ڪارل لانگنبخ 1882ع ۾ ڪوليلٿائيسس جي مريض لاءِ پهرين ڪوليسسٽيڪٽمي ڪئي.[38] ان کان اڳ جراحي پِتي جي پٿرين جي نيڪال لاءِ ناسور ٺاهڻ تي ڌيان ڏيندي هئي.[37] لانگنبخ دليل ڏنو تہ ڇاڪاڻ تہ مماليا جي ڪيترين ٻين جنسن ۾ پِتو نه هوندو آهي، انسان به ان کان سواءِ زنده رهي سگهن ٿا.[37]

1920ع واري ڏهاڪي ۾ اهو بحث، تہ پِتي کي جراحي طور ڪڍڻ بهتر آهي يا رڳو پٿريون ڪڍڻ، هن اتفاق سان ختم ٿيو تہ پِتي کي ڪڍڻ کي ترجيح ڏني وڃي.[38] ويهين صدي جي وچ ۽ پڇاڙيءَ ۾ ئي ڪنٽراسٽ ميڊيم ۽ سي ٽي اسڪين جهڙيون طبي تصويرڪاري ٽيڪنيڪون پِتي کي ڏسڻ لاءِ استعمال ٿيڻ لڳيون.[37] پهرين ليپروسڪوپڪ ڪوليسسٽيڪٽمي 1985ع ۾ جرمني جي ايرخ موهي ڪئي، جيتوڻيڪ فرانسيسي جراح فلپ موري ۽ فرانسوا ڊوبوا کي اڪثر ترتيبوار 1987ع ۽ 1988ع وارن عملن جو ڪريڊٽ ڏنو ويندو آهي.[40]

سماج ۽ ثقافت

[سنواريو]

"gall" رکڻ جو اظهار جرئت ڀري يا جهيڙالو روين سان لاڳاپيل آهي، جڏهن تہ "bile" رکڻ جو اظهار ڪڙواڻ سان لاڳاپيل آهي.[41]

روايتي چيني طب ۾ پِتو (膽) ووشنگ جي ڪاٺ واري عنصر سان لاڳاپيل آهي؛ ان جي وڌاءَ ۾ جذبو جهيڙالو همٿ، ۽ کوٽ ۾ بزدلي ۽ فيصلي جي ڪمزوري سمجهي ويندي آهي. چيني ٻوليءَ ۾ اهو ڪيترن محاورن سان لاڳاپيل آهي، جن ۾ اڳتي وڌندڙ ماڻهو لاءِ "سڄو جسم پِت سان ڀريل" (渾身是膽) ۽ اڪيلي سورمي لاءِ "اڪيلو، اڪيلي پِتي وارو هيرو" (孤膽英雄) جهڙا اصطلاح شامل آهن، يا "انهن ۾ ايتري همٿ آهي جو ائين ڳالهائين".[42]

چيني طب جي زانگفو نظريي ۾ اهو هڪ غيرمعمولي فو يا يانگ عضوو آهي، ڇاڪاڻ تہ اهو پِت کي سنڀالي ٿو. پِتو نه رڳو هاضمي وارو ڪردار رکي ٿو، پر فيصلي سازي ۽ پرک جي جاءِ پڻ سمجهيو وڃي ٿو.[42]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Ginsburg, Ph.D., J.N. (آگسٽ 22, 2005). "Control of Gastrointestinal Function". ۾ Thomas M. Nosek, Ph.D. (مرتب). Gastrointestinal Physiology. Essentials of Human Physiology. Augusta, Georgia, United States: Medical College of Georgia. ص. p. 30. اصل نسخو مان اپريل 1, 2008 تي محفوظ ڪيل. جُونِ 29, 2007 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Gray's Anatomy 2008, p. 1187-81.
  3. ↑ Jon W. Meilstrup (1994). Imaging Atlas of the Normal Gallbladder and Its Variants. Boca Raton: CRC Press. ص. 4. ISBN 978-0-8493-4788-7.
  4. ↑ Nagral, Sanjay (2005). "Anatomy relevant to cholecystectomy". Journal of Minimal Access Surgery 1 (2): 53–8. doi:10.4103/0972-9941.16527. PMID 21206646.
  5. ↑ Shakelford's Surgery of Alimentary Tract, ed.7. 2013
  6. 1 2 3 4 Young, Barbara; ۽ ٻيا (2006). Wheater's functional histology: a text and colour atlas (5th ڇاپو). [Edinburgh?]: Churchill Livingstone/Elsevier. ص. 298. ISBN 978-0-443-06850-8.
  7. ↑ "Luschka's crypts". TheFreeDictionary.com. جنوري 23, 2017 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ Haubrich, William S. (April 2007). "Luschka of the Crypts of Luschka". Gastroenterology 132 (4): 1216. doi:10.1053/j.gastro.2007.02.063.
  9. ↑ Ross, M.; Pawlina, W. (2011). Histology: A Text and Atlas (6th ڇاپو). Lippincott Williams & Wilkins. ص. 646. ISBN 978-0-7817-7200-6.
  10. ↑ Leeuw, Th.G.; Verbeek, P.C.M.; Rauws, E.A.J.; Gouma, D.J. (September 1995). "A double or bilobar gallbladder as a cause of severe complications after (laparoscopic) cholecystectomy". Surgical Endoscopy 9 (9): 998–1000. doi:10.1007/BF00188459. PMID 7482221.
  11. ↑ Segura-Sampedro, JJ; Navarro-Sánchez, A; Ashrafian, H; Martínez-Isla, A (February 2015). "Laparoscopic approach to the intrahepatic gallbladder. A case report.". Revista Española de Enfermedades Digestivas 107 (2): 122–3. PMID 25659400. http://www.grupoaran.com/mrmUpdate/lecturaPDFfromXML.asp?IdArt=4621099&TO=RVN&Eng=1.
  12. ↑ Dhulkotia, A; Kumar, S; Kabra, V; Shukla, HS (March 1, 2002). "Aberrant gallbladder situated beneath the left lobe of liver". HPB 4 (1): 39–42. doi:10.1080/136518202753598726. PMID 18333151.
  13. ↑ Naganuma, S.; Ishida, H.; Konno, K.; Hamashima, Y.; Hoshino, T.; Naganuma, H.; Komatsuda, T.; Ohyama, Y. et al. (March 6, 2014). "Sonographic findings of anomalous position of the gallbladder". Abdominal Imaging 23 (1): 67–72. doi:10.1007/s002619900287. PMID 9437066.
  14. ↑ Meilstrup JW; Hopper KD; Thieme GA (December 1991). "Imaging of gallbladder variants". AJR Am J Roentgenol 157 (6): 1205–8. doi:10.2214/ajr.157.6.1950867. PMID 1950867. http://www.ajronline.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=1950867.
  15. 1 2 3 Schoenwolf, Gary C.; ۽ ٻيا (2009). "Development of the Gastrointestinal Tract". Larsen's human embryology (4th ڇاپو). Philadelphia: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0-443-06811-9.
  16. ↑ Standring S, Borley NR, مرتب (2008). Gray's anatomy : the anatomical basis of clinical practice. Brown JL, Moore LA (40th ڇاپو). London: Churchill Livingstone. ص. 1163, 1177, 1185–6. ISBN 978-0-8089-2371-8.
  17. 1 2 3 Guyton, Arthur C.; Hall, John E. (2005). Textbook of medical physiology (11th ڇاپو). Philadelphia: W.B. Saunders. ص. 802–4. ISBN 978-0-7216-0240-0.
  18. ↑ KO, CYNTHIA (2005). "Biliary Sludge Is Formed by Modification of Hepatic Bile by the Gallbladder Mucosa". Clinical Gastroenterology and Hepatology 3 (7): 672–8. doi:10.1016/s1542-3565(05)00369-1. PMID 16206500. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(05)00369-1/pdf.
  19. ↑ Meyer, G.; Guizzardi, F.; Rodighiero, S.; Manfredi, R.; Saino, S.; Sironi, C.; Garavaglia, M. L.; Bazzini, C. et al. (June 2005). "Ion transport across the gallbladder epithelium". Current Drug Targets. Immune, Endocrine and Metabolic Disorders 5 (2): 143–151. doi:10.2174/1568008054064805. PMID 16089346.
  20. ↑ "The association between cholecystectomy and the risk of colorectal cancer: an updated systematic review and meta-analysis of cohort studies". Transl Cancer Res 12 (6): 1452–1465. June 2023. doi:10.21037/tcr-22-2049. PMID 37434692.
  21. ↑ "Increased Risk of Cancer after Cholecystectomy: A Nationwide Cohort Study in Korea including 123,295 Patients". Gut Liver 16 (3): 465–473. May 2022. doi:10.5009/gnl210009. PMID 35502586.
  22. 1 2 3 Saiman, Yedidya; Nguyen, Minhhuyen (آگسٽ 2023). "Cholelithiasis - Hepatic and Biliary Disorders". MSD Manual Professional Edition (آسٽريليائي انگريزي ۾). آڪٽوبر 18, 2017 تي حاصل ڪيل.
  23. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Nicki R. Colledge; Brian R. Walker; Stuart H. Ralston, مرتب (2010). Davidson's principles and practice of medicine (21st ڇاپو). Edinburgh: Churchill Livingstone/Elsevier. ص. 977–984. ISBN 978-0-7020-3085-7.
  24. ↑ Neri V; Ambrosi A; Fersini A; Tartaglia N; Valentino TP (2007). "Antegrade dissection in laparoscopic cholecystectomy". Journal of the Society of Laparoendoscopic Surgeons 11 (2): 225–8. PMID 17761085.
  25. ↑ "Complications of a gallbladder removal". NHS Choices. اصل نسخو مان سيپٽمبر 20, 2017 تي محفوظ ڪيل.
  26. ↑ Kapoor, V.K. (2007), "Bile duct injury repair: when? what? who?", Journal of Hepato-Biliary-Pancreatic Surgery, 14 (5): 476–479, doi:10.1007/s00534-007-1220-y, PMID 17909716
  27. ↑ Dolan, R.D.; Storm, A.C.; Thompson, C.C. (2022). "Endoscopic management of acute biliary & pancreatic conditions". ۾ Friedman, S.; Blumberg, R.S.; Saltzman, J.R. (مرتب). Greenberger's CURRENT Diagnosis & Treatment Gastroenterology, Hepatology, & Endoscopy (4e ڇاپو). McGraw Hill Education. ISBN 978-1-260-47343-8.
  28. ↑ "Gallbladder Polyps". MayoClinic. مارچ 19, 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Strawberry gallbladder – cancerweb.ncl.ac.uk.[مئل ڳنڍڻو]
  30. ↑ "HIDA scan - Overview". Mayo Clinic (انگريزي ۾). آڪٽوبر 18, 2017 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ C. Michael Hogan (2008). "Guanaco: Lama guanicoe". GlobalTwitcher.com. اصل نسخو مان مارچ 4, 2011 تي محفوظ ڪيل.
  32. ↑ Higashiyama, H; Sumitomo, H; Ozawa, A; Igarashi, H; Tsunekawa, N; Kurohmaru, M; Kanai, Y (2016). "Anatomy of the Murine Hepatobiliary System: A Whole-Organ-Level Analysis Using a Transparency Method". The Anatomical Record 299 (2): 161–172. doi:10.1002/ar.23287. PMID 26559382.
  33. ↑ Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 355. ISBN 978-0-03-910284-5.
  34. ↑ Hagey, L. R.; Vidal, N.; Hofmann, A. F.; Krasowski, M. D. (2010). "Complex Evolution of Bile Salts in Birds". The Auk 127 (4): 820–831. doi:10.1525/auk.2010.09155. PMID 21113274.
  35. ↑ Actman, Jani (مَئي 5, 2016). "Inside the Disturbing World of Bear-Bile Farming". National Geographic. اصل نسخو مان مَئي 5, 2016 تي محفوظ ڪيل. آڪٽوبر 23, 2017 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Hance, Jeremy (اپريل 9, 2015). "Is the end of 'house of horror' bear bile factories in sight?". The Guardian. آڪٽوبر 23, 2017 تي حاصل ڪيل.
  37. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Eachempati, Soumitra R.; II, R. Lawrence Reed (2015). Acute Cholecystitis. Springer. ص. 1–16. ISBN 978-3-319-14824-3.
  38. 1 2 3 4 Jarnagin, William R. (2012). Blumgart's Surgery of the Liver, Pancreas and Biliary Tract E-Book: Expert Consult - Online. Elsevier Health Sciences. ص. 511. ISBN 978-1-4557-4606-4.
  39. 1 2 3 Bateson, M. C. (2012). Gallstone Disease and its Management. Springer. ص. 1–2. ISBN 978-94-009-4173-1.
  40. ↑ Reynolds, Walker (January–March 2001). "The First Laparoscopic Cholecystectomy". Journal of the Society of Laparoendoscopic Surgeons 5 (1): 89–94. PMID 11304004.
  41. ↑ Lifang, Qu (2020). Chinese Medicine Psychology: A Clinical Guide to Mental and Emotional Wellness. Jessica Kingsley Publishers. ISBN 978-1-78775-276-4.
  42. 1 2 Yu, Ning (January 1, 2003). "Metaphor, Body, and Culture: The Chinese Understanding of Gallbladder and Courage". Metaphor and Symbol 18 (1): 13–31. doi:10.1207/S15327868MS1801_2.
ڪتاب
  • Standring S, Borley NR, مرتب (2008). Gray's Anatomy : The Anatomical Basis of Clinical Practice. Brown JL, Moore LA (40th ڇاپو). London: Churchill Livingstone. ISBN 978-0-8089-2371-8.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Accessory digestive glands

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=پِتو&oldid=391917" تان ورتل