پيڙا
پيڙا (Suffering) يا تڪليف (Pain) هڪ وسيع مفهوم آهي، جنهن مان مراد ناخوشگوار يا اڻوڻندڙ تجربو آهي. هي اڪثر ڪري ڪنهن فرد ۾ ٿيندڙ نقصان جي احساس يا نقصان جي خطري سان لاڳاپيل هوندو آهي.[1] نفسياتي لحاظ کان، پيڙا منفي اثرن (affective phenomena) جو بنيادي عنصر آهي. پيڙا جي ابتڙ حالت کي خوشي يا لذت چيو ويندو آهي.
پيڙا کي عام طور تي ٻن قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي:
- جسماني پيڙا: جهڙوڪ درد، بک، اڃ، متلي (nausea)، ۽ ننڊ جي کوٽ.
- ذهني پيڙا: جنهن کي نفسياتي يا جذباتي تڪليف به چيو ويندو آهي، جهڙوڪ مايوسي، صدمو، غم، خوف، ۽ اڪيلائي.
پيڙا جي شدت معمولي کان وٺي ناقابلِ برداشت حد تائين ٿي سگهي ٿي. پيڙا ڏانهن انساني رويو ان تي منحصر هوندو آهي ته اها تڪليف ڪيتري مفيد يا بي مقصد، ۽ حق تي يا ناحق سمجهي وڃي ٿي.
اصطلاح ۽ معنيٰ
[سنواريو]لفظ 'پيڙا' اڪثر ڪري نفسياتي درد لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر هي هر قسم جي اڻوڻندڙ احساس يا جذبي لاءِ به استعمال ٿئي ٿو. جسماني ۽ ذهني پيڙا جي وچ ۾ فرق ڪرڻ لاءِ اڪثر چيو ويندو آهي ته "درد جسماني آهي، پيڙا ذهني آهي" يا "درد لازمي آهي، پيڙا اختياري آهي".
فلسفو
[سنواريو]قديم يوناني فلسفن پيڙا کي ختم ڪرڻ جا مختلف طريقا ٻڌايا آهن:
- ايپيڪيورينزم: هن موجب سڀ کان وڏي خوشي تڪليف کان آزادي (aponia) ۽ ذهني سڪون (ataraxia) ۾ آهي.
- اسٽوئزم (Stoicism): هي فلسفو سيکاري ٿو ته انسان کي پنهنجي عقل ۽ فضيلت ذريعي درد ۽ لذت ڏانهن بي نيازي (indifference) اختيار ڪرڻ گهرجي.
جديد فلسفي ۾، جريمي بينٿم ۽ جان اسٽيورٽ مل يوٽيليٽرينزم (Utilitarianism) جو نظريو پيش ڪيو، جنهن موجب بهترين عمل اهو آهي جيڪو "وڌ کان وڌ ماڻهن کي وڌ کان وڌ خوشي پهچائي" ۽ پيڙا کي گهٽ ڪري. ڪارل پاپپر وري 'منفي يوٽيليٽرينزم' جو خيال ڏنو، جنهن ۾ خوشي وڌائڻ کان وڌيڪ پيڙا گهٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي ٿي.
مذهب
[سنواريو]پيڙا جو تصور مذهبن ۾ تمام اهم آهي:
- ٻڌ مذهب: ٻڌ مذهب جون 'چار عظيم سچايون' (Four Noble Truths) پيڙا (dukkha) بابت آهن. هنن موجب پيڙا جو سبب خواهشون آهن ۽ ان جو خاتمو 'نروان' ذريعي ممڪن آهي.
- هندو مذهب: هندو مذهب ۾ پيڙا کي اڪثر انسان جي پنهنجي گذريل يا هاڻوڪي زندگيءَ جي عملن (ڪرما) جو نتيجو سمجهيو ويندو آهي. تڪليف ڏيڻ کان بچڻ کي 'اهنسا' چيو وڃي ٿو.
- اسلام: اسلام ۾ پيڙا کي الله جي طرفان هڪ آزمائش سمجهيو ويندو آهي. صبر سان ان کي برداشت ڪرڻ گناهن جي معافي ۽ روحاني پاڪيزگي جو ذريعو بڻجي ٿو. مومن کي ٻين جي تڪليف گهٽائڻ لاءِ ڪم ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي آهي.
- عيسائيت: عيسائيت ۾ حضرت عيسيٰ جي صليب واري تڪليف کي انسانن جي گناهن جي ڪفاري طور ڏٺو ويندو آهي.
آرٽ ۽ ادب
[سنواريو]ادب ۽ فن ۾ پيڙا جو اظهار اڪثر ڏکين حالتن يا المين (tragedies) ذريعي ڪيو ويندو آهي. آرٽ پيڙا کي گهٽائڻ جو هڪ ذريعو بڻجي سگهي ٿو، جيئن مشهور مصور پيٽر بروئگل جي پينٽنگس ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته دنيا جي وڏن المين وقت به عام زندگي ڪيئن جاري رهي ٿي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Wayne Hudson, Historicizing Suffering, 2012.