پيٽر اعظم
پيٽر اعظم | |
|---|---|
Пётр Алексеевич | |
| فائل:Paul Delaroche - Peter the Great.jpg پيٽر اعظم جو پورٽريٽ (پال ڊيلاروش پاران) | |
| روس جو پهريون شهنشاهه (Emperor) | |
| عهدي ۾ 2 نومبر 1721ع – 8 فيبروري 1725ع | |
| پيشرو | پاڻ (بطور زار) |
| جانشين | ڪيٿرين پهرين |
| روس جو زار (Tsar) | |
| عهدي ۾ 7 مئي 1682ع – 2 نومبر 1721ع | |
| ذاتي تفصيل | |
| ڄائو | 9 جون 1672ع ماسڪو، روسي زارڊم |
| وفات | 8 فيبروري 1725ع (عمر 52 سال) سينٽ پيٽرسبرگ، روسي سلطنت |
| دستخط | فائل:Peter I Signature.svg |
پيٽر پھريون (Peter I) يا پيٽر اعظم (Peter the Great؛ 1672ع – 1725ع) روس جو زار ۽ بعد ۾ روسي سلطنت جو پھريون شهنشاهه هو. هن پنهنجي دور ۾ روس کي هڪ پسمانده ملڪ مان ڪڍي يورپ جي هڪ عظيم طاقت بڻائي ڇڏيو. هن جا سڌارا مذهبي روايتن جي بجاءِ سائنس، مغربي ثقافت ۽ روشن خياليءَ تي ٻڌل هئا.
فوجي فتوحات ۽ بحريه جو قيام
[سنواريو]پيٽر اعظم پنهنجي دور جو گهڻو وقت عثماني سلطنت ۽ سويڊن خلاف جنگين ۾ گذاريو.
- روسي بحريه: هن "ازوف مہم" کانپوءِ روسي بحريه (Navy) جو بنياد وڌو، جنهن ڪري کيس روسي بحريه جو پيءُ چيو ويندو آهي.
- عظيم اترين جنگ (Great Northern War): سويڊن کي شڪست ڏيڻ کانپوءِ روس بالٽڪ سمنڊ تائين پهچ حاصل ڪئي ۽ هڪ وڏي سلطنت بڻجي ويو.
مغربيائپ ۽ ثقافتي انقلاب
[سنواريو]پيٽر چاهيو ٿي ته روس يورپي ملڪن وانگر جديد بڻجي. ان لاءِ هن ڪيترائي اهم قدم کنيا:
- سينٽ پيٽرسبرگ جو قيام: هن نيوا نديءَ جي ڪناري تي هڪ نئون شهر "سينٽ پيٽرسبرگ" اڏايو، جنهن کي "اولهه ڏانهن کڙڪي" (Window to the West) چيو ويندو آهي. 1712ع ۾ هن گاديءَ جو هنڌ ماسڪو مان بدلائي هن شهر کي بڻايو.
- ڪيلينڊر ۽ لکت: هن جولين ڪيلينڊر متعارف ڪرايو ۽ روسي لکت (Orthography) ۾ سڌارا آندا.
- ڏاڙهي ٽيڪس: هن روسي مردن کي مغربي لباس پائڻ ۽ ڏاڙهي ڪترائڻ جو حڪم ڏنو، ۽ ڏاڙهي رکڻ تي ٽيڪس مقرر ڪيو ته جيئن قديم روايتون ختم ٿي سگهن.
انتظامي سڌارا ۽ تعليم
[سنواريو]پيٽر روسي حڪومت جي جوڙجڪ کي مڪمل طور تي بدلائي ڇڏيو:
- ٽيبل آف رينڪس (Table of Ranks): هن هڪ اهڙو نظام جوڙيو جنهن ۾ عهدو خانداني شرافت جي بجاءِ قابليت ۽ خدمت جي بنياد تي ڏنو ويندو هو.
- تعليم: هن روسي اڪيڊمي آف سائنسز ۽ سينٽ پيٽرسبرگ اسٽيٽ يونيورسٽي جو بنياد رکيو (1724ع) ۽ يورپي عالمن کي روس اچڻ جي دعوت ڏني.
ورثو
[سنواريو]پيٽر اعظم جي وفات 1725ع ۾ ٿي، پر سندس آندل سڌارا 1917ع جي انقلاب تائين روسي سلطنت جو بنياد رهيا. هو اڄ به روسي تاريخ ۾ سڀ کان وڌيڪ بااثر ۽ طاقتور شخصيت طور ياد ڪيو ويندو آهي.