پوٽاڻ ڏوھٽاڻ
پوٽاڻ ۽ ڏوھٽاڻ (انگريزي: Grandchild) مان مراد اهي ٻار آهن، جيڪي ڪنھن شخص جي پنھنجي اولاد (پٽ يا ڌيءُ) مان هجن. هڪ شخص لاءِ سندس اولاد جا ٻار "ٽين نسل" (Third Generation) جي نمائندگي ڪن ٿا. سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ثقافت ۾، پٽ جي اولاد ۽ ڌيءُ جي اولاد لاءِ الڳ الڳ اصطلاح موجود آهن، جيڪي رشتن جي واضح سڃاڻپ ڪن ٿا.
بنيادي اصطلاح
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ انهن رشتن کي هيٺين نالن سان سڏيو ويندو آهي:
- پوٽو (Grandson): پٽ جو پٽ.
- پوٽي (Granddaughter): پٽ جي ڌيءُ.
- ڏوھٽو (Grandson): ڌيءُ جو پٽ.
- ڏوھٽي (Granddaughter): ڌيءُ جي ڌيءُ.
مجموعي طور تي پٽ جي سڄي اولاد کي پوٽاڻ ۽ ڌيءُ جي سڄي اولاد کي ڏوھٽاڻ چيو ويندو آهي. ان جي برڪس، ٻارن لاءِ انهن جا وڏا ڏاڏاڻا (پيءُ پاران) يا ناڻاڻا (ماءُ پاران) مٽ مائٽ سڏبا آهن.
جينياتي ۽ قانوني حيثيت
[سنواريو]- جينياتي لاڳاپو: هڪ ڏاڏو/ڏاڏي يا نانو/ناني پنهنجي پوٽي يا ڏوهٽي سان سراسري طور تي 25% جينز (DNA) شيئر ڪندا آهن. طبي لحاظ کان هي ٻئي درجي جا مٽ (Second-degree relatives) ليکيا ويندا آهن.
- وراثت: اسلامي قانون ۽ ڪيترن ئي ملڪن جي سول قانونن ۾، پوٽن ۽ ڏوهٽن جي وراثت جا حق مخصوص حالتن تي ٻڌل هوندا آهن (مثال طور جيڪڏهن انهن جو پنهنجو پيءُ يا ماءُ فوت ٿي چڪي هجي ته ڪجهه قانونن ۾ کين 'يتم پوٽي' جي حيثيت ۾ حصو ملي ٿو).
سماجي اهميت
[سنواريو]سنڌي ثقافت ۾ پوٽن ۽ ڏوهٽن کي "ٻيڻو پيارو" سمجهيو ويندو آهي. هڪ مشهور سنڌي چوڻي آهي ته:
مور کان وياج پيارو هوندو آهي.
هتي 'مور' مان مراد پنهنجو اولاد ۽ 'وياج' مان مراد پوٽا ۽ ڏوهٽا آهن. ڏاڏا ڏاڏيون ۽ نانا نانيون اڪثر پنهنجي پوٽن ڏوهٽن جي تربيت، قصن ڪهاڻين ٻڌائڻ ۽ کين خانداني تاريخ کان واقف ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا آهن.
ايندڙ نسل
[سنواريو]جيڪڏهن پوٽن يا ڏوهٽن کي پنهنجو اولاد ٿئي ته ان کي هيٺين نالن سان سڏبو آهي:
- پڙپوٽو / پڙپوٽي: پوٽي جو اولاد.
- پڙڏوهٽو / پڙڏوهٽي: ڏوهٽي جو اولاد.
اهي نسل جي چوٿين لڙهيءَ جي نمائندگي ڪن ٿا.