پورھئي جو قانون
پورهئي جا قانون (Labour laws) يا روزگار جا قانون اهي قانون آهن جيڪي پورهيتن، ملازمت ڏيندڙ ادارن، ٽريڊ يونينن ۽ حڪومت جي وچ ۾ تعلق کي منظم ڪن ٿا. اجتماعي پورهيت قانون جو تعلق ملازم، مالڪ ۽ يونين جي وچ ۾ ٽه-پکيو (tripartite) تعلق سان هوندو آهي.
انفرادي پورهيت قانون جو تعلق ڪم جي معاهدي ذريعي ملازمن جي حقن سان آهي. روزگار جا معيار اهي سماجي معيار آهن، جن جي تحت ملازمن يا ٺيڪيدارن کي ڪم ڪرڻ جي اجازت ڏني وڃي ٿي. حڪومتي ادارا (جيئن ته آمريڪا جو اڳوڻو ايمپلائيمينٽ اسٽينڊرڊز ايڊمنسٽريشن) پورهيت قانونن تي عمل درآمد کي يقيني بڻائيندا آهن.
تاريخ
[سنواريو]تقريباً 2334 ق.م ۾ سارگون اڪادي پاران ميسوپوٽاميا جي شهرن کي گڏ ڪري هڪ سلطنت بڻائڻ کانپوءِ، هن جي پوٽي نارام سن (2218-2254 ق.م) پاران ماپ، وزن ۽ وقت جا عام معيار مقرر ڪيا ويا، جيڪي مختلف شهرن ۾ ڪم ڪندڙ ڪاريگرن جي تنظيمن (guilds) پاران استعمال ڪيا ويندا هئا.[1] حمورابي جي قانونن (1750-1755 ق.م) ۾ جهاز ٺاهيندڙن ۽ جهاز جي مالڪن جي وچ ۾ ملازمت جي معاهدي ۽ اجرت بابت واضح قانون موجود هئا.[2]
قديم روم ۾ collegium اهي تنظيمون هيون جيڪي هڪ قانوني حيثيت رکنديون هيون. جوليس سيزر ۽ آگسٽس جي دور ۾ انهن تنظيمن کي رومي سينيٽ يا شهنشاهه کان منظوري وٺڻ لازمي هئي.[3] روم جي بندرگاهه 'اوستيا' ۾ جهاز رانن جي هڪ باقاعده يونين (guildhall) جا آثار مليا آهن.[4]
پورهيت قانون جو جديد تصور صنعتي انقلاب سان گڏ پيدا ٿيو، جڏهن ننڍي پيماني تي پيداوار جي جاءِ تي وڏيون فيڪٽريون قائم ٿيون. پورهيتن بهتر حالتن ۽ يونين سازي جي حقن لاءِ جدوجهد ڪئي، جڏهن ته مالڪن گهٽ قيمت تي پورهيت حاصل ڪرڻ چاهيا. انگلستان پهريون ملڪ هو جنهن صنعتي انقلاب جا اثر محسوس ڪيا ۽ 18هين صديءَ جي آخر ۾ جديد پورهيت قانونن جو بنياد پيو.
ٻارن جو پورهيو
[سنواريو]1784ع ۾ مانچسٽر جي ويجهو ڪپهه جي ملن ۾ بخار جي وبا پکڙجڻ کانپوءِ ٻارن کي خطرناڪ حالتن ۾ ڪم ڪرائڻ خلاف عوامي راءِ وڌي وئي. 1802ع ۾ پورهيتن جي تحفظ لاءِ پهريون قانون "Health and Morals of Apprentices Act" پاس ڪيو ويو، جنهن ڪم جا ڪلاڪ 12 تائين محدود ڪيا ۽ رات جو ڪم ڪرڻ تي پابندي لڳائي. 1833ع جي "Factories Act" ذريعي 18 سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن جو پورهيو محدود ڪيو ويو ۽ قانون تي عمل ڪرائڻ لاءِ انسپيڪٽر مقرر ڪيا ويا.
ڪم جون حالتون
[سنواريو]19هين صديءَ جي وچ ڌاري عام پورهيتن جي حالتن تي ڌيان ڏنو ويو. 1850ع ۾ موتمار حادثن جي رپورٽنگ لازمي ڪئي وئي ۽ کاڻين (mines) ۾ صحت ۽ زندگي جي تحفظ لاءِ قانون سازي ڪئي وئي. 19هين صدي جي آخر تائين انگلستان ۾ پورهيتن جي تحفظ لاءِ هڪ مڪمل نظام تيار ٿي چڪو هو، جنهن جي پيروي ٻين صنعتي ملڪن به ڪئي.
انفرادي پورهيت قانون
[سنواريو]روزگار جا شرط
[سنواريو]تقريباً هر ملڪ ۾ پورهيت قانون جي بنيادي خاصيت اها آهي ته پورهيت ۽ مالڪ جا حق ۽ فرض هڪ "ملازمت جي معاهدي" (contract of employment) ذريعي طئي ٿين ٿا. آمريڪا جي اڪثر رياستن ۾ ملازمت "at-will" هوندي آهي، جنهن جو مطلب آهي ته مالڪ ڪنهن به قانوني سبب جي بنياد تي ملازم کي ڪڍي سگهي ٿو ۽ ملازم به ڪنهن به وقت نوڪري ڇڏي سگهي ٿو.
روزگار جي شرطن ۾ لکيل معاهدو مهيا ڪرڻ لازمي هوندو آهي ته جيئن ملازم کي خبر هجي ته ان کي ڇا ملندو ۽ ان کان ڇا توقع ڪئي وڃي ٿي. ان ۾ اجرت، ساليانيون موڪلون، بيماري جون موڪلون، ۽ ڪم جي تفصيل (job description) شامل هوندي آهي.
ڪو به مالڪ اهڙو معاهدو پيش نٿو ڪري سگهي جيڪو پورهيت کي گهٽ ۾ گهٽ اجرت کان گهٽ پگهار ڏئي، يا ملازم کي غير قانوني سببن جي بنياد تي ڪڍڻ جو اختيار ڏئي. ان کان علاوه، ملازم پاران تيار ڪيل ذهني ملڪيت (Intellectual Property) پڻ ڪاروبار جو هڪ اهم حصو هوندي آهي، جنهن بابت معاهدي ۾ واضح شرط رکيا ويندا آهن.[5]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Powell, Marvin A. (1995). "Metrology and Mathematics in Ancient Mesopotamia". in Sasson, Jack M.. Civilizations of the Ancient Near East. III. New York, NY: Charles Scribner's Sons. p. 1955. ISBN 0-684-19279-9.
- ↑ Hammurabi (1903). "Code of Hammurabi, King of Babylon". Records of the Past 2 (3): 85.
- ↑ de Ligt, L. (2001). "D. 47,22, 1, pr.-1 and the Formation of Semi-Public "Collegia"". Latomus 60 (2): 346–349.
- ↑ Epstein, Steven A. (1995). Wage Labor and Guilds in Medieval Europe. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press. pp. 10–49. ISBN 978-0807844984.
- ↑ "The Value of Intellectual Property, Intangible Assets and Goodwill". www.wipo.int (انگريزي ۾). 2025-06-23 تي حاصل ڪيل.