پورٽو مورٽينيو
پورٽو مورٽينيو | |
|---|---|
 | |
 ماتو گروسو دو سول رياست ۾ جڳھ | |
  پورٽو مورٽينيو برازيل ۾ جڳھ | |
| Coordinates: 21°41′56″S 57°52′58″W / 21.69889°S 57.88278°W | |
| ملڪ | برازيل |
| علائقو | مرڪزي-اولهه |
| رياست | ماتو گروسو دو سول |
| ايراضي | |
| • ڪل | 17,735 چورس ڪلوميٽر (6,848 چورس ميل) |
| آبادي (2020 [1]) | |
| • ڪل | 17,298 |
| • ڪثافت | auto في چورس ڪلوميٽر |
| وقتي علائقو | UTC−4 (AMT) |
پورٽو مورٽينيو (Porto Murtinho) برازيل جي ماتو گروسو دو سول رياست ۾ واقع هڪ ميونسپالٽي آهي. ان جي آبادي 17,298 (2020ع) هئي ۽ ان جو پکيڙ 17,735 چورس ڪلوميٽر (6,848 چورس ميل) آهي.
تاريخ
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو جي قيام جو گهرو لاڳاپو ڪمپانيا ماتي لارانجيرا سان آهي، جيڪا گوائيرا (پرانا) شهر جي قيام جي پڻ ذميوار هئي.
شروعاتي دور
[سنواريو]- ماتي لارانجيرا ڪمپنيءَ جي آمد
9 ڊسمبر 1882ع جي شاهي فرمان نمبر 8799 تحت لارانجيرا کي مقامي طور ٿيندڙ يربا ماتي جي ڏهن سالن لاءِ واپاري استحصال جي اجازت ڏني وئي، پر هن فرمان مقامي رهواسين کي ان جي استعمال يا استحصال کان نه روڪيو.[2] ان شاهي رعايت جي بنياد تي لارانجيرا ماتي لارانجيرا ڪمپني قائم ڪئي.[3]
توماس لارانجيرا ملڪ جي ڏاکڻي حصي مان اهڙا زميندار آندا، جيڪي يربا ماتي جي سنڀال ۽ پوک کان واقف هئا. علائقي جي مقامي اصلوڪن ماڻهن ۽ پيراگواءِ جي مزدورن کان پڻ ڪم ورتو ويو، جنهن سان يربا ماتي جي پيداوار جو دور شروع ٿيو.[4]
جمهوريت جي اعلان کان پوءِ ڪمپنيءَ کي ڏنل رعايتي علائقو بااثر سياستدانن، جهڙوڪ جواڪيم مورٽينهو، مانويل جوزي مورٽينهو ۽ جنرل انتونيو ماريا ڪوئيلو جي حمايت سان لڳاتار وڌايو ويو. 23 جون 1890ع جي فرمان نمبر 520 تحت ڪمپنيءَ جي قبضي جون حدون وڌايون ويون ۽ کيس ليز هيٺ آيل سڄي علائقي ۾ يربا ماتي جي استحصال جي اجاره داري حاصل ٿي.
پيداوار ۾ واڌ
[سنواريو]1892ع جي شروعات ۾ ڏاکڻي پانتانال جي يربا ماتي پيدا ڪندڙن کي پيداوار جي مرڪزي نيڪال لاءِ هڪ درياهي بندرگاهه قائم ڪرڻ جي ضرورت محسوس ٿي. هن مقصد لاءِ اپا درياهه جي ڇوڙ کان لڳ ڀڳ سانچو:Fmtn مٿانهين وهڪري تي، پيراگواءِ درياهه جي ڪناري تي هڪ هنڌ چونڊيو ويو. انتونيو آلويس ڪوريا جي ذميواريءَ هيٺ رٿا ٽريس باراس جاگير سان لاڳاپيل ٿي، جنهن جي سانچو:Fmtn زمين ڳوٺاڻي آباديءَ ۾ شامل ڪرڻ لاءِ سرڪاري قبضي هيٺ ورتي وئي.
جولاءِ 1892ع ۾ ماتي لارانجيرا ڪمپني، مارشل بواوينتورا دا موتا جي ملڪيت واري ٽريس باراس جاگير خريد ڪئي، جيڪا پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري تي واقع هئي، ۽ نيم تيار ٿيل يربا ماتي جي برآمد لاءِ بندرگاهه تعمير ڪيو. بئنڪو ريو اي ماتو گروسو جي نگران انتونيو ڪوريا دا ڪوسٽا، جواڪيم مورٽينهو جي اعزاز ۾ ان بندرگاهه جو نالو پورٽو فلوويال مورٽينهو رکيو.
ساڳئي سال رياست سان هڪ نئون معاهدو ڪيو ويو، جنهن تحت ڪمپنيءَ کي يربا ماتي وارن علائقن جي استحصال جو خاص حق مليو. معاهدي کان پوءِ مورٽينهو خاندان جي بئنڪو ريو برانڪو اي ماتو گروسو 14,540 حصا خريد ڪيا، جن مان هر هڪ جي قيمت 100$000 هئي، جڏهنتہ لارانجيرا وٽ 460 حصا رهيا. ان کان پوءِ ڪمپنيءَ جو نالو ڪمپانيا ماتي لارانجيرا رکيو ويو ۽ ان کي پنهنجو مرڪزي دفتر ماتو گروسو جي علائقي ڏانهن منتقل ڪرڻو پيو.
1895ع ۾ ڪمپانيا ماتي لارانجيرا کي سرڪاري غيرآباد زمين مان سانچو:Fmtn علائقو ليز تي ڏنو ويو. هي علائقو ڪائووا ۽ گواراني ماڻهن جي روايتي زمينن ۾ شامل هو. ڪمپني پنهنجي تاريخ دوران وڏي پيماني تي اصلوڪن ماڻهن، خاص طور ڪائووا ۽ گواراني قومن جي مزدوري استعمال ڪئي. هي ڪاروبار تمام گهڻو منافعي بخش ثابت ٿيو ۽ برآمد ۾ واڌ جو سبب بڻيو.
اقتصادي عروج
[سنواريو]- ماتي لارانجيرا جي فرانسسڪو مينڊيس گونسالوس اينڊ ڪمپنيءَ کي وڪري
10 اپريل 1900ع جي ٺهراءُ نمبر 225 تحت ان وقت جي پورٽو فلوويال مورٽينهو کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. ڪمپانيا ماتي لارانجيرا جي سرگرمين سبب علائقي تيزيءَ سان ترقي ڪئي.
هاڻوڪي ماتو گروسو دو سول رياست جي وسيع ٻيلن مان گڏ ڪيل يربا ماتي جي چرپر لاءِ 800 گاڏين ۽ 20,000 ڍڳن جي ضرورت پوندي هئي. ڪمپني نيم تيار ٿيل يربا ماتي جي استحصال ۽ بيونس آئرس ڏانهن برآمد جي ذميوار هئي. هي پيداوار اسونسيون، پيراگواءِ، انگلينڊ، فرانس ۽ اٽلي جهڙن ٻين وڏن شهري ۽ بين الاقوامي مرڪزن تائين پڻ پهتي.
هن علائقي ۾ ارجنٽائن جي هڪ ٻي ڪمپني، فرانسسڪو مينڊيس گونسالوس اينڊ ڪمپني، پيداوار جي صنعتي تياري ۽ پرڏيهي مارڪيٽن ۾ ورڇ جي ذميوار هئي. نگران ڊاڪٽر انتونيو ڪوريا دا ڪوسٽا جي شڪايتن ۽ ماتي لارانجيرا جي پيداوار جي آمدورفت سبب ٿيل مالي نقصانن کان پوءِ بئنڪو ريو برانڪو 1902ع ۾ ڏيوالو ڪڍيو. توماس لارانجيرا بئنڪ جو بچيل اثاثو خريد ڪيو، جڏهنتہ ڪمپانيا ماتي لارانجيرا فرانسسڪو مينڊيس اينڊ ڪمپنيءَ کي وڪرو ڪئي وئي ۽ پوءِ ان جو نالو لارانجيرا مينڊيس اينڊ ڪمپني رکيو ويو.
ريلوي جي تعمير ۽ پورٽو مورٽينهو ميونسپلٽي
[سنواريو]
پيراگواءِ درياهه جي ويجهو زمين ڌٻڻ واري بڻجي ويندي هئي، تنهنڪري ماتي لارانجيرا کي ريلوي لاءِ اوچي ڀرائي وارو بند ٺاهڻو پيو. يربا ماتي جي آمدورفت کي آسان بڻائڻ لاءِ 1906ع ۾ پورٽو مورٽينهو–سائو روڪي ريلوي مڪمل ڪئي وئي، جيڪا پورٽو جيرال کي سائو روڪي جاگير سان ڳنڍيندي هئي ۽ وڌ ۾ وڌ سانچو:Fmtn کان سانچو:Fmtn ڊگهي هئي.[5]
ڊاڪٽر انتونيو ڪوريا دا ڪوسٽا جي 1898ع واري ابتدائي رٿا ۾ ريلوي جي ڊيگهه 42 ليگ، يعني لڳ ڀڳ سانچو:Fmtn کان سانچو:Fmtn رکڻ جي تجويز هئي.[6]
1910ع ۾ يربا ماتي جي مکيه استحصالي مرڪز کي پرانا درياهه ڏانهن منتقل ڪيو ويو، جنهن سان ڪمپنيءَ لاءِ پورٽو مورٽينهو جي حڪمت عمليءَ واري اهميت گهٽجي وئي.
20 جون 1911ع جي رياستي قانون نمبر 560 يا 2 اپريل 1912ع جي رياستي فرمان نمبر 310 تحت پورٽو فلوويال مورٽينهو کي پورٽو مورٽينهو جي نالي سان شهرڙي جو درجو ڏنو ويو. ان مان لفظ فلوويال هٽايو ويو. نئين انتظامي يونٽ کي ڪورومبا ميونسپلٽيءَ کان الڳ ڪيو ويو ۽ اڳوڻي ڳوٺ، هاڻوڪي پورٽو مورٽينهو ضلعي، کي ان جو مرڪز بڻايو ويو. ميونسپلٽي 13 جون 1912ع تي رسمي طور قائم ٿي.
زوال
[سنواريو]- هڪ وڏي ڪمپنيءَ جي پڄاڻيءَ جي شروعات
1918ع ۾ ڪمپانيا ماتي لارانجيرا جو مرڪزي دفتر پورٽو مورٽينهو کان منتقل ڪري ڪائراپو ميونسپلٽيءَ جي ڀرسان ڪامپاناريو جاگير ڏانهن آندو ويو. ان کان پوءِ يربا ماتي جي مکيه برآمد پرانا درياهه وسيلي ٿيڻ لڳي، جڏهنتہ پورٽو مورٽينهو مان فقط ويجهن رينچن جي پيداوار برآمد ڪئي ويندي هئي.
ڪمپني 1902ع کان گوائيرا ۾ پڻ قائم هئي، جنهن کي شروعات ۾ پورٽو مونجولي چيو ويندو هو.[7] 1911ع ۾ ڪمپني گوائيرا–پورٽو مينڊيس ريلوي جي تعمير شروع ڪئي، جيڪا سيتي ڪيداس جي تيز وهندڙ آبشارن ۽ ڇولين واري حصي کي پاس ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي هئي. 1919ع ۾ پورٽو مورٽينهو کي عدالتي ضلعي جو درجو مليو.
پورٽو مورٽينهو شهر ۽ پونتا پورا علائقو
[سنواريو]12 جولاءِ 1926ع جي رياستي قانون نمبر 962 تحت پورٽو مورٽينهو کي شهر جو درجو ڏنو ويو. 1943ع ۾ اهو پونتا پورا وفاقي علائقي جو حصو بڻيو، جيڪو 1946ع ۾ ختم ڪيو ويو. ماتي لارانجيرا ڪمپنيءَ کي پنهنجا ڪاروباري معاملا ختم ڪرڻ لاءِ هڪ مقرر مهلت ڏني وئي. ان جون سموريون عمارتون، رهائشي سرائون، ورڪشاپون، چوپايو مال ۽ باربردار جانورن جا جٿا نيلام ڪيا ويا. ڪمپني پورٽو مورٽينهو ريلوي کي هلائڻ جاري رکيو ۽ پنهنجي ٻيلن مان ڪيبراچو ڪاٺ فلوريسٽال برازيليرا ايس. اي. جي ڪارخاني تائين پهچائيندي رهي، جتي ان مان ٽينن ڪڍيو ويندو هو. اها سرگرمي گهٽ ۾ گهٽ 1958ع تائين جاري رهي. ڪي غيرواضح شاهديون اهو به ظاهر ڪن ٿيون ته 1971ع تائين ريل گاڏيون اڃا هلنديون هيون. ويهين صديءَ جي شروعات ۾ شهر وڏي ٻوڏ جو شڪار ٿيو. ان کان پوءِ 1979ع ۾ هڪ ٻي وڏي ٻوڏ آئي، جنهن شهر کي شاهراهه کان سانچو:Fmtn تائين ٻوڙي ڇڏيو. اهڙيون ٻوڏون 1980ع، 1981ع، 1982ع ۽ 1983ع ۾ پڻ ورجايون ويون. انهن ٻوڏن سبب ڪلوميٽر 7 وٽ عارضي ترپال شهر قائم ڪيو ويو، جتي برازيل جي فوج بي گهر ماڻهن لاءِ پلاسٽڪ جي ترپالن سان پناهه گاهون تيار ڪيون. شهر جي حفاظت لاءِ هڪ بند جي نموني جي نمائش ڪئي وئي ۽ تعميراتي ڪم پڻ شروع ٿيو، پر مالي وسيلن جي کوٽ سبب منصوبو مڪمل نه ٿي سگهيو ۽ تجويز ڪيل ڪم جو 35 سيڪڙو به پورو نه ٿيو. ڪيترن ئي ميئرن جي دور ۾ ان تي مرمت ٿيندي رهي، پر اهو نه مڪمل ٿي سگهيو ۽ نه ئي گهربل نموني سنڀاليو ويو. 1982ع ۾ شهر هڪ ٻي وڏي ٻوڏ جو شڪار ٿيو. هن مسئلي کي ٽن سالن کان پوءِ حفاظتي بند جي تعمير سان حل ڪيو ويو.
نالي جو بنياد
[سنواريو]شهر جو نالو جواڪيم مورٽينهو جي اعزاز ۾ رکيو ويو، جيڪو ماتو گروسو جو سينيٽر ۽ ڪامپوس ساليس حڪومت ۾ ناڻي وارو وزير هو.
جاگرافي
[سنواريو]هنڌ
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو جي ميونسپلٽي برازيل جي وچ-اولهه خطي جي ڏاکڻي حصي ۾، ڏکڻ ماتو گروسو جي پانتانال واري علائقي (هيٺيون پانتانال ننڍو علائقو) ۾ واقع آهي. ان جو جاگرافيائي هنڌ 21°41′56″ ڏکڻ ويڪرائي ڦاڪ ۽ 57°52′57″ اولهه ڊگهائي ڦاڪ تي آهي. مکيه مفاصلا هي آهن:
- رياستي راڄڌاني ڪامپو گرانڊي کان سانچو:Fmtn.
- وفاقي راڄڌاني برازيليا کان سانچو:Fmtn.
طبعي جاگرافي
[سنواريو]مٽي
[سنواريو]ميونسپلٽيءَ ۾ مٽيءَ جا ٻه مکيه قسم غالب آهن: وارياسي يا وچولي بناوت واري پلانوسول مٽي ۽ قدرتي طور گهڻي زرخيز نيوسول مٽي. ان کان سواءِ ٿوري مقدار ۾ گلي سول مٽي پڻ ملي ٿي.
زميني بناوت ۽ اوچائي
[سنواريو]سمنڊ جي سطح کان سانچو:Fmtn اوچائيءَ تي واقع هن ميونسپلٽيءَ ۾ زميني بناوت جو تنوع گهڻو نمايان آهي، خاص طور ان جي اوڀرئين حصي ۾، جتي هم شڪل پهاڙي چوٽيون، مٿاهين پٽن جا ڪنارا ۽ گولائيءَ يا نوڪدار صورت واري ڪٽاوَ مان ٺهيل زميني شڪليون ملن ٿيون. جيئن جيئن پيراگواءِ درياهه جي ڪنارن ڏانهن وڌجي ٿو، تيئن ٽيبل جهڙيون زميني شڪليون مختلف قسمن جي تلڇٽي ميدانن ۽ هموار علائقن سان گڏ نظر اچن ٿيون.
پورٽو مورٽينهو جي ميونسپلٽي ٽن ماحولياتي-جاگرافيائي علائقن ۾ ورهايل آهي:
- بودوڪينا ۽ اوروڪوم-امولار جي ٽڪرين وارو علائقو، جنهن ۾ سيرا دا بودوڪينا وارو حصو شامل آهي؛
- ماتو گروسو پانتانال وارو علائقو، جنهن ۾ اپا-امونگوئيجا–اڪيدابان پانتانال، ريو وردي پانتانال، پيراگواءِ وارو ميدان ۽ نابليڪي وارو ميدان شامل آهن؛
- مٿئين پيراگواءِ جي نشيبي علائقي، جنهن ۾ اپا نشيبي علائقو ۽ پانتانال کان اڳ وارا ڪوليويائي ميدان شامل آهن.
هتان جون ڪيتريون ئي زميني شڪليون درياهي عمل سان ٺهيل آهن. علائقو عام طور هموار آهي ۽ ڪٽاوَ جي ڪيترن مرحلن کان پوءِ پنهنجي موجوده صورت ۾ آيو آهي. هتي درياهي تلڇٽ مان ٺهيل هموار ميدان، وقت بوقت ٻوڏ هيٺ ايندڙ هيٺاهان علائقا، مٽيالا يا وارياسا ميدان ۽ نيڪال جي موجوده سرشتي سان ڳنڍيل يا ان کان الڳ ٻوڏ وارا علائقا پڻ ملن ٿا.
آبهوا، گرمي پد ۽ برسات
[سنواريو]هتان جي آبهوا نمي واري ۽ نيم نمي واري استوائي آهي. برساتن جو دور سيپٽمبر کان اپريل تائين جاري رهي ٿو، جڏهنتہ ڊسمبر ۾ برسات جي شدت سڀ کان وڌيڪ هوندي آهي. سڀ کان ٿڌي مهيني جو سراسري گرمي پد 18 °C کان وڌيڪ ۽ 21 °C کان گهٽ هوندو آهي. خشڪ موسم لڳ ڀڳ ٽي کان چار مهينا جاري رهي ٿي. سالياني برسات سانچو:Fmtn کان سانچو:Fmtn تائين هوندي آهي.
16 آڪٽوبر 2014ع تي 42.7 °C جو وڌ ۾ وڌ گرمي پد رڪارڊ ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ 26 سيپٽمبر 2023ع تي 42.9 °C گرمي پد رڪارڊ ٿيو.[8] گهٽ ۾ گهٽ مطلق گرمي پد 25 جولاءِ 2013ع تي 1.1 °C رڪارڊ ڪيو ويو. اهي انگ برازيل جو قومي موسميات ادارو (INMET) جي خودڪار موسمياتي مرڪز تان حاصل ڪيا ويا آهن، جيڪو 23 آڪٽوبر 2006ع تي قائم ڪيو ويو هو.[9]
پورٽو مورٽينهو جا موسمياتي معمول هيٺ ڏجن ٿا:
| پورٽو مورٽينهو لاءِ گرمي پد جا انگ اکر | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مهينو | جنوري | فيبروري | مارچ | اپريل | مئي | جون | جولاءِ | آگسٽ | سيپٽمبر | آڪٽوبر | نومبر | ڊسمبر | سال |
| رڪارڊ وڌ ۾ وڌ گرمي پد (°C) | 41.3 | 41.0 | 39.0 | 38.5 | 36.3 | 34.0 | 35.5 | 39.2 | 42.9 | 42.7 | 41.5 | 41.4 | 42.9 |
| سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد (°C) | 35.0 | 34.0 | 33.1 | 31.9 | 27.5 | 26.0 | 27.2 | 30.2 | 33.1 | 34.0 | 33.9 | 34.5 | 31.7 |
| سراسري گرمي پد (°C) | 28.5 | 27.9 | 27.0 | 25.5 | 21.8 | 20.1 | 20.3 | 22.3 | 25.2 | 27.2 | 27.2 | 28.3 | 25.1 |
| سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°C) | 23.7 | 23.6 | 22.4 | 20.6 | 17.4 | 15.5 | 14.4 | 16.0 | 18.6 | 21.6 | 21.9 | 23.5 | 19.9 |
| رڪارڊ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°C) | 14.4 | 17.3 | 12.1 | 6.9 | 6.3 | 1.6 | 1.1 | 1.6 | 5.4 | 10.8 | 10.6 | 14.1 | 1.1 |
| ذريعو: برازيل جو قومي موسميات ادارو (INMET)، 2006ع–2019ع جو نيم موسمياتي معمول | |||||||||||||
| مهينو | جنوري | فيبروري | مارچ | اپريل | مئي | جون | جولاءِ | آگسٽ | سيپٽمبر | آڪٽوبر | نومبر | ڊسمبر | سال |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سراسري گرمي پد (°C) | 23.3 | 23.5 | 23.1 | 22.6 | 20.8 | 19.8 | 18.8 | 21.0 | 23.2 | 23.3 | 23.4 | 23.1 | 22.2 |
| مطلق گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°C) | 14.8 | 14.3 | 14.1 | 7.7 | 2.4 | −4.51 | −1.6 | 4.3 | 8.0 | 9.6 | 12.9 | 15.0 | −4.5 |
| سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°C) | 18.9 | 19.1 | 16.9 | 17.3 | 14.1 | 11.4 | 9.4 | 11.4 | 15.6 | 17.5 | 18.5 | 18.6 | 15.7 |
| سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد (°C) | 29.5 | 29.6 | 30.0 | 30.3 | 29.2 | 29.8 | 29.6 | 31.9 | 32.5 | 31.2 | 30.3 | 29.4 | 30.3 |
| مطلق وڌ ۾ وڌ گرمي پد (°C) | 35.8 | 35.2 | 36.6 | 33.6 | 33.1 | 33.2 | 34.3 | 37.6 | 38.2 | 38.22 | 36.0 | 34.8 | 38.2 |
| سراسري برسات (mm) | 300.2 | 259.5 | 281.4 | 132.9 | 56.7 | 8.5 | 10.9 | 16.8 | 93.9 | 161.3 | 263.9 | 321.0 | 1910.0 |
| 24 ڪلاڪن ۾ وڌ ۾ وڌ برسات (mm) | 67.0 | 79.0 | 66.0 | 112.03 | 66.0 | 35.4 | 61.0 | 66.0 | 61.6 | 65.2 | 94.0 | 93.2 | 112.0 |
| هوا جي لاڳاپيل نمي (%) | 85 | 85 | 85 | 85 | 90 | 71 | 67 | 61 | 67 | 80 | 85 | 88 | 79 |
- جون 1933ع.
- سيپٽمبر/آڪٽوبر 1926ع.
- اپريل 1935ع.
آبي سرشتو
[سنواريو]ميونسپلٽيءَ جا درياهه:
هي پرانا درياهه جي ساڄي ڪناري وارو معاون درياهه آهي، جيڪو ارجنٽينا ۾ ڪورينتيس شهر جي ڀرسان پرانا درياهه سان ملي ٿو. هي درياهه ماتو گروسو رياست مان نڪري ٿو ۽ ڏکڻ ماتو گروسو جي پانتانال کي اتر کان ڏکڻ تائين پار ڪري ٿو. اهو پورٽو مورٽينهو، برازيل ۽ پيراگواءِ جي جمهوريه وچ ۾ سرحد پڻ ٺاهي ٿو.
- ٻيا درياهه
- اپا درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو بيلا وسٽا ميونسپلٽيءَ مان نڪري ٿو ۽ برازيل جي پورٽو مورٽينهو ۽ پيراگواءِ جي جمهوريه وچ ۾ سرحد ٺاهي ٿو.
- امونگوئيجا درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو پورٽو مورٽينهو شهر کان ٿورو مٿي پيراگواءِ درياهه ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياهه پورٽو مورٽينهو ميونسپلٽيءَ ۾ واقع آهي ۽ سيرا دا بودوڪينا مان نڪري ٿو.
- اڪيدابان درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو برانڪو درياهه جي ڇوڙ کان ٿورو مٿي پيراگواءِ درياهه ۾ ملي ٿو. هي پورٽو مورٽينهو ميونسپلٽيءَ ۾ واقع آهي ۽ سيرا دا بودوڪينا مان نڪري ٿو.
- برانڪو درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو پورٽو مورٽينهو ميونسپلٽيءَ ۾ واقع آهي.
- نابليڪي درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه. هي نابليڪي پانتانال مان، ڪورومبا ميونسپلٽيءَ جي ڏاکڻي حصي ۾ نڪري ٿو ۽ ڪورومبا ۽ پورٽو مورٽينهو جي وچ ۾ سرحد ٺاهي ٿو.
- نايتاڪا درياهه: نابليڪي درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو ڪورومبا ۽ پورٽو مورٽينهو جي ميونسپلٽين وچ ۾ سرحد ٺاهي ٿو.
- پرديدو درياهه: اپا درياهه جي ساڄي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو برازيل ۽ پيراگواءِ جي سرحد تي واقع آهي. هي سيرا دا بودوڪينا جي اوڀرئين ڪناري مان نڪري ٿو ۽ پورٽو مورٽينهو ۽ ڪاراڪول، توڙي پورٽو مورٽينهو ۽ جارڊيم ميونسپلٽين جي وچ ۾ حد ٺاهي ٿو.
- تاروما درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو پورٽو مورٽينهو شهر کان لڳ ڀڳ سانچو:Fmtn مٿانهين وهڪري تي ان ۾ ڇوڙ ڪري ٿو.
- تيريري درياهه: پيراگواءِ درياهه جي کاٻي ڪناري وارو معاون درياهه، جيڪو پورٽو مورٽينهو ميونسپلٽيءَ ۾ واقع آهي.
ٻوٽا
[سنواريو]علائقي جي نباتاتي ڍڪ تقريباً هڪجهڙيءَ طرح پانتانال جي مخصوص ٻوٽن، اسٽيپي نما سيرادو، عام سيرادو، موسمي پن ڇاڻيندڙ ٻيلن ۽ نيم پن ڇاڻيندڙ ٻيلن ۾ ورهايل آهي. ان کان سواءِ هتي پوکيل چراگاهه ۽ ڪجهه زرعي پوکون پڻ موجود آهن.
سياسي جاگرافي
[سنواريو]وقت جو منطقو
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو جو وقت برازيليا کان هڪ ڪلاڪ پوئتي ۽ گرينچ نصف النهار، يعني هم آهنگ عالمي وقت کان چار ڪلاڪ پوئتي آهي.
ايراضي
[سنواريو]ميونسپلٽي سانچو:Fmtn ايراضيءَ تي پکڙيل آهي.
يونيسڪو پانتانال کي ڌرتيءَ جي سڀ کان سرسبز ۽ حياتياتي لحاظ کان گهڻ رخي قدرتي ذخيرن مان هڪ قرار ڏئي ان کي عالمي ورثي ۾ شامل ڪيو آهي. ڏکڻ آمريڪا جي اندروني حصي ۾ واقع پانتانال دنيا جو سڀ کان وڏو لڳاتار آلو علائقو آهي، جنهن جي ايراضي لڳ ڀڳ سانچو:Fmtn آهي.
هي علائقو جانورن ۽ ٻوٽن جي بيشمار نسلن سبب مشهور آهي، جيڪي نمي ۽ خشڪيءَ جي بدلجندڙ موسمن واري ماحول ۾ رهن ٿا. پانتانال دراصل هڪ ئي قسم جو علائقو نه آهي، پر هتي ڏهه الڳ پانتانال علائقا آهن، جن جون خاصيتون هڪ ٻئي کان مختلف آهن:
- نابليڪي — 9.4٪
- ميرانڊا — 4.6٪
- اڪيدائوانا — 4.9٪
- ابوبرال — 1.6٪
- نيڪولانديا — 17.8٪
- پائيگواس — 18.3٪
- پيراگواءِ — 5.3٪
- بارائو دي ميلگاسو — 13.3٪
- پوڪوني — 12.9٪
- ڪاسيريس — 11.9٪
پانتانال جي قدرتي منظرن جي خوبصورتي سڄي دنيا جي ماڻهن کي پاڻ ڏانهن ڇڪي ٿي، جنهن سبب علائقي جي ڪيترين ئي ميونسپلٽين ۾ سياحت ترقي ڪئي آهي. پانتانال بابت ماحولياتي ۽ سماجي سوچ جي واڌ سان ڪيترن ئي محققن هن ماحولياتي نظام تي انساني آبادڪاريءَ جي اثرن تي بحث ڪيو آهي.
هتان جي مکيه ماحولياتي مسئلن ۾ هي شامل آهن:
- حد کان وڌيڪ ۽ غيرقانوني مڇي مارڻ؛
- مگرمڇن جو شڪار؛
- پيراگواءِ درياهي حوض جي درياهن جي آلودگي؛
- ماتو گروسو رياست ۾ کاڻ کوٽڻ جون سرگرميون؛
- پارو سبب پاڻيءَ جي آلودگي؛
- پيراگواءِ–پرانا آبي شاهراهه جو ماحولياتي اثر.
انهن مسئلن تي وڏي پيماني تي بحث جاري آهي، جڏهنتہ ماحولياتي ادارن ۽ مقامي برادريءَ جي ڪجهه قدمن سان اهڙن نقصانڪار عملن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي.
انتظامي ورهاست
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو (مرڪزي شهر) ۽ ڪولونيا ڪاشوئيرا.
ڀرپاسي وارا علائقا
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو جون سرحدون ڪورومبا، ميرانڊا، بونيتو، جارڊيم ۽ ڪاراڪول سان ملن ٿيون.
معيشت
[سنواريو]پورٽو مورٽينهو جي سڀ کان نمايان معاشي سرگرمين مان هڪ زراعت ۽ چوپايو مال پالڻ آهي. ان کان سواءِ هتي ڪيبراچو جي وڻ مان ٽينن ڪڍڻ جي صنعت پڻ اهم حيثيت رکي ٿي. يربا ماتي جي پيداوار واري دور ۾ پورٽو مورٽينهو وڏي خوشحالي حاصل ڪئي. شهر جي معدني دولت جو وڏو حصو پڻ پٿريلي چون (ليم اسٽون) تي ٻڌل آهي.
سياحت
[سنواريو]مڇي مارڻ سان لاڳاپيل سياحت پورٽو مورٽينهو جي اهم ترين معاشي سرگرمي آهي. هتي پيراگواءِ درياهه جو وهڪرو برازيل جي سڀ کان وڌيڪ مڇين وارن علائقن مان هڪ آهي، تنهنڪري مڇي مارڻ، گڏوگڏ مقامي نباتات ۽ جهنگلي جيوت، شهر جا مکيه سياحتي ڪشش جا مرڪز آهن. هتان کان مڇيگيرن ۽ سياحن سان ڀريل ڪيترائي ٻيڙا روانا ٿيندا آهن.
- ڪاستيلينهو (ڊاڪٽر ڪوريا گهٽي، 456، مرڪزي علائقو): هي ننڍڙو محل شهر جي هڪ واپاري پنهنجي يورپي زال کي پورٽو مورٽينهو ۾ رهڻ تي راضي ڪرڻ لاءِ تعمير ڪرايو. سندس زال يورپ جي ياد ۾ رهندي هئي، تنهنڪري هن خواهش ظاهر ڪئي ته يورپي محلن جي نموني هڪ عمارت تعمير ڪئي وڃي. هن عمارت ۾ پنهنجي بجلي، پائپ وسيلي پاڻي جي فراهمي ۽ يورپ مان درآمد ڪيل فرنيچر موجود هو.
- مارگريدا ٻيٽ (هسپانوي: Isla Margarita): پيراگواءِ جي پاسي واقع آزاد واپاري علائقو آهي. اتي پهچڻ لاءِ پيراگواءِ درياهه پار ڪرڻو پوي ٿو، ڇاڪاڻتہ ٻنهي علائقن کي ڳنڍيندڙ ڪا پل موجود ناهي.
قونصلر نمائندگي
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ IBGE 2020
- ↑ http://www.fundacaobarbosarodrigues.org.br/upload/arquivos/01/1053769537.ppt.
{{cite web}}: Missing or empty|title=(مدد); Unknown parameter|arquivourl=ignored (مدد); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (مدد) - ↑
{{cite book}}: Empty citation (مدد) - ↑ http://www.portomurtinhoms.com.br/historico.php.
{{cite web}}: Missing or empty|title=(مدد); Unknown parameter|arquivourl=ignored (مدد); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (مدد) - ↑ http://www.estacoesferroviarias.com.br/ferroviaspart_sul/efmate-larangeiraptomurtinho.htm.
{{cite web}}: Missing or empty|title=(مدد); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (مدد); Unknown parameter|titulo=ignored (مدد) - ↑ آرڪائيو ڪاپي (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2015-06-10 تي محفوظ ڪيل. 2026-07-27 تي حاصل ڪيل.
{{cite book}}: Unknown parameter|arquivourl=ignored (مدد); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (مدد) - ↑ سانچو:Citar web
- ↑ https://g1.globo.com/meio-ambiente/noticia/2023/09/27/calor-de-ate-435c-veja-lista-de-24-cidades-que-tiveram-as-maiores-temperaturas-maximas-do-ano.ghtml
- ↑ https://mapas.inmet.gov.br/.
{{cite web}}: Cite has empty unknown parameters:|primeiro=,|publicado=,|ultimo=, and|data=(مدد); Missing or empty|title=(مدد); Unknown parameter|acessodata=ignored (|access-date=suggested) (مدد); Unknown parameter|titulo=ignored (مدد) - ↑ "Representaciones, Consulados del Paraguay, en el Brasil". Ministerio de Relaciones Exteriores (هسپانوي ۾). 26 June 2022 تي حاصل ڪيل.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]- Pantanal Escapes - Travel Guide and Tourism in Porto Murtinho آرڪائيو ڪيا ويا 2015-08-03 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Coordinates on Wikidata
- CS1 errors: unsupported parameter
- CS1 errors: missing title
- CS1 errors: bare URL
- CS1 errors: empty citation
- CS1 errors: empty unknown parameters
- CS1 هسپانوي-language sources (es)
- ماتو گروسو دو سول جون ميونسپالٽيون