مواد ڏانھن هلو

پروڪيريوٽس

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


پروڪيريئوٽ جيوگهرڙي جي تصوير
هڪ پروڪيريئوٽ جيوگهرڙي جو خاڪو، بيڪٽيريم جنهن ۾ فليجيلم ڏيکاريل آهي


پروڪيريوٽ (prokaryote) يا پروڪيريوٽس[1] پروڪيريئوٽ (/proʊˈkærioʊt[unsupported input]-ət/؛ ٻن يوناني لفظن پرو (πρό) معنيٰ "اڳ"؛ ۽ ڪاريون (κάρυον) معنيٰ "خشڪ ميوو" يا "داڻو" مان نڪتل آھي.[2])، جنهن کي گهٽ عام طور پروڪيريوٽ پڻ لکيو وڃي ٿو،[3] هڪ جيوگهرڙي وارو جاندار آهي، جنهن ۾ واضح جيوگهرڙي مرڪز يا ٻيا جھليءَ سان ڍڪيل عضيا موجود نه هوندا آهن.[4] اڳوڻي ٻن سلطنتن واري نظام ۾ پروڪيريئوٽ پروڪيريوٽا سلطنت ٺاهيندا هئا؛ جڏهن تہ موجوده ٽن ڊومينن واري نظام ۾، جيڪو ماليڪيولي نسل ناميات تي ٻڌل آهي، پروڪيريئوٽن کي ٻن ڊومينن، بيڪٽيريا ۽ آرڪيا، ۾ ورهايو وڃي ٿو. ٽيون ڊومين، يوڪيريوٽا، جيڪو مرڪز، عضين ۽ پيچيده جيوگهرڙي بناوت رکندڙ هڪ- ۽ گهڻ-جيوگهرڙي جاندارن تي مشتمل آهي، ٻن ڊومينن واري نظام ۾ ڪڏهن ڪڏهن آرڪيا جي ماتحت هڪ ڪليڊ سمجهيو ويندو آهي.

سڀئي پروڪيريئوٽ هڪ-جيوگهرڙي خرد جاندار آهن، جيڪي غير جنسي طريقي سان ٻٽي ورهاڱي وسيلي نسل وڌائين ٿا، جيتوڻيڪ افقي جين منتقلي پڻ عام آهي.[5][6] ڪجهه پروڪيريئوٽ، جهڙوڪ سائنوبيڪٽيريا، ڪالونيون ٺاهين ٿا، جيڪي بايوفلم وسيلي پاڻ ۾ ڳنڍيل رهن ٿيون؛ جڏهن تہ پروڪيريئوٽن جي مختلف گروهن جي هم حياتياتي ڪالونين مان ٺهيل وڏيون خرد حياتياتي برادريون گهڻ-تهن وارا خرد حياتياتي ميٽ ٺاهي سگهن ٿيون، جيڪي معدنيات سازي جو شڪار ٿي حفرياتي رڪارڊ ۾ اسٽروميٽولائٽ جي صورت ۾ ارضياتي طور محفوظ ٿي سگهن ٿيون. پروڪيريئوٽ آبي ۽ خشڪيءَ جي ماحولياتي نظامن ۾ اهم حياتي تجزيه ڪندڙ ۽ بنيادي پيدا ڪندڙ آهن، ۽ ڌرتيءَ جي ڪاربان، نائيٽروجن، فاسفورس ۽ آڪسيجن جي چڪرن ۾ انتهائي اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.

پروڪيريئوٽ ڌرتي تي زندگيءَ جي قديم ترين ڄاتل روپن مان آهن، جيڪي ارتقا جي عمل وسيلي جيوگهرڙي کان اڳ واري پهرين عالمگير گڏيل ابن ڏاڏي (ايف يو سي اي) مان وجود ۾ آيا، ۽ لڳ ڀڳ 3.72–4.18 ارب سال اڳ انهن ۾ نمايان تنوع پيدا ٿيو.[7] جڏهن تہ آخري عالمگير گڏيل ابن ڏاڏو (ايل يو سي اي، جنهن کي "پروڪيريئوٽ درجي" جو سمجهيو وڃي ٿو) لڳ ڀڳ 4.09–4.33 ارب سال اڳ ارتقا پذير ٿيو.[8] ماليڪيولي نسل ناميات زندگيءَ جي ٽنهي ڊومينن جي پاڻ ۾ ارتقائي لاڳاپن بابت ڄاڻ فراهم ڪئي آهي. پروڪيريئوٽن ۽ يوڪيريئوٽن جي وچ وارو ورهاڱو جيوگهرڙي تنظيم جي ٻن بلڪل مختلف سطحن کي ظاهر ڪري ٿو؛ رڳو يوڪيريئوٽ جيوگهرڙن ۾ جھليءَ سان ڍڪيل مرڪز هوندو آهي، جنهن ۾ سندن ڊي اين اي موجود هوندو آهي، ۽ ان سان گڏ ٻيا جھليءَ سان ڍڪيل عضيا پڻ هوندا آهن، جن ۾ مائٽوڪانڊريا شامل آهن (جيڪي پروڪيريئوٽ اينڊوسمبيونٽن مان هم حياتي پيدائش نالي ارتقائي عمل وسيلي ارتقا پذير ٿيا). وڌيڪ تازو، بنيادي ورهاڱو آرڪيا ۽ بيڪٽيريا جي وچ ۾ سمجهيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ يوڪيريئوٽ ممڪن طور آرڪيائي ڪليڊ جو حصو آهن ۽ ٻين آرڪيا سان ڪيترين ئي هم اصلائپن جا حامل آهن.

بناوٽ

[سنواريو]

پروڪيريئوٽن جا جيوگهرڙي جزا سائٽوپلازم جي اندر جھلين سان ڍڪيل نه هوندا آهن، جيئن يوڪيريئوٽ عضيا هوندا آهن. بيڪٽيريا ۾ خرد خانا ٿين ٿا، جيڪي اڌ-عضين جهڙيون بناوتون آهن ۽ پروٽين جي خولن سان ڍڪيل هونديون آهن، جيئن اينڪيپسولين پروٽين جا پڃرا،[9][10] جڏهن تہ بيڪٽيريا ۽ ڪجهه آرڪيا ٻنهي ۾ گئسي ڦوٽا ٿين ٿا.[11]

پروڪيريئوٽن ۾ سادا جيوگهرڙي ڍانچا ٿين ٿا. اهي تمام گهڻو متنوع هوندا آهن ۽ انهن ۾ يوڪيريئوٽن جي پروٽينن ايڪٽن ۽ ٽيوبولن جا هم اصل شامل هوندا آهن. جيوگهرڙي ڍانچو جيوگهرڙي جي اندر حرڪت جي صلاحيت مهيا ڪري ٿو.[12]

گهڻا پروڪيريئوٽ 1 کان 10 مائڪروميٽر جي وچ ۾ هوندا آهن، پر انهن جي ماپ ٿرموڊسڪس جي نسلن ۽ مائيڪوپلازما جينيٽيليم ۾ 0.2 مائڪروميٽر کان وٺي ٿائيومارگريٽا نميبيئنسس ۾ 750 مائڪروميٽر تائين مختلف ٿي سگهي ٿي.[13][14]

بيڪٽيريائي جيوگهرڙن جون مختلف شڪليون ٿين ٿيون، جن ۾ گول يا بيضوي ڪوڪائي، مثال طور اسٽريپٽوڪوڪس؛ سلينڊر جهڙا بيسيلائي، مثال طور ليڪٽوبيسيلس؛ گهاٽيدار بيڪٽيريا، مثال طور هيليڪوبئڪٽر؛ يا ڪاما جهڙي شڪل وارا، مثال طور وائبريو شامل آهن.[15] آرڪيا بنيادي طور سادي بيضوي شڪل جا هوندا آهن، پر هيلوڪواڊريٽم چپٽو ۽ چورس شڪل وارو هوندو آهي.[16]

پروڪيريئوٽ جيوگهرڙي جا حصا[17]
جزو وضاحت
فليجيلم (هميشه موجود نه هوندو آهي) ڊگهو، چهبڪ جهڙو اڀار، جيڪو جيوگهرڙي کي حرڪت ڏئي ٿو.
جيوگهرڙي جھلي جيوگهرڙي جي سائٽوپلازم کي گهيري ٿي ۽ مادن جي اندر ۽ ٻاهر اچ وڃ کي ضابطي ۾ رکي ٿي.
جيوگهرڙي ڀت (موليڪيوٽس ۽ ٿرموپلازما کان سواءِ) ٻاهريون ڍڪ، جيڪو جيوگهرڙي جي حفاظت ڪري ٿو ۽ ان کي شڪل ڏئي ٿو.
سائٽوپلازم پاڻي جهڙو جيل، جنهن ۾ اينزائم، لوڻ ۽ نامياتي ماليڪيول موجود هوندا آهن.
رائبوسوم اها بناوت جيڪا ڊي اين اي ۾ ڏنل هدايتن مطابق پروٽين ٺاهي ٿي.
نيوڪليوئڊ اهو علائقو جنهن ۾ پروڪيريئوٽ جو واحد[حوالو گهربل] ڊي اين اي ماليڪيول موجود هوندو آهي.
ڪيپسول (رڳو ڪجهه گروهن ۾) جيوگهرڙي جھلي جي ٻاهران گليڪوپروٽين جو ڍڪ.

توليد ۽ ڊي اين اي جي منتقلي

[سنواريو]

بيڪٽيريا ۽ آرڪيا غير جنسي توليد وسيلي، عام طور ٻٽي ورهاڱي ذريعي، توليد ڪن ٿا. جينياتي مٽاسٽا ۽ ٻيهر گڏجڻ افقي جين منتقلي وسيلي ٿين ٿا ۽ انهن ۾ نقل سازي شامل نه هوندي آهي.[18] پروڪيريئوٽي جيوگهرڙن جي وچ ۾ ڊي اين اي جي منتقلي بيڪٽيريا[19] ۽ آرڪيا[20] ٻنهي ۾ ٿيندي آهي.

بيڪٽيريا ۾ جينن جي منتقلي ٽن عملن وسيلي ٿيندي آهي. اهي وائرس وسيلي ٿيندڙ ٽرانسڊڪشن،[19] ڪنجوگيشن،[21] ۽ قدرتي تبديلي آهن.[22]

بيڪٽيريوفيج وائرسن وسيلي بيڪٽيريائي جينن جي ٽرانسڊڪشن شايد ميزبان بيڪٽيريا جي ڪنهن موافقت بدران، جيوگهرڙي اندر وائرس ذرڙن جي گڏجڻ دوران ڪڏهن ڪڏهن ٿيندڙ غلطين جو نتيجو هجي. اهو عمل گهٽ ۾ گهٽ ٽن طريقن سان ٿي سگهي ٿو؛ انهن سڀني ۾ بيڪٽيريا جي ڪجهه ڊي اين اي جو وائرس ۾ شامل ٿيڻ ۽ پوءِ اتان ٻئي بيڪٽيريم تائين منتقل ٿيڻ شامل آهي.[19]

ايف-پائلي رکندڙ بيڪٽيرين جي ڪاري ۽ اڇي تصوير
ڊي اين اي جي مٽاسٽا لاءِ ايف-پائلي استعمال ڪندڙ بيڪٽيريائي ڪنجوگيشن[21]

ڪنجوگيشن ۾ پلازمڊ شامل هوندا آهن، جنهن سان پلازمڊ ڊي اين اي هڪ بيڪٽيريم کان ٻئي بيڪٽيريم ڏانهن منتقل ٿي سگهي ٿي. ڪڏهن ڪڏهن ڪو پلازمڊ ميزبان بيڪٽيريا جي ڪروموسوم ۾ شامل ٿي سگهي ٿو ۽ پوءِ ميزبان بيڪٽيريا جي ڊي اين اي جو ڪجهه حصو ٻئي بيڪٽيريم ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو.[23]

قدرتي بيڪٽيريائي تبديليءَ ۾ هڪ بيڪٽيريم کان ٻئي بيڪٽيريم ڏانهن ڊي اين اي انهن جي چوڌاري موجود پاڻيءَ وسيلي منتقل ٿيندي آهي. هي ڊي اين اي جي منتقلي لاءِ بيڪٽيريا جي هڪ موافقت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو عمل ڪيترن ئي بيڪٽيريائي جينن جي پيداوارن جي پاڻ ۾ لهه وچڙ تي دارومدار رکي ٿو.[22]

بيڪٽيريم کي پهرين قابليت نالي جسماني حالت ۾ داخل ٿيڻ ضروري هوندو آهي؛ بيسيلس سبٽيلس ۾ هن عمل ۾ 40 جين شامل ٿين ٿا.[24] تبديلي دوران منتقل ٿيندڙ ڊي اين اي جو مقدار سڄي ڪروموسوم جي ٽئين حصي جيترو به ٿي سگهي ٿو.[25][26] تبديلي عام عمل آهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ 67 بيڪٽيريائي نوعن ۾ ٿئي ٿي.[27]

آرڪيا ۾ هالوفيرڪس وولڪانيئي جيوگهرڙن جي وچ ۾ سائٽوپلازمي پُل ٺاهي ٿو، جيڪي هڪ جيوگهرڙي کان ٻئي جيوگهرڙي ڏانهن ڊي اين اي منتقل ڪن ٿا،[20] جڏهن تہ سلفولوبس سولفٽاريڪس سڌي رابطي وسيلي جيوگهرڙن جي وچ ۾ ڊي اين اي منتقل ڪري ٿو. ايس. سولفٽاريڪس کي ڊي اين اي کي نقصان پهچائيندڙ عاملن سان سامهون آڻڻ سان جيوگهرڙي گڏجڻ شروع ٿئي ٿو، جيڪو شايد هم اصل ٻيهر گڏجڻ کي وڌائي نقصان پهتل ڊي اين اي جي مرمت کي وڌيڪ اثرائتو بڻائي ٿو.[28]

ڪالونيون ۽ بايوفلم

[سنواريو]
غار ۾ بايوفلم جي تصوير
هڪ غار ۾ سونهري پاڻي-ڌِڪاريندڙ بيڪٽيريا جو بايوفلم[29]

پروڪيريئوٽ سختيءَ سان هڪ جيوگهرڙي وارا هوندا آهن، پر انهن مان گهڻا بايوفلم ۾ مستحڪم گڏيل برادريون ٺاهي سگهن ٿا.[30] بيڪٽيريائي بايوفلم جيوگهرڙي کان ٻاهر پوليمري مادو (اي پي ايس) خارج ڪرڻ سان ٺهن ٿا.[31] مائيڪسوبيڪٽيريا جي حياتي چڪرن ۾ گهڻ-جيوگهرڙي مرحلا ٿين ٿا.[32]

بايوفلم بناوت جي لحاظ کان پيچيدا ٿي سگهن ٿا ۽ ٺوس سطحن سان چنبڙي سگهن ٿا، يا پاڻياٺ ۽ هوا جي وچ واري سطح تي موجود ٿي سگهن ٿا. بيڪٽيريائي بايوفلم اڪثر خرد ڪالونين (بيڪٽيريا ۽ ميٽرڪس جا گنبذ نما ميڙ) مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي اهڙن نالين وسيلي هڪ ٻئي کان جدا هوندا آهن، جن مان پاڻي آسانيءَ سان وهي سگهي ٿو. خرد ڪالونيون هيٺئين سطح کان مٿي پاڻ ۾ ملي هڪ لڳاتار تهه ٺاهي سگهن ٿيون. هيءَ بناوت بايوفلم مان پاڻي گذارڻ وسيلي هڪ سادي گردشي نظام وانگر ڪم ڪري ٿي ۽ جيوگهرڙن تائين آڪسيجن پهچائڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جيڪا اڪثر گهٽ مقدار ۾ موجود هوندي آهي.[33] نتيجي ۾ اها بناوت گهڻ-جيوگهرڙي تنظيم جي ويجهو پهچي ٿي.[34]

جيوگهرڙن ۾ مختلف اظهار، گڏيل رويو، اشارا ڏيڻ (ڪورم سينسنگ)، رٿيل جيوگهرڙي موت ۽ جدا جدا حياتي پکيڙ جا واقعا، سڀ انهيءَ رخ ڏانهن اشارو ڪندي نظر اچن ٿا.[35][36] بيڪٽيريائي بايوفلم آزاد رهندڙ هڪ-جيوگهرڙي بيڪٽيريا جي ڀيٽ ۾ اينٽي بايوٽڪن خلاف 100 ڀيرا وڌيڪ مزاحمتي ٿي سگهن ٿا، جنهن سبب انهن سطحن تان کين هٽائڻ ڏکيو ٿي پوي ٿو، جن تي اهي آباد ٿي چڪا هجن.[37]

ماحول

[سنواريو]
گهڻ رنگي چشمي جي پاڻيءَ جي تصوير
يلو اسٽون نيشنل پارڪ ۾ گرينڊ پرزميٽڪ اسپرنگ جا چمڪندڙ رنگ گرمي پسند بيڪٽيريا سبب پيدا ٿين ٿا.[38]

پروڪيريئوٽ پنهنجي ڊگهي وجود دوران تمام گهڻي تنوع اختيار ڪري چڪا آهن. انهن جو ميٽابولزم يوڪيريئوٽن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو متنوع آهي، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيترائي هڪ ٻئي کان انتهائي مختلف قسم پيدا ٿيا آهن. مثال طور، پروڪيريئوٽ ڪيميائي ترڪيب وسيلي توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا.[39]

پروڪيريئوٽ ڌرتيءَ تي لڳ ڀڳ هر هنڌ رهن ٿا، جن ۾ انتهائي ٿڌا ماحول جهڙوڪ انٽارڪٽيڪا جي مٽي،[40] توڙي سمنڊ جي هيٺان موجود هائيڊروٿرمل وينٽس ۽ خشڪيءَ تي موجود گرم چشمن جهڙا انتهائي گرم ماحول شامل آهن.[38] ڪجهه بيڪٽيريا مرض پيدا ڪندڙ هوندا آهن، جيڪي انسانن سميت مختلف جاندارن ۾ بيماري پيدا ڪن ٿا.[41] ڪجهه آرڪيا ۽ بيڪٽيريا انتهائي ماحول پسند هوندا آهن، جيڪي سخت حالتن، جهڙوڪ تمام گهڻي گرمي (گرمي پسند) يا تمام گهڻي لوڻياٺ (لوڻ پسند) ۾ به چڱيءَ طرح وڌن ويجهن ٿا.[42] ڪجهه آرڪيا ميٿين پيدا ڪندڙ هوندا آهن، جيڪي آڪسيجن کان خالي ماحول ۾ رهن ٿا ۽ ميٿين خارج ڪن ٿا.[4] ڪيترائي آرڪيا سمنڊن ۾ پلينڪٽن طور وڌن ٿا. هم حياتي پروڪيريئوٽ انسانن سميت ٻين جاندارن جي جسمن جي اندر يا انهن جي مٿاڇري تي رهن ٿا. پروڪيريئوٽن جون وڏيون آباديون مٽي، سمنڊ ۽ سمنڊ جي هيٺين تهن ۾ ملن ٿيون. مٽيءَ ۾ رهندڙ پروڪيريئوٽ، انسانن جي آسانيءَ سان پهچ ۾ هجڻ ۽ زراعت لاءِ تمام وڏي اقتصادي اهميت رکڻ باوجود، اڃا تائين وڏي حد تائين اڻڄاتل ۽ اڻپوري نموني اڀياس ڪيل آهن.[43]

پهريان جاندار

[سنواريو]

هم حياتي پيدائش جي نظريي موجب، ٻن پروڪيريئوٽن، هڪ آرڪيا ۽ هڪ هوا پسند بيڪٽيريم، جي پاڻ ۾ ميلاپ سان يوڪيريئوٽ وجود ۾ آيا، جن ۾ هوا پسند مائيٽوڪانڊريا موجود هئا؛ هڪ ٻئي ميلاپ ۾ ٽئين پروڪيريئوٽ، يعني ضيائي ترڪيب ڪندڙ سائنوبيڪٽيريم، مان ڪلوروپلاسٽ شامل ٿيا، جنهن سان ساوا ٻوٽا وجود ۾ آيا.[44]

حيات جي ابتدا بابت هڪ وڏي پيماني تي مڃيل نموني موجب، پهريان جاندار پروڪيريئوٽ هئا. اهي ابتدائي جيوگهرڙن مان ارتقا پذير ٿيا، جڏهن تہ يوڪيريئوٽ حيات جي تاريخ ۾ بعد ۾ وجود ۾ آيا،[45] ۽ اهو هم حياتي پيدائش وسيلي ٿيو: ٻن پروڪيريئوٽن، هڪ آرڪيا ۽ هڪ هوا پسند بيڪٽيريم، جي ميلاپ سان پهريون يوڪيريئوٽ وجود ۾ آيو، جنهن ۾ هوا پسند مائيٽوڪانڊريا موجود هئا. ٻئي ميلاپ ۾ ضيائي ترڪيب ڪندڙ سائنوبيڪٽيريم مان ڪلوروپلاسٽ شامل ٿيا، جنهن سان ساوا ٻوٽا وجود ۾ آيا.[44]

سڀ کان پراڻا فوسل ٿيل پروڪيريئوٽ لڳ ڀڳ 3.5 ارب سال اڳ ٺهيا، يعني ڌرتيءَ جي قشر جي ٺهڻ کان رڳو لڳ ڀڳ هڪ ارب سال پوءِ. يوڪيريئوٽ فوسلي رڪارڊ ۾ ان کان پوءِ ظاهر ٿين ٿا. سڀ کان پراڻا فوسل ٿيل يوڪيريئوٽ لڳ ڀڳ 1.7 ارب سال پراڻا آهن.[46]

ارتقا

[سنواريو]

درجي بندي ۽ نسل نامو

[سنواريو]

پروڪيريئوٽن ۽ يوڪيريئوٽن وچ ۾ فرق کي خرد حياتيات جي ماهرن راجر اسٽينيئر ۽ سي. بي. وان نيل پنهنجي 1962ع واري مقالي بيڪٽيريم جو تصور ۾ باقاعدي طور واضح ڪيو، جيتوڻيڪ ان مقالي ۾ لفظن جون صورتون پروڪيريئوٽ ۽ يوڪيريئوٽ بدران پروڪيريوٽ ۽ يوڪاريوٽ لکيون ويون هيون.[47] هن مقالي ۾ انهن اصطلاحن جي استعمال ۽ ان فرق جي سڃاڻپ لاءِ ايڊور شاٽون جي 1937ع واري ڪتاب ٽِيتر اي تراوو سيانٽيفيڪ[48] جو حوالو ڏنو ويو آهي.[49] هن درجي بنديءَ جو هڪ سبب اهو پڻ هو تہ ان وقت عام طور نيرا-ساوا الجي سڏجندڙ جاندارن، جيڪي هاڻي سائنوبيڪٽيريا سڏجن ٿا، کي ٻوٽن ۾ شامل ڪرڻ بدران بيڪٽيرين سان گڏ رکيو وڃي.[47]

1977ع ۾ ڪارل ووز پروڪيريئوٽن کي بيڪٽيريا ۽ آرڪيا ۾ ورهائڻ جي تجويز ڏني؛ شروعات ۾ انهن کي ترتيبوار يوبيڪٽيريا ۽ آرڪيبيڪٽيريا سڏيو ويندو هو. هن ورهاست جو سبب ٻنهي جانداري گروهن جي بناوٽ ۽ جينياتي نظام ۾ وڏا فرق هئا. شروعاتي طور آرڪيا کي انتهائي ماحول پسند جاندار سمجهيو ويندو هو، جيڪي رڳو تمام سخت حالتن، جهڙوڪ گرمي پد، پي ايڇ ۽ تابڪاري جي انتهائن ۾ رهن ٿا، پر پوءِ انهن کي هر قسم جي رهائشگاهن ۾ پڻ ڳوليو ويو. نتيجي ۾ يوڪيريئوٽا، جنهن کي يوڪاريا پڻ چيو وڃي ٿو، بيڪٽيريا ۽ آرڪيا جي ترتيب کي ٽن ڊومينن وارو نظام چيو ويو، جنهن روايتي ٻن سلطنتن واري نظام جي جاءِ ورتي.[50][51]

21هين صديءَ ۾ پروڪيريئوٽن جي درجي بنديءَ بابت ڄاڻ تيزيءَ سان بدلجي رهي آهي، ڇاڪاڻ تہ سموري جينوم جي ترتيب وسيلي وڏي انگ ۾ جينومن جون ترتيبون معلوم ڪيون پيون وڃن، جن مان گهڻن جاندارن کي ڪلچر جي صورت ۾ الڳ به نه ڪيو ويو آهي. 2021ع تائين، درجي بنديءَ جي ماهرن ۾ ان ڳالهه تي اتفاق نه ٿيو هو تہ نوعن جي سڃاڻپ ۽ بيان لاءِ موجود ڪلچر-بنياد طريقن بدران صرف جينومن تي ڀروسو ڪيو وڃي.[52]

لورا هگ ۽ سندس ساٿين جي 2016ع واري نسل نامي واري تجزيي موجب، جنهن ۾ 1,000 کان وڌيڪ جاندارن جي جينومي ڄاڻ استعمال ڪئي وئي، پروڪيريئوٽن جا باهمي لاڳاپا وڻ واري خاڪي ۾ ڏيکاريل آهن. بيڪٽيريا جانداري تنوع تي غالب آهن ۽ خاڪي جي کاٻي، مٿئين ۽ ساڄي حصي ۾ ڏيکاريا ويا آهن؛ آرڪيا هيٺئين وچ واري حصي ۾، جڏهن تہ يوڪيريئوٽ هيٺئين ساڄي پاسي ننڍڙي سائي حصي ۾ ڏيکاريل آهن. خاڪي ۾ ڳاڙهن نقطن سان ڏيکاريل ڪيترن ئي وڏن نسل نامي سلسلن مان اڃا تائين ڪو نمائندو الڳ نه ڪيو ويو آهي؛ اهڙا سلسلا بيڪٽيرين، جهڙوڪ اومنيٽروفيڪا ۽ ورٿ بيڪٽيريا، ۽ آرڪيا، جهڙوڪ پاروارڪيئوٽا ۽ لوڪي آرڪيئوٽا، ٻنهي ۾ عام آهن. هيٺين درجن، يعني نوع کان جماعت تائين، ۽ فائلم جي سطح تائين انگ اکر انهن گروهن لاءِ مضبوط حمايت فراهم ڪن ٿا، پر نسل نامي جي سڀ کان اونهن، يعني سڀ کان پراڻن، شاخن بابت وڌيڪ غيريقيني موجود آهي.[53]

خاڪي جي ساڄي پاسي واڱڻائي رنگ ۾ ڏيکاريل بيڪٽيريائي سلسلا تمام وڏو تنوع ظاهر ڪن ٿا. اهي نام نهاد بيڪٽيرين جي اميدوار فائلم تابڪاري جي نمائندگي ڪن ٿا، جن جون خاصيتون ننڍا جينوم ۽ گهٽيل ميٽابولڪ صلاحيتون آهن. انهن مان ڪنهن به گروهه ۾ اهڙو جاندار اڃا نه مليو آهي، جيڪو مڪمل سٽرڪ تيزاب چڪر هلائي سگهي، جنهن وسيلي ڪيترائي جيوگهرڙا استعمال لائق توانائي حاصل ڪن ٿا؛ ۽ انهن مان ٿورا ئي امينو تيزاب ۽ نيوڪليوٽائڊ، جيڪي ترتيبوار پروٽينن ۽ نيوڪليڪ تيزابن جا بنيادي جزا آهن، پاڻ ٺاهي سگهن ٿا. اها حالت شايد ڪنهن قديم حياتياتي حالت جي نمائندگي ڪري ٿي يا وري هم حياتي جاندارن ۾ صلاحيتن جي وڃائجي وڃڻ جو نتيجو هجي.[53]

پروڪيريئوٽن، خاص طور بيڪٽيرين، جي تنوع کي ڏيکاريندڙ نسل نامي وارو وڻ. يوڪيريئوٽ هيٺئين ساڄي پاسي آرڪيا جي هڪ شاخ طور ڏيکاريل آهن.[53]

يوڪيريئوٽن کان فرق

[سنواريو]
ساڳئي پيماني تي پروڪيريئوٽ
يوڪيريائي جيوگهرڙي جو حصو
يوڪيريائي جيوگهرڙا حجمي لحاظ کان پروڪيريائي جيوگهرڙن کان لڳ ڀڳ 10,000 ڀيرا وڏا هوندا آهن، انهن جو ڊي اين اي مرڪز ۾ منظم هوندو آهي ۽ انهن ۾ جھليءَ سان ڍڪيل عضيا موجود هوندا آهن.[54]

پروڪيريئوٽن ۽ يوڪيريئوٽن وچ ۾ ورهاست کي جاندارن وچ ۾ سڀ کان اهم فرقن مان هڪ سمجهيو ويو آهي. بنيادي فرق اهو آهي تہ يوڪيريائي جيوگهرڙن وٽ حقيقي مرڪز هوندو آهي، جنهن ۾ انهن جو ڊي اين اي موجود هوندو آهي، جڏهن تہ پروڪيريائي جيوگهرڙن ۾ مرڪز نه هوندو آهي.[55] يوڪيريائي جيوگهرڙا حجمي لحاظ کان پروڪيريائي جيوگهرڙن کان لڳ ڀڳ 10,000 ڀيرا وڏا هوندا آهن ۽ انهن ۾ جھليءَ سان ڍڪيل عضيا موجود هوندا آهن.[54]

يوڪيريئوٽن ۽ پروڪيريئوٽن ٻنهي ۾ رائبوسوم موجود هوندا آهن، جيڪي جيوگهرڙي جي ڊي اين اي ۾ موجود هدايتن موجب پروٽين ٺاهين ٿا. پروڪيريائي رائبوسوم يوڪيريائي جيوگهرڙن جي جيوپلازم ۾ موجود رائبوسومن کان ننڍا هوندا آهن، پر مائيٽوڪانڊريا ۽ ڪلوروپلاسٽ ۾ موجود رائبوسومن سان مشابهت رکن ٿا. اها انهن ڪيترين شاهديءَ جي قطارن مان هڪ آهي، جيڪي ظاهر ڪن ٿيون تہ اهي عضيا بيڪٽيرين مان هم حياتي پيدائش وسيلي وجود ۾ آيا.[56][57]

پروڪيريئوٽ جو جينوم جيوپلازم ۾ ڊي اين اي ۽ پروٽين جي هڪ پيچيدي ۾ رکيل هوندو آهي، جنهن کي نيوڪليوئڊ چيو وڃي ٿو ۽ جنهن وٽ مرڪزي لفافو موجود نه هوندو آهي. هن پيچيدي ۾ عام طور هڪ گول ڪروموسوم هوندو آهي، جيڪو مستحڪم ڪروموسومي ڊي اين اي جو گول، ٻٽو تاندوري ماليڪيول آهي؛ ان جي ابتڙ يوڪيريائي جيوگهرڙن ۾ ڪيترائي سڌا، گهاٽا ۽ انتهائي منظم ڪروموسوم موجود هوندا آهن.[58] ان کان سواءِ، پروڪيريئوٽن جا ڪيترائي اهم جين الڳ گول ڊي اين اي بناوٽن ۾ محفوظ هوندا آهن، جن کي پلازمڊ چيو وڃي ٿو.[59] يوڪيريئوٽن وانگر پروڪيريئوٽ پڻ پنهنجي جينياتي مواد کي جزوي طور نقل ڪري سگهن ٿا ۽ انهن وٽ هيپلوئڊ ڪروموسومي بناوٽ ٿي سگهي ٿي، جيڪا جزوي طور نقل ٿيل هجي.[60]

پروڪيريئوٽ ۽ يوڪيريئوٽ[55][61]
ڊومين مرڪز عضيا پيدائش
پروڪيريئوٽ موجود نه؛ ڊي اين اي جيوپلازم ۾ آزاد هوندو آهي ٿورا غير جنسي، افقي جين منتقلي سان
يوڪيريئوٽ ڊي اين اي مرڪز ۾ جھليءَ سان ڍڪيل عضيا، جن ۾ انڊوپلازمي ڄار، مائيٽوڪانڊريا ۽ ڪلوروپلاسٽ شامل آهن جنسي پيدائش، هيپلوئڊ جنسي جيوگهرڙن سان

پروڪيريئوٽن ۾ مائيٽوڪانڊريا ۽ ڪلوروپلاسٽ موجود نه هوندا آهن. ان جي بدران، آڪسائيڊيٽو فاسفورائليشن ۽ ضيائي ترڪيب جهڙا عمل پروڪيريائي جيوگهرڙي جي جھليءَ تي ٿين ٿا.[61] پروڪيريئوٽن وٽ ڪجهه اندروني بناوٽون پڻ هونديون آهن، جهڙوڪ پروڪيريائي جيوگهرڙي جو ڍانچو.[62][63] اڳ ۾ تجويز ڏني وئي هئي تہ بيڪٽيريائي فائلم پلانڪٽومائسيٽوٽا وٽ نيوڪليوئڊ جي چوڌاري جھلي ۽ ٻيون جھليءَ سان ڍڪيل جيوگهرڙي بناوٽون موجود آهن.[64] وڌيڪ تحقيق مان معلوم ٿيو تہ پلانڪٽومائسيٽوٽا جا جيوگهرڙا جدا جدا خانن ۾ ورهايل يا حقيقي مرڪز وارا نه آهن، ۽ ٻين بيڪٽيريائي جھلي نظامن وانگر انهن جون اندروني جھليون به پاڻ ۾ ڳنڍيل آهن.[65]

پروڪيريائي جيوگهرڙا عام طور يوڪيريائي جيوگهرڙن کان تمام ننڍا هوندا آهن. ان سبب پروڪيريئوٽن وٽ سطحي ايراضي ۽ حجم جو تناسب وڌيڪ هوندو آهي، جنهن سان انهن جو ميٽابولڪ اگهه ۽ واڌ ويجهه جو اگهه وڌيڪ هوندو آهي، ۽ نتيجي ۾ انهن جو نسل پيدا ڪرڻ جو وقت يوڪيريئوٽن کان ننڍو هوندو آهي.[66]

آرڪيا طور يوڪيريئوٽ

[سنواريو]
پروڪيريئوٽن جي تنوع کي ڏيکاريندڙ نسل نامي وارو وڻ.[67] 2018ع واري هن تجويز ۾ يوڪيريئوٽن کي آرڪيا جي اسگارڊ گروهه جي اندر ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو ايوسائٽ مفروضي جي جديد صورت جي نمائندگي ڪري ٿو. هن نظرئي موجب، جاندارن کي ٻن وڏن ڊومينن ۾ ورهائڻ وارو بنيادي فرق بيڪٽيريا ۽ باقي جاندارن وچ ۾ آهي.

وڌندڙ شاهديون ظاهر ڪن ٿيون تہ يوڪيريئوٽن جون پاڙون آرڪيا جي اسگارڊ گروهه ۾، ممڪن طور هيمڊال آرڪيئوٽا ۾، ڳولڻ گهرجن.[67] مثال طور، هسٽون، جيڪي عام طور يوڪيريائي مرڪزن ۾ ڊي اين اي کي پيڪ ڪن ٿا، ڪيترن ئي آرڪيائي گروهن ۾ پڻ ملن ٿا، جيڪو هم ساختي لاڳاپي لاءِ شاهدي مهيا ڪري ٿو.[68] آرڪيا ۽ يوڪيريئوٽا تي مشتمل تجويز ڪيل غير بيڪٽيريائي گروهه کي ٿامس ڪيوليئر-سمٿ 2002ع ۾ نيومورا نالو ڏنو.[69]

آرڪيا طور يوڪيريئوٽ[70][68][71]
ڊومين هسٽون پروٽين اي ٽي پي سنٿيئز ڊي اين اي نقل سازي
آرڪيا، يوڪيريئوٽا سميت انهن ٻنهي گروهن ۾ سڀئي هڪجهڙا آهن، جيڪو هم ساختي لاڳاپي ۽ ويجهي ارتقائي نسبت کي ظاهر ڪري ٿو
بيڪٽيريا موجود نه تمام مختلف صورت ۾ موجود

هڪ ٻئي نظرئي موجب حياتي دنيا ۾ سڀ کان اهم ورهاست بيڪٽيريا ۽ باقي جاندارن، يعني آرڪيا ۽ يوڪيريئوٽا، وچ ۾ ٿي سگهي ٿي.[67] ڊي اين اي نقل سازي بيڪٽيريا ۽ آرڪيا، جنهن ۾ يوڪيريائي مرڪزن واري نقل سازي پڻ شامل آهي، وچ ۾ بنيادي طور مختلف آهي ۽ ممڪن آهي تہ ٻنهي گروهن ۾ اها هڪجهڙي ارتقائي اصل نه رکي.[71]

ان کان سواءِ، اي ٽي پي سنٿيئز سڀني جاندارن ۾ هم ساختي هجڻ باوجود بيڪٽيرين، جن ۾ يوڪيريائي عضيا جهڙوڪ مائيٽوڪانڊريا ۽ ڪلوروپلاسٽ شامل آهن، ۽ آرڪيا/يوڪيريائي مرڪزي گروهه وچ ۾ گهڻو مختلف آهي. سموري حيات جي آخري گڏيل ابن ڏاڏي، جنهن کي لوڪا چيو وڃي ٿو، وٽ هن پروٽين پيچيدي جي شروعاتي صورت موجود هجڻ گهرجي ها. ڇاڪاڻ تہ اي ٽي پي سنٿيئز جو جھليءَ سان ڳنڍيل هجڻ لازمي آهي، تنهنڪري اها ڳالهه هن مفروضي جي حمايت ڪري ٿي تہ لوڪا هڪ جيوگهرڙي وارو جاندار هو. آر اين اي دنيا مفروضو هن صورتحال کي وڌيڪ واضح ڪري سگهي ٿو، ڇاڪاڻ تہ ممڪن آهي تہ لوڪا وٽ ڊي اين اي نه هجي، پر رائبوسومن وسيلي ٺهندڙ آر اين اي جينوم هجي، جيئن ووز تجويز ڪيو هو.[70]

رائبونيوڪليوپروٽين دنيا جو تصور ان خيال جي بنياد تي پيش ڪيو ويو آهي تہ اوليگوپيپٽائڊ شايد ابتدائي نيوڪليڪ تيزابن سان گڏ هڪ ئي وقت ٺهيا هجن، جيڪو لوڪا کي رائبوسائٽ طور ڏسڻ واري تصور جي حمايت ڪري ٿو. پوءِ ممڪن آهي تہ جينوم جي بنيادي مادي طور ڊي اين اي کي بيڪٽيريا ۽ آرڪيا ۾ الڳ الڳ اختيار ڪيو ويو هجي، ۽ پوءِ يوڪيريائي مرڪزن ۾ پڻ، شايد ڪجهه وائرسن جي مدد سان؛ ممڪن طور ريٽرو وائرس، ڇاڪاڻ تہ اهي آر اين اي کي ڊي اين اي ۾ پوئتي نقل ڪري سگهن ٿا.[72]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Procaryote". Merriam-Webster Dictionary. 2023-12-30 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Harper, Douglas. "prokaryote". Online Etymology Dictionary. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |name-list-format= (مدد)
  3. ↑ "Procaryote". Merriam-Webster Dictionary. 2023-12-30 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 "Prokaryotes: Single-celled Organisms". North Carolina State University.
  5. ↑ Koonin, E. V.; Makarova, K. S.; Aravind, L. (2001). "Horizontal gene transfer in prokaryotes: quantification and classification". Annual Review of Microbiology 55: 709–742. doi:10.1146/annurev.micro.55.1.709. ISSN 0066-4227. PMID 11544372. PMC 4781227. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_2001_55/page/709.
  6. ↑ Garcia-Vallve, S. (2000-11-01). "Horizontal Gene Transfer in Bacterial and Archaeal Complete Genomes". Genome Research 10 (11): 1719–1725. doi:10.1101/gr.130000. PMID 11076857. PMC 310969. https://archive.org/details/genome-research_2000-11_10_11/page/1719.
  7. ↑ Marin, Julie; Battistuzzi, Fabia U.; Brown, Anais C.; Hedges, S. Blair (2016-12-13). "The Timetree of Prokaryotes: New Insights into Their Evolution and Speciation". Molecular Biology and Evolution (Oxford University Press) 34 (2): 437–446. doi:10.1093/molbev/msw245. PMID 27965376. https://academic.oup.com/mbe/article-pdf/34/2/437/10012983/msw245.pdf. Retrieved 2026-07-26.
  8. ↑ Moody, Edmund R. R.; Álvarez-Carretero, Sandra; Mahendrarajah, Tara A.; Clark, James W.; Betts, Holly C.; Dombrowski, Nina; Szánthó, Lénárd L.; Boyle, Richard A. et al. (2024-07-12). "The nature of the last universal common ancestor and its impact on the early Earth system". Nature Ecology & Evolution (Nature Portfolio) 8 (9): 1654–1666. doi:10.1038/s41559-024-02461-1. PMID 38997462. PMC 11383801. Bibcode: 2024NatEE...8.1654M. https://www.nature.com/articles/s41559-024-02461-1.pdf. Retrieved 2026-07-26.
  9. ↑ "Protein structures forming the shell of primitive bacterial organelles". Science 309 (5736): 936–8. August 2005. doi:10.1126/science.1113397. PMID 16081736. Bibcode: 2005Sci...309..936K. https://archive.org/details/sim_science_2005-08-05_309_5736/page/n107.
  10. ↑ "Cell biology of prokaryotic organelles". Cold Spring Harbor Perspectives in Biology 2 (10). October 2010. doi:10.1101/cshperspect.a000422. PMID 20739411.
  11. ↑ Murat, Dorothee; Byrne, Meghan; Komeili, Arash (2010-10-01). "Cell Biology of Prokaryotic Organelles". Cold Spring Harbor Perspectives in Biology 2 (10). doi:10.1101/cshperspect.a000422. PMID 20739411.
  12. ↑ "The evolution of the cytoskeleton". The Journal of Cell Biology 194 (4): 513–25. August 2011. doi:10.1083/jcb.201102065. PMID 21859859. PMC 3160578. https://archive.org/details/sim_journal-of-cell-biology_2011-08-22_194_4/page/513.
  13. ↑ "Size scale of prokaryotic cells, from the largest to the smallest". Bionumbers. 20 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Schulz, H. N.; Jorgensen, B. B. (2001). "Big bacteria". Annual Review of Microbiology 55: 105–137. doi:10.1146/annurev.micro.55.1.105. PMID 11544351. https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_2001_55/page/105.
  15. ↑ Bauman RW, Tizard IR, Machunis-Masouka E (2006). Microbiology. Pearson Benjamin Cummings. ISBN 978-0-8053-7693-7.
  16. ↑ "Walsby's square bacterium: fine structure of an orthogonal procaryote". Journal of Bacteriology 148 (1): 352–60. October 1981. doi:10.1128/JB.148.1.352-360.1981. PMID 7287626. PMC 216199. https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1981-10_148_1/page/352.
  17. ↑ Raven, Peter; Singer, Susan; Mason, Kenneth; Losos, Jonathan; Johnson, George (2013). "4. Cell structure: Prokaryotic cells". Biology. McGraw-Hill Education. ص. 63. ISBN 978-0-07-338307-1.
  18. ↑ Bobay, Louis-Marie (2020). The pangenome: Diversity, dynamics and evolution of genomes (PDF). Springer. ص. 253, 282. ISBN 978-3-030-38280-3.
  19. 1 2 3 Chiang, Yin Ning; Penadés, José R.; Chen, John (2019). "Genetic transduction by phages and chromosomal islands: The new and noncanonical". PLOS Pathogens 15 (8). doi:10.1371/journal.ppat.1007878. PMID 31393945.
  20. 1 2 "The mechanism of DNA transfer in the mating system of an archaebacterium". سائنس 245 (4924): 1387–9. September 1989. doi:10.1126/science.2818746. PMID 2818746. Bibcode: 1989Sci...245.1387R. https://archive.org/details/sim_science_1989-09-22_245_4924/page/1387.
  21. 1 2 Patkowski, Jonasz (21 April 2023). "F-pilus, the ultimate bacterial sex machine". Nature Portfolio Microbiology Community.
  22. 1 2 "DNA uptake during bacterial transformation". نيچر ريويوز مائڪروبايولاجي 2 (3): 241–9. March 2004. doi:10.1038/nrmicro844. PMID 15083159.
  23. ↑ Cabezón, Elena; Ripoll-Rozada, Jorge; Peña, Alejandro; de la Cruz, Fernando; Arechaga, Ignacio (2014). "Towards an integrated model of bacterial conjugation". FEMS Microbiology Reviews 39 (1): 81–95. doi:10.1111/1574-6976.12085. PMID 25154632. https://academic.oup.com/femsre/article-pdf/39/1/81/10741187/12085.pdf.
  24. ↑ "Who's competent and when: regulation of natural genetic competence in bacteria". ٽرينڊز اِن جينيٽڪس 12 (4): 150–155. April 1996. doi:10.1016/0168-9525(96)10014-7. PMID 8901420. https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_1996-04_12_4/page/150.
  25. ↑ "Incorporation of the whole chromosomal DNA in protoplast lysates into competent cells of Bacillus subtilis". بايوسائنس، بايوٽيڪنالاجي اينڊ بايوڪيمسٽري 65 (4): 823–9. April 2001. doi:10.1271/bbb.65.823. PMID 11388459.
  26. ↑ "Fate of transforming bacterial genome following incorporation into competent cells of Bacillus subtilis: a continuous length of incorporated DNA". جرنل آف بايوسائنس اينڊ بايو انجنيئرنگ 101 (3): 257–62. March 2006. doi:10.1263/jbb.101.257. PMID 16716928.
  27. ↑ "Natural genetic transformation: prevalence, mechanisms and function". Research in Microbiology 158 (10): 767–78. December 2007. doi:10.1016/j.resmic.2007.09.004. PMID 17997281.
  28. ↑ "UV-inducible cellular aggregation of the hyperthermophilic archaeon Sulfolobus solfataricus is mediated by pili formation". ماليڪيولر مائڪروبايولاجي 70 (4): 938–52. November 2008. doi:10.1111/j.1365-2958.2008.06459.x. PMID 18990182. https://www.rug.nl/research/portal/files/56956856/UV_inducible_cellular_aggregation_of_the_hyperthermophilic_archaeon_Sulfolobus_solfataricus_is_mediated_by_pili_formation.pdf.
  29. ↑ "Golden Dome Cave". National Park Service. 6 November 2021. اصل نسخو مان 13 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ Madigan T (2012). Brock biology of microorganisms (13th ڇاپو). San Francisco: Benjamin Cummings. ISBN 978-0-321-64963-8.
  31. ↑ Costerton JW (2007). "Direct Observations". The Biofilm Primer. Springer Series on Biofilms. جلد 1. Berlin, Heidelberg: Springer. ص. 3–4. doi:10.1007/978-3-540-68022-2_2. ISBN 978-3-540-68021-5.
  32. ↑ "Coupling cell movement to multicellular development in myxobacteria". Nature Reviews. Microbiology 1 (1): 45–54. October 2003. doi:10.1038/nrmicro733. PMID 15040179.
  33. ↑ "Microbial biofilms". اينيوئل ريويو آف مائڪروبايولاجي 49 (1): 711–745. October 1995. doi:10.1146/annurev.mi.49.100195.003431. PMID 8561477.
  34. ↑ "Thinking about bacterial populations as multicellular organisms". اينيوئل ريويو آف مائڪروبايولاجي 52 (1): 81–104. 1998. doi:10.1146/annurev.micro.52.1.81. PMID 9891794. http://www.sci.uidaho.edu/newton/math501/Sp05/Shapiro.pdf.
  35. ↑ "Dispersed cells represent a distinct stage in the transition from bacterial biofilm to planktonic lifestyles". نيچر ڪميونيڪيشنز 5 (1). July 2014. doi:10.1038/ncomms5462. PMID 25042103. Bibcode: 2014NatCo...5.4462C.
  36. ↑ Balaban N, Ren D, Givskov M, Rasmussen TB (2008). "Introduction". Control of Biofilm Infections by Signal Manipulation. Springer Series on Biofilms. جلد 2. Berlin, Heidelberg: Springer. ص. 1–11. doi:10.1007/7142_2007_006. ISBN 978-3-540-73852-7.
  37. ↑ "Bacterial biofilms: a common cause of persistent infections". سائنس 284 (5418): 1318–22. May 1999. doi:10.1126/science.284.5418.1318. PMID 10334980. Bibcode: 1999Sci...284.1318C. https://scholarworks.montana.edu/xmlui/handle/1/14368.
  38. 1 2 Brock, Thomas D. "Colorful Yellowstone". Life at High Temperature. اصل نسخو مان November 25, 2005 تي محفوظ ڪيل.
  39. ↑ Cavenaugh, Colleen M.; Gardiner, Stephen L.; Jones, Meredith L.; Jannasch, Holger W.; Waterbury, John B. (1981). "Prokaryotic Cells in the Hydrothermal Vent Tube Worms Riftia Jones: Possible Chemoautotrophic Symbionts". Science 213 (4505): 340–342. doi:10.1126/science.213.4505.340. PMID 17819907. https://archive.org/details/sim_science_1981-07-17_213_4505/page/340.
  40. ↑ Tribelli, Paula; López, Nancy (2018-03-13). "Reporting Key Features in Cold-Adapted Bacteria". Life 8 (1): 8. doi:10.3390/life8010008. PMID 29534000. Bibcode: 2018Life....8....8T.
  41. ↑ Peterson, Johnny W. (1996). Baron, Samuel (مرتب). Medical Microbiology – Chapter 7 Bacterial Pathogenesis (4th ڇاپو). Galveston, Texas: University of Texas Press. ISBN 0-9631172-1-1.
  42. ↑ Hogan CM (2010). "Extremophile". ۾ Monosson E, Cleveland C (مرتب). Encyclopedia of Earth. National Council of Science & the Environment.
  43. ↑ Cobián Güemes, Ana Georgina; Youle, Merry; Cantú, Vito Adrian; Felts, Ben; Nulton, James; Rohwer, Forest (2016-09-29). "Viruses as Winners in the Game of Life". Annual Review of Virology (Annual Reviews) 3 (1): 197–214. doi:10.1146/annurev-virology-100114-054952. PMID 27741409.
  44. 1 2 Latorre A, Durban A, Moya A, Pereto J (2011). "The role of symbiosis in eukaryotic evolution". ۾ Gargaud M, López-Garcìa P, Martin H (مرتب). Origins and Evolution of Life: An astrobiological perspective. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 326–339. ISBN 978-0-521-76131-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Origins. On the origin of eukaryotes". Science 325 (5941): 666–8. August 2009. doi:10.1126/science.325_666. PMID 19661396. https://archive.org/details/sim_science_2009-08-07_325_5941/page/666.
  46. ↑ ڪارل ووز، جي پيٽر گوگارٽن، "When did eukaryotic cells (cells with nuclei and other internal organelles) first evolve? What do we know about how they evolved from earlier life-forms?" سائنٽيفڪ آمريڪن، October 21, 1999.
  47. 1 2 "The concept of a bacterium". Archiv für Mikrobiologie 42 (1): 17–35. 1962. doi:10.1007/BF00425185. PMID 13916221. Bibcode: 1962ArMic..42...17S. https://archive.org/details/archives-of-microbiology_1962-02-12_42_1/page/18.
  48. ↑ Chatton É (1937). Titres Et Travaux Scientifiques (1906-1937) De Edouard Chatton. Sète: Impr. E. Sottano.
  49. ↑ Sapp, Jan (2005). "The Prokaryote-Eukaryote Dichotomy: Meanings and Mythology". Microbiology and Molecular Biology Reviews 69 (2): 292–305. doi:10.1128/MMBR.69.2.292-305.2005. PMID 15944457. PMC 1197417. https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2005-06_69_2/page/292.
  50. ↑ "There must be a prokaryote somewhere: microbiology's search for itself". Microbiological Reviews 58 (1): 1–9. March 1994. doi:10.1128/MMBR.58.1.1-9.1994. PMID 8177167.
  51. ↑ "The prokaryote-eukaryote dichotomy: meanings and mythology". Microbiology and Molecular Biology Reviews 69 (2): 292–305. June 2005. doi:10.1128/MMBR.69.2.292-305.2005. PMID 15944457. PMC 1197417. https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2005-06_69_2/page/292.
  52. ↑ Hugenholtz, Philip; Chuvochina, Maria; Oren, Aharon; Parks, Donovan H.; Soo, Rochelle M. (2021). "Prokaryotic taxonomy and nomenclature in the age of big sequence data". The ISME Journal 15 (7): 1879–1892. doi:10.1038/s41396-021-00941-x. PMID 33824426. PMC 8245423. Bibcode: 2021ISMEJ..15.1879H. https://academic.oup.com/ismej/article-pdf/15/7/1879/55257373/41396_2021_article_941.pdf.
  53. 1 2 3 Hug, Laura A.; Baker, Brett J.; Anantharaman, Karthik; Brown, Christopher T.; Probst, Alexander J.; Castelle, Cindy J.; Butterfield, Cristina N.; Hernsdorf, Alex W. et al. (2016-04-11). "A new view of the tree of life". Nature Microbiology 1 (5): 16048. doi:10.1038/nmicrobiol.2016.48. PMID 27572647.
  54. 1 2 DeRennaux B (2001). "Eukaryotes, Origin of". Encyclopedia of Biodiversity. جلد 2. Elsevier. ص. 329–332. doi:10.1016/b978-0-12-384719-5.00174-x. ISBN 978-0-12-384720-1.
  55. 1 2 Coté, Gary; De Tullio, Mario (2010). "Beyond Prokaryotes and Eukaryotes: Planctomycetes and Cell Organization". Nature. https://nature.com/scitable/topicpage/beyond-prokaryotes-and-eukaryotes-planctomycetes-and-cell-14158971.
  56. ↑ Bruce Alberts; ۽ ٻيا (2002). The Molecular Biology of the Cell (fourth ڇاپو). Garland Science. ص. 808. ISBN 0-8153-3218-1.
  57. ↑ Latorre, A.; Durban, A.; Moya, A.; Pereto, J. (2011). "The role of symbiosis in eukaryotic evolution". ۾ Gargaud, M.; López-Garcìa, P.; Martin, H. (مرتب). Origins and Evolution of Life: An astrobiological perspective. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 326–339. ISBN 978-0-521-76131-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure". Journal of Cellular Biochemistry 96 (3): 506–21. October 2005. doi:10.1002/jcb.20519. PMID 15988757.
  59. ↑ "A Brief History of Plasmids". EcoSal Plus 10 (1): eESP00282021. December 2022. doi:10.1128/ecosalplus.ESP-0028-2021. PMID 35373578.
  60. ↑ "Natural genetic transformation generates a population of merodiploids in Streptococcus pneumoniae". PLOS Genetics 9 (9). 2013. doi:10.1371/journal.pgen.1003819. PMID 24086154.
  61. 1 2 "Conservation and transformation of energy by bacterial membranes". Bacteriological Reviews 36 (2): 172–230. June 1972. doi:10.1128/MMBR.36.2.172-230.1972. PMID 4261111.
  62. ↑ "The bacterial cytoskeleton". Microbiology and Molecular Biology Reviews 70 (3): 729–754. September 2006. doi:10.1128/MMBR.00017-06. PMID 16959967. PMC 1594594. Bibcode: 2006MMBR...70..729S. https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2006-09_70_3/page/729.
  63. ↑ "Dynamic filaments of the bacterial cytoskeleton". Annual Review of Biochemistry 75 (1): 467–92. 2006. doi:10.1146/annurev.biochem.75.103004.142452. PMID 16756499. http://www2.mrc-lmb.cam.ac.uk/SS/Lowe_J/group/PDF/annrev2006.pdf.
  64. ↑ "Intracellular compartmentation in planctomycetes". Annual Review of Microbiology 59 (1): 299–328. 2005. doi:10.1146/annurev.micro.59.030804.121258. PMID 15910279.
  65. ↑ "Three-dimensional reconstruction of bacteria with a complex endomembrane system". PLOS Biology 11 (5). 2013. doi:10.1371/journal.pbio.1001565. PMID 23700385.
  66. ↑ Kempes, Christopher P.; Dutkiewicz, Stephanie; Follows, Michael J. (10 January 2012). "Growth, metabolic partitioning, and the size of microorganisms". Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (2): 495–500. doi:10.1073/pnas.1115585109. PMID 22203990. PMC 3258615. Bibcode: 2012PNAS..109..495K. https://www.pnas.org/content/pnas/109/2/495.full.pdf.
  67. 1 2 3 "Major New Microbial Groups Expand Diversity and Alter our Understanding of the Tree of Life". Cell 172 (6): 1181–1197. March 2018. doi:10.1016/j.cell.2018.02.016. PMID 29522741. http://www.escholarship.org/uc/item/0299z0z4.
  68. 1 2 "Structure of histone-based chromatin in Archaea". Science 357 (6351): 609–612. August 2017. doi:10.1126/science.aaj1849. PMID 28798133. PMC 5747315. Bibcode: 2017Sci...357..609M. https://archive.org/details/science_2017-08-11_357_6351/page/609.
  69. ↑ Cavalier-Smith T (March 2002). "The phagotrophic origin of eukaryotes and phylogenetic classification of Protozoa". International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 52 (Pt 2): 297–354. doi:10.1099/00207713-52-2-297. PMID 11931142. http://ijs.sgmjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11931142. Retrieved 2019-03-21.
  70. 1 2 Lane N (2015). "Energy, Evolution, and the Origins of Complex Life". The Vital Question. W. W. Norton. ص. 77. ISBN 978-0-393-08881-6.
  71. 1 2 "DNA replication in the archaea". Microbiology and Molecular Biology Reviews 70 (4): 876–887. December 2006. doi:10.1128/MMBR.00029-06. PMID 17158702. PMC 1698513. https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2006-12_70_4/page/876.
  72. ↑ Forterre, Patrick (2006). "Three RNA cells for ribosomal lineages and three DNA viruses to replicate their genomes: A hypothesis for the origin of cellular domain". PNAS 103 (10): 3669–3674. doi:10.1073/pnas.0510333103. PMID 16505372. PMC 1450140. Bibcode: 2006PNAS..103.3669F. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-03-07_103_10/page/3669.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:NCBI-scienceprimer سانچو:Bacteria classification سانچو:Archaea classification سانچو:Bacteria

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=پروڪيريوٽس&oldid=407255" تان ورتل