پروٽسٽنٽ ازم
| پروٽسٽنٽ ازم | |
|---|---|
 لوٿر گلاب، پروٽسٽنٽ ازم (خاص ڪري لوٿرنزم) جي هڪ مشهور علامت. | |
| قسم | عيسائيت (Christianity) |
| مذهبي متن | بائبل (Sole Authority) |
| الھيات | پنج اصول (Five Solae) |
| باني | مارٽن لوٿر، جان ڪيلون، هولڊريچ زونگلي ۽ ٻيا. |
پروٽسٽنٽ ازم (Protestantism) عيسائيت جي اندر هڪ تحريڪ ۽ شاخ آهي، جيڪا 16هين صديءَ ۾ رومن ڪيٿولڪ چرچ جي ڪجهه تعليمات ۽ عملن خلاف احتجاج طور شروع ٿي. هن تحريڪ کي پروٽسٽنٽ سڌارا (Protestant Reformation) چيو ويندو آهي. ان جو بنيادي اصول اهو آهي ته انسان جي نجات صرف ايمان (Faith) ۽ خدا جي فضل سان آهي، ۽ بائبل ئي مذهبي اختيار جو آخري ذريعو آهي.
تاريخي پسمنظر
[سنواريو]هن تحريڪ جي شروعات 1517ع ۾ ٿي جڏهن جرمن راهب مارٽن لوٿر پنهنجا "95 نڪتا" (95 Theses) پيش ڪيا.
- مخالفت جو سبب: لوٿر ڪيٿولڪ چرچ پاران "معافي نامن" (Indulgences) جي وڪري خلاف آواز اٿاريو، جنهن تحت پئسن جي عيوض گناهن جي بخشش جو سرٽيفڪيٽ ڏنو ويندو هو.
- ترجمو: لوٿر بائبل جو جرمن ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ته جيئن عام ماڻهو پاڻ مذهب کي سمجهي سگهن، جنهن کان اڳ بائبل صرف لاطيني ٻوليءَ ۾ هئي.
بنيادي عقيدا (The Five Solae)
[سنواريو]پروٽسٽنٽ عقيدن جو تت پنجن لاطيني اصولن ۾ بيان ڪيو ويو آهي:
- Sola Scriptura: صرف بائبل ئي سچائيءَ جو ذريعو آهي.
- Sola Fide: نجات صرف ايمان سان ملي ٿي.
- Sola Gratia: نجات صرف خدا جي فضل (Grace) سان آهي.
- Solus Christus: مسيح (حضرت عيسيٰ عه) ئي واحد نجات ڏيندڙ آهي.
- Soli Deo Gloria: سڀ تعريفون صرف خدا لاءِ آهن.
مکيه شاخون (Denominations)
[سنواريو]پروٽسٽنٽ ازم ڪيترن ئي گروهن ۾ ورهايل آهي، جن ۾ اهم هي آهن:
- لوٿرنزم: مارٽن لوٿر جي تعليمات تي ٻڌل (جرمني ۽ اسڪينڊينيويا).
- ڪيلونزم: جان ڪيلون جا پيروڪار (هالينڊ، اسڪاٽ لينڊ ۽ سوئٽزرلينڊ).
- اينگليڪنزم: انگلينڊ جو چرچ، جيڪو ڪيٿولڪ ۽ پروٽسٽنٽ جي وچ وارو رستو اختيار ڪري ٿو.
- بيپٽسٽ، ميٿڊسٽ ۽ پينٽيڪوسٽل: اهي بعد ۾ پيدا ٿيندڙ متحرڪ شاخون آهن.
عالمي اثر
[سنواريو]پروٽسٽنٽ ازم دنيا ۾ تعليم، جمهوريت، ۽ جديد معيشت (سرمائيداري نظام) جي واڌاري ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اڄڪلهه دنيا جي عيسائي آباديءَ جو تقريبن 35 سيڪڙو پروٽسٽنٽ آهن، ۽ انهن جي وڏي آبادي اتر آمريڪا، يورپ، ۽ آفريڪا ۾ رهي ٿي.