مواد ڏانھن هلو

پرولتاريہ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


چوٿون طبقو (1901ع)، مصور جيوزيپي پيليتزا دا وولپيڊو جي تخليق


پرولتاريه (/ˌproʊlɪˈtɛəriət/ سماج جو اهو سماجي طبقو آهي، جيڪو اجرت تي ڪم ڪندڙ مزدورن تي مشتمل هوندو آهي، يعني اهي ماڻهو جن وٽ اهم اقتصادي قدر طور صرف سندن محنت جي قوت (ڪم ڪرڻ جي صلاحيت) هوندي آهي.[1] هن طبقي جي فرد کي پرولتاري يا پرولتيئر (prolétaire) چيو ويندو آهي.

مارڪسسٽ فلسفو موجب، سرمائيداري جي نظام هيٺ پرولتاريه هڪ استحصال جو شڪار طبقو هوندو آهي،[2] جيڪو پنهنجن پيداواري وسيلن کان محروم هوندو آهي، ۽ نتيجي طور بورجوازي جي خانگي ملڪيت هيٺ موجود صنعتي پيداواري وسيلن تي ڪم ڪرڻ لاءِ مجبور هوندو آهي. ان کي جيڪا اجرت ملي ٿي، اها سندس پيدا ڪيل محنت جي ڪل قدر کان گهٽ هوندي آهي، جڏهن ته باقي قدر کي بورجوازي منافعي جي صورت ۾ پنهنجي قبضي ۾ رکي ٿي.

ڪارل مارڪس دليل ڏنو ته پرولتاريه ۽ بورجوازي جي وچ ۾ موجود بنيادي مفادن جو ٽڪراءُ پرولتاريه لاءِ اهڙا مشترڪ معاشي ۽ سياسي مفاد پيدا ڪري ٿو، جيڪي قومي سرحدن کان مٿانهان هوندا آهن.[3] سندس خيال موجب اهوئي مفاد کين متحد ٿيڻ، سرمائيدار طبقي مٿان پنهنجي سياسي بالادستي قائم ڪرڻ، ۽ آخرڪار اهڙو سوشلسٽ سماج قائم ڪرڻ ڏانهن راغب ڪري ٿو، جتي طبقاتي فرق ختم ٿي وڃن.[4]

فلسفي برنارڊ اسٽيگلر مارڪس جي پرولتاريه واري تصور کي وڌيڪ وسيع ڪندي ان کي "علمن کان محرومي" جي تصور تائين وڌايو.

رومي جمهوريت ۽ سلطنت

[سنواريو]
قديم روم ۾ پليبين جي عليحدگي (Secessio plebis) احتجاج جو هڪ طريقو هو، جنهن ۾ پليبين شهر ڇڏي ويندا هئا، جنهن سبب معيشت مفلوج ٿي ويندي هئي.

لاطيني اصطلاح پرولتاري قديم روم جي شهرين جي ان سماجي طبقي لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن وٽ تمام ٿوري يا ڪا به ملڪيت نه هوندي هئي. هن نالي جي ابتدا غالباً مردم شماري مان ٿي، جيڪا رومي حڪومت هر پنجن سالن کان پوءِ ڪرائيندي هئي، جيئن شهرين ۽ سندن ملڪيت جو رجسٽر تيار ڪيو وڃي، جنهن جي بنياد تي سندن فوجي ذميواريون ۽ ووٽ ڏيڻ جا حق مقرر ٿيندا هئا. جن ماڻهن وٽ 11,000 ايس (رومن سڪو) يا ان کان گهٽ ملڪيت هوندي هئي، اهي فوجي خدمت جي سڀ کان هيٺين درجي ۾ شمار ٿيندا هئا، ۽ سندن ملڪيت جي بدران سندن ٻار— پرولز (اولاد)—رجسٽر ۾ درج ڪيا ويندا هئا؛ انهيءَ ڪري کين پروليتاريس ("اولاد پيدا ڪندڙ") سڏيو ويو. رومي شهري-سپاهي پنهنجا گهوڙا ۽ هٿيار پاڻ مهيا ڪندا هئا ۽ عام ڀلائي لاءِ بغير اجرت جي جنگ ڪندا هئا، پر پروليتاريس جي واحد فوجي خدمت سندس اولاد هئي، جيڪي مستقبل جا رومي شهري بڻجي فتح ڪيل علائقن ۾ آباد ٿي سگهندا هئا. سرڪاري طور، بي ملڪيت شهرين کي ڪيپائٽ سينسي چيو ويندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي "اهي ماڻهو هئا، جن کي سندن ملڪيت موجب نه، پر صرف زنده انسانن جي حيثيت سان، خاص طور خاندان جي سربراهه (caput) جي طور رجسٽر ڪيو ويندو هو."[5][نوٽ 1]

جيتوڻيڪ ڪوميتيا سينچوريئيٽا (سينچوريئيٽ اسيمبلي) ۾ پرولتاري جو نالو واضح طور شامل هو، پر اهي سڀ کان هيٺيون سماجي طبقو هئا ۽ گهڻي حد تائين ووٽ ڏيڻ جي حق کان محروم هئا.[6] نه رڳو سندن ووٽن جو وزن ٻين طبقن جي ڀيٽ ۾ گهٽ هو، پر ڇاڪاڻ⁠تہ ووٽنگ جو عمل مٿين سماجي طبقن کان شروع ٿيندو هو، تنهنڪري گهڻائي جو فيصلو اڪثر اڳ ئي ٿي ويندو هو ۽ پرولتاري جي ووٽن جي ضرورت ئي پيش نه ايندي هئي.

بعد جي رومي مؤرخن، جهڙوڪ ليوي، ڪوميتيا سينچوريئيٽا کي ابتدائي روم جي هڪ عوامي اسيمبلي طور بيان ڪيو آهي، جيڪا سينچورياء (سينچوريائن) تي مشتمل هئي؛ اهي ووٽنگ يونٽ هئا، جيڪي شهرين جي دولت جي بنياد تي مختلف طبقن جي نمائندگي ڪندا هئا. هي اسيمبلي عام طور ڪيمپس مارٽيس ۾ گڏ ٿيندي هئي، جتي عوامي پاليسين تي بحث ٿيندو هو ۽ رومي شهرين جون فوجي ذميواريون مقرر ڪيون وينديون هيون.[7]

ڪوميتيا سينچوريئيٽا جي هڪ بحالي ڪيل جوڙجڪ موجب، ان ۾ گهوڙيسوارن جون 18 سينچورياء ۽ پيادل فوج جون 170 سينچورياء شامل هيون، جيڪي دولت جي بنياد تي پنجن طبقن ۾ ورهايل هيون. ان کان علاوه 5 سينچورياء امدادي عملي جون هيون، جن کي ايڊسيڊئي چيو ويندو هو، جن مان هڪ پرولتاري جي نمائندگي ڪندي هئي. جنگ جي ميدان ۾ گهوڙيسوار پنهنجا گهوڙا ۽ هٿيار پاڻ آڻيندا هئا؛ سڀ کان مٿيون پيادل طبقو مڪمل هٿيار ۽ زرھ پائيندو هو؛ ان کان هيٺيان ٻه طبقا نسبتاً گهٽ هٿياربند هوندا هئا؛ چوٿون طبقو فقط نيزا کڻندو هو؛ پنجون طبقو غليل استعمال ڪندو هو؛ جڏهن ته امدادي ايڊسيڊئي وٽ ڪو هٿيار نه هوندو هو. جيڪڏهن گهوڙيسوار ۽ سڀ کان مٿيون پيادل طبقو متفق هجي ها ته اڪيلو ئي ڪنهن به فيصلي لاءِ ڪافي هوندو هو.[8]

هڪ وڌيڪ تفصيلي بحالي موجب، سينيٽرن، شهسوارن (نائيٽس) ۽ پهرين طبقي وٽ مجموعي طور 193 مان 88 سينچوريا هئا، جڏهن ته ملڪيت رکندڙ ٻن هيٺين طبقن وٽ رڳو 30 هئا، پر پرولتاري وٽ صرف هڪ سينچورياء هئي. دلچسپ ڳالهه اها آهي ته موسيقارن وٽ، جيتوڻيڪ سندن شهرين جو تعداد تمام گهٽ هو، تڏهن به 2 سينچورياء هجڻ سبب انهن وٽ پرولتاريه کان وڌيڪ ووٽنگ طاقت هئي. تنهن ڪري، پرولتاري تائين ووٽنگ پهچڻ لاءِ "اشرافيه ۽ مٿين طبقن ۾ تمام گهري ورهاست پيدا ٿيڻ ضروري هئي."[9]

جديد استعمال

[سنواريو]

ڪلاسيڪي آزادي پسند نقطه نظر

[سنواريو]
جين-فرانسوا ميليه – ڪوڏر کڻندڙ ماڻهو

اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ ڪيترن ئي مغربي يورپي آزادي پسند عالمن، جيڪي سماجي سائنسن ۽ معاشيات تي ڪم ڪندا هئا، تيزيءَ سان وڌندڙ جديد صنعتي مزدور طبقي ۽ قديم رومي پرولتاريه جي وچ ۾ سماجي ۽ معاشي هڪجهڙائين جي نشاندهي ڪئي. اهڙي تشبيهه جي سڀ کان شروعاتي مثالن مان هڪ 1807ع ۾ فرانسيسي فلسفي ۽ سياسي مفڪر هوگ فيليسيتي روبير ڊي لامينيس جي مقالي ۾ ملي ٿو، جيڪو بعد ۾ ماڊرن سليوري ("جديد غلامي") جي عنوان سان انگريزيءَ ۾ ترجمو ٿيو.[10]

سوئس آزادي پسند معاشيات دان ۽ مورخ جين شارل ليونار ڊي سيسمونڊي پهريون مفڪر هو، جنهن پرولتاريه جو اصطلاح سرمائيداري هيٺ پيدا ٿيندڙ مزدور طبقي لاءِ استعمال ڪيو. سندس تحريرن جا حوالا ڪارل مارڪس بار بار ڏنا، ۽ گهڻو امڪان آهي ته مارڪس سيسمونڊي جي لکڻين جي مطالعي دوران هن اصطلاح سان واقف ٿيو.[11][12][13][14]

مارڪسسٽ نظريو

[سنواريو]


ايڊولف مينزل – لوهه رول ڪرڻ جو ڪارخانو (1872–1875)

مارڪس، جنهن برلن جي فريڊرش ولهيلم يونيورسٽي ۾ رومي قانون جو مطالعو ڪيو هو،[15] پنهنجي سماجي ۽ سياسي نظريي (مارڪسزم) ۾ پرولتاريه جو اصطلاح اهڙي مزدور طبقي لاءِ استعمال ڪيو، جيڪو خانگي ملڪيت کان محروم هجي ۽ انقلاب ذريعي سرمائيداري نظام کي ختم ڪري طبقات کان پاڪ سماج قائم ڪرڻ جي صلاحيت رکي. اهڙو سماج، سندس خيال موجب، انسانيت کي خوشحالي ۽ انصاف جي وڌيڪ اعليٰ مرحلن ڏانهن وٺي ويندو. هن تصور ڏانهن اشارو ڪندي، آندرياس ڊورشيل، زيگمنڊ فرائيڊ جي "سپر ايگو" (Über-Ich) جي تصور سان تشبيهه ڏيندي، مارڪس جي پرولتاريه کي هڪ "سپر-اسان" (Über-Wir) سڏيو آهي، جيڪو هر حقيقي مزدور تحريڪ کان مٿانهون تصور آهي.[16]

مارڪس پاڻ پرولتاريه جي تعريف اهڙي سماجي طبقي طور ڪئي، جنهن وٽ پيداواري وسيلا (جهڙوڪ ڪارخانا، مشينون، زمين، کاڻيون، عمارتون يا گاڏيون) جي ڪا اهم ملڪيت نه هجي، ۽ جنهن جي گذر سفر جو واحد ذريعو پنهنجي محنت جي قوت کي اجرت يا پگهار جي بدلي وڪڻڻ هجي.[17]

مارڪسسٽ نظريي ۾ پرولتاريه ۽ ان سان لاڳاپيل ٻين سماجي طبقن جي وچ ۾ حدون مڪمل طور واضح نه آهن. مٿئين پاسي ننڍو بورجوا طبقو (پيٽي بورجوازي) اچي ٿو، جهڙوڪ ننڍا دڪاندار، جيڪي بنيادي طور خودروزگار هوندا آهن ۽ سندن آمدني عام اجرت جي لڳ ڀڳ هوندي آهي. وچولي حيثيتون به ممڪن آهن، جتي ڪو شخص هڪ ئي وقت اجرتي مزدور ۽ خودروزگار هجي. ٻي طرف لمپن پرولتاريه يا "رڳيل پرولتاريه" آهي، جنهن کي مارڪس هڪ رجعت پسند طبقو سمجهندو هو. هي طبقو قانوني روزگار کان ٻاهر غير رسمي معيشت ۾ گذر ڪندو آهي ۽ ان ۾ سماج جا سڀ کان غريب ۽ پٺتي پيل ماڻهو، جهڙوڪ فقير، ٺڳ، تماشائي، گهٽيءَ جا فنڪار، ڏوهاري ۽ جنسي ڪاروبار ڪندڙ شامل هوندا آهن.[18][19] سوشلسٽ پارٽين ۾ گهڻو وقت اهو بحث رهيو آهي ته ڇا انهن کي سڀني هيٺين طبقن جي نمائندگي ڪرڻ گهرجي يا صرف اجرتي پرولتاريه جي.

1911ع ۾ انڊسٽريل ورڪر ۾ شايع ٿيل تصوير، جيڪا سرمائيداري تي تنقيد ڪندي صنعتي اتحاديت جي حمايت ڪري ٿي.

مارڪسزم موجب، سرمائيداري جو بنياد بورجوازي طرفان پرولتاريه جي استحصال تي آهي. مزدورن وٽ پنهنجا پيداواري وسيلا نه هوندا آهن، تنهنڪري هو ٻين جي ملڪيت استعمال ڪري شيون ۽ خدمتون پيدا ڪن ٿا ۽ روزي ڪمائين ٿا. اهي پيداواري وسيلا (جهڙوڪ ڪارخانو يا وڏو واپاري مرڪز) پاڻ ڪرائي تي وٺي پيداوار نٿا ڪري سگهن؛ ان جي بدران سرمائيدار کين ملازمت ڏين ٿا، ۽ تيار ڪيل شيون يا خدمتون سرمائيدار جي ملڪيت بڻجي وڃن ٿيون، جيڪي پوءِ بازار ۾ وڪرو ٿين ٿيون.

وڪرو مان حاصل ٿيندڙ خالص آمدنيءَ جو هڪ حصو مزدورن جي اجرت (متغير خرچ) تي خرچ ٿئي ٿو؛ ٻيو حصو پيداواري وسيلن جي تجديد (مستقل خرچ يا سرمائي سيڙپڪاري) لاءِ استعمال ٿئي ٿو؛ جڏهن ته ٽيون حصو سرمائيدار طبقو پنهنجي ذاتي منافعي، ڪرائي، ٽيڪسن ۽ قرضن جي وياج وغيره جي صورت ۾ حاصل ڪري ٿو. پهرئين حصي (اجرت) بابت جدوجهد پرولتاريه ۽ بورجوازي کي مستقل ٽڪراءَ ۾ آڻي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ مارڪيٽ جو مقابلو اجرتن کي مزدورن جي بقا لاءِ ضروري گهٽ ۾ گهٽ سطح تائين ڌڪي ٿو. ٻيو حصو، جنهن کي سرمائي بڻايل اضافي قدر چيو وڃي ٿو، پيداواري وسيلن جي تجديد يا واڌاري لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[20] ٻيو ۽ ٽيون حصو گڏجي اضافي قدر سڏجن ٿا، يعني اهو فرق جيڪو پرولتاريه پيدا ڪري ٿو ۽ جيڪو هو پاڻ استعمال ڪري ٿو.[21]

مارڪسسٽن جو دليل آهي ته نئين دولت قدرتي وسيلن تي محنت لاڳو ڪرڻ سان پيدا ٿئي ٿي.[22] پرولتاريه جيڪي شيون پيدا ڪري ٿو، انهن جي قيمت سندن افاديت نه، پر انهن ۾ شامل محنت جي مقدار تي ٻڌل هوندي آهي. مثال طور، هوا زندگي لاءِ ضروري آهي، پر ان جي پيداوار لاءِ ڪا محنت نه لڳندي آهي، تنهنڪري اها مفت آهي؛ جڏهن ته هيرو نسبتاً گهٽ مفيد هوندي به، ان جي کوٽائي ۽ تراش لاءِ سوين ڪلاڪن جي محنت گهرجي، تنهنڪري اهو قيمتي هوندو آهي.

اهڙي طرح مزدور جي محنت جي قوت جي قيمت به ان دولت سان نه پرکي ويندي آهي، جيڪا هو پيدا ڪري ٿو، پر ان محنت سان، جيڪا کيس کاڌ خوراڪ، رهائش، تربيت ۽ ايندڙ نسل جي مزدورن جي پرورش لاءِ ضروري هوندي آهي. ان جي ابتڙ، سرمائيدار جي آمدني سندس ذاتي محنت تي نه، پر پيداواري وسيلن جي ملڪيت واري قانوني حق تي ٻڌل هوندي آهي.

مارڪس جي خيال ۾ تاريخ قسمت نه، پر انسان پاڻ ٺاهيندو آهي. پيداواري اوزار ۽ انهن کي استعمال ڪندڙ مزدور سماج جون حرڪت ڏيندڙ قوتون آهن. وقت سان گڏ، سماجي طبقن جي اهڙي ترتيب وجود ۾ آئي، جتي وسيلن جا مالڪ انهن ماڻهن مان وڌ ۾ وڌ پيداوار حاصل ڪرڻ لڳا، جيڪي پنهنجي محنت جي قوت تي ڀاڙيندا هئا. مارڪس موجب استحصال ڪندڙ ۽ استحصال جو شڪار طبقن جي وچ ۾ اهي لاڳاپا مختلف طرزِ پيداوار ۽ تاريخي مرحلن کي جنم ڏين ٿا. هن مطابق انساني تاريخ جا بنيادي مرحلا هي آهن: ابتدائي اشتراڪي سماج، غلاميءَ واري رياست، جاگيرداري، سرمائيداري، ۽ آخرڪار سوشلسٽ سماج.[23]

جاگيرداري خلاف جدوجهد ان وقت تيز ٿي، جڏهن واپاري ۽ دستڪاري ڪندڙ گلڊون طاقتور ٿيڻ لڳيون. انهن منظم ٿي اشرافيا ۽ مذهبي پيشوائن طرفان لاڳو ڪيل محصولن جي مخالفت ڪئي. انهيءَ عمل سان نون خيالن جنم ورتو ۽ آخرڪار بورجوازي طبقو وجود ۾ آيو، جنهن کي مارڪس پنهنجي تنقيد جو مرڪز بڻايو. واپار جي واڌ سان پيداوار جو انداز ۽ مارڪيٽون تبديل ٿيون، جنهن جو نتيجو بورجوازي انقلابن ۽ سرمائيداري جي قيام جي صورت ۾ نڪتو. مارڪس دليل ڏنو ته ساڳيو نمونو پرولتاريه جي جدوجهد تي پڻ لاڳو ٿيندو: جيڪڏهن مزدور واپارين ۽ دستڪارن وانگر منظم ٿين، ته هو به تبديلي آڻڻ جي قابل ٿي سگهن ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ سرمائيداري جو خاتمو ۽ سوشلزم جو قيام ٿيندو.[23]

مارڪس جو خيال هو ته پرولتاريه لازمي طور سرمائيداري نظام کي پرولتاريه جي آمريت سان مٽائيندو، طبقاتي سماجي لاڳاپن کي ختم ڪندو، ۽ پوءِ اهڙي ڪميونسٽ سماج ڏانهن ترقي ڪندو، جتي "هر فرد جي آزاد ترقي، سڀني جي آزاد ترقيءَ جي شرط هوندي".[24]

چيني ڪميونسٽ انقلاب دوران پرولتاريه جي تصور ۾ صنعتي مزدور هجڻ کان وڌيڪ اهم ڳالهه پرولتاري طبقاتي شعور سمجهي ويندي هئي.[25](p363) انهيءَ تصور مطابق، چيني ڪميونسٽ پارٽيءَ جي سياسي تعليم ذريعي پرولتاري طبقاتي شعور پيدا ڪري سگهجي ٿو.[25](p363) هن تشريح سان مارڪسزم کي اهو نظرياتي بنياد مليو، جنهن جي ذريعي چين ۾ محدود صنعتي مزدور طبقي هوندي به انقلاب جي وضاحت ڪري سگهجي.[25](p363) البت، صحيح پرولتاري طبقاتي شعور ڇا آهي، اهو علمي ۽ سياسي بحث جو موضوع رهيو.[25](p97)

پرولتاري ثقافت

[سنواريو]

مارڪس جو خيال هو ته هر سماجي طبقي جي پنهنجي مخصوص ثقافت ۽ سياست هوندي آهي. روسي انقلاب کان پوءِ وجود ۾ آيل سوشلسٽ رياستن سوشلسٽ حقيقت نگاري کي سرڪاري پرولتاري ثقافت طور فروغ ڏنو.

ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته وڏي پيماني تي تعليم، ذرائع ابلاغ ۽ عالمگيريت جي واڌ کان پوءِ اهو تصور پراڻو ٿي ويو آهي. سندن دليل آهي ته سرمائيدار سماجن ۾ پورهيت طبقي جي ثقافت آهستي آهستي اهڙي رخ اختيار ڪري ٿي، جتي هر شيءِ عام استعمال جي شيءِ ۽ واپاري جنس بڻجي وڃي ٿي. ان جا مثال بيسٽ سيلر ڪتاب، عوامي ذوق موجب تيار ڪيل فلمون ۽ موسيقي، ۽ وڏا خريداري مرڪز آهن.[26]

اسٽيگلر جو نقطه نظر

[سنواريو]

مارڪس جي تصور جي توسيع

[سنواريو]
برنارڊ اسٽيگلر، ٽيڪنالاجيءَ جو فلسفي.

گرونڊرِسه (Grundrisse) جي نئين تشريح جي بنياد تي، فلسفي برنارڊ اسٽيگلر پرولتاريه جي تصور کي وڌيڪ وسيع ڪيو.[27][28] سندس چوڻ موجب:

پرولتاريه جي تعريف فريڊرش اينگلس ۽ ڪارل مارڪس ڪميونسٽ منشور ۾ غربت جي بنياد تي نه، پر علم جي محرومي جي بنياد تي ڪئي آهي (جنهن جو نتيجو غربت جي صورت ۾ ظاهر ٿئي ٿو)، ۽ سندن خيال موجب اهو عمل آخرڪار "آبادي جي سڀني طبقن" کي پنهنجي لپيٽ ۾ آڻيندو.[29]

اسٽيگلر هن خيال کي فرديت (individuation) جي تصور سان ڳنڍي ٿو، جيڪو گلبرٽ سيمونڊون ترقي ڏنو هو:

سيمونڊون پرولتاري بڻجڻ جي مسئلي کي نئين رخ سان پيش ڪري ٿو. سندس نظر ۾ اهو بي فرديت (ڊي-انڊويڊيوئيشن) جو اهڙو عمل آهي، جيڪو علم کي مشينن ۽ اوزارن ڏانهن منتقل ڪرڻ سبب علم جي نقصان جو باعث بڻجي ٿو.[30]

اسٽيگلر موجب پرولتاري بڻجڻ هڪ مسلسل عمل آهي. هو سرمائيداري جي تاريخ ۾ خودڪاري (آٽوميشن) جا ٽي بنيادي مرحلا سڃاڻي ٿو: صنعتي انقلاب، صارفيت پسند سماج جو ظهور، ۽ نگراني واري سرمائيداري. انهن مرحلن سان گڏ پرولتاري بڻجڻ جا به ٽي مرحلا جڙيل آهن: مهارتن جي پرولتاري بڻجڻ، سماجي مهارتن جي پرولتاري بڻجڻ، ۽ تنقيدي سوچ جي پرولتاري بڻجڻ.[30]

سندس خيال موجب، موجوده سرمائيداري جو مرحلو "وسيع پيماني واري پرولتاري بڻجڻ" جو دور آهي، جيڪو

زندگيءَ جي تقريباً هر شعبي کي متاثر ڪري ٿو: گهريلو ڪم، تعليم، وندر، تحقيق، منصوبابندي، پيداوار، رسد ۽ ٻين ڪيترن ئي ڪمن کي.[31]

وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، انهن مهارتن ۾ پچائڻ، تعليم ڏيڻ، ڪنهن هنڌ رهڻ، گڏجي زندگي گذارڻ، ڳڻپ ڪرڻ يا ماپ ڪرڻ جهڙيون بنيادي انساني صلاحيتون پڻ شامل آهن.[32]

مثال

[سنواريو]

اسٽيگلر مشهور معاشيات دان ايلن گرينسپين، جيڪو آمريڪا جي وفاقي مرڪزي بئنڪ جو چيئرمين هو ۽ ذيلي پرائم گروي بحران دوران ان اداري جي اڳواڻي ڪندو رهيو، کي پڻ هڪ پرولتاري قرار ڏئي ٿو.[27] حقيقت ۾، گرينسپين ڪانگريس جي ٻڌڻي دوران اعتراف ڪيو ته هو انهن پيچيده مالي اوزارن کي نٿو سمجهي، جن کي هن پاڻ مقبول بڻايو هو، ۽ وڌيڪ اهو به چيو ته حقيقت ۾ ڪو به انهن کي مڪمل طور نٿو سمجهي.[33]

چيٽ بوٽ، جهڙوڪ چيٽ جي پي ٽي، اسٽيگلر جي نظر ۾ اهڙي ٽيڪنالاجي آهن، جيڪي پرولتاري بڻجڻ جو سبب بڻجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ استعمال ڪندڙ پنهنجي سوچڻ ۽ استدلال ڪرڻ جي صلاحيت انهن جي حوالي ڪري ڇڏين ٿا.[34]

پرولتاري بڻجڻ جو خاتمو

[سنواريو]

اسٽيگلر موجب، پرولتاري بڻجڻ جي عمل کي ان جي ابتڙ رخ ۾ به موڙي سگهجي ٿو، جنهن کي هو پرولتاري بڻجڻ جو خاتمو (ڊيپوليٽيريئنائيزيشن) سڏي ٿو، يعني علم ۽ مهارتن تي ٻيهر پنهنجو اختيار حاصل ڪرڻ.[35]

هو تعاوني پيداوار جي طريقن کي مثال طور پيش ڪري ٿو، جهڙوڪ اوپن سورس سافٽويئر برادريون، فيب ليب، ۽ وڪيپيڊيا، جن کي هو پنهنجي شراڪتي معيشت (ڪنٽريبيوٽري اڪانامي) جي نظريي جو مرڪزي حصو قرار ڏئي ٿو.[36] سندس خيال موجب، اهي سڀئي طريقا گڏيل وسيلن (مشاع وسيلا)، جن ۾ ڊجيٽل مشاع وسيلا پڻ شامل آهن، جي ٻيهر تعمير ۾ مدد ڏين ٿا.[37]

اسٽيگلر جي لفظن ۾:

ماڻهو اهڙن منصوبن ۾ ان ڪري حصو وٺن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو پنهنجي علم ۽ مهارتن کي وڌائڻ چاهين ٿا. علم حاصل ڪرڻ جي اها خواهش، دراصل پرولتاري بڻجڻ مان نڪرڻ جي خواهش آهي.[38]

پرولتاري بڻجڻ جو خاتمو خودڪاريءَ جي خاتمي ڊي-آٽوميشن) جي عمل ذريعي ممڪن ٿئي ٿو.[39] بهرحال، اسٽيگلر زور ڏئي ٿو ته ان جو مطلب مشينن جي مخالفت ڪرڻ نه آهي. هو وڪيپيڊيا ايڊيٽرن جو مثال ڏئي ٿو—جن مان هو پاڻ به هڪ آهي[40]—جن جي مدد وڪيپيڊيا بوٽ ورجائتي ۽ وقت وٺندڙ ڪمن کي انجام ڏيڻ ۾ ڪندا آهن.[41]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حاشيا ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Arnold J. Toynbee، خاص طور پنهنجي اي اسٽڊي آف ھسٽري (ڪتاب) ۾، "پرولتاريه" جو لفظ ان وسيع معنيٰ ۾ استعمال ڪري ٿو، جنهن مان مراد اهي ماڻهو آهن، جن وٽ نه ملڪيت هجي ۽ نه سماج ۾ ڪو حصو. ٽائنبي خاص طور "اندروني پرولتاريه" (جيڪي ڪنهن تهذيب جي اندر رهن ٿا) جي روحاني زندگيءَ تي ڌيان ڏئي ٿو، جڏهن ته هو "بيروني پرولتاريه" (جيڪي ڪنهن تهذيب جي سرحدن کان ٻاهر رهندڙ غريب گروهه آهن) بابت به بيان ڪري ٿو. ڀيٽ ڪريو: ٽوئنبي، اي اسٽڊي آف ھسٽري (آڪسفورڊ يونيورسٽي 1934–1961)، 12 جلد، جلد پنجون ڊس انٽيگريشن آف سولائيزيشنز, حصو پھريون (1939)، ص 58–194 (اندروني پرولتاريه) ۽ ص 194–337 (بيروني پرولتاريه).
  1. ↑ "proletariat". 2013-06-06 تي حاصل ڪيل – The Free Dictionary وسيلي.
  2. ↑ Screpanti, Ernesto (2019). "Measures of Exploitation". Labour and Value: Rethinking Marx's Theory of Exploitation. Cambridge: Open Book Publishers. ص. 75. doi:10.11647/OBP.0182. ISBN 9781783747825. 24 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Marx, Karl; Engels, Friedrich (2009) [1848]. "Proletarians and Communists". The Communist Manifesto. The Floating Press. ص. 28–29. ISBN 9781775412434. 24 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ Aron, Raymond (2017) [1955]. "The Myth of the Revolution". The Opium of the Intellectuals (reprint ڇاپو). London: Routledge. ص. 56. ISBN 9781351478120. 24 July 2023 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law (Philadelphia: American Philosophical Society 1953) at 380; 657.
  6. ↑ Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law (1953) at 351; 657 (quote).
  7. ↑ Titus Livius (ت. 59 BC – AD 17), Ab urbe condita, 1, 43; translated by Aubrey de Sélincourt as The Early History of Rome (Penguin 1960, 1971), pp. 81–82.
  8. ↑ اينڊريو لنٽاٽ, The Constitution of the Roman Republic (Oxford University 1999), pp. 55–61.
  9. ↑ Henrik Mouritsen, Plebs and Politics in the Late Roman Republic (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), pp. 94–95.
  10. ↑ de Lamennais, Félicité Robert (1840). Modern Slavery. J. Watson. ص. 9.
  11. ↑ Ekins, Paul; Max-Neef, Manfred (2006). Real Life Economics. Routledge. ص. 91–93.
  12. ↑ Ekelund, Robert B. Jr.; Hébert, Robert F. (2006). A History of Economic Theory and Method (5th ڇاپو). Waveland Press. ص. 226.
  13. ↑ Lutz, Mark A. (2002). Economics for the Common Good: Two Centuries of Economic Thought in the Humanist Tradition. Routledge. ص. 55–57.
  14. ↑ Stedman Jones, Gareth (2006). "Saint-Simon and the Liberal origins of the Socialist critique of Political Economy". ۾ Aprile, Sylvie; Bensimon, Fabrice (مرتب). La France et l'Angleterre au XIXe siècle. Échanges, représentations, comparisons. Créaphis. ص. 21–47.
  15. ↑ Cf., سڊني ھوڪ, Marx and the Marxists (Princeton: Van Nostrand 1955) at 13.
  16. ↑ Andreas Dorschel, Die Welt verändern. Zur Poetik des Manifests. Vittorio Klostermann, Frankfurt am Main 2026 (Politische Philosophie 2), p. 84.
  17. ↑ Marx, Karl (1887). "Chapter Six: The Buying and Selling of Labour-Power". ۾ Frederick Engels (مرتب). Das Kapital, Kritik der politischen Ökonomie [Capital: Critique of Political Economy]. Moscow: Progress Publishers. 10 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Lumpenproletariat | Marxism". Encyclopedia Britannica.
  19. ↑ Marx, Karl (1848). "Bourgeois and Proletarians". Manifesto of the Communist Party. Progress Publishers. 10 February 2013 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Luxemburg, Rosa. The Accumulation of Capital. Chapter 6.
  21. ↑ Marx, Karl. Capital, volume 1, chapter 6.
  22. ↑ Marx, Karl. Critique of the Gotha Programme, I.
  23. 1 2 M., Rius (1994). Marx for Beginners. Icon Books. ISBN 1-874166-14-5.
  24. ↑ Marx, Karl. The Communist Manifesto, Part II.
  25. 1 2 3 4 Cai, Xiang (2016). Revolution and its Narratives: China's Socialist Literary and Cultural Imaginaries (1949–1966). Duke University Press.
  26. ↑ Fussell, Paul (1992). Class, A Guide Through the American Status System. Ballantine.
  27. 1 2 Ballast (2019-01-03). "BALLAST • Bernard Stiegler : « Le capitalisme conduit à une automatisation généralisée »". BALLAST (فرانسيسي ۾). 2025-08-01 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Levin, François (2024-12-17). L'intelligence artificielle au défi de ses critiques philosophiques (PhD thesis) (فرانسيسي ۾). Institut Polytechnique de Paris.
  29. ↑ "Le poids des mots, le choc des idées". France Culture (فرانسيسي ۾). 2015-10-15. 2026-04-11 تي حاصل ڪيل.
  30. 1 2 Alombert, Anne (2015). Penser avec Bernard Stiegler (French ۾). Paris: Presses universitaires de France. ص. 236–237. ISBN 2130882641.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  31. ↑ Stiegler, Bernard (2019). "L'ergon dans l'ère de l'Antropocène et la nouvelle question de la richesse". Collège de France. Le travail su XXe siècle: 79.
  32. ↑ Alombert, Anne; Krzykawski, Michał (3 February 2021). "Vocabulaire de l'Internation". Appareil. doi:10.4000/appareil.3752. ISSN 2101-0714. https://journals.openedition.org/appareil/3752.
  33. ↑ Watt, Calum (1 August 2020). "The legend of Saint Alan: Larnaudie and Stiegler in the Oversight Committee Room". French Cultural Studies 31 (3): 173-184. doi:10.1177/0957155819874750. ISSN 0957-1558.
  34. ↑ Manzini, Frédéric. "Anne Alombert: "Nous déléguons déjà à l'IA nos capacités expressives, linguistiques et symboliques"". Philosophie Magazine.
  35. ↑ Deslandes, Ghislain; Paltrinieri, Luca (30 July 2017). "Entretien avec BERNARD STIEGLER". Rue Descartes 91 (1): 119-140. doi:10.3917/rdes.091.0119. ISSN 1144-0821. https://shs.cairn.info/revue-rue-descartes-2017-1-page-119.
  36. ↑ Alombert, Anne (16 April 2025). Penser avec Bernard Stiegler (French ۾). Paris: Presses universitaires de France. ص. 265. ISBN 2130882641.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  37. ↑ Landau, Olivier (2022). "La relation humain-machine au temps du numérique". Activities 19 (2). doi:10.4000/activites.7848. ISSN 1765-2723. https://doi.org/10.4000/activites.7848.
  38. ↑ Stiegler, Bernard (2015). "Demain, le temps des automates et le temps de la désautomatisation". Intellectica 63 (1): 151-160. doi:10.3406/intel.2015.1028. https://www.persee.fr/doc/intel_0769-4113_2015_num_63_1_1028.
  39. ↑ Deslandes, Ghislain (21 October 2020). Le managérialisme n'est pas un humanisme. Presses Universitaires de France. ص. 23–74. ISBN 978-2-13-082526-5.
  40. ↑ Rédaction (20 March 2012). "Bernard Stiegler: "Le marketing détruit tous les outils du savoir"". Basta!. Just like Wikipedia. It's unbelievable. Seven people keep Wikipedia running—ninety-three employees. Employees serving hundreds of thousands of contributors, including myself, and millions of internet users around the world. They contribute out of a passion to do something good.
  41. ↑ Stiegler, Bernard; Kyrou, Ariel (2015). L'emploi est mort, vive le travail !. Mille et une nuits. ص. 63. ISBN 978-2-7555-0746-1.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Marxist & Communist phraseology سانچو:Social class

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=پرولتاريہ&oldid=395634" تان ورتل