پرائيميٽ

پرائميٽس (Primates) کير پياريندڙ جانورن جو هڪ درجو (Order) آهي، جنهن ۾ ليمر، گالاگوس، باندر، لنگور ۽ انسان شامل آهن. هنن جو ارتقا اٽڪل 74 کان 63 ملين سال اڳ ٿيو. پرائميٽس پنهنجي ذهانت، سماجي جوڙجڪ ۽ وڻن تي چڙهڻ جي ماهرانه صلاحيتن جي ڪري مشهور آهن.

جسماني خاصيتون

پرائميٽس ۾ ٻين جانورن جي ڀيٽ ۾ ڪيتريون ئي منفرد خاصيتون هونديون آهن جيڪي کين وڻن جي ماحول ۾ رهڻ ۾ مدد ڏين ٿيون:

وڏو دماغ: جسم جي لحاظ کان هنن جو دماغ ٻين کير پياريندڙن کان وڏو هوندو آهي.
اکين جو نظر: هنن ۾ دوربيني نظر (Binocular vision) ۽ رنگن جي سڃاڻپ جي صلاحيت هوندي آهي.
هٿ ۽ آڱريون: اڪثر پرائميٽس ۾ سامهون وارو آڱوٺو (Opposable thumb) هوندو آهي، جنهن سان هو شين کي مضبوطيءَ سان پڪڙي سگهن ٿا.
حرڪت جا طريقا: ڪجهه پرائميٽس وڻن جي لڪڻين تي لڏندا آهن (Brachiation)، جڏهن ته ڪجهه ٻن پيرن تي هلندا آهن (Bipedalism).

سماجي زندگي ۽ ذهانت

پرائميٽس دنيا جي سڀ کان وڌيڪ سماجي جانورن مان آهن.

اهي خانداني گروهه، هڪ نر وارا حرم (Harem)، يا گڏيل گروهه ٺاهي رهندا آهن.
غير انساني پرائميٽس اوزارن (Tools) جو استعمال ڪندا آهن ۽ اشارن، آوازن توڙي چهري جي تاثرات ذريعي هڪ ٻئي سان رابطو ڪندا آهن.
هنن جي واڌ ويجهه جي رفتار سست هوندي آهي پر اهي وڏي عمر تائين جيئرا رهن ٿا.

بقا جا خطرن

اڄڪلهه پرائميٽس جي تقريبن 60 سيڪڙو نسلن کي ختم ٿيڻ جو خطرو آهي. ان جا اهم سبب هي آهن:

ٻيلن جي واڍي: زراعت لاءِ ٻيلن کي ختم ڪرڻ هنن جو وڏو دشمن آهي.
شڪار: خوراڪ، دوائن يا پالتو جانورن طور استعمال لاءِ هنن جو شڪار ڪيو وڃي ٿو.
بيماريون: انسانن سان مشابهت سبب، ڪيتريون ئي بيماريون (جهڙوڪ ايبولا، هيپاٽائيٽس) انسانن مان هنن ۾ منتقل ٿي سگهن ٿيون.

حوالا