ٽورنيڊو
ٽورنيڊو (انگريزي ٻولي: Tornado) هڪ انتهائي طاقتور ۽ تيزي سان ڦرندڙ هوائي ڀنور (rotating column of air) آهي جيڪو عام طور گجگوڙ وارن بادلن (thunderstorms) مان پيدا ٿيندو آهي ۽ زمين تائين پکڙيل هوندو آهي. ٽورنيڊو قدرتي آفتن مان هڪ خطرناڪ موسمياتي واقعو آهي، جيڪو ٿوري وقت ۾ وڏي تباهي آڻي سگهي ٿو. واچوڙن جو مطالعو موسميات جي شعبي ۾ ڪيو ويندو آهي.
وصف
[سنواريو]ٽورنيڊو هڪ تنگ پر تيز گردش ڪندڙ هوا جو ٿنڀو هوندو آهي جيڪو بادل ۽ زمين جي وچ ۾ رابطو پيدا ڪري ٿو. ان جي شڪل عام طور ڦنل (funnel) جهڙي هوندي آهي ۽ اهو مٽي، پاڻي يا ٻيون شيون مٿي کڻي سگهي ٿو.
ٺهڻ جو عمل
[سنواريو]ٽورنيڊو عام طور تي هيٺين حالتن ۾ ٺهندو آهي:
- گرم ۽ نمي واري هوا جو ٿڌي هوا سان ٽڪراءُ
- گجگوڙ وارا طوفاني بادل (supercell thunderstorms)
- فضائي عدم استحڪام
- هوا جي رفتار ۽ رخ ۾ تبديلي (wind shear)
زمين جي ويجهو گردش وڌڻ سان هڪ ڦرندڙ ستون ٺهي ٿو جيڪو ٽورنيڊي جي صورت اختيار ڪري سگهي ٿو.
خاصيتون
[سنواريو]- رفتار: ٽورنيڊي ۾ هوائن جي رفتار 100 کان 400 ڪلوميٽر في ڪلاڪ يا ان کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿي.
- قطر: ڪجهه ميٽرن کان وٺي ڪلوميٽرن تائين ٿي سگهي ٿو.
- مدت: گهڻو ڪري ڪجهه منٽن کان هڪ ڪلاڪ تائين رهندو آهي.
- رستو: عام طور تنگ رستي تي هلندي وڏي نقصان جو سبب بڻجي ٿو.
اثر
[سنواريو]ٽورنيڊو انتهائي تباهڪار ٿي سگهن ٿا:
- عمارتن ۽ ڍانچن جي تباهي
- وڻن ۽ بجليءَ جي لائنن جو ڪرڻ
- گاڏين کي اڇلائڻ
- انساني زخمين ۽ جاني نقصان
ماپ ۽ درجا بندي
[سنواريو]ٽورنيڊو جي شدت ماپڻ لاءِ Enhanced Fujita Scale (EF Scale) استعمال ڪئي ويندي آهي، جيڪا نقصان جي بنياد تي EF0 کان EF5 تائين درجا مقرر ڪري ٿي.
حفاظتي اپاءَ
[سنواريو]- موسمياتي خبردارين تي ڌيان ڏيڻ
- مضبوط عمارت يا زيرِ زمين پناھ ۾ وڃڻ
- کليل هنڌن ۽ گاڏين کان پاسو ڪرڻ
- دريون ۽ دروازا بند رکڻ