مواد ڏانھن هلو

ٽورس سامونڊي گذرگاهه

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ٽورس سامونڊي گذرگاهه
مقامIndian Ocean
Pacific Ocean
ٽوريس اسٽريٽ
خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ پاپوا نيو گني ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.
ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو

ٽورس سامونڊي گذرگاهه (Torres Strait)، جن کي زيناد ڪيس (Zenadh Kes) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، آسٽريليا ۽ نيو گني جي ميلنيشيا جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ سامونڊي گذرگاهه آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو آسٽريليا جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ پاپوا نيو گني جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني نيويگيٽر "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.

تاريخ

[سنواريو]

نوآبادي کان اڳ

[سنواريو]

ٽورس اسٽريٽ جا ٻيٽ گهٽ ۾ گهٽ 2,500 سالن کان ۽ شايد ان کان به وڌيڪ عرصي تائين انسانن جي آبادي ۾ آهن. [1] مختلف ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارا برادرين جي هڪ منفرد ثقافت آهي ۽ ٻيٽن ۽ ويجهن ساحلي پٽين سان ڊگهي تاريخ آهي. انهن جي اتر ۾ پاپوان ۽ آسٽريليا جي اصلي برادرين سان سامونڊي واپار ۽ پکيڙ ٽنهي سماجي گروهن ۾ هڪ هزارين سال پراڻو مستحڪم ثقافتي رابطو برقرار رکي آهي.

يورپي نوآبادي جو دور

[سنواريو]

سمندري پٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل يورپي نيويگيشن لوئس واز ڊي ٽورس طرفان هئي. هڪ پائلٽ جيڪو اسپيني مهم تي سيڪنڊ ان ڪمانڊ هو. نيويگيٽر پيڊرو فرنينڊس ڊي ڪوئيروس جي اڳواڻي ۾. جيڪو 1605 ۾ پيرو کان ڏکڻ پئسفڪ ڏانهن روانو ٿيو. ڪوئيروس جي جهاز ميڪسيڪو واپس اچڻ کان پوءِ. ٽورس مالوڪو ٻيٽن ذريعي منيلا ڏانهن ارادي وارو سفر ٻيهر شروع ڪيو. هن نيو گني جي ڏکڻ ساحل سان سفر ڪيو. ۽ اهو لنگر دريافت ڪيو جيڪو اڃا تائين سندس نالو رکي ٿو. هي دريافت (پئسفڪ جي اسپيني نقشن ۾ درج ٿيل) بعد ۾ جيمس ڪڪ جي آسٽريليا جي سفر کي ممڪن بڻائيندي. ٽوريس ۽ سندس عملو. انهن آسٽريليا جي مکيه زمين کي ڏسڻ لاءِ معلوم ناهي (صرف چار مهينا اڳ وليم جانزون جو دورو ڪيو هو. ڊائيفڪن کي ٻيڙي هلائيندي. ان جي برعڪس اسٽريٽ کان واقف ٿيڻ کان سواءِ. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو). ٽوريس جي ڏسڻ جو ڪو خاص رڪارڊ موجود ناهي (سندس ڏکڻ ۾ هڪ وڏي زميني ميڙ جو ساحل) ۽ شروعاتي اسپيني نقشا نيو گني جي ساحل کي صحيح طور تي ڏيکارين ٿا پر آسٽريليا کي ڇڏي ڏيو.[2]

1769 ۾ اسڪاٽش جاگرافيدان اليگزينڊر ڊيلريمپل (1762 ۾ فلپائن ۾ قبضو ڪيل ڪجهه اسپيني دستاويزن جو ترجمو ڪندي) لوئس واز ڊي ٽوريس جي شاهدي ڳولي لڌي هئي. نيو گني جي ڏکڻ ۾ هڪ گذرگاهه ثابت ڪندي. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.[3] هن دريافت ڊيلريمپل کي 1770-1771 ۾ ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ ڪيترن ئي سفرن ۽ دريافتن جو تاريخي مجموعو شايع ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن هڪ نامعلوم براعظم جي وجود جي سندس دعويٰ ۾ وڏي دلچسپي پيدا ڪئي. ڊيلريمپل ئي هو جنهن ٽورس جي نالي تي اسٽريٽ جو نالو رکيو. ڊيلريمپل سخت مايوس ٿيو. ته اهو جيمس ڪڪ هو ۽ نه هو جنهن کي مهم جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو هو. جيڪو آخرڪار 1770 ۾ برطانوي مقابلي ۽ آسٽريليا جي اوڀر ساحلي پٽي جي نقشي جي اڳواڻي ڪئي.

1770 ۾ ليفٽيننٽ جيمس ڪڪ ڪيپ يارڪ جو گول ڪيو. ڏکڻ اولهه ڏانهن رخ ڪيو. ۽ "پوسن ٻيٽ" تي لهي ويو. هڪ ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تان. هن جهاز ڏانهن اشارو ڪيو. ته هو خطرناڪ اسٽريٽ ذريعي هڪ بحري گذرگاهه ڏسي سگهي ٿو. بعد ۾ بٽاويا ۾. اهو فرض ڪيو ويو آهي. ته جڏهن هن کي خبر پئي ته فرانسيسي هن کان اڳ پئسفڪ پار ڪري چڪا هئا. ته ڪڪ هن سگنلنگ مشق کي قبضي جي تقريب جي طور تي ٻيهر لکيو[4] چيو ته هن برطانوي تاج لاءِ آسٽريليا جي اوڀر ساحل جو دعويٰ ڪيو آهي.[5]

1823ع ۾ ڪيپٽن جان لهو (550 ٽن وزني واپاري جهاز "زينوبيا آف ڪلڪتي" جو ماسٽر) منيلا کان ڏکڻ آمريڪا ڏانهن سفر ڪري رهيو هو. ۽ ٽورس اسٽريٽ ذريعي هڪ رستو چونڊيو. قابل ذڪر طور تي. هي پهريون ڀيرو هوندو جڏهن ڪنهن جهاز کي ٽورس اسٽريٽ ذريعي اولهه کان اوڀر ڏانهن نيويگيٽ ڪيو ويندو. اپريل 1823ع جي سڊني گزيٽ موجب: "نوٽيڪل مهارت جو هي مضمون چار لنگر ۽ رڊر جي نقصان کان پوءِ حاصل ڪيو ويو".

اهو پڻ پهريون موقعو هو, جڏهن هڪ جهاز کي, ڏکڻ-اوڀر طرف نيو ڪيليڊونيا جي ڏکڻ طرف, ٽورس اسٽريٽ کان ڪورل سمنڊ ذريعي نيويگيٽ ڪيو ويو. لهو 27 فيبروري تي سر جيمس سوماريز جي شوال (هاڻي سوماريز ريفس) کي ڏٺو ۽ ريف سسٽم جو نالو وائيس ايڊمرل جيمس سوماريز جي نالي تي رکيو. ساڳئي سفر تي لهو "لهو ريف" ۽ ڪيز ۽ پورٽ ليهو (اصل ۾ پورٽ ياربورو جو نالو پرنس آف ويلز ٻيٽ جي ڏاکڻي ڪناري تي) دريافت ڪيو.

لنڊن مشنري سوسائٽي 1871 ۾ ايرب (ڊرنلي ٻيٽ) تي پهتي. جيتوڻيڪ ڪجهه ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ نيو گني جي ساحل کان بلڪل پري آهن. انهن کي 1879 ۾ ڪوئنزلينڊ جي ڪالوني (پوءِ هڪ برطانوي ڪالوني) سان ملايو ويو. 1860 جي ڏهاڪي کان وٺي 1970 تائين, جڏهن اهو پلاسٽڪ انڊسٽري جي مقابلي ۾ ختم ٿي ويو, هڪ اهم موتي ڳولڻ جي صنعت هئي. موتي جي گولي ڪيترن ئي ملڪن, خاص طور تي جاپان مان تجربيڪار غوطه خورن جي آمد جو ذميوار هئي.[6]

1978 ۾ آسٽريليا ۽ پاپوا نيو گني جي وچ ۾ هڪ معاهدي ٽورس اسٽريٽ ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو.[7]

جديد تاريخ

[سنواريو]

سال 1959ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو ڪوئنزلينڊ کان نيو گني تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (canoe) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. [8][9] فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.[9][10][11]

سال 1978ع ۾ آسٽريليا ۽ پاپوا نيو گني جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. 1980ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو.[12] مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/آبي رستو) مان نڪتل هو. [13] بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.[14]

پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.[15]

جاگرافي

[سنواريو]

ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون

[سنواريو]

جهاز جا رستا

[سنواريو]

ادب ۾

[سنواريو]

ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ John Burton. "History of Torres Strait to 1879 – a regional view". Torres Strait Regional Authority. اصل نسخو مان 2009-05-15 تي محفوظ ڪيل. 2008-04-13 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Hilder, Brett (1980). The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 (PDF). St. Lucia, Queensland: University of Queensland Press. ISBN 070221275X. OCLC 911315041. 2021-01-31 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ In his 1853 book, The Three Colonies of Australia, Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" (page 14). Britain held Manila#Spanish period briefly from 1762 to 1764 at the end of the Seven Years' War.
  4. ↑ Beaglehole, J.C. The Journals of Captain James Cook, Vol. I. Cambridge: Hakluyt Society. ص. 387–388. ISBN 0851157440.
  5. ↑ Cameron-Ash, M. (2018). Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage. Sydney: Rosenberg. ص. 180–189, 190–197. ISBN 9780648043966.
  6. ↑ Ganter, Regina. (1994). The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s. Melbourne University Press. ISBN 0-522-84547-9.
  7. ↑ for a detailed map see "Australia's Maritime Zones in the Torres Strait" (PDF). Australian Government – Geoscience Australia. اصل نسخو (PDF) مان 22 October 2014 تي محفوظ ڪيل. 2008-04-13 تي حاصل ڪيل.,
    for the agreement see "Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978" (PDF). United Nations. 2008-04-13 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ ""Tarzan" To Visit Thursday Island". Torres News (انگريزي ۾). Thursday Island. 1959-03-17. ص. 2.
  9. 1 2 "Fomenko At Horn Island". Canberra Times (انگريزي ۾). Canberra. 1959-07-30. ص. 1.
  10. ↑ "Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared"". Canberra Times (انگريزي ۾). Canberra. 1960-01-18. ص. 1.
  11. ↑ "Fomenko Back In Hollandia". Canberra Times (انگريزي ۾). Canberra. 1960-02-03. ص. 1.
  12. ↑ "Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes". Queensland Historical Atlas. 6 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Zenadth Kes" (PDF). Torres Strait Islands RC. Queensland Government. اصل نسخو (PDF) مان 10 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 6 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Zenadh Kes Mai". Canopy. 12 August 2020. 6 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Wordsworth, Matt (13 August 2013). "Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG". ABC News. Australian Broadcasting Corporation. 9 May 2015 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]

ٻاهرين لنڪس

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ٽورس_سامونڊي_گذرگاهه&oldid=380317" تان ورتل