ٽراپيڪل سائيڪلون
ٽراپيڪل سائڪلون (انگريزي ٻولي: Tropical cyclone) هڪ تيزي سان ڦرندڙ طوفاني نظام آهي جنهن ۾ گهٽ دٻاءُ وارو علائقو، بند هيٺين سطح واري فضائي گردش، تيز هوائون، ۽ گولائي ۾ ترتيب ڏنل گجگوڙ وارا بادل شامل هوندا آهن جيڪي سخت برسات ۽ طوفاني جهونڪن جو سبب بڻجن ٿا مقام ۽ شدت جي لحاظ سان ٽراپيڪل سائڪلون کي مختلف نالن سان سڏيو ويندو آهي، جهڙوڪ هريڪين (Atlantic Ocean يا اتر-اوڀر پئسفڪ ۾)، ٽائيفون (اتر-اولهه پئسفڪ ۾)، ٽراپيڪل طوفان، سائڪلونڪ طوفان، ٽراپيڪل ڊپريشن يا صرف سائڪلون هر سال سراسري طور دنيا ۾ لڳ ڀڳ 80 کان 90 نالي وارا ٽراپيڪل سائڪلون ٺهن ٿا، جن مان اڌ کان وڌيڪ 65 ناٽ (120 ڪلوميٽر في ڪلاڪ) يا ان کان وڌيڪ رفتار واريون هوائون پيدا ڪن ٿا.[1]
ٽراپيڪل سائڪلون عام طور تي گرم پاڻيءَ جي وڏن سمنڊن مٿان ٺهن ٿا اهي پنهنجي توانائي سمنڊ جي سطح تان پاڻي جي ٻاڦ ٿيڻ مان حاصل ڪن ٿا، جيڪا مٿي اڀرندڙ نم هوا جي ٿڌي ٿيڻ سان بادل ۽ برسات ۾ تبديل ٿئي ٿي هي توانائي وچ-عرض البلد (mid-latitude) وارن طوفانن کان مختلف هوندي آهي، جيڪي گهڻو ڪري گرمي پد جي افقي فرقن سان هلن ٿا ٽراپيڪل سائڪلون جو قطر عام طور 100 کان 2,000 ڪلوميٽر تائين ٿي سگهي ٿو انهن جي گردش ڪندڙ تيز هوائون زمين جي گردش مان پيدا ٿيندڙ angular momentum جي تحفظ سبب پيدا ٿين ٿيون، تنهنڪري اهڙا طوفان عام طور خطِ استوا کان 5° اندر گهٽ ٺهن ٿا.[2]
ڏکڻ ائٽلانٽڪ ۾ ٽراپيڪل سائڪلون تمام گهٽ ٿيندا آهن، ڇاڪاڻ ته اتي مضبوط wind shear ۽ ڪمزور Intertropical Convergence Zone موجود هوندي آهي ان جي ابتڙ، آفريقي easterly jet ۽ فضائي عدم استحڪام جا علائقا ائٽلانٽڪ سمنڊ ۽ ڪيريبين سمنڊ ۾ سائڪلون جي ٺهڻ ۾ مدد ڏين ٿا
سمنڊ مان حاصل ٿيندڙ گرمي توانائي ٽراپيڪل سائڪلون کي تيز ڪندي آهي، جنهن سبب سامونڊي ڪناري وارا علائقا اندروني علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ نقصان برداشت ڪندا آهن، جيتوڻيڪ ٻوڏ جا اثر گهڻو پري تائين محسوس ٿي سگهن ٿا سامونڊي ڪنارن تي نقصان مضبوط هوائن، سخت برسات، وڏين لهرن، storm surge ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٽورنيڊو سبب به ٿي سگهي ٿو موسمياتي تبديلي ٽراپيڪل سائڪلون تي ڪيترن ئي طريقن سان اثرانداز ٿئي ٿي؛ سائنسدانن مطابق گرم ٿيندڙ سمنڊ ۽ پاڻيءَ جي چڪر جي شدت سبب انهن جي مدت، تعداد ۽ طاقت ۾ اضافو ٿي سگهي ٿو.[3]
ٽراپيڪل سائڪلون وڏي علائقي مان نم هوا کي گڏ ڪري ننڍي علائقي ۾ تيز برسات جي صورت ۾ خارج ڪن ٿا، جنهن سان سامونڊي ڪناري کان 40 ڪلوميٽر يا ان کان وڌيڪ اندر تائين ڪيترن ڪلاڪن يا ڏينهن تائين انتهائي برسات ٿي سگهي ٿي نتيجي طور دريائي ٻوڏ، زميني ٻوڏ، ۽ پاڻيءَ جي انتظامي نظام تي وڏو دٻاءُ پيدا ٿي سگهي ٿو.