ٻہ رنگي جوئر
جوئر (Sorghum bicolor)، جنهن کي سنڌيءَ ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، گاھ جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي آفريڪا ۽ برصغير ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي.
جسماني بناوت (Description)
[سنواريو]جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي:
- قد: هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو.
- گل ۽ اناج: ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا.
- ٻج جو سائيز: اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي.
- زندگي جو چڪر: اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا.
تاريخ ۽ ورڇ
[سنواريو]جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ سوڊان آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي.
استعمال (Uses)
[سنواريو]جوئر جا مختلف استعمال آهن:
- انساني خوراڪ: جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي.
- جانورن جو چارو: ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن.
- صنعتي استعمال: جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو.
- ٻهارا ٺاهڻ: ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن.
اهم قسم
[سنواريو]جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن:
- مائلو (Milo)
- جوئر (Jowar)
- درا (Durra)
- ڪافير (Kaffir)
- فيٽيريٽا (Feterita)