ٻوليءَ جو فلسفو
سانچو:Philosophy sidebar سانچو:Linguistics ٻوليءَ جو فلسفو (Philosophy of language) ٻوليءَ جي فطرت جو فلسفيانه مطالعو آهي. هي ٻولي، ٻولي استعمال ڪندڙن، ۽ دنيا جي وچ ۾ تعلق جي جاچ ڪري ٿو.[1] هن ۾ معنيٰ جي فطرت، اشاريت (indexicality)، اراديت (intentionality)، حوالو (reference)، جملن جي جوڙجڪ، تصور، سکن، ۽ سوچ بابت تحقيق شامل ٿي سگهي ٿي. Gottlob Frege ۽ Bertrand Russell تجزياتي فلسفي جي "لساني موڙ" ۾ اهم شخصيتون هيون. انهن کان پوءِ Ludwig Wittgenstein (Tractatus Logico-Philosophicus), Vienna Circle، منطقي اثباتيت پسند (logical positivists)، ۽ Willard Van Orman Quine هن ميدان ۾ ڪم ڪيو.[2]
تاريخ
[سنواريو]قديم فلسفو
[سنواريو]اولهه ۾، ٻوليءَ بابت تحقيق 5هين صدي قبل مسيح تائين وڃي ٿي، جنهن ۾ سقراط، افلاطون، ارسطو، ۽ رواقي (Stoics) شامل آهن.[3] ٻوليءَ بابت نظريا گرامر جي باقاعده تشريح کان به اڳ جا آهن، جيڪا 5هين صدي قبل مسيح ۾ هندستان ۽ 3هين صدي قبل مسيح ۾ يونان ۾ سامهون آئي. افلاطون پنهنجي مڪالمي Cratylus ۾ ان سوال تي غور ڪري ٿو ته ڇا شين جا نالا روايت (convention) ذريعي طئي ٿين ٿا يا فطرت (nature) ذريعي. ارسطو پاڻ کي منطق، زمرا بندي (categories)، ۽ معنيٰ جي تخليق سان لاڳاپيل رکندو هو. هن تمام شين کي جنس ۽ نوع جي زمرن ۾ ورهايو. رواقي (Stoics) گرامر جي تجزيي ۾ اهم حصو ورتو ۽ ٻوليءَ جي هر نشانيءَ سان لاڳاپيل lektón جو نظريو پيش ڪيو، جيڪو ان اصطلاح جي معنيٰ يا مفهوم هوندو هو.
وچين دور جو فلسفو
[سنواريو]وچين دور جا فلسفي ٻوليءَ جي باريڪين ۽ ان جي استعمال ۾ تمام گهڻي دلچسپي رکندا هئا. ڪيترن ئي اسڪولسٽڪس (Scholastics) لاءِ اها دلچسپي يوناني متن کي لاطيني ۾ ترجمو ڪرڻ جي ضرورت جي ڪري پيدا ٿي. Peter Abelard ۽ William of Ockham هن دور جا اهم ٻوليءَ جا فلسفي هئا.[4]
جديد فلسفو
[سنواريو]نشاة الثانیه ۽ باروڪ دور جا لسانيات جا ماهر جهڙوڪ Johannes Goropius Becanus ۽ John Wilkins هڪ اهڙي فلسفيانه ٻولي جي خيال ۾ محو هئا جيڪا ٻولين جي مونجهاري کي ختم ڪري سگهي. 19هين صديءَ جي شروعات ۾، ڊنمارڪ جي فلسفي Søren Kierkegaard زور ڀريو ته مغربي فلسفي ۾ ٻوليءَ کي وڏو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي.
همعصر فلسفو
[سنواريو]20هين صديءَ جي شروعات ۾ ٻوليءَ مغربي فلسفي ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. "لساني موڙ" جي اصطلاح ان زور کي بيان ڪري ٿي جيڪو همعصر فلسفين ٻوليءَ تي ڏنو. Ferdinand de Saussure جو ڪتاب Cours de linguistique générale هن ميدان ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو.[5]
اهم موضوع ۽ ماتحت شعبا
[سنواريو]معنيٰ
[سنواريو]ٻوليءَ جي فلسفي ۾ سڀ کان وڌيڪ توجه "معنيٰ" (Meaning) جي فطرت تي ڏني وئي آهي. معنيٰ کي بيان ڪرڻ لاءِ ڪيترائي نظريا پيش ڪيا ويا آهن:
- تصوراتي نظريو (Ideational theory): جنهن موجب معنيٰ اهي ذهني خيال آهن جيڪي نشانين ذريعي پيدا ٿين ٿا.[6]
- سچائيءَ جي شرطن وارو نظريو (Truth-conditional theory): معنيٰ اهي شرط آهن جن جي بنياد تي ڪو جملو سچو يا غلط ٿي سگهي ٿو.[7]
- استعمال جو نظريو (Use theory): وٽگنسٽائن سان منسوب، جيڪو چوي ٿو ته "معنيٰ استعمال ۾ آهي".[8]
- حوالاتي نظريو (Direct reference theory): معنيٰ اها شيءِ آهي جنهن ڏانهن دنيا ۾ اشارو ڪيو وڃي ٿو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Philosophy of language". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). 2018-11-14 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Philosophy of Language". Internet Encyclopedia of Philosophy (انگريزي ۾). 2019-09-22 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Blackburn, S. (1995). "History of the Philosophy of Language". ۾ Honderich, Ted (مرتب). The Oxford companion to philosophy. Oxford University Press. ISBN 978-0-198-66132-0.
- ↑ King, Peter. Peter Abelard. Stanford Encyclopedia of Philosophy. http://plato.stanford.edu/entries/abelard/#4
- ↑ David Kreps, Bergson, Complexity and Creative Emergence, Springer, 2015, p. 92.
- ↑ Grigoris Antoniou, John Slaney (eds.), Advanced Topics in Artificial Intelligence, Springer, 1998, p. 9.
- ↑ Tarski, Alfred. (1944). "The Semantical Conception of Truth". PDF.
- ↑ Wittgenstein, L. (1958) Philosophical Investigations. Third edition. trans. G. E. M. Anscombe. New York: Macmillan Publishing Co.