ٻار ڄڻڻ جي صلاحيت

ٻار ڄڻڻ جي صلاحيت يا فرٽيليٽي (Fertility) عام اصطلاح ۾ اولاد پيدا ڪرڻ جي قابليت کي چيو ويندو آهي. آباديءَ جي انگ اکرن (Demography) جي تناظر ۾، فرٽيليٽي مان مراد اولاد جي اصل پيدائش آهي، نه ڪي ٻار پيدا ڪرڻ جي جسماني صلاحيت، جنهن کي فيڪنڊٽي (Fecundity) چيو ويندو آهي.^[1]^[2]^[3] ٻار ڄڻڻ جي شرح (Fertility rate) مان مراد ڪنهن فرد جي سڄي ڄمار دوران پيدا ٿيندڙ ٻارن جي اوسط تعداد آهي. طب جي شعبي ۾، فرٽيليٽي مان مراد ٻار پيدا ڪرڻ جي صلاحيت آهي، ۽ انبنيادي يا بانجھ پڻو (Infertility) مان مراد قدرتي طور تي پيدائش ۾ مشڪلات اچڻ آهي.^[4] عام طور تي، انسانن ۾ انبنياديءَ جي تعريف اها ڪئي ويندي آهي ته هڪ سال يا ان کان وڌيڪ عرصي تائين بغير ڪنهن رڪاوٽ جي جنسي تعلق جي باوجود حمل نه ٿي سگهي.^[5]

آباديءَ جا انگ اکر (Demography)

آباديءَ جي مطالعي ۾، فرٽيليٽي جو مطلب اولاد جي اصل پيدائش آهي.^[1] جڏهن ته فرٽيليٽي کي ماپي سگهجي ٿو، فيڪنڊٽي کي ماپڻ ممڪن ناهي. ماهرين ٻار ڄڻڻ جي شرح کي مختلف طريقن سان ماپيندا آهن:

[attachment_0](attachment)

دوراني ماپا (Period measures)

پيدائش جي خام شرح (CBR) - هڪ سال ۾ في 1,000 ماڻهن تي پيدا ٿيندڙ زنده ٻارن جو تعداد.
عام فرٽيليٽي شرح (GFR) - هڪ سال ۾ پيدا ٿيندڙ ٻارن جي تعداد کي 15 کان 44 سالن جي عمر واري عورتن جي تعداد تي ورهايو ويندو آهي.
ٻار-عورت تناسب (CWR) - 5 سالن کان گهٽ عمر جي ٻارن ۽ 15 کان 49 سالن جي عورتن جي وچ ۾ تناسب.

ڪوهورٽ ماپا (Cohort measures)

ٻار ڄڻڻ جي ڪل شرح (TFR) - ٻارن جو اهو ڪل تعداد جيڪو هڪ عورت پنهنجي سڄي زندگي دوران پيدا ڪري سگهي ٿي.
خالص پيدائشي شرح (NRR) - هي ماپ ٻڌائي ٿي ته ڇا ايندڙ نسل اڳئين نسل جي ڀيٽ ۾ وڏي هوندي يا ننڍي. جيڪڏهن NRR هڪ (1.0) آهي، ته ان جو مطلب آهي ته آبادي مستحڪم رهندي.

فرٽيليٽي جا سماجي ۽ معاشي سبب

فرٽيليٽي ۾ واڌ جي سببن ۾ مذهبي لاڙو، ٻارن جي خواهش، ۽ خاندان جي مدد شامل آهن.^[6] جڏهن ته شرح ۾ گهٽتائيءَ جي سببن ۾ دولت، تعليم، عورتن جو ملازمت ڪرڻ، شهري زندگي، ۽ عورت جي وڌندڙ عمر شامل آهن.^[7]

طب جي شعبي ۾

طب ۾ فرٽيليٽي جي تعريف "حمل قائم ڪرڻ جي صلاحيت" آهي.^[8]

عورتن ۾ هارمونز جو هڪ چڪر هوندو آهي جيڪو اهو طئي ڪندو آهي ته هو ڪڏهن حمل حاصل ڪري سگهن ٿيون. هي چڪر لڳ ڀڳ 28 ڏينهن جو هوندو آهي. مرد لڳاتار ٻار پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا، پر انهن جي مني جي معيار تي صحت ۽ ماحولياتي اثر انداز ٿين ٿا.^[9]

عمر وڌڻ سان ٻنهي جنسن ۾ ٻار پيدا ڪرڻ جي صلاحيت گهٽجي ويندي آهي. عورتن ۾ هي گهٽتائي 32 سالن جي عمر کان شروع ٿيندي آهي ۽ 37 سالن کان پوءِ تيزي سان وڌندي آهي. مردن ۾ 40 سالن جي عمر کان پوءِ مني جو معيار گهٽجڻ شروع ٿيندو آهي.^[10]

حيض جو چڪر (Menstrual cycle)

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو حیض جو چڪر

عورت جو حيض وارو چڪر رت اچڻ (menses) سان شروع ٿئي ٿو. ان کان پوءِ هڪ مرحلو ايندو آهي جتي ايسٽروجن هارمون جي سطح وڌندي آهي ۽ بيضو (ovum) پچي تيار ٿيندو آهي. جڏهن هي سطح چوٽي تي پهچندي آهي، ته بيضو خارج ٿيندو آهي (ovulation)، جيڪو حمل لاءِ سڀ کان وڌيڪ موزون وقت هوندو آهي.

پڻ ڏسندا

حوالا

1 2 Frank O (27 September 2017). "The demography of fertility and infertility". www.gfmer.ch.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ":2".
↑ Wurtenberger, Wyndy (2023). "Fertility". Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior (انگريزي ۾). Springer, Cham. ص. 1–13. doi:10.1007/978-3-031-08956-5_979-1. ISBN 978-3-031-08956-5.
↑ "Dictionary of Medical Terms". familydoctor.org (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-25 تي حاصل ڪيل.
↑ "Infertility | Reproductive Health | CDC". www.cdc.gov (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-03-03. 2023-03-02 تي حاصل ڪيل.
↑ "Wealth modifies relationships between kin and women's fertility". Behavioral Ecology 25 (4): 834–842. 1 July 2014. doi:10.1093/beheco/aru059.
↑ "Socio-Economic and Demographic Factors Affecting the Total Fertility Rate (TFR) in India". Journal of Data Science 11 (2): 323–342. 1 January 2013.
↑ Zegers-Hochschild, Fernando. "The International Glossary on Infertility and Fertility Care, 2017". Human Reproduction 32 (9): 1786–1801. doi:10.1093/humrep/dex234. PMID 29117321.
↑ "Environmental factors in declining human fertility". Nature Reviews. Endocrinology 18 (3): 139–157. March 2022. doi:10.1038/s41574-021-00598-8. PMID 34912078.
↑ "Fertility and age". Journal of Human Reproductive Sciences 3 (3): 121–123. September 2010. PMID 21234171.
↑ "Day-specific probabilities of clinical pregnancy". Human Reproduction 14 (7): 1835–1839. July 1999. doi:10.1093/humrep/14.7.1835. PMID 10402400. https://archive.org/details/sim_human-reproduction_human-reproduction_1999-07_14_7/page/1835.

[:1-1] 1 2 Frank O (27 September 2017). "The demography of fertility and infertility". www.gfmer.ch.

[:2-2] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ":2".

[3] Wurtenberger, Wyndy (2023). "Fertility". Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior (انگريزي ۾). Springer, Cham. ص. 1–13. doi:10.1007/978-3-031-08956-5_979-1. ISBN 978-3-031-08956-5.

[4] "Dictionary of Medical Terms". familydoctor.org (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-25 تي حاصل ڪيل.

[:0-5] "Infertility | Reproductive Health | CDC". www.cdc.gov (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-03-03. 2023-03-02 تي حاصل ڪيل.

[SchaffnitSear2014-6] "Wealth modifies relationships between kin and women's fertility". Behavioral Ecology 25 (4): 834–842. 1 July 2014. doi:10.1093/beheco/aru059.

[rai2013-7] "Socio-Economic and Demographic Factors Affecting the Total Fertility Rate (TFR) in India". Journal of Data Science 11 (2): 323–342. 1 January 2013.

[8] Zegers-Hochschild, Fernando. "The International Glossary on Infertility and Fertility Care, 2017". Human Reproduction 32 (9): 1786–1801. doi:10.1093/humrep/dex234. PMID 29117321.

[9] "Environmental factors in declining human fertility". Nature Reviews. Endocrinology 18 (3): 139–157. March 2022. doi:10.1038/s41574-021-00598-8. PMID 34912078.

[10] "Fertility and age". Journal of Human Reproductive Sciences 3 (3): 121–123. September 2010. PMID 21234171.

[DunsonBaird1999-11] "Day-specific probabilities of clinical pregnancy". Human Reproduction 14 (7): 1835–1839. July 1999. doi:10.1093/humrep/14.7.1835. PMID 10402400. https://archive.org/details/sim_human-reproduction_human-reproduction_1999-07_14_7/page/1835.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]