ٺونٺ
| ٺونٺ (Elbow) | |
|---|---|
 انسان جي ٺونٺ | |
 ٺونٺ جو جوڙ | |
| تفصيل | |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| لاطيني ٻولي | articulatio cubiti |
| ائناٽامي جا محاورا | A01.1.00.023 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 24901 |
| ائناٽامي جا محاورا | |
ٺونٺ ٻانهن جي مٿئين حصي (Upper arm) ۽ هيٺئين حصي (Forearm) جي وچ وارو علائقو آهي جيڪو ٺونٺ جي جوڙ جي چوڌاري هوندو آهي.[1] ٺونٺ ۾ اهم نشانين ۾ اوليڪرينون (Olecranon - ٺونٺ جو پٺيون هڏو)، ڪيوبيٽل فوسا (Cubital fossa - ٺونٺ جو اڳيون کڏو) ۽ هيومرس هڏي جا ابرا (Epicondyles) شامل آهن. ٺونٺ جو جوڙ هڪ "هنچ جوڙ" (Hinge joint) آهي جيڪو ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.[2] هي جوڙ هيومرس، ريڊيس ۽ النا هڏن جي وچ ۾ ٿئي ٿو.[3][4]
"ٺونٺ" جو اصطلاح خاص طور تي انسانن ۽ ٻين پرائميٽس لاءِ استعمال ٿئي ٿو. لاطيني ۾ ان کي cubitus چيو ويندو آهي، ان ڪري ٺونٺ سان لاڳاپيل شين لاءِ اڪثر ڪيوبيٽل (Cubital) جو لفظ استعمال ٿيندو آهي.
بناوت
[سنواريو]جوڙ (Joint)
[سنواريو]ٺونٺ جي جوڙ ۾ ٽي مختلف حصا هوندا آهن جيڪي هڪ گڏيل ڪيپسول جي اندر هوندا آهن. اهي ٽن هڏين (هيومرس، ريڊيس ۽ النا) جي وچ ۾ جوڙ آهن:
[attachment_0](attachment)
| جوڙ | کان | تائين | وضاحت |
|---|---|---|---|
| هيومرو-النار جوڙ | النا جي ٽروڪليئر کاپي | هيومرس جي ٽروڪليا | هي هڪ سادو هنچ جوڙ آهي جيڪو صرف موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. |
| هيومرو-ريڊيل جوڙ | ريڊيس جو مٿو | هيومرس جو ڪيپيٽولم | هي هڪ بال ۽ ساڪٽ جوڙ وانگر هوندو آهي. |
| پراڪسيمل ريڊيو-النار جوڙ | ريڊيس جو مٿو | النا جو ريڊيل نشان | هي ٻانهن کي اندر يا ٻاهر گهمائڻ (Pronation/Supination) ۾ مدد ڏئي ٿو. |
جڏهن ٻانهن سڌي هوندي آهي، ته ٺونٺ جا ٽي مکيه حصا (ٻه ايپي ڪانڊائيل ۽ هڪ اوليڪرينون) هڪ سڌي لڪير ۾ هوندا آهن. جڏهن ٻانهن مڙيل هوندي آهي، ته اهي هڪ ٽڪنڊو ٺاهيندا آهن جنهن کي هيويٽر ٽڪنڊو (Hueter triangle) چيو ويندو آهي.[5]
جوڙ جو ڪيپسول
[سنواريو]ٺونٺ جو جوڙ هڪ مضبوط فائبرس ڪيپسول ۾ ويڙهيل هوندو آهي. هي ڪيپسول پاسن کان لنگامينٽس (Ligaments) جي ڪري مضبوط هوندو آهي پر اڳيان ۽ پٺيان ڪجهه ڪمزور هوندو آهي.[6]
لنگامينٽس (Ligaments)
[سنواريو]ٺونٺ ۾ ٻنهي پاسن کان مضبوط پٽيون هونديون آهن جيڪي جوڙ کي مستحڪم رکن ٿيون:
- النار ڪوليٽرل لنگامينٽ: هي اندرئين پاسي هوندو آهي.
- ريڊيل ڪوليٽرل لنگامينٽ: هي ٻاهرئين پاسي هوندو آهي.[6]
مشڪون (Muscles)
[سنواريو]موڙڻ (Flexion)
[سنواريو]ٺونٺ کي موڙڻ لاءِ ٽي مکيه مشڪون ڪم ڪن ٿيون:[7]
- بريڪيلس (Brachialis): هي خالص طور تي ٺونٺ کي موڙڻ جو ڪم ڪري ٿي.
- بريڪيو-ريڊيلس (Brachioradialis): هي ٻانهن کي موڙڻ ۽ گهمائڻ ۾ مدد ڏئي ٿي.
- بائي سيپس (Biceps brachii): هي ٻانهن کي موڙڻ سان گڏ کجيءَ کي مٿي ڪرڻ (Supination) جو به ڪم ڪري ٿي.
سڌو ڪرڻ (Extension)
[سنواريو]ٺونٺ کي واپس سڌي حالت ۾ آڻڻ لاءِ مکيه مشڪ ٽرائي سيپس (Triceps brachii) آهي، جنهن سان گڏ اينڪونيس مشڪ پڻ مدد ڪري ٿي.[8]
رت جي فراهمي
[سنواريو]ٺونٺ کي رت پهچائڻ لاءِ شريانين جو هڪ ڄار (Anastomosis) هوندو آهي جيڪو بريڪيل شريان (Brachial artery) ۽ ان جي شاخن مان نڪرندو آهي.[9]
نسون (Nerves)
[سنواريو]ٺونٺ کي چار اهم نسون ڪنٽرول ڪن ٿيون: ميڊين, مسڪيولو-ڪيوٽينيس, ريڊيل (اڳيان کان) ۽ النار نس (پٺيان کان).[9]
ڪم (Function)
[سنواريو]ٺونٺ جي جوڙ جو بنيادي ڪم ٻانهن کي موڙڻ ۽ سڌو ڪرڻ آهي. ٺونٺ جي حرڪت 0 درجن (سڌي ٻانهن) کان وٺي 150 درجن (مڪمل مڙيل) تائين ٿي سگهي ٿي.[10] انسانن ۾ ٺونٺ جو مکيه مقصد هٿ کي جسم جي ويجهو آڻڻ يا پري ڪرڻ آهي ته جيئن مختلف ڪم (جهڙوڪ کائڻ يا ڪجهه کڻڻ) آسانيءَ سان ٿي سگهن.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ "MeSH Browser". meshb.nlm.nih.gov. 8 January 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "MeSH Browser". meshb.nlm.nih.gov. 8 January 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Kapandji 1982, pp. 74–7
- ↑ Palastanga & Soames 2012, p. 138
- ↑ Ross & Lamperti 2006, p. 240
- 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Palastanga-Soames-2012-p131". - ↑ Kapandji 1982, pp. 88–91
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Palastanga-Soames-2012-p136". - 1 2 Palastanga & Soames 2012, p. 133
- ↑ Thomas, B. P.; Sreekanth, R. (2012). "Distal radioulnar joint injuries". Indian Journal of Orthopaedics 46 (5): 493–504. doi:. PMID 23162140.