يتيم خانو

برلن ۾ هڪ اڳوڻو يهودي يتيم خانو

1930ع ۾ فنلينڊ جي شهر هيلسنڪي ۾ قائم ڪيل سوفيانليهٽو يتيم خانو

يتيم خانو (Orphanage) هڪ اهڙو رهائشي ادارو يا گروپ هوم هوندو آهي، جيڪو انهن يتيم ۽ بي سهارا ٻارن جي سنڀال لاءِ وقف هوندو آهي جن جي سنڀال انهن جا حياتياتي خاندان نه ٿا ڪري سگهن. ان جا سبب والدين جي وفات، غير حاضري، بدسلوڪي، نشو يا ذهني بيماري ٿي سگهن ٿا. 20 هين صدي جي پوئين اڌ ۾ اڪثر ترقي يافته ملڪن ۾ سرڪاري يتيم خانن کي ختم ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته هاڻي عام طور تي اهو مڃيو وڃي ٿو ته يتيم خانا ٻارن جي جذباتي خوشحالي لاءِ نقصانڪار ٿي سگهن ٿا، ۽ حڪومتي مدد خاندانن کي گڏ رکڻ تي وڌيڪ ڏني وڃي ٿي.

اڄڪلهه ٻارن لاءِ رهائشي ادارن ۾ گروپ هوم، ريفيوجز، بحالي جا مرڪز ۽ نوجوانن جا علاج گاهه شامل آهن.

تاريخ

وينس ۾ يتيم خاني جي ڀت تي هڪ تختي جتي ٻارن کي ڇڏيو ويندو هو.

رومين پنهنجا پهريان يتيم خانا 400ع جي لڳ ڀڳ قائم ڪيا. يهودي قانون ۾ بيواهن ۽ يتيمن جي سنڀال لازمي قرار ڏني وئي هئي، ۽ قديم ايٿنز ۾ فوجي جنگين ۾ مارجي ويلن جي ٻارن جي 18 سالن تائين سرڪاري مدد ڪئي ويندي هئي. افلاطون پنهنجي ڪتاب (Laws) ۾ لکيو آهي ته: "يتيم ٻارن کي عوامي سرپرستن جي نگراني ۾ رکڻ گهرجي... هڪ شخص کي گهرجي ته هو يتيم ٻار سان ائين پيار ڪري ڄڻ اهو سندس پنهنجو اولاد هجي."

وچين دور ۾ يتيمن جي سنڀال جي ذميواري ڪنيسا (Church) ۽ خانقاهن (Monasteries) تي هوندي هئي.

رائونڊنگ اسپتالون

لنڊن جي مشهور رائونڊنگ اسپتال جيڪا هاڻي ڊاهي وئي آهي.

18 هين صدي ۾ خيراتي ادارن جي قيام جو رجحان وڌيو. لنڊن ۾ 1741ع ۾ ڪيپٽن ٿامس ڪورم (Thomas Coram) پهرين رائونڊنگ اسپتال قائم ڪئي، جيڪا بي سهارا ٻارن جي تعليم ۽ سنڀال لاءِ هئي. ٻارن کي ڳوٺاڻن علائقن ۾ کير پياريندڙ عورتن (Wet nurse) ڏانهن موڪليو ويندو هو ۽ 14 کان 16 سالن جي عمر ۾ انهن کي مختلف هنر سيکاريا ويندا هئا.

18 هين ۽ 19 هين صدي جي ترقي

1900ع جي لڳ ڀڳ هڪ ورک هائوس ۾ موجود يتيم ٻار

برطانيه

19 هين صدي جي شروعات ۾، شهرن ۾ بي سهارا ٻارن جو مسئلو وڌي ويو. 1834ع ۾ "ورڪ هائوس" (Workhouse) نظام شروع ڪيو ويو، جتي ٻارن کان ڪم وٺي انهن کي رهائش ڏني ويندي هئي. چارلس ڊڪنز جي مشهور ناولن، جهڙوڪ اوليوور ٽوئسٽ (Oliver Twist)، انهن ادارن جي خراب حالتن کي ظاهر ڪيو.

ٿامس جان برنارڊو، برنارڊوز هوم جو باني.

ٿامس جان برنارڊو (Thomas John Barnardo) هن دور جو مشهور انسان دوست هو، جنهن 1870ع ۾ پهريون "ڊاڪٽر برنارڊوز هوم" کوليو. 1905ع تائين هن 112 ضلعن ۾ گهر قائم ڪيا هئا جتي ٻارن کي کائڻ، پيئڻ ۽ تعليم ڏني ويندي هئي.

آمريڪا

آمريڪا ۾ يتيم خانا 1830ع ۽ 1860ع جي وچ ۾ مقبول ٿيا. 1790ع ۾ چارلسٽن ۾ پهريون سرڪاري يتيم خانو قائم ٿيو. 1806ع ۾ اليگزينڊر هيملٽن جي بيواهه، ايلزبيٿ اسڪائلر هيملٽن، نيو يارڪ ۾ پهريون خانگي يتيم خانو قائم ڪيو.

اداري بندي (Deinstitutionalization)

1950ع جي ڏهاڪي کانپوءِ دنيا ۾ يتيم خانن کي بند ڪري ٻارن کي پاليندڙ خاندانن (Foster care) يا گود وٺڻ (Adoption) جي نظام ڏانهن منتقل ڪرڻ جو رجحان وڌيو آهي. تحقيق مان ثابت ٿيو آهي ته يتيم خانن ۾ رهندڙ ٻارن جي ذهني ۽ جذباتي نشونما عام ٻارن جي ڀيٽ ۾ متاثر ٿئي ٿي. خاص طور تي رومانيا جي يتيم خانن تي ڪيل تحقيق مان معلوم ٿيو ته اتي ٻارن ۾ "غير منظم لڳاءُ" (disorganized attachment) جا وڌيڪ اثر هئا.

ٻين طريقن سان مقابلو

بخارسٽ ارلي انٽروينشن پروجيڪٽ (BEIP) جي تحقيق اڪثر مثال طور پيش ڪئي ويندي آهي ته ڪيئن يتيم خانا ٻارن جي خوشحالي تي منفي اثر وجهن ٿا. ان تحقيق ۾ يتيم خانن جي ٻارن جو مقابلو انهن ٻارن سان ڪيو ويو جن کي تربيت يافته پاليندڙ خاندانن وٽ رکيو ويو هو.