وھيل جو شڪار

وهيل جو شڪار (Whaling) وهيل مڇين کي انهن جي شين جهڙوڪ گوشت ۽ چربي (blubber) حاصل ڪرڻ لاءِ شڪار ڪرڻ جو عمل آهي. وهيل جي چربيءَ مان تيل حاصل ڪيو ويندو هو، جيڪو صنعتي انقلاب دوران تمام اهم هو. وهيل جو شڪار هڪ منظم صنعت طور 875ع جي شروعات ۾ شروع ٿيو. 16هين صدي تائين، هي اسپين ۽ فرانس جي باسڪ ساحلي علائقن جي مکيه صنعت بڻجي چڪو هو. هيءَ صنعت سڄي دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ واپار جي لحاظ کان تمام گهڻو منافعي بخش ثابت ٿي. ڪجهه وهيل نسلن جي ختم ٿيڻ جي خطري سبب 1969ع تائين ڪيترن ئي ملڪن ۾ ان تي پابندي لڳائي وئي ۽ 1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ بين الاقوامي طور تي ان کي هڪ صنعت طور بند ڪيو ويو.

آثار قديمه جي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته وهيل جي شڪار جا قديم ترين طريقا گهٽ ۾ گهٽ 3000 قبل مسيح تائين پراڻا آهن، جيڪي انوئٽ (Inuit) ۽ اتر اٽلانٽڪ ۽ اتر پئسفڪ جي ٻين قومن پاران ڪيا ويندا هئا.^[1] 17هين صديءَ ۾ تجارتي سطح تي وهيل جو شڪار منظم ٻيڙن ذريعي شروع ٿيو؛ 18هين ۽ 19هين صديءَ ۾ قومي وهيل انڊسٽريز جي وچ ۾ مقابلو وڌيو؛ ۽ 20هين صديءَ جي پهرين اڌ ۾ فيڪٽري ٻيڙن ۽ ڌماڪيدار هارپون (harpoons) جو استعمال شروع ٿيو. 1930ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين، ساليانو 50,000 کان وڌيڪ وهيل مڇيون ماريون وينديون هيون.^[2] 1982ع ۾، بين الاقوامي وهيلنگ ڪميشن (IWC) فيصلو ڪيو ته وهيل جي ذخيرن جي شديد گهٽتائيءَ سبب 1986ع کان تجارتي شڪار تي پابندي (moratorium) لڳائي وڃي.^[3]

اڄڪلهه وهيل جو شڪار هڪ بحث جو موضوع آهي. آئس لينڊ، جاپان، ناروي ۽ ڪجهه قديم قبائلي برادريون اڃا تائين 21هين صديءَ ۾ شڪار جاري رکيو اچن ٿيون. گذريل ڪجهه ڏهاڪن کان، "وهيل مڇين جو نظارو ڪرڻ" (Whale watching) دنيا جي ڪيترن ئي حصن ۾ هڪ اهم صنعت بڻجي ويو آهي، جنهن ڪيترن ئي هنڌن تي شڪار جي جاءِ ورتي آهي.

تاريخ

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو History of whaling ۽ Aboriginal whaling

وهيل جو شڪار قبل از تاريخ دور ۾ ساحلي پاڻيءَ ۾ شروع ٿيو. وهيل جي شڪار جي قديم ترين تصوير ڪوريا جي 'بانگوڊائي پيٽروگليفس' (Bangudae Petroglyphs) ۾ ملي ٿي، جيڪا 6000 قبل مسيح جي ٿي سگهي ٿي.^[4] قديم دور ۾ وهيل جي شڪار مختلف کنڊن جي ثقافتن تي گهرا اثر وڌا.^[5] باسڪ (Basques) پهريان ماڻهو هئا جن تجارتي بنيادن تي وهيل مڇيون پڪڙيون ۽ پنجن صدين تائين هن واپار تي غالب رهيا.

جديد دور

اڄڪلهه شڪار ڪيل مکيه نسلن ۾ منڪي وهيل (minke whales)، بيلوگا (belugas)، ناروهيل (narwhals) ۽ پائلٽ وهيل شامل آهن. اڄڪلهه وهيل جو تيل گهٽ استعمال ٿئي ٿو، پر شڪار بنيادي طور تي گوشت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيو ويندو آهي.^[6]

بين الاقوامي وهيلنگ ڪميشن

بين الاقوامي وهيلنگ ڪميشن (IWC) قائم ڪئي وئي هئي ته جيئن شڪار جي حدن (quotas) جو تعين ڪيو وڃي ۽ وهيل جي نسلن جو تحفظ ڪيو وڃي. 1982ع ۾ ڪميشن تجارتي شڪار تي مڪمل پابنديءَ جو ووٽ ڏنو.

ملڪن جي لحاظ کان شڪار جا انگ اکر (2010–2014)

وهيل جو شڪار، ملڪ ۽ قسم موجب
ملڪ	طريقو	ڪل تعداد	منڪي	بيلوگا	ناروهيل	ٻيا
ڪينيڊا	قديم قبائلي	4,510	--	1,626	2,870	14
گرين لينڊ	قديم قبائلي	3,953	875	1,316	1,679	83
فارو ٻيٽ	قديم قبائلي	3,698	--	--	--	3,698
ناروي	تجارتي	2,795	2,795	--	--	--
جاپان	تجارتي	2,080	1,396	--	--	684

جاري بحث

وهيل جي شڪار تي بحث جا مکيه نڪتا پائيداري (sustainability)، قومي خودمختياري، وهيل مڇين جي ذهانت، شڪار دوران انهن کي ٿيندڙ تڪليف ۽ ڪجهه نسلن جي مڪمل خاتمي جو خطرو آهن.

ماحولياتي تنظيمون جهڙوڪ WWF جو چوڻ آهي ته شڪار کان علاوه ٻيڙن سان ٽڪرائجڻ، شور جي آلودگي ۽ آلودگي پڻ وهيل مڇين لاءِ وڏو خطرو آهن.^[7]

پڻ ڏسو

حوالا

↑ "whaling". Britannica Online Encyclopedia. 2001. May 16, 2010 تي حاصل ڪيل.
↑ Francis, Daniel. "Whaling". The Canadian Encyclopedia. Historica Dominion Institute. May 16, 2010 تي حاصل ڪيل.^{[مئل ڳنڍڻو]}
↑ "Commercial Whaling". iwc.int.
↑ Roman, Joe (2006-05-01). Whale (انگريزي ۾). Reaktion Books. ص. 24. ISBN 978-1-86189-505-9. 25 March 2017 تي حاصل ڪيل.
↑ Matera, Anthony. "Whale quotas: A market-based solution to the whaling controversy" آرڪائيو ڪيا ويا 2015-10-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Georgetown International Environmental Law Review. Fall 2000.
↑ "Estimating the Economic Value of Narwhal and Beluga Hunts in Hudson Bay, Nunavut". Arctic 66: 1–16. March 2013. doi:10.14430/arctic4261. https://archive.org/details/sim_arctic_2013-03_66_1/page/1.
↑ "Threats To Whales". SAVE the WHALES. 2013-11-14 تي حاصل ڪيل.

[1] "whaling". Britannica Online Encyclopedia. 2001. May 16, 2010 تي حاصل ڪيل.

[2] Francis, Daniel. "Whaling". The Canadian Encyclopedia. Historica Dominion Institute. May 16, 2010 تي حاصل ڪيل.^{[مئل ڳنڍڻو]}

[3] "Commercial Whaling". iwc.int.

[4] Roman, Joe (2006-05-01). Whale (انگريزي ۾). Reaktion Books. ص. 24. ISBN 978-1-86189-505-9. 25 March 2017 تي حاصل ڪيل.

[5] Matera, Anthony. "Whale quotas: A market-based solution to the whaling controversy" آرڪائيو ڪيا ويا 2015-10-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Georgetown International Environmental Law Review. Fall 2000.

[hoover-6] "Estimating the Economic Value of Narwhal and Beluga Hunts in Hudson Bay, Nunavut". Arctic 66: 1–16. March 2013. doi:10.14430/arctic4261. https://archive.org/details/sim_arctic_2013-03_66_1/page/1.

[7] "Threats To Whales". SAVE the WHALES. 2013-11-14 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]