وڏو ھٿوڙو

وڏو هٿوڙو
	20-پائونڊ (9.1 kg) ۽ 10-پائونڊ (4.5 kg) وزني وڏا هٿوڙا
درجابندي	هٿ وارو اوزار
گڏ استعمال ٿيندڙ اوزار	پچر؛ هٿوڙي رينچ
لاڳاپيل	جنگي هٿوڙو

وڏو هٿوڙو يا سليج ھئمر (Sledgehammer) يا ڪلب ھئمر يا لمپ ھئمر ھڪ ڳرو اوزار آهي، جنهن جو مٿو وڏو، سڌي ڌڪ هڻڻ واري سطح وارو ۽ عام طور ڌاتو مان ٺهيل هوندو آهي، جڏهن تہ ان سان ڊگهو ڪاٺي يا مضبوط ڳن لڳل هوندو آهي.^[1]

ڊگهي ڳن ۽ ڳري مٿي سبب هٿوڙي کي لوڏڻ وقت وڏي رفتار ۽ حرڪتي توانائي حاصل ٿيندي آهي، جنهن سان ڪوڪا ٺوڪڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ عام هٿوڙن جي ڀيٽ ۾ تمام وڌيڪ ڌڪ لڳائي سگهجي ٿو. ان ڪري هي اوزار عام طور ڳرن تعميراتي، ڀڃ ڊاهه ۽ اهڙن ٻين ڪمن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جن ۾ وڏي طاقت واري ڌڪ جي ضرورت هجي. ميليٽ وانگر وڏو هٿوڙو پڻ ڌڪ جي قوت کي نسبتاً وڏي سطح تي ورهائي سگهي ٿو. ان جي ابتڙ، ڪيترن ٻين قسمن جا هٿوڙا ڌڪ جي قوت کي ننڍڙي سطح تي مرڪوز ڪندا آهن.

سنڌ ۾ ھيءُ ھٿوڙو سرن کي ٽڪڻ وقت سھاري ڏيڻ لاءِ ڪم ايندو آھي.^[2]

لفظ جو بڻ بنياد

انگريزي لفظ سليج هئمر (Sledgehammer) قديم انگريزي لفظ slægan مان نڪتل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ ”زور سان ڌڪ هڻڻ“ آهي. انگريزي ٻوليءَ جا لفظ slag، slay ۽ slog پڻ ساڳئي لساني بنياد سان لاڳاپيل هم اصل لفظ آهن.^[3]^[4]

استعمال

وڏي هٿوڙي جي ڳن جي ڊيگهه مٿي جي وزن ۽ استعمال موجب لڳ ڀڳ 50 سينٽيميٽرs (1 ft 8 in) کان 1 ميٽر (3 ft 3 in) تائين ٿي سگهي ٿي.^[5] ان جي مٿي جو وزن عام طور 1 کان 9 ڪلوگرامs (2.2 کان 19.8 lb) هوندو آهي، جڏهن تہ جديد ڳري ڪم لاءِ ٺهيل نمونن جا مٿا 10-کان-20-پائونڊ (4.5–9.1 kg) وزني ٿي سگهن ٿا. عام ننڍن هٿوڙن جي ابتڙ، وڏي هٿوڙي کي اڪثر ٻنهي هٿن سان جهلي سڄي ڌڙ جي حرڪت سان لوڏي ڌڪ هنيو ويندو آهي. ڊگهي ڳن ۽ ڳري مٿي جي ميلاپ سبب اهو تمام طاقتور ڌڪ هڻي سگهي ٿو.^{[حوالو گهربل]}

وڏا هٿوڙا خاص طور ڀڃ ڊاهه جي ڪمن ۾ ديوارن، اوساريءَ ۽ ڪنڪريٽ کي ڀڃڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. ماضيءَ ۾ انهن جو کاڻ کوٽائي ۾ پڻ گهڻو استعمال ٿيندو هو، پر جديد مشيني کاڻ کوٽائيءَ ۾ انهن جو استعمال گهٽجي ويو آهي. ان کان سواءِ ڦاٿل ڳري شيءِ کي ڌار ڪرڻ، زمين ۾ واڙ جا ٿنڀا ٺوڪڻ ۽ ٻين اهڙن ڪمن ۾ بہ استعمال ٿيندا آهن، جن لاءِ وڏي ڌڪ واري قوت گهربل هجي.

لوهار ڳري لوهه کي شڪل ڏيڻ لاءِ بہ وڏي هٿوڙي جو استعمال ڪندا رهيا آهن. ڪجهه حالتن ۾ قانون لاڳو ڪندڙ ادارا دروازن يا ٻين رڪاوٽن کي ٽوڙي عمارت ۾ داخل ٿيڻ لاءِ پڻ اهڙا هٿوڙا استعمال ڪندا آهن. 1980ع جي ايراني سفارتخاني جي گهيري دوران برطانيا جي اسپيشل ايئر سروس جي دهشتگرديءَ خلاف ٽيم ڪمرن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ وڏا هٿوڙا استعمال ڪيا هئا.^[6] بعد ۾ اهڙن مقصدن لاءِ وڌيڪ مخصوص ڀڃڪڙي وارا اوزار استعمال ٿيڻ لڳا.^{[حوالو گهربل]}

ريلوي ۾ استعمال

وڏي هٿوڙي جو هڪ روايتي استعمال ريلوي پٽڙي وڇائڻ دوران ڪاٺ جي سليپرن ۾ ريلوي ڪوڪا ٺوڪڻ آهي. آمريڪا ۾ يونين پيسفڪ ريلوي جي ٻن حصن کي پرومونٽري، يوٽا وٽ ملائڻ واري تقريب دوران ليلينڊ اسٽينفورڊ چانديءَ جي هٿوڙي سان سليپر ۾ سونهري ڪوڪو ٺوڪيو هو.^[7]

ريلوي ڪوڪا ٺوڪڻ لاءِ خاص قسم جي ڳري هٿوڙي کي اسپائيڪ ميليٽ چيو ويندو آهي. ان جو مٿو ۽ ڳن اهڙي نموني ٺاهيا ويندا آهن، جو مزدور ريل جي ڀرسان بيهي ڪوڪي تي صحيح ۽ طاقتور ڌڪ هڻي سگهي. ڪوڪي جي مٿي جي ننڍڙي سطح سبب ڌڪ صحيح هنڌ تي هڻڻ لاءِ خاص مهارت جي ضرورت هوندي آهي.

ننڍو ڳرو هٿوڙو

ننڍي ڳري هٿوڙي سان ڇيڻي تي ڌڪ هڻي فرش جو پٿر ڪٽيندڙ شخص

ننڍو ڳرو هٿوڙو (Drilling hammer)، وڏي هٿوڙي جو ننڍي جسامت وارو قسم آهي، جنهن جو مٿو نسبتاً هلڪو ۽ ڳن ننڍي هوندي آهي، تنهنڪري ان کي هڪ هٿ سان استعمال ڪري سگهجي ٿو.^[8]^[9] انگريزيءَ ۾ هن اوزار کي club hammer، lump hammer، crack hammer ۽ mini-sledge سميت مختلف نالن سان پڻ سڏيو ويندو آهي.

هي هٿوڙو هلڪي ڀڃ ڊاهه، اوساريءَ جا ڪوڪا ٺوڪڻ ۽ پٿر يا ڌاتو ڪٽڻ وقت فولادي ڇيڻي تي ڌڪ هڻڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.^[10] عام هلڪي هٿوڙي جي ڀيٽ ۾ ان جو وڌيڪ وزن ڇيڻي کي ڪٽجندڙ مادي اندر وڌيڪ گهرو ڌڪ پهچائڻ ۾ مدد ڪري ٿو. برطانيا جي اندرين آبي رستن تي اهڙا هٿوڙا ٻيڙين کي ٻڌڻ وارا ڪِلا رستي يا واهه جي ڪناري ۾ ٺوڪڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.^{[حوالو گهربل]}

آمريڪا جي اسڪائوٽس بي ايس اي^[11] ۾ ننڍي ڳري هٿوڙي، جنهن کي انجنيئر جو هٿوڙو پڻ چيو ويندو آهي،^[12] کي غير رسمي طور اسڪائوٽ هٿوڙو سڏيو ويندو آهي. اهو کيسي واري چاقو ۽ هٿ ڪهاڙي سان گڏ مختلف ميداني ڪمن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جي ڳن عام طور 12–18 انچ (30–46 cm) ڊگهي ۽ مٿو 2 کان 6 lb (0.91–2.72 kg) وزني هوندو آهي. ان کي تنبوءَ جا ڪِلا ٺوڪڻ، ڪاٺ يا ڌاتوءَ جي سيخن سان عارضي واڙ ٺاهڻ، پچر جي مدد سان ڪاٺ چيرڻ ۽ وريل شين کي سڌو ڪرڻ جهڙن ڪمن لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو.^{[حوالو گهربل]}

ٿنڀا ٺوڪڻ وارو هٿوڙو

ٿنڀا ٺوڪڻ وارو هٿوڙو (Post maul) بناوت ۾ وڏي هٿوڙي سان ملندڙ هڪ ڳرو اوزار آهي، جيڪو خاص طور ڪاٺ جي واڙن جا ٿنڀا يا وڻن کي سهارو ڏيڻ وارا ڪِلا زمين ۾ ٺوڪڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.^[13]

جديد ٿنڀا ٺوڪڻ وارن هٿوڙن جي مٿي جي ٻنهي پاسن تي ويڪريون، سڌيون ۽ گول ڌڪ هڻڻ واريون سطحون هونديون آهن، جن جو قطر ڳن لڳڻ واري وچئين حصي کان نمايان طور وڏو هوندو آهي. اهڙي ويڪري سطح سبب ٿنڀي جي مٿي تي ڌڪ نسبتاً وڏي ايراضيءَ ۾ ورهائجي ٿو.

پراڻن نمونن جا مٿا عام وڏي هٿوڙي جي ڀيٽ ۾ گهڻو وڏا هوندا هئا. انهن ۾ مٿي جو وچيون جسم بہ لڳ ڀڳ ڌڪ هڻڻ وارين سطحن جيترو ويڪرو هوندو هو، تنهنڪري مٿي جي ٿولهه هڪ پاسي کان ٻئي پاسي تائين تقريباً هڪجهڙي رهندي هئي.

ان جي ابتڙ، عام وڏي هٿوڙي جون ڌڪ هڻڻ واريون سطحون اڪثر اٺ ڪنڊيون هونديون آهن ۽ انهن جو قطر مٿي جي وچئين حصي جيترو يا ان کان ٿورو ننڍو هوندو آهي. مجموعي طور ٿنڀا ٺوڪڻ واري هٿوڙي جو مٿو عام وڏي هٿوڙي کان وڌيڪ ويڪرو هوندو آهي.^{[حوالو گهربل]}

حوالا

↑ "Sledge". Merriam-Webster Dictionary. 1 May 2026 تي حاصل ڪيل.
↑ ڪتاب: عمارت سازي ؛ ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو
↑ An Anglo Saxon Dictionary, Joseph Bosworth, The Clarendon press, 1882
↑ "Slag". Online Etymology Dictionary. 27 June 2012 تي حاصل ڪيل.
↑ Richards, Robert (1908). Ore Dressing. New York, New York: McGraw-Hill Book Company. ص. 10.
↑ "Iranian Embassy siege | National Army Museum". www.nam.ac.uk (انگريزي ۾). 2026-05-24 تي حاصل ڪيل.
↑ Ambrose, Stephen E. Nothing Like It In The World. (2001) pp. 365–367.
↑ Wilson, Andrew (2008). Determination of Pavement Thickness Using Spectral Analysis of Surface Waves. Ann Arbor, Michigan: ProQuest LLC. ص. 94–95. ISBN 9780549825500. 28 February 2015 تي حاصل ڪيل.
↑ Vila, Bob. "Types of Hammers". 2013-12-23 تي حاصل ڪيل.
↑ "Different types of hammers - what there are, and what each type is designed for". www.diydata.com. 5 April 2018 تي حاصل ڪيل.
↑ "Scouts BSA". Boy Scouts of America (آمريڪي انگريزي ۾). 2019-09-17 تي حاصل ڪيل.
↑ Darling, David. "engineer's hammer". www.daviddarling.info. 2019-09-17 تي حاصل ڪيل.
↑ "A different kind of maul!". Firewood Hoarders Club (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-07-16 تي حاصل ڪيل.

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Sledgehammers.

وڏو ھٿوڙو جي لغوي معنائن جي لاءِ وڪي لغت ۾ ڏسو

سانچو:Hand tools

[1] "Sledge". Merriam-Webster Dictionary. 1 May 2026 تي حاصل ڪيل.

[2] ڪتاب: عمارت سازي ؛ ليکڪ: ضياءين انصاري؛ ايڊيشن:1990؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو

[3] An Anglo Saxon Dictionary, Joseph Bosworth, The Clarendon press, 1882

[4] "Slag". Online Etymology Dictionary. 27 June 2012 تي حاصل ڪيل.

[5] Richards, Robert (1908). Ore Dressing. New York, New York: McGraw-Hill Book Company. ص. 10.

[6] "Iranian Embassy siege | National Army Museum". www.nam.ac.uk (انگريزي ۾). 2026-05-24 تي حاصل ڪيل.

[7] Ambrose, Stephen E. Nothing Like It In The World. (2001) pp. 365–367.

[8] Wilson, Andrew (2008). Determination of Pavement Thickness Using Spectral Analysis of Surface Waves. Ann Arbor, Michigan: ProQuest LLC. ص. 94–95. ISBN 9780549825500. 28 February 2015 تي حاصل ڪيل.

[vila-9] Vila, Bob. "Types of Hammers". 2013-12-23 تي حاصل ڪيل.

[10] "Different types of hammers - what there are, and what each type is designed for". www.diydata.com. 5 April 2018 تي حاصل ڪيل.

[11] "Scouts BSA". Boy Scouts of America (آمريڪي انگريزي ۾). 2019-09-17 تي حاصل ڪيل.

[12] Darling, David. "engineer's hammer". www.daviddarling.info. 2019-09-17 تي حاصل ڪيل.

[13] "A different kind of maul!". Firewood Hoarders Club (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-07-16 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]