ويڪسين

ويڪسين (Vaccine) هڪ حياتياتي تيارِي آهي جيڪا ڪنهن خاص انفيڪشن يا بيماريءَ خلاف جسم ۾ مدافعت (Immunity) پيدا ڪندي آهي. ويڪسين بيمارين جي روڪٿام جو سڀ کان اثرائتو طريقو آهي، جنهن جي مدد سان دنيا مان "ماتا" (Smallpox) جهڙين خطرناڪ بيمارين جو خاتمو ڪيو ويو آهي.

ڪم ڪرڻ جو طريقو

ويڪسين جسم جي مدافعتي نظام کي تربيت ڏيڻ جو ڪم ڪندي آهي: 1. نقلي دشمن: ويڪسين ۾ بيماري پيدا ڪندڙ جراثيم جو ڪمزور يا مري ويل حصو شامل هوندو آهي. 2. مدافعتي جواب: جڏهن هي جسم ۾ داخل ٿيندي آهي، ته مدافعتي نظام ان کي سڃاڻي ان جي خلاف "اينٽي باڊيز" (Antibodies) تيار ڪندو آهي. 3. ياداشت: مدافعتي نظام ان جراثيم کي ياد رکندو آهي، ته جيئن مستقبل ۾ جيڪڏهن اصل جراثيم حملو ڪري، ته جسم فوري طور تي ان کي ختم ڪري سگهي.

تاريخي پسمنظر

ويڪسين جي تاريخ تمام پراڻي آهي:

• چين (10هين صدي): ويڪسين جي شروعاتي صورت جا نشان چين ۾ ملن ٿا جتي ماتا کان بچڻ لاءِ جراثيم جو استعمال ڪيو ويندو هو.
• ايڊورڊ جينر (1798ع): جديد ويڪسين جو باني ايڊورڊ جينر کي چيو ويندو آهي. هن ڳئون جي ماتا (Cowpox) کي استعمال ڪري انسانن کي ماتا (Smallpox) کان بچائڻ جو پهريون ڪامياب تجربو ڪيو.
• لوئي پاسچر (1881ع): جينر جي احترام ۾، لوئي پاسچر تجويز ڏني ته سڀني حفاظتي ٽيڪن کي "ويڪسين" سڏيو وڃي (ويڪا لاطيني ٻوليءَ ۾ ڳئون کي چيو ويندو آهي).

ويڪسين جا قسم

ويڪسين ٻن قسمن جي ٿي سگهي ٿي:

• وقايتي (Prophylactic): جيڪا بيماري ٿيڻ کان اڳ ان کان بچاءُ لاءِ لڳائي وڃي.
• علاج واري (Therapeutic): جيڪا ڪنهن مرض (مثال طور ڪينسر) جي علاج لاءِ استعمال ڪئي وڃي.

اهم ڪاميابيون

عالمي صحت جي اداري (WHO) موجب، ويڪسين ذريعي 25 کان وڌيڪ روڪڻ جوڳين بيمارين جو علاج موجود آهي. پوليو، خسرو (Measles)، ۽ تٽنس (Tetanus) جهڙين بيمارين جي شرح ويڪسين جي ڪري ئي گهٽ ٿي آهي.