مواد ڏانھن هلو

وولگا درياھ

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
وولگا
Volga
Волга
وولگا ياروسلاول ۾
وولگا جي نيڪال جو حوض
اشتقاق"وولگا" (vòlga: نم) پروٽو سلوڪ
مقام
جڳھاوڀر يورپ
ملڪروسي فيڊريشن
وفاقي مضمونٽوير اوبلاسٽ • ماسڪو اوبلاسٽ • ياروسلاول اوبلاسٽ • جمهوريه ماري ايل جمهوريه چوواشيا • جمهوريه تاتارستان • سمارا اوبلاسٽ • ساراتوف اوبلاسٽ • آستراخان اوبلاسٽ • جمهوريه ڪالميڪيا • ڪوسٽروما اوبلاسٽ • نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ • اُليانووسڪ اوبلاسٽ • آئيوانووو اوبلاسٽ • وولگوگراڊ اوبلاسٽ
شهرٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي
طبعي وصفون
سرچشمو 
 • مقاموالڊائي ٽڪريون , ٽوير اوبلاسٽ
 • جاگرافيائي بيهڪ57°15′4.7″N 32°28′5.1″E / 57.251306°N 32.468083°E / 57.251306; 32.468083
 • اوچائي228 ميٽر[1]
ڇوڙڪيسپيئن سمنڊ
 -  مقامآستراخان اوبلاسٽ
 - محل وقوع 45°41′42″N 47°53′51″E / 45.69500°N 47.89750°E / 45.69500; 47.89750
 - بلندي28 ميٽر}
ڊيگھ3531 ڪلوميٽر}
طاس جي ماپ13,60,000 چورس ڪلوميٽر 14,04,108 چورس ڪلوميٽر
وهڪرو 
 • هنڌآستراخان (بيسن جي ماپ: 13,91,271 چورس ڪلوميٽر)
 • سراسري8060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ

8103 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ

وولگا ڊيلٽا 111 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}
 • گهٽ ۾ گهٽ5000 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن}
 • وڌ ۾ وڌ48500 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن}
وهڪرو 
 • هنڌوولگوگراڊ (بيسن جي ماپ: 13,59,397 چورس ڪلوميٽر)
 • سراسري8150 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
 • گهٽ ۾ گهٽ5090 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
 • وڌ ۾ وڌ48,450 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
وهڪرو 
 • هنڌسمارا (بيسن جي ماپ: 12,18,995 چورس ڪلوميٽر)
 • سراسري7,680 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
وهڪرو 
 • هنڌنزني نووگوروڊ (بيسن جي ماپ: 4,97,637 چورس ڪلوميٽر)
 • سراسري2,940 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
2,806 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ

ياروسلاول (بيسن جي ماپ: 153658 چورس ڪلوميٽر): 1,008 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
رائبنسک (بيسن جي ماپ: 125120 چورس ڪلوميٽر):

993 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
وهڪرو 
 • هنڌٽوير (بيسن جي ماپ: 24,659 چورس ڪلوميٽر)
 • سراسري176 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
186 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ
طاس جا تفصيل
شامل ٿيندڙ نديون 
 -  کاٻي پاسي ڪاما ندي
 -  ساڄي پاسي اوڪا ندي
اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي

وولگا (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.[2] اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي[3] ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي وڏي پيماني تي روس جي قومي درياهه طور سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. [4] تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.[5][6][7]

درياهه روس ۾ ٻيلن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي.

دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا.

نالو

[سنواريو]

روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاوڪ لفظ "vòlga" 'نم' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاوڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага, نمي; بلغاريا; سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها "نمي)

وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'نم' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب "نم" آهي. هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رس). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي.

يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن:

  • اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو.
  • اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي.
  • ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي.
  • ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي.

جاگرافي

[سنواريو]

وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ ماسڪو، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي.

رات جو ساراتوف پل، ساراتوف اوبلاست
اسٽارٽسا جي ويجهو مٿئين وولگا، 1912
Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere
بين الاقوامي خلائي اسٽيشن تان وولگا ڊيلٽا جو نظارو

وولگا يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ جو علائقو تقريبن مڪمل طور تي روس جي اندر آهي. جيتوڻيڪ روس ۾ سڀ کان ڊگهو درياهه اوب-ارٽيش ندي نظام آهي. اهو ڪيسپين سمنڊ جي بند بيسن سان تعلق رکي ٿو. بند بيسن ۾ وهندڙ سڀ کان ڊگهو درياهه آهي. وولگا جو ذريعو ٽوير اوبلاست ۾ وولگوورخووي ڳوٺ ۾ آهي. ماسڪو جي اتر اولهه ۾ سمنڊ جي سطح کان 225 ميٽر (738 فوٽ) مٿي ۽ سينٽ پيٽرسبرگ کان تقريباً 320 ڪلوميٽر (200 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ والڊائي ٽڪرين ۾ اڀري ٿو. وولگا اوڀر طرف ڍنڍ اسٽرز، ٽور، ڊبنا، رائبنسک، ياروسلاول، نزني نوگوروڊ ۽ قازان کان گذري ٿو. اتان کان اهو ڏکڻ طرف موڙ ڪري ٿو ۽ يوليانووسڪ، ٽولياٽِي، سمارا، سراتوف ۽ وولگوگراڊ مان وهندو آهي ۽ سمنڊ جي سطح کان 28 ميٽر (92 فوٽ) هيٺ آسٽرخان کان هيٺ ڪيسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو.

وولگا ۾ ڪيتريون ئي معاون نديون آهن. سڀ کان اهم ڪاما، اوڪا، ويٽلوگا ۽ سورا. وولگا ۽ ان جون شاخون وولگا نديءَ جو نظام ٺاهين ٿيون, جيڪو لڳ ڀڳ 13,50,000 چورس ڪلوميٽر (5,20,000 چورس ميل) جي ايراضيءَ مان وهي ٿو. اهو روس جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري حصي ۾ وهندو آهي. وولگا ڊيلٽا جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 160 ڪلوميٽر (99 ميل) آهي ۽ ان ۾ 500 چينل ۽ ننڍا نديون شامل آهن. يورپ ۾ سڀ کان وڏو درياهه, اهو روس ۾ واحد جڳهه آهي جتي پيليڪن، فليمنگو ۽ لوٽس ملي سگهن ٿا. وولگا هر سال ٽن مهينن تائين پنهنجي ڊيگهه جو گهڻو حصو منجمد رهي ٿو.

وولگا اولهاهين روس جي گهڻي حصي کي پاڻي ڏئي ٿو. ان جا ڪيترائي وڏا ذخيرا آبپاشي ۽ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور فراهم ڪن ٿا. ماسڪو ڪينال، وولگا-ڊان ڪينال ۽ وولگا-بالٽڪ واٽر وي ماسڪو کي اڇي سمنڊ، بالٽڪ سمنڊ، ڪيسپين سمنڊ، ازوف سمنڊ ۽ ڪاري سمنڊ سان ڳنڍيندڙ نيويگيبل واٽر وي ٺاهين ٿا. ڪيميائي آلودگي جي اعليٰ سطح درياءَ ۽ ان جي رهائش کي خراب طور تي متاثر ڪيو آهي.[1]

زرخيز درياءَ جي وادي ڪڻڪ ۽ ٻيون زرعي پيداوار ۽ ان ۾ ڪيتريون ئي معدني دولت پڻ آهي. وولگا وادي تي هڪ اهم پيٽروليم صنعت جو مرڪز آهي. ٻين وسيلن ۾ قدرتي گئس، لوڻ ۽ پوٽاش شامل آهن. وولگا ڊيلٽا ۽ ڪيسپين سمنڊ مڇي مارڻ جا ميدان آهن.

سنگم (هيٺئين وهڪري کان مٿي واري وهڪري تائين)

[سنواريو]
اسٽاروووزسڪي پل - ٽوير اوبلاست
وولگا هائيڊرو اليڪٽرڪ اسٽيشن
نزني نوگوروڊ ۾ اوڪا (کاٻي پاسي) ۽ وولگا جو سنگم
  • اختابو (وولارزسڪي جي ويجهو)، هڪ تقسيم ڪندڙ
  • بالشوائي ارجيز (وولسڪ جي ويجهو)
  • سمارا (سامارا اوبلاست ۾)
  • ڪاما (ڪازان جي ڏکڻ)
  • قازانڪا (قازان ۾)
  • سوويگا (اولهه قازان)
  • ويٽلوگا (ڪوزموڊيميانسڪ جي ويجهو)
  • سورا (واسيلسرسڪ ۾)
  • کيرزينٽس (ليسڪووو جي ويجهو)
  • اوڪا (نزني نوگوروڊ ۾)
  • ازولا (بلخنا جي ويجهو)
  • اونڌا (يورويٽس جي ويجهو)
  • ڪوسٽروما (ڪوسٽروما ۾)
  • ڪوٽوروسل (ياروسلاو ۾)
  • شيڪسينا (چيريپو ويٽس ۾)
  • مولوگا (ويسگنسک جي ويجهو)
  • ڪاشينڪا (ڪليزين جي ويجهو)
  • نيرل (ڪليزين جي ويجهو)
  • ميڊويدتسا (ڪيمروو جي ويجهو)
  • ڊبنا (ڊبنا ۾)
  • شوشا (ڪوناڪوو جي ويجهو)
  • ٽويرٽسا (ٽوير اوبلاست ۾)
  • وازوزا (زيوبٽسو ۾)
  • سيلزهارووڪا (سيلزهاروو ۾)

آبي ذخيرا (لاڙ کان مٿي تائين)

[سنواريو]
  • سوويت دور ۾ وولگا تي ڪيترائي وڏا هائيڊرو اليڪٽرڪ ذخيرا تعمير ڪيا ويا. اهي آهن:
  • وولگوگراڊ ذخيرو
  • ساراٽوف ذخيرو
  • ڪوئبيشيف ذخيرو - مٿاڇري جي لحاظ کان يورپ ۾ سڀ کان وڏو
  • چيبوڪسري ذخيرو
  • گورڪي ذخيرو
  • ريبنسک ذخيرو
  • يوگليچ ذخيرو
  • ايوانڪوو ذخيرو

وولگا جي ڪنارن تي سڀ کان وڏا شهر

[سنواريو]
  • قازان
  • نزني نووگوروڊ
  • سمارا
  • وولگوگراڊ
  • سراتوف
  • ٽولياٽِي
  • ياروسلاوِل
  • آسٽراخان
  • اوليانووسک
  • چيبوڪسري
  • ٽيور

وولگا جي پار پل

[سنواريو]
  • ڪوسٽروما ريل پل

انساني تاريخ

[سنواريو]
ڪيتريون ئي آرٿوڊوڪس مزارون ۽ خانقاهون وولگا نديءَ جي ڪناري تي واقع آهن.

وولگا-اوڪا علائقو گهٽ ۾ گهٽ 9,000 سالن کان قبضو ڪري رهيو آهي ۽ هڏن ۽ سينگار جي صنعت کي سهارو ڏنو ته جيئن هڏن جا تير، نيزا، خنجر ۽ شڪاري چاقو پيدا ٿين. ٺاهيندڙن مقامي ڪوارٽز ۽ درآمد ٿيل چقمق پڻ استعمال ڪيا. [8]

ڪلاسيڪل قديم دور ۾ وولگا ڪاڪيشين اسٽيپ ۾ سميرينز ۽ ڪيسپين اسٽيپ ۾ سٿينز جي علائقن جي وچ ۾ حد ٺاهي. سٿينز جي اولهه ڏانهن لڏپلاڻ ۽ سميرينز کي بي دخل ڪرڻ کان پوءِ، وولگا پونٽڪ ۽ ڪيسپين اسٽيپس ۾ سٿينز ۽ ڪيسپين ۽ ٽرانسڪيپين اسٽيپس ۾ مسجيٽا جي علائقن جي وچ ۾ حد بڻجي وئي. ڇهين ۽ اٺين صدي جي وچ ۾، الانس وچين وولگا علائقي ۾ ۽ روس جي ڏاکڻي علائقي جي پونٽڪ-ڪيپين اسٽيپس ۾ آباد ٿيا.[9]

وولگا جي چوڌاري وارو علائقو پهرين صدي عيسوي ۾ سلاو قبيلن وائيٽچ ۽ بوزان، فنو-يوگرڪ، اسڪينڊينيوين، بالٽڪ، هن ۽ ترڪ ماڻهن (تاتار، ڪپچڪ، خزار) پاران آباد ڪيو ويو هو، جنهن سٿين جي جاءِ ورتي. [10] ان کان علاوه، درياهه بازنطيني ماڻهن جي واپار ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. قديم عالم ٽالمي آف اليگزينڊرريا پنهنجي جاگرافي (ڪتاب 5، باب 8، ايشيا جو ٻيو نقشو) ۾ هيٺين وولگا جو ذڪر ڪري ٿو. هو ان کي "را" سڏي ٿو، جيڪو درياءَ جو سٿين نالو هو. ٽالمي جو خيال هو ته ڊان ۽ وولگا ساڳي مٿئين شاخ شيئر ڪندا هئا، جيڪا هائپربورين جبلن مان وهندي هئي. ٻي ۽ پنجين صدي جي وچ ۾ بالٽڪ ماڻهو اڄ جي يورپي روس ۾ تمام گهڻا پکڙيل هئا. بالٽڪ ماڻهو سوز ندي کان اڄ جي ماسڪو تائين پکڙيل هئا ۽ اڄ جي مرڪزي روس جو گهڻو حصو ڍڪيندا هئا ۽ اوڀر سلاو سان ملائي ويندا هئا.[11] مغربي روس ۽ وولگا نديءَ جي چوڌاري روسي نسل, ٻين قبيلن سان گڏ، بوزان ۽ وِتياچي جي اوڀر سلاويڪ قبيلي مان تمام گهڻي حد تائين ترقي ڪئي. وِتياچي اصل ۾ اوڪا نديءَ تي مرڪوز هئا.[12] ان کان علاوه، روس ۾ ڪيترائي علائقا سلاوڪ بوزان قبيلي سان ڳنڍيل آهن، مثال طور اورينبرگ اوبلاست ۾ سريڊني بوزان، آسترخان اوبلاست ۾ بوزان ندي. [13] بوزان ايران جي نيشاپور ۾ هڪ ڳوٺ پڻ آهي. اٺين صدي جي آخر ۾ روسي رياست رسڪي ڪاگنيٽ مختلف اتر ۽ مشرقي ذريعن ۾ درج ٿيل آهي. وولگا روس جي خگانيٽ ثقافت جي مکيه دريائن مان هڪ هئي.

بعد ۾، درياءَ جي بيسن ايشيا کان يورپ تائين ماڻهن جي حرڪت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. وولگا بلغاريا جي هڪ طاقتور سياست هڪ ڀيرو اتي ترقي ڪئي جتي ڪاما وولگا ۾ شامل ٿئي ٿي. جڏهن ته خزريا درياءَ جي هيٺين حصن تي ڪنٽرول ڪن ٿا. وولگا جا شهر جهڙوڪ اتيل، ساڪسين، يا سرائي وچئين دور جي دنيا جي وڏن شهرن مان هئا. درياهه اسڪينڊينيويا ۽ فنلينڊ جي علائقن کي مختلف سلاو قبيلن ۽ ترڪ، جرمن، فنڪ ۽ پراڻي روس جي ٻين ماڻهن سان ۽ وولگا بلغاريا کي خزريا، فارس ۽ عرب دنيا سان ڳنڍيندڙ هڪ اهم واپاري رستي طور ڪم ڪيو.

اليا يفيمووچ ريپن جي 1870-1873 جي مصوري "وولگا تي بارج هولرز" (وولگا تي جهاز ڇڪڻ وارا)

خزارن جي جاءِ تي ڪيپچڪس، ڪيمڪس ۽ منگول آيا، جن وولگا جي هيٺين پهچ ۾ گولڊن هارڊ سلطنت (Golden Hordes) قائم ڪيا. بعد ۾ انهن جي سلطنت قازان جي خانيٽ ۽ آسٽراخان جي خانيٽ ۾ ورهائجي وئي. ٻنهي کي 16هين صدي جي روسو-قازان جنگين دوران روسين فتح ڪيو. وولگا لاءِ روسي ماڻهن جو گهرو احساس قومي ثقافت ۽ ادب ۾ گونجندو آهي. 12هين صدي جي "لي آف ايگور" جي مهم کان شروع ٿي.[14] "وولگا بوٽ مين جو گيت" روس جي قومي درياءَ لاءِ وقف ڪيل ڪيترن ئي گيتن مان هڪ آهي.

سوويت يونين دور جي ڊيمن جي تعمير ۾ اڪثر ڪري وڏي تعداد ۾ ماڻهن جي جبري آبادڪاري ۽ انهي سان گڏ انهن جي تاريخي ورثي جي تباهي شامل هئي. مثال طور مولوگا شهر کي ريبنسڪ رزروائر (ان وقت دنيا جي سڀ کان وڏي مصنوعي ڍنڍ) جي تعمير جي مقصد لاءِ ٻوڏ ۾ ٻوڙيو ويو هو. يوگليچ رزروائر جي تعمير ڪيترن ئي خانقاهن, عمارتون 15 هين ۽ 16 هين صدي جون هيون, جي ٻوڏ جو سبب بڻيو. اهڙين حالتن ۾ ماحولياتي ۽ ثقافتي نقصان اڪثر ڪري ڪنهن به معاشي فائدي کي متوازن ڪري ڇڏيندو هو.[15]

20 هين صدي جا تڪرار

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو اسٽالن گراڊ جي جنگ ۽ قازان آپريشن
سوويت ميرين وولگا نديءَ جي ڪناري تي حملو ڪري رهيا آهن.

روسي خانہ جنگي دوران ٻنهي پاسن وولگا تي جنگي جهاز بيهاريا. 1918 ۾ ريڊ روسي (Red Army) "وولگا فلوٽلا" وائيٽ روسين (Whites) کي اوڀر طرف, قازان ۾ وچين وولگا کان ڪاما تائين ۽ آخرڪار بلايا تي اوفا تائين هلائڻ ۾ حصو ورتو.[16]

خانه جنگي دوران جوزف اسٽالن وولگا ۾ هڪ ٻيڙي تي ڪيترن ئي فوجي ماهرن کي قيد ڪرڻ جو حڪم ڏنو ۽ هڪ سچل جيل جو ٻڏڻ جنهن ۾ آفيسر مارجي ويا.[17][18]

ٻي عالمي جنگ دوران وولگا جي وڏي موڙ تي شهر, جيڪو هن وقت وولگوگراڊ جي نالي سان مشهور آهي, اسٽالنگراڊ جي جنگ, ممڪن طور تي انساني تاريخ جي سڀ کان خونريز جنگ, ڏٺي. جنهن ۾ سوويت يونين ۽ جرمن فوجون درياءَ تائين رسائي لاءِ هڪ تعطل واري جنگ ۾ بند هيون. وولگا مرڪزي روس ۽ ڪيسپين سمنڊ جي وچ ۾ هڪ اهم ٽرانسپورٽ رستو هو ۽ اڃا تائين آهي جيڪو ابشيرون جزيره نما جي تيل جي شعبن تائين رسائي فراهم ڪري ٿو. هٽلر مستقبل جي جرمن فتحن کي باهه ڏيڻ لاءِ آذربائيجان جي تيل جي ميدانن تائين رسائي استعمال ڪرڻ جو منصوبو ٺاهيو. ان کان علاوه جيڪو به درياهه جي ٻنهي پاسن تي قبضو ڪري سگهي ٿو، درياهه کان ٻاهر دشمن جي قلعي کي شڪست ڏيڻ لاءِ, اهو درياهه جي پار فوجون منتقل ڪري سگهي ٿو.[19] درياهه کي کڻي هٽلر جو جرمني روس جي اترئين حصي ۾ سامان، بندوقون ۽ ماڻهو منتقل ڪرڻ جي قابل هوندو. ساڳئي وقت جرمني سوويت يونين پاران هن ٽرانسپورٽ رستي کي مستقل طور تي رد ڪري سگهي ٿو. فارسي ڪوريڊور ذريعي تيل ۽ سپلاءِ تائين ان جي رسائي کي روڪي ٿو.

انهي سبب لاءِ درياهه جي ڪناري کان ٻئي پاسي کي هٽائڻ جي ڪوشش ۾ ڪيترائي ايمفيبيئس فوجي حملا ڪيا ويا. انهن جنگين ۾ سوويت يونين مکيه جارحاڻي طرف هو. جڏهن ته جرمن فوجن وڌيڪ دفاعي موقف استعمال ڪيو. جيتوڻيڪ گهڻو ڪري ويڙهه ويجهي جنگ هئي ڪو به واضح جارحاڻي يا دفاعي طرف نه هو.

نسلي گروهه

[سنواريو]
زِگولي جبلن ۾ وولگا

وولگا نديءَ تي ڪيتريون ئي مختلف قومون رهنديون هيون, جن ۾ ڪيتريون ئي مشرقي سلاو وياتچي قبيلا هيون, جن جديد روسين جي ترقي ۾ فيصلو ڪندڙ ڪردار ادا ڪيو.[20][21] مٿئين وولگا جي ڪناري تي پهرين رڪارڊ ٿيل ماڻهن ۾ فنڪ ماري (Мари) ۽ مريا (Мäрӹ) ماڻهو به شامل هئا. جتي وولگا ميدانن مان وهندو آهي, اهو علائقو 200 ق.م. کان ايراني سرماتين ماڻهن پاران پڻ آباد هو.[22] [23] قديم زماني کان وٺي ("روس رياست" جي ترقي کان به اڳ) وولگا ندي هڪ اهم واپاري رستو هو, جتي نه رڳو سلاو، ترڪ ۽ فنڪ ماڻهو رهندا هئا, پر اهو پڻ جتي وچ اوڀر جي عرب دنيا واپار ذريعي نارڊڪ ملڪن جي ورانگين ماڻهن سان ملي.[24][25]

8 هين ۽ 9 هين صدي ۾, نوآباديات ڪيوان روس کان شروع ٿي. ڪيوان روس کان سلاو عيسائيت کي مٿئين وولگا ۾ آندو ۽ غير سلاو مقامي ماڻهن جو هڪ حصو عيسائيت کي اختيار ڪيو ۽ آهستي آهستي اوڀر سلاو بڻجي ويو. باقي ماري ماڻهن اوڀر ۾ تمام گهڻي اندرئين علائقي ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي. ڪيترن ئي صدين دوران سلاو مقامي فنڪ آبادي, جهڙوڪ ميريا، ميشچيرا ۽ موروما ماڻهو کي پاڻ ۾ ملائي ورتو. وولگا فنڪ نسل جي بچيل ماڻهن ۾ وچ وولگا جا ماريس، ايرزيا ۽ موڪش شامل آهن. ان کان علاوه خزر ۽ بلغاري ماڻهو وولگا نديءَ جي بيسن جي مٿئين، وچين ۽ هيٺين حصي ۾ آباد هئا.[26]

هُن کان علاوه, ابتدائي ترڪ قبيلا 7 صدي ۾ پهتا ۽ وچين ۽ هيٺين وولگا تي ڪجهه فنو-يوگرڪ ۽ هند-يورپي آبادي کي پاڻ ۾ ملائي ورتو. ترڪ عيسائي چواش ۽ مسلم وولگا تاتار وچين دور جي وولگا بلغاريا جي آبادي جا اولاد آهن. هڪ ٻيو ترڪ گروپ, نوگائي, اڳ ۾ هيٺين وولگا ميدانن ۾ آباد هو.

وولگا علائقو هڪ جرمن اقليتي گروهه، وولگا جرمنن جو گهر آهي. ڪيٿرائن دي گريٽ 1763 ۾ هڪ منشور جاري ڪيو, جن ۾ سڀني پرڏيهين کي اچڻ ۽ علائقي کي آباد ڪرڻ جي دعوت ڏني هئي. انهن کي ائين ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي ترغيبون ڏنيون هيون.[27]اهو جزوي طور تي علائقي کي ترقي ڏيڻ لاءِ, پر اوڀر ۾ روسين ۽ منگولن جي وچ ۾ هڪ بفر زون فراهم ڪرڻ لاءِ هو.[28] جرمن علائقن ۾ حالتن جي ڪري, جرمنن وڏي تعداد ۾ جواب ڏنو. سوويت يونين جي تحت علائقي جو هڪ ٽڪرو وولگا جرمن خودمختيار سوويت سوشلسٽ جمهوريه ۾ تبديل ڪيو ويو.

22 جون 1941 تي, هٽلر جرمن-سوويت جنگ شروع ڪئي. 28 آگسٽ 1941 تي, اسٽالن يو ايس ايس آر جي سپريم سوويت جي پريزيڊيم کي 'وولگا علائقي ۾ رهندڙ جرمنن جي آبادڪاري' تي هڪ فرمان منظور ڪرايو. تقريبن 4,00,000 باقي وولگا جرمنن تي اجتماعي تعاون جو الزام لڳايو ويو. انهن کي سائبيريا ۽ وچ ايشيا ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو ۽ 'ليبر آرمي' (Трудармия) جي مزدور ڪئمپن ۾ مجبور ڪيو ويو. انهن مان هزارين مري ويا, گهڻا روسي جرمن (مرد ۽ عورتون) آڪٽوبر 1942 ۽ ڊسمبر 1943 جي وچ ۾ 'جبري طور تي' هئا.

1964 ۾. انهن کي سرڪاري طور تي تعاون جي الزام کان آزاد ڪيو ويو. جيتوڻيڪ پابندين سان. 1964 خروشچوف دور جي خاتمي جي نشاندهي ڪئي. جيڪو اسٽالن جي موت کان پوءِ 1953 ۾ شروع ٿيو هو. ٿڌ جو دور لڳ ڀڳ 1956 کان آڪٽوبر 1964 تائين رهيو. 1972 ۾ سفر جي آزادي ڏني وئي. وولگا ڏانهن واپسي جي اجازت ڏني وئي. پر واضح طور تي جلاوطني کان اڳ آباد ٿيل آباديءَ ڏانهن نه. اهو صرف سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ ممڪن ٿيو.[29]

جهاز راني

[سنواريو]

وولگا, جوزف اسٽالن جي صنعتي ٿيڻ جي سالن دوران وڏن ڊيمن جي تعمير سان جهاز راني جي مقصدن لاءِ وسيع ڪيو ويو, روس ۾ اندروني شپنگ ۽ ٽرانسپورٽ لاءِ وڏي اهميت رکي ٿو. درياءَ ۾ سڀني ڊيمن کي وڏن (ٻٽي) جهازن جي تالان (locks) سان ليس ڪيو ويو آهي ته جيئن وڏي ماپ جا جهاز ڪيسپين سمنڊ کان درياهه جي اپ اسٽريم ڇيڙي تائين سفر ڪري سگهن.

درياهه ڊان ۽ ڪاري سمنڊ سان رابطا وولگا-ڊان ڪينال ذريعي ممڪن آهن. اتر جي ڍنڍن (لڪ لاڊوگا، ڍنڍ اونيگا)، سينٽ پيٽرسبرگ ۽ بالٽڪ سمنڊ سان رابطا وولگا-بالٽڪ واٽر وي ذريعي ممڪن آهن ۽ ماسڪو سان واپار ماسڪو ڪينال ذريعي ٿيو آهي جيڪو وولگا ۽ ماسڪوا ندي کي ڳنڍي ٿو.

هي انفراسٽرڪچر نسبتاً وڏي پيماني تي جهازن لاءِ ٺاهيو ويو آهي (وولگا تي 290 x 30 ميٽر (951 فوٽ × 98 فوٽ) جي تالا جي ماپ, ڪجهه ٻين دريائن ۽ واهن تي ٿورو ننڍو) ۽ اهو ڪيترن ئي هزارين ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي. اڳ ۾ ڪيتريون ئي سرڪاري (هاڻي گهڻو ڪري خانگي) ڪمپنيون درياءَ تي مسافر ۽ ڪارگو جهاز هلائينديون آهن. وولگو ٽينڪر (200 کان وڌيڪ پيٽروليم ٽينڪرن سان) انهن مان هڪ آهي.

سوويت دور ۾ (جديد دور تائين) اناج ۽ تيل وولگا تي منتقل ٿيندڙ سڀ کان وڏي ڪارگو برآمدات مان هڪ رهيو آهي.[30] تازو تائين روسي پاڻي جي رستن تائين رسائي تمام محدود پيماني تي پرڏيهي جهازن کي ڏني وئي هئي. يورپي يونين ۽ روس جي وچ ۾ وڌندڙ رابطن روسي اندروني پاڻي جي رستن تائين رسائي جي حوالي سان نئين پاليسين جو سبب بڻيا آهن.[31]

سيٽلائيٽ تصويرون

[سنواريو]

File:Volga.250m.jpg|Terra/MODIS, 2001-10-10. </gallery>

ثقافتي اهميت

[سنواريو]

وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو قومي درياءُ تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي.

ادب

[سنواريو]
  • ڊوِري کان سواءِ، طوفان - روسي ڊراما نگار اليگزينڊر اوسترووسڪي جو ڊرامو
  • ٻيلن ۾، ٽڪرين تي - پاول ميلنيڪوف جو ناول
  • يگور بوليچوف ۽ ٻيا، دوستيگايف ۽ ٻيا - ميڪسم گورڪي جو ڊرامو
  • "فاصلي کان پوءِ فاصلو" - اليگزينڊر ٽوارڊوسڪي جي نظم
  • "وولگا تي" - نڪولائي نيڪراسوف جي هڪ نظم
  • "وولگا ۽ وازوزا" - ساموئيل مارشڪ جي هڪ نظم
  • دي پريپيس - ايوان گونچاروف جو هڪ ناول
  • وولگا سي گنگا - هندي ٻولي جي ليکڪ راهول سنڪرتيان جو هڪ ناول.

سينيما

[سنواريو]
  • وولگا-وولگا (1938) - گريگوري اليگزينڊروف پاران هدايت ڪيل هڪ سوويت ڪاميڊي فلم
  • ايڪيٽيرينا وورونينا (1957) - ايسيڊور ايننسڪي پاران هدايت ڪيل سوويت ڊراما فلم
  • دي برج اِز بلٽ (1965) - اوليگ ايفريموف ۽ گيوريل ايگيازروف پاران سراتوف ۾ وولگا تي هڪ روڊ پل جي تعمير بابت هڪ سوويت فلم
  • هڪ ظالم رومانس (1984) - ايلڊر ريازانوف پاران هدايت ڪيل رومانوي ڊراما
  • اليڪشن ڊي (2007) - اوليگ فومين پاران هدايت ڪيل روسي مزاحيه فلم

موسيقي

[سنواريو]
  • "دي سونگ آف دي وولگا بوٽ مين"

ويڊيو گيم

[سنواريو]
  • ميٽرو ايڪسوڊس - وولگا راند جي مکيه سطحن مان هڪ آهي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., مرتب (1980). Natural Wonders of the World. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. ص. 406. ISBN 0-89577-087-3.
  2. ↑ "10 Longest Rivers In Europe".
  3. ↑ «Река Волга» آرڪائيو ڪيا ويا 5 March 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Russian State Water Registry
  4. ↑ Gannholm, Tore. "Birka, Varangian Emporium" (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 15 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ Luttwak, Edward N. (2011). Grand Strategy of the Byzantine Empire. Belknap Harvard. ص. 52. ISBN 978-0674062078. OCLC 733913679.
  6. ↑ Walker, Joel (2007). "Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.)". American Journal of Archaeology 1 11 (4): 797. doi:10.3764/aja.111.4.795. ISSN 0002-9114.
  7. ↑ McNeese, Tim (2005). The Volga river. Philadelphia: Chelsea House Publishers. ص. 14–16. ISBN 0791082474. OCLC 56535045.
  8. ↑ Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.
  9. ↑ "VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 30 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Katona, Cseste (2018). Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries (PDF) (MA thesis). Central European University. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 18 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 4 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas". www.lituanus.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 30 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Zhirohov, Mikhail. (2019). The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. Nicolle, David., Hook, Christa. London: Bloomsbury Publishing Plc. ص. 47. ISBN 9781472830104. OCLC 1076253515.
  13. ↑ "Early East Slavic Tribes in Russia". Study.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "The Volga". www.volgawriter.com. اصل نسخو (Microsoft FrontPage 12.0) مان 20 June 2010 تي محفوظ ڪيل. 11 June 2010 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000 sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000 sq. km. of agricultural land and 31,000 sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World. Island Press, 2002. ISBN 1-55963-777-3. Page 31.
  16. ↑ Brian Pearce, Introduction (آرڪائيو ڪيا ويا 3 February 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.) to Fyodor Raskolnikov's Tales of Sub-lieutenant Ilyin.
  17. ↑ Brackman, Roman (23 November 2004). The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life (انگريزي ۾). Routledge. ص. 129. ISBN 978-1-135-75840-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 October 2023 تي محفوظ ڪيل. 30 October 2023 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Sebag Montefiore, Simon (2004). Stalin : the court of the red tsar. London: Grown House. ص. 34. ISBN 978-0-7538-1766-7.
  19. ↑ "::The Battle of Stalingrad". Historylearningsite.co.uk. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 11 June 2010 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Early East Slavic Tribes in Russia | Study.com". Study.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Mikhail., Zhirohov (2019). The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. Nicolle, David., Hook, Christa. London: Bloomsbury Publishing Plc. ص. 47. ISBN 9781472830104. OCLC 1076253515.
  22. ↑ Bašić, Marko (14 May 2015). "Noble Sarmatian Grave Discovered In Russia". Slavorum (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 28 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Tim., McNeese (2005). The Volga river. Philadelphia: Chelsea House Publishers. ص. 14. ISBN 0791082474. OCLC 56535045.
  24. ↑ "When the Arabs met the Vikings: New discovery suggests ancient links". The National (انگريزي ۾). 6 May 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "The Volga Trade Route". www.pbs.org (آمريڪي انگريزي ۾). 7 February 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 25 May 2019 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Unique History of Volga River That You Need to Know - Learn Russian Language". Learn Russian Language (آمريڪي انگريزي ۾). 30 June 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 October 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Catherine's Manifesto 1763". NORKA (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Egan, Timothy (2006). The Worst Hard Time. Houghton Mifflin Harcourt. ص. 63. ISBN 9780618346974.
  29. ↑ Wie leben die Russlanddeutschen heute an den Ufern der Wolga?[مئل ڳنڍڻو] (7 February 2022)
  30. ↑ Korotenko, K. A.; Mamedov, R. M.; Mooers, C. N. K. (2000). "Prediction of the Dispersal of Oil Transport in the Caspian Sea Resulting from a Continuous Release". Spill Science & Technology Bulletin 6 (5–6): 323. doi:10.1016/S1353-2561(01)00050-0.
  31. ↑ "NoorderSoft Waterways Database". Noordersoft.com. اصل نسخو مان 9 November 2005 تي محفوظ ڪيل. 11 June 2010 تي حاصل ڪيل.

ٻاهرين لنڪس

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=وولگا_درياھ&oldid=380785" تان ورتل