ونجڻو
ونجڻو يا ھٿ پکو (Hand fan) هڪ ويڪري ۽ سنئين سطح واري شيءِ هوندي آهي، جنهن کي هٿ سان اڳتي پوئتي لوڏي هوا جو جهوٽو پيدا ڪيو ويندو آهي. هي ميڪانيڪي پکن (بجليءَ جي پکن) جي ايجاد کان اڳ دنيا ۾ عام طور استعمال ٿيندا هئا ۽ اڄ بہ ڪيترن ئي ثقافتن ۾ گرميءَ کان بچڻ يا فيشن طور استعمال ٿين ٿا.
سائنسي عمل (Thermodynamics)
[سنواريو]ونجڻو ٿرموڊائينامڪس (Thermodynamics) جي اصولن تي ڪم ڪري ٿو. پکي جي هوا انساني کل تي موجود پگهر جي بخار ٿيڻ (Evaporation) جي رفتار کي وڌائي ٿي. پاڻي (پگهر) جڏهن بخار بڻجي اڏامي ٿو تہ هو جسم جي گرمي جذب ڪري ٿو، جنھن سان ٿڌڪار محسوس ٿئي ٿي. ان سان گڏوگڏ، هي پکي جسم جي چوڌاري موجود گرم هوا کي هٽائي ٿڌي هوا آڻي ٿو (Convection)، بشرطيڪہ ٻاهريون گرمي پد جسم جي گرمي پد (لڳ ڀڳ 33°C) کان گهٽ هجي.
ونجڻ جا قسم
[سنواريو]- ويڙهجندڙ پکا (Folding Fan): هي پکا دائري جي هڪ حصي (Sector) جھڙي شڪل جا هوندا آهن. اهي ڪاغذ، ڪپڙي يا کنڀن جا ٺهيل هوندا آهن جيڪي سنهين لڪڙين (Slats) تي لڳل هوندا آهن جيڪي هڪ محور (Pivot) جي چوڌاري ڦرن ٿيون، تنھنڪري استعمال نہ ٿيڻ وقت انهن کي سولائيءَ سان ويڙهي رکي سگهجي ٿو.
- سخت يا هينڊ اسڪرين پکا (Rigid Hand Screen): هي پکي ويڙهي نہ سگهبا آهن. قديم دور ۾ اعليٰ طبقي جون عورتون انهن کي نہ صرف هوا لاءِ پر پنھنجي چھري کي باھ جي سيڪ يا سج جي تيز روشنيءَ کان بچائڻ لاءِ بہ استعمال ڪنديون هيون. اهي پکا اڪثر تمام گهڻا سينگاريل هوندا هئا.
ثقافتي اهميت
[سنواريو]دنيا جي مختلف حصن وانگر سنڌ ۾ بہ هٿ جا پکا کجيءَ جي پنن، ڪپڙي ۽ تيلين مان تيار ڪيا ويندا آهن. سنڌي ثقافت ۾ هٿ جي پکن تي رليءَ وانگر ٽڪ جو ڪم يا سڳي جو ڀرت ڀري ان کي هڪ فنپارو بڻايو ويندو آهي.