والدين

هڪ والد يا والدہ (Parent) يا تہ ڪنهن ٻار جو نسل پيدا ڪندڙ هوندو آهي يا وري انسانن ۾، هن مان مراد هڪ سنڀاليندڙ يا قانوني سرپرست پڻ ٿي سگهي ٿو، جنھن کي عام طور تي گود وٺندڙ والدين يا ماٽيلا والدين چيو ويندو آهي. والدين پھرين درجي جا مٽ مائٽ هوندا آهن ۽ اهي پنھنجي جينز (genes) جو 50 سيڪڙو حصو ونڊيندا آهن. هڪ عورت سروگيسي ذريعي پڻ والدہ بڻجي سگهي ٿي. ڪجهہ والدين گود وٺندڙ ٿي سگهن ٿا، جيڪي اولاد جي پرورش ڪن ٿا پر ٻار سان جينياتي طور تي لاڳاپيل نہ هوندا آهن. يتيم ٻار جن کي گود وٺندڙ والدين نہ ملن، انهن جي پرورش انهن جا ڏاڏا ڏاڏي يا خاندان جا ٻيا ميمبر ڪري سگهن ٿا.

جديد طب ۾ ترقيءَ سان هاڻي اهو به ممڪن آهي تہ هڪ ٻار جا ٻن کان وڌيڪ حياتياتي والدين هجن.^[1] ٽئين حياتياتي والدين جا مثال سروگيسي يا اهڙن معاملن ۾ ملن ٿا جتي ڪنھن ٽئين ماڻهوءَ ڊي اين اي (DNA) مھيا ڪيو هجي.

سڀ کان وڌيڪ عام قسم جا والدين ماءُ، پيءُ، ماٽيلا والدين، ۽ ڏاڏا ڏاڏي آهن. هڪ ماءُ "اها عورت آهي جنھن ڪنھن ٻار کي جنم ڏنو هجي."^[2] والدين جو پنهنجي اولاد جي زندگيءَ ۾ مداخلت جو معيار هر ثقافت ۾ مختلف هوندو آهي. تمام گهٽ مداخلت کي ٻارن جي غفلت (child neglect) چيو ويندو آهي، جڏهن تہ تمام گهڻي مداخلت کي "اوور پروٽيڪٽو" (overprotective) چيو ويندو آهي.^[3] آمريڪا ۾ ٻارن جي ڀلائي واري نظام ۾ نسلي تفاوت جا انگ اکر ظاهر ڪن ٿا تہ ڪاري نسل (Black) جا ٻار اڇي نسل جي ٻارن جي مقابلي ۾ لڳ ڀڳ 2 ڀيرا وڌيڪ ٻارن جي حفاظتي خدمتن (Child Protective Services) جي نگراني هيٺ اچن ٿا.

قسم

حياتياتي (Biological)

هڪ شخص جا حياتياتي والدين اهي هوندا آهن جن کان فرد پنھنجا جين (genes) حاصل ڪري ٿو. هي اصطلاح عام طور تي تڏهن استعمال ٿئي ٿو جڏهن گود وٺندڙ والدين ۽ اصل والدين جي وچ ۾ فرق ڪرڻو هجي.

ماءُ (Mother)

ماءُ اها عورت آهي جنهن جو ٻئي فرد سان ممتا وارو تعلق هجي، چاهي اهو ٻار کي پيٽ ۾ رکڻ، جنم ڏيڻ، يا ٻار کي ماءُ جي حيثيت ۾ پالڻ سان هجي. هڪ ٻار جون ٻه حياتياتي مائون به ٿي سگهن ٿيون جيڪڏهن سروگيسي جو عمل استعمال ڪيو ويو هجي.^[4]

پيءُ (Father)

پيءُ ڪنھن بہ اولاد جو نر (male) والد هوندو آهي.^[5] هي اهو شخص ٿي سگهي ٿو جيڪو ٻار جي پرورش ۾ حصو وٺي ٿو يا جنهن پنهنجو حياتياتي مواد (مڻيو/sperm) مهيا ڪيو هجي.

ڏاڏا ڏاڏي / نانا ناني (Grandparent)

هي ڪنهن شخص جي والدين جا والدين هوندا آهن. هر انسان جا وڌ ۾ وڌ چار جينياتي ڏاڏا ڏاڏي/نانا ناني، اٺ پڙڏاڏا، ۽ سورهن ان کان مٿي هوندا آهن.

پيءُ هجڻ جا معاملا (Paternity issues)

پيءُ هجڻ جي سڃاڻپ (Paternity test) لاءِ ٽيسٽ ڪئي ويندي آهي ته جيئن پڪ ٿي سگهي ته ڪو مرد ڪنهن ٻار جو حياتياتي پيءُ آهي يا نه. هي قانوني حقن ۽ ذميوارين لاءِ اهم هوندو آهي. والدين جي سڃاڻپ جو سڀ کان پڪو طريقو ڊي اين اي (DNA) تجزيو آهي. ان کان اڳ بلڊ گروپ (ABO blood group) ذريعي به اندازو لڳايو ويندو هو.

ڪردار ۽ ذميواريون

سرپرستي (Guardianship)

هڪ قانوني سرپرست اهو شخص هوندو آهي جنهن وٽ قانوني اختيار هوندو آهي ته هو ڪنهن ٻئي شخص (وارڊ) جي ذاتي ۽ ملڪيتي مفادن جي سنڀال ڪري. اڪثر ملڪن ۾ ٻار جا اصل والدين ئي ان جا قانوني سرپرست هوندا آهن.

پرورش (Parenting)

پرورش يا ٻار کي پالڻ جو مطلب ٻار جي جسماني، جذباتي، سماجي، مالي، ۽ ذهني ترقيءَ جي حمايت ڪرڻ آهي جيڪا ٻار جي پيدائش کان وٺي ان جي جوان ٿيڻ تائين جاري رهندي آهي.^[6]

صنف ۽ صنف جو ميلاپ

هڪ ٻار کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ حياتياتي پيءُ ۽ هڪ حياتياتي ماءُ هوندي آهي، پر هر خاندان روايتي "نيوڪليئر فيملي" (رڳو ماءُ، پيءُ ۽ ٻار) ناهي هوندو. سماجي سائنس جي لٽريچر موجب، والدين جي صنف (gender) کان وڌيڪ اهم "والدين جي پالنا جو معيار" ۽ "خانداني لاڳاپا" هوندا آهن جيڪي ٻار جي ڀلائيءَ جو فيصلو ڪن ٿا.^[7]

جينيات (Genetics)

والدين ۽ اولاد جو تڪرار (Parent–offspring conflict)

هي نظريو 1974ع ۾ رابرٽ ٽريورس (Robert Trivers) پيش ڪيو هو. هي ان ارتقائي تڪرار کي بيان ڪري ٿو جيڪو والدين ۽ اولاد جي وچ ۾ جينياتي مفادن جي ڪري پيدا ٿئي ٿو.^[8] مثال طور، ٻار پنهنجي جينياتي بقا لاءِ ماءُ کان وڌيڪ وسيلا چاهيندو آهي، جڏهن ته ماءُ جا جينز وسيلن کي سڀني ٻارن ۾ ورهائڻ چاهيندا آهن.

خوشيءَ جو انڊيڪس

يورپ ۾، عام طور تي ڏٺو ويو آهي ته والدين انهن ماڻهن جي مقابلي ۾ وڌيڪ خوش رهن ٿا جن کي اولاد ناهي. عورتن ۾ خوشيءَ جو معيار پهرين ٻار جي پيدائش کان اڳ ۽ پوءِ واري سال ۾ سڀ کان وڌيڪ وڌي ٿو.^[9]

پڻ ڏسو

گود وٺڻ (Adoption)
ٻارن سان بدسلوڪي (Child abuse)
يتيم (Orphan)
سروگيٽ ماءُ (Surrogate mother)
ماٽيلا والدين (Stepparent)

حوالا

↑ Gallagher, James (2013-06-28). "UK government backs three-person IVF". BBC News. https://www.bbc.co.uk/news/health-23079276.
↑ "mother definition". www.oxforddictionaries.com. Oxford Dictionaries. {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (help)
↑ Marian S Harris (2014). Racial Disproportionality in Child Welfare. p. 2.
↑ Bromham, David (1990). Philosophical Ethics in Reproductive Medicine. p. 57.
↑ "TheFreeDictionary". Retrieved 2014-10-07.
↑ Davies, Martin (2000). The Blackwell encyclopedia of social work. Wiley-Blackwell. p. 245.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named apsp
↑ Trivers, R.L. (1974). "Parent–offspring conflict". Integrative and Comparative Biology 14 (1): 249–264.
↑ Nicoletta Balbo (2013). Fertility in Advanced Societies: A Review of Research. 29. pp. 1–38.

[1] Gallagher, James (2013-06-28). "UK government backs three-person IVF". BBC News. https://www.bbc.co.uk/news/health-23079276.

[2] "mother definition". www.oxforddictionaries.com. Oxford Dictionaries. {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (help)

[3] Marian S Harris (2014). Racial Disproportionality in Child Welfare. p. 2.

[4] Bromham, David (1990). Philosophical Ethics in Reproductive Medicine. p. 57.

[5] "TheFreeDictionary". Retrieved 2014-10-07.

[Davies-6] Davies, Martin (2000). The Blackwell encyclopedia of social work. Wiley-Blackwell. p. 245.

[apsp-7] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named apsp

[8] Trivers, R.L. (1974). "Parent–offspring conflict". Integrative and Comparative Biology 14 (1): 249–264.

[balbo2013-9] Nicoletta Balbo (2013). Fertility in Advanced Societies: A Review of Research. 29. pp. 1–38.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]