وات
| وات (Mouth) | |
|---|---|
.jpg) هڪ شينهن اٻاسي ڏيندي | |
| تفصيل | |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| لاطيني ٻولي | os, oris |
| يوناني ٻولي | στόμα (stóma) |
| ائناٽامي جا محاورا | A05.1.00.001 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 49184 |
| ائناٽامي جا محاورا | |
وات (Mouth)، جنهن کي اورل (Oral) پڻ چيو ويندو آهي، جسم جو اهو سوراخ آهي جنهن جي ذريعي ڪيترائي حيوان غذا کائيندا آهن ۽ آواز ڪڍندا آهن. وات جي سوراخ جي بلڪل پٺيان واري جڳهه کي اورل ڪيوٽي (Oral cavity) يا لاطيني ۾ cavum oris چئبو آهي.[1] هي هاضمي جي نالي جو پهريون حصو آهي، جيڪو مٿي وڃي گلو (Pharynx) ۽ کاڌي جي نالي سان ملي ٿو. چار-پيرن وارن جاندارن (Tetrapods) ۾، وات ٻاهرئين پاسي کان چپن ۽ ڳٽن سان گهيريل هوندو آهي، جنهن ڪري ان کي بڪل ڪيوٽي (Buccal cavity) پڻ چيو ويندو آهي.[2]
اڪثر جاندارن جي وات ۾ ڏند هوندا آهن، پر ڪجهه گروهه جهڙوڪ پکي ان کان محروم هوندا آهن.[3]
ارتقا ۽ واڌ ويجھ (Development)
[سنواريو]شروعاتي گهڻ-گهرڙياتي (Multicellular) جاندارن ۾ شايد وات يا آنڊو نه هوندو هو ۽ اهي ٻاهرين سطح ذريعي غذا جذب ڪندا هئا. اڄڪلهه اڪثر حيوانن ۾ وات ۽ هاضمي جو نظام موجود آهي. ڀرون (Embryo) جي واڌ ويجهه دوران جڏهن پهريون سوراخ (Blastopore) وات بڻجي ته انهن کي پروٽوسٽوم (Protostome) چيو ويندو آهي، ۽ جيڪڏهن اهو پهريون سوراخ آنڊي جو پٺيون رستو (Anus) بڻجي ته انهن کي ڊيوٽروسٽوم (Deuterostome) چئبو آهي. انسان ڊيوٽروسٽوم آهن.
اناتومي (Anatomy)
[سنواريو]غير-هڏائون جاندار (Invertebrates)
[سنواريو]ڪجهه سادي جاندارن جهڙوڪ سمنڊ جي گل (Sea anemone) ۾ وات ئي آنڊي جي پٺئين رستي (Anus) جو ڪم پڻ ڪندو آهي. جيتن (Insects) ۾ وات جا حصا انهن جي کائڻ جي طريقي موجب تبديل ٿيل هوندا آهن، جهڙوڪ چٻاڙڻ، ٽڪر ڪرڻ، يا چوسڻ.[4]
هڏائون جاندار (Vertebrates)
[سنواريو]- مڇيون: مڇين ۾ پاڻي وات ذريعي داخل ٿيندو آهي ۽ گلڦڙن (Gills) تان گذري ٻاهر نڪرندو آهي. اڪثر مڇين کي هڏائون ڄاڙيون هونديون آهن.[5]
- جلٿريا (Amphibians): گهڻو ڪري ڏيڏر وغيره پنهنجي لچڪدار زبان ذريعي شڪار کي پڪڙيندا آهن ۽ ان کي چٻاڙڻ کان سواءِ سڄو ڳهي ويندا آهن.[6]
- سريپ (Reptiles): واڳن جا ڏند ڄاڙيءَ جي سوراخن (Sockets) ۾ مضبوطي سان لڳل هوندا آهن. نانگ جي ڄاڙي تمام لچڪدار هوندي آهي جيڪا ان کي پاڻ کان وڏو شڪار ڳهڻ ۾ مدد ڏيندي آهي.
- پکي: پکين کي ڏند نه هوندا آهن، پر انهن وٽ چنهنب (Beak) هوندي آهي جيڪا ڪيريٽن (Keratin) جي ٺهيل هوندي آهي.[7]
- ٿڻائون جاندار (Mammals): انهن ۾ وات جي مٿئين حصي کي تارون (Palate) چئبو آهي، هيٺئين حصي ۾ زبان ۽ پاسن کان ڳٽا ۽ ڏند هوندا آهن.[8]
وات جا ٻيا ڪم
[سنواريو]کائڻ کان علاوه وات جا ٻيا به ڪيترائي ڪم آهن:
- گرمي پد جو ڪنٽرول: ڪجهه جاندار جهڙوڪ واڳون يا ڪتا وات کولي يا ساهه کڻڻ ذريعي پنهنجي جسم جو گرمي پد گهٽائيندا آهن.[9]
- خوف جو اظهار: ڪيترائي جاندار دشمن کي ڊيڄارڻ لاءِ وات کي وڏو کوليندا آهن يا ڏند ڏيکاريندا آهن.
- رابطو ۽ آواز: انسانن ۾ وات، زبان، چپ ۽ ڏند گڏجي ڳالهائڻ ۾ مدد ڪندا آهن.[10] پکين ۾ آواز سائرنڪس (Syrinx) ذريعي پيدا ٿيندو آهي، پر چنهنب ان جي گونج ۾ مدد ڪندي آهي.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Gray, Henry (1918). "2a. The Mouth". Gray's Anatomy. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان Oct 10, 2022 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "Buccal definition". Dictionary Reference. The Free Dictionary. 18 July 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Mouth definition". Dictionary Reference. The Free Dictionary. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان Sep 30, 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 July 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ruppert, Edward E.; Fox, Richard, S.; Barnes, Robert D. (2004). Invertebrate Zoology, 7th edition. Cengage Learning. ص. 727–731. ISBN 978-81-315-0104-7.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو) - ↑ Dorit, R. L.; Walker, W. F.; Barnes, R. D. (1991). Zoology. Saunders College Publishing. ص. 818. ISBN 978-0-03-030504-7.
- ↑ Dorit, R. L.; Walker, W. F.; Barnes, R. D. (1991). Zoology. Saunders College Publishing. ص. 847. ISBN 978-0-03-030504-7.
- ↑ Gill, Frank B. (1995). Ornithology (2 ڇاپو). W. H. Freeman & Co. ص. 149. ISBN 0-7167-2415-4.
- ↑ Pourtauborde, Aniza. "What is the buccal cavity?". WiseGeek. Conjecture Corporation. 2013-11-30 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ross, Charles A., مرتب (1992). Crocodiles and Alligators. Blitz. ص. 48–51. ISBN 978-1-85391-092-0.
- ↑ "The production of speech sounds: Articulators above the larynx". personal.rdg.ac.uk. 2013-11-30 تي حاصل ڪيل.