هندومت جي تاريخ
هندومت جي تاريخ (History of Hinduism) ننڍي کنڊ سان لاڳاپيل مذهبي روايتن جي وسيع قسم کي ڍڪيندي آهي.[1] اها لوهه جي دور کان وٺي ننڍي کنڊ ۾ مذهب جي ترقي سان گڏ آهي يا ان سان ٺهڪي اچي ٿي، ان جون ڪجهه روايتون ماقبل تاريخ جي بت پرستي، جهڙوڪ ٽامي جي دور جي سنڌو ماٿري جي تهذيب سان ملن ٿيون. هندومت کي دنيا ۾ "قديم ترين مذهب" سڏيو ويندو آهي، پر علم الاهيات جا عالم هندومت کي مختلف هندستاني ثقافتن ۽ روايتن جو، مختلف جڙڙن سان هڪ نسبتا تازو مجموعو سمجهن ٿا ۽ هن جو ڪو به هڪ باني نه آهي [2] ۽ جيڪو عام دور جي شروعات جي چوڌاري اڀريو.
هندومت جي تاريخ کي اڪثر ترقي جي دورن ۾ ورهايو ويندو آهي. پهريون دور ويدڪ کان اڳ جو دور آهي، جنهن ۾ سنڌو ماٿري جي تهذيب ۽ مقامي تاريخي مذهب شامل آهن. اتر هندستان ۾ ويدڪ دور، تاريخي ويدڪ مذهب جي شروعات هند-آريائي لڏپلاڻ، جيڪا 1900 ق.م ۽ 1400 ق.م جي وچ ۾ ڪٿي شروع ٿي هئي، سان ٿيو. ٻئي شهريائي جو بعد وارو دور (600-200 ق.م) هندومت لاءِ هڪ تعميري دور آهي. جين مت ۽ ٻڌمت ان کان پوءِ "ويدڪ مذهب ۽ هندو مذهبن جي وچ ۾ هڪ موڙ"، ايپڪ ۽ ابتدائي پرانڪ دور (لڳ ڀگ 200 ق.م کان 500 ق.م) دوران، جڏهن ايپڪس ۽ پهرين پرانا ٺاهيا ويا هئا. ان کان پوءِ هندومت جو ڪلاسيڪل "سونهري دور" (لڳ ڀڳ 320-650 ق.م) آيو، جيڪو گپتا سلطنت سان ٺهڪي اچي ٿو. هن دور ۾ هندو فلسفي جون ڇهه شاخون، يعني، سمکيا، يوگا، نيايا، ويشيشيڪا، ميمانسا ۽ ويدانتا ارتقا پذير ٿيون. شيو مت ۽ ويشنو مت جهڙا توحيدي فرقا انهيءَ ساڳئي دور ۾ ڀڪتي تحريڪ ذريعي ترقي ڪيا. اهو وچين دور ۾ تقريباً 650 کان 1100 عيسوي تائين ترقي ڪيو، جيڪا ڪلاسيڪل دور جي آخر يا شروعاتي وچين دور ۾، هندستان ۾ ٻڌمت جي زوال سان ٺاهيندو آهي ۽ ڪلاسيڪل پراڻڪ هندومت جو قيام قائم ٿيو.
هندو ۽ مسلم حڪمرانن جي دور ۾ (تقريبا 1200 کان 1750 عيسوي تائين) هندومت ڀڪتي تحريڪ جي وڌندڙ اهميت ڏٺي، جيڪا اڄ به اثرائتي آهي.[3] وشنوتي ڀڳتي جي ڪاميابي جي جواب ۾ آدي شنڪرا ادويت ويدانت جي مکيه حامي طور تي جلال حاصل ڪيو. نوآبادياتي دور ۾ مختلف هندو سڌارن جي تحريڪن جو ظهور ڏٺو ويو، جيڪيون جزوي طور تي اولھه جي مذهبي تحريڪن، جهڙوڪ وحدت پسندي ۽ ٿياسوفي کان متاثر هيون. سال 1947ع ۾ هندستان جو ورهاڱو مذهبي بنيادن تي ٿيو ۽ ڀارت جي جمهوريه هندو اڪثريت سان ابھري. 20 صدي دوران، هندستاني ڊاسپورا جي ڪري، سڀني کنڊن ۾ هندو اقليتون ٺهيون آهن، جنهن ۾ آمريڪا ۽ برطانيه ۾ مطلق تعداد ۾ سڀ کان وڏيون برادريون آهن.
هندومت جون پاڙون
[سنواريو]دور
[سنواريو]ويڊ کان اڳ جا مذهب
[سنواريو](1750 ق.م تائين): ==ويڊ جو دور==
(1750-500 ق.م):
ٻيو شهرائي ۽ برهمڻيت جو زوال
[سنواريو](600-200 ق.م):
هندومت جو انضمام ۽ ڪلاسيڪل هندومت
[سنواريو](200 ق.م - 1200 ع):
وچولو ۽ ابتدائي جديد دور
[سنواريو](1200-1850 ع):
جديد هندومت (1850ع کان پوءِ)
[سنواريو]همعصر هندومت
[سنواريو]پڻ ڏسو
[سنواريو]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Brodd 2003.
- ↑ Lockard 200750.
- ↑ Tripathi, Ram Prasad (1956) (en ۾). Some Aspects of Muslim Administration. Central Book Depot. p. 24. https://books.google.com/books?id=izwIAAAAMAAJ. Retrieved 23 December 2023.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو] |
وڪيميڊيا العام ۾ هندومت جي تاريخ سان لاڳاپيل ابلاغي مواد ڏسو. |
- Mark, Joshua J. (8 June 2020), "History of Hinduism", World History Encyclopedia۔
- "History of Hinduism", Encarta, 31 October 2002, اصل کان 29 October 2009 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 25 November 2005۔
- "The history of Hinduism (article)", Khan Academy۔