مواد ڏانھن هلو

هسٽون

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

نيوڪليوسوم ۾ بنيادي هسٽونن جي گڏجڻ جي خاڪي واري نمائندگي

حياتيات ۾، هسٽون انتهائي اساسي پروٽين آهن، جيڪي لائسين ۽ ارجينين جي باقيات سان ڀرپور هوندا آهن ۽ يوڪيريئوٽ جاندارن جي جيوگهرڙي مرڪزن ۽ اڪثر آرڪيا جي شعبن ۾ ملن ٿا. اهي ڌاڳي جي ريلن وانگر ڪم ڪن ٿا، جن جي چوڌاري ڊي اين اي ويڙهجي نيوڪليوسوم نالي بناوٽي ايڪا ٺاهي ٿو.[1][2] نيوڪليوسوم وري ويڙهجي 30-نئنوميٽر جا تاندورا ٺاهين ٿا، جيڪي گهاٽي نموني ڀريل ڪروميٽن جي بناوٽ جوڙين ٿا. هسٽون ڊي اين اي کي منجهڻ کان بچائين ٿا ۽ ان کي ڊي اين اي جي نقصان کان تحفظ ڏين ٿا. ان کان سواءِ، هسٽون جينن جي ضابطي ۽ ڊي اين اي جي نقل سازي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. هسٽونن کان سواءِ ڪروموسومن ۾ کليل ڊي اين اي تمام ڊگهو هوندو. مثال طور، هر انساني جيوگهرڙي ۾ ڊي اين اي کي مڪمل طور سڌو ڪيو وڃي ته ان جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 1.8 ميٽر ٿئي ٿي؛ پر جڏهن اهو هسٽونن جي چوڌاري ويڙهجي ٿو ته اها ڊيگهه گهٽجي 30 nm قطر وارن ڪروميٽن تاندورن جي لڳ ڀڳ 9 مائڪروميٽر (0.009 mm) رهجي وڃي ٿي.[3]

هسٽونن جا پنج خاندان آهن، جن کي H1/H5 (ڳنڍيندڙ هسٽون)، H2، H3 ۽ H4 (بنيادي هسٽون) چيو وڃي ٿو. نيوڪليوسوم جو مرڪز ٻن H2A-H2B پروٽين ڊائمرن ۽ هڪ H3-H4 ٽيٽرامر مان ٺهيل هوندو آهي. ڊي اين اي جو هسٽونن جي چوڌاري مضبوطيءَ سان ويڙهجڻ وڏي حد تائين مثبت چارج رکندڙ هسٽونن ۽ ڊي اين اي جي منفي چارج رکندڙ فاسفيٽ پٺيءَ جي وچ ۾ برقي سڪوني ڪشش جو نتيجو آهي.

جينن جي نقل نويسيءَ کي ضابطي ۾ رکڻ لاءِ هسٽونن ۾ اينزائمن جي عمل وسيلي ڪيميائي تبديليون ٿي سگهن ٿيون. سڀ کان عام تبديلين ۾ ارجينين يا لائسين جي باقيات جي ميٿائليشن يا لائسين جي ايسٽائليشن شامل آهن. ميٿائليشن ان ڳالهه تي اثرانداز ٿي سگهي ٿي ته ٻيا پروٽين، جهڙوڪ نقل نويسي عامل، نيوڪليوسومن سان ڪيئن لهه وچڙ ڪن ٿا. لائسين جي ايسٽائليشن لائسين تي موجود مثبت چارج کي ختم ڪري ٿي، جنهن سان هسٽون ۽ ڊي اين اي جي وچ ۾ برقي سڪوني ڪشش ڪمزور ٿي وڃي ٿي؛ نتيجي طور ڊي اين اي جزوي طور کلي وڃي ٿو ۽ جين اظهار لاءِ وڌيڪ پهچ جوڳو بڻجي ٿو.


درجا ۽ قسم

[سنواريو]
هسٽون هيٽروآڪٽامر (H3، H4، H2A، H2B) ۽ ڊي اين اي جو ٽڪرو، ڏيڏر

هسٽون پروٽينن جا پنج مکيه خاندان آهن: ايڇ 1/ايڇ 5، ايڇ 2 اي، ايڇ 2 بي، ايڇ 3 ۽ ايڇ 4.[2][4][5][6] هسٽون H2A، H2B، H3 ۽ H4 کي بنيادي هسٽون يا نيوڪليوسومي هسٽون چيو وڃي ٿو، جڏهن تہ هسٽون H1/H5 کي ڳنڍيندڙ هسٽون چيو وڃي ٿو.

سڀئي بنيادي هسٽون ڊائمرن جي صورت ۾ موجود هوندا آهن ۽ انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي تہ سڀني وٽ هسٽون فولڊ ڊومين هوندو آهي، جيڪو ٻن لوپن سان ڳنڍيل ٽن الفا هيليڪسن تي مشتمل هوندو آهي. اها هيليڪل بناوٽ مختلف ڊائمرن کي هڪٻئي سان لهه وچڙ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي، خاص طور مٿو-پڇڙي نموني، جنهن کي هينڊشيڪ موٽيف پڻ چيو وڃي ٿو.[7] نتيجي ۾ ٺهندڙ چار مختلف ڊائمر گڏجي هڪ آڪٽامري نيوڪليوسوم مرڪز ٺاهين ٿا، جنهن جو قطر لڳ ڀڳ 63 اينگسٽروم هوندو آهي ۽ اهو سولينائيڊ جهڙي ذرڙي جي صورت رکي ٿو. ڊي اين اي جا لڳ ڀڳ 146 بنيادي جوڙا هن مرڪزي ذرڙي جي چوڌاري 1.65 ڀيرا کاٻي رخ واري سپرهيليڪل وڪڙ ۾ ويڙهجن ٿا، جنهن سان لڳ ڀڳ 100 اينگسٽروم ويڪرو ذرڙو ٺهي ٿو.[8]

ڳنڍيندڙ هسٽون H1 ڊي اين اي جي داخل ٿيڻ ۽ نڪرڻ وارن هنڌن تي نيوڪليوسوم سان ڳنڍجي ٿو، جنهن سان ڊي اين اي پنهنجي جاءِ تي مضبوطيءَ سان قائم رهي ٿو[9] ۽ وڌيڪ اعليٰ درجي جون بناوٽون ٺهڻ ممڪن ٿين ٿيون. اهڙي سڀ کان بنيادي بناوٽ 10 nm تاندورو يا ڌاڳي تي مڻين جهڙي ترتيب آهي. ان ۾ ڊي اين اي نيوڪليوسومن جي چوڌاري ويڙهيل هوندو آهي ۽ هر ٻن نيوڪليوسومن جي وچ ۾ لڳ ڀڳ 50 بنيادي جوڙن جيترو ڊي اين اي موجود هوندو آهي، جنهن کي ڳنڍيندڙ ڊي اين اي پڻ چيو وڃي ٿو. وڌيڪ اعليٰ درجي جي بناوٽن ۾ 30 nm تاندورو، جيڪو بي قاعدي زگزيگ ترتيب ٺاهي ٿو، ۽ 100 nm تاندورو شامل آهن؛ اهي بناوٽون عام جيوگهرڙن ۾ ملن ٿيون. مائيٽوسس ۽ ميئوسس دوران گهاٽا ٿيل ڪروموسوم نيوڪليوسومن ۽ ٻين ضابطي ڪندڙ پروٽينن جي وچ ۾ لهه وچڙ وسيلي گڏ ٿين ٿا.

هسٽونن کي روايتي نقل سازيءَ تي دارومدار رکندڙ هسٽونن ۽ نقل سازيءَ کان آزاد هسٽون قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو. نقل سازيءَ تي دارومدار رکندڙ هسٽونن جا جين جيوگهرڙي چڪر جي ايس مرحلي دوران ظاهر ٿين ٿا، جڏهن تہ نقل سازيءَ کان آزاد هسٽون قسم سڄي جيوگهرڙي چڪر دوران ظاهر ٿين ٿا. ٿڻائتن ۾ روايتي هسٽونن کي ڪوڊ ڪندڙ جين عام طور ڪروموسومن تي چئن مختلف، انتهائي محفوظ ٿيل هنڌن تي گُڇن جي صورت ۾ موجود هوندا آهن، انهن ۾ انٽرون نه هوندا آهن ۽ پولي اي پڇڙي بدران 3′ پڇاڙيءَ تي اسٽيم-لوپ بناوٽ استعمال ڪندا آهن. هسٽون قسمن کي ڪوڊ ڪندڙ جين عام طور گُڇن جي صورت ۾ نه هوندا آهن، انهن ۾ انٽرون موجود هوندا آهن ۽ انهن جي ايم آر اين اي کي پولي-اي پڇڙين وسيلي ضابطو ڪيو ويندو آهي.[10]

پيچيدا گهڻ-جيوگهرڙي جاندارن ۾ عام طور هسٽون قسمن جو انگ وڌيڪ هوندو آهي، جيڪي مختلف قسم جا ڪم سرانجام ڏين ٿا. عملي لحاظ کان هسٽون قسم نقل نويسيءَ جي ضابطي، ايپي جينيٽڪ يادگيري ۽ ڊي اين اي جي مرمت ۾ حصو وٺن ٿا ۽ نيوڪليوسوم جي پيڪنگ کان اڳتي خاص ڪم سرانجام ڏين ٿا، جيڪي ڪروميٽن جي حرڪيات ۾ الڳ الڳ ڪردار ادا ڪن ٿا. مثال طور، H2A.Z فعال نموني نقل نويسي ٿيندڙ جينن جي ضابطي ڪندڙ عنصرن ۽ پروموٽرن وٽ وڌيڪ مقدار ۾ ملي ٿو، جتي اهو نيوڪليوسوم جي استحڪام ۽ نقل نويسي عاملن جي ڳنڍجڻ کي ضابطي ۾ رکي ٿو. ان جي ابتڙ، هسٽون ايڇ 3 جو متبادل قسم H3.3 فعال نقل نويسيءَ سان لاڳاپيل آهي ۽ ترجيحي طور اينهانسر عنصرن ۽ نقل نويسي ٿيندڙ جين جسمن تي شامل ڪيو ويندو آهي. هڪ ٻيو اهم قسم CENPA آهي، جيڪو سينٽروميري نيوڪليوسومن ۾ H3 جي جاءِ وٺي ٿو ۽ ڪروموسومن جي ورهاست لاءِ ضروري بناوٽي بنياد مهيا ڪري ٿو.[11]

هسٽون قسم ڊي اين اي جي مرمت ۾ پڻ ضروري ڪردار ادا ڪن ٿا. H2A.X جهڙا قسم ڊي اين اي کي نقصان پهتل هنڌن تي فاسفورائليٽ ٿين ٿا ۽ انهن علائقن کي مرمتي پروٽينن جي ڀرتيءَ لاءِ نشان لڳائين ٿا. اها تبديلي، جنهن کي عام طور γH2A.X چيو وڃي ٿو، ٻٽي تاندوري ڀڃڪڙي جي خلاف جيوگهرڙي ردعمل ۾ هڪ اهم اشارو آهي ۽ ڊي اين اي جي اثرائتي مرمت کي آسان بڻائي ٿي. هسٽون قسمن جي ضابطي ۾ خرابين کي جينوم جي عدم استحڪام سان ڳنڍيو ويو آهي، جيڪو ڪيترن ئي ڪينسرن ۽ عمر سان لاڳاپيل بيمارين جي نمايان خاصيت آهي.[12]

مختلف هسٽون قسمن جي ڪردارن بابت تازو ڄاڻ وڌندي پئي وڃي، جيڪا انهن قسمن ۽ جاندارن جي واڌ ويجهه جي نازڪ ضابطي وچ ۾ عملي لاڳاپن کي نمايان ڪري ٿي.[13] مختلف جاندارن جا هسٽون قسم، انهن جي درجابندي ۽ هر قسم جون مخصوص خاصيتون هسٽون ڊي بي 2.0 – قسم ڊيٽابيس ۾ ڏسي سگهجن ٿيون.[14][15]

ڪيترائي ڇدمي جين پڻ دريافت ۽ سڃاتا ويا آهن، جيڪي پنهنجن لاڳاپيل ڪارائتن آرٿولاگ جينن سان ترتيب جي لحاظ کان تمام گهڻي ويجهڙائي رکن ٿا.[16][17]

هيٺ انساني هسٽون پروٽينن، جينن ۽ ڇدمي جينن جي فهرست ڏنل آهي:[10]

وڏو خاندان خاندان نقل سازيءَ تي دارومدار رکندڙ جين نقل سازيءَ کان آزاد جين ڇدمي جين
ڳنڍيندڙ ايڇ 1 H1-1، H1-2، H1-3، H1-4، H1-5، H1-6 H1-0، H1-7، H1-8، H1-10 H1-9P، H1-12P
بنيادي ايڇ 2 اي H2AC1، H2AC4، H2AC6، H2AC7، H2AC8، H2AC11، H2AC12، H2AC13، H2AC14، H2AC15، H2AC16، H2AC17، H2AC18، H2AC19، H2AC20، H2AC21، H2AC25 H2AZ1، H2AZ2، MACROH2A1، MACROH2A2، H2AX، H2AJ، H2AB1، H2AB2، H2AB3، H2AP، H2AL1Q، H2AL3 H2AC2P، H2AC3P، H2AC5P، H2AC9P، H2AC10P، H2AQ1P، H2AL1MP
ايڇ 2 بي H2BC1، H2BC3، H2BC4، H2BC5، H2BC6، H2BC7، H2BC8، H2BC9، H2BC10، H2BC11، H2BC12، H2BC13، H2BC14، H2BC15، H2BC17، H2BC18، H2BC21، H2BC26، H2BC12L H2BK1، H2BW1، H2BW2، H2BW3P، H2BN1 H2BC2P، H2BC16P، H2BC19P، H2BC20P، H2BC27P، H2BL1P، H2BW3P، H2BW4P
ايڇ 3 H3C1، H3C2، H3C3، H3C4، H3C6، H3C7، H3C8، H3C10، H3C11، H3C12، H3C13، H3C14، H3C15، H3-4 H3-3A، H3-3B، H3-5، H3-7، H3Y1، H3Y2، CENPA H3C5P، H3C9P، H3P16، H3P44
ايڇ 4 H4C1، H4C2، H4C3، H4C4، H4C5، H4C6، H4C7، H4C8، H4C9، H4C11، H4C12، H4C13، H4C14، H4C15 H4C16 H4C10P

بناوٽ

[سنواريو]
نيوڪليوسوم جي گڏجڻ جا مرحلا

نيوڪليوسوم جو مرڪز ٻن H2A-H2B ڊائمرن ۽ هڪ H3-H4 ٽيٽرامر مان ٺهندو آهي، جيڪي ٽئين درجي واري بناوٽ موجب ٻه لڳ ڀڳ هم تناسب اڌ ٺاهين ٿا (C2 هم تناسبيت؛ هڪ وڏو ماليڪيول ٻئي جي آئينائي تصوير وانگر هوندو آهي).[8] H2A-H2B ڊائمر ۽ H3-H4 ٽيٽرامر پڻ ڇدمي ٻه-محوري هم تناسبيت ڏيکارين ٿا. چارئي بنيادي هسٽون (H2A، H2B، H3 ۽ H4) بناوٽ جي لحاظ کان نسبتاً هڪجهڙا آهن ۽ ارتقا دوران تمام گهڻو محفوظ رهيا آهن. انهن سڀني ۾ هيليڪس-ٽرن-هيليڪس-ٽرن-هيليڪس نمونو موجود هوندو آهي، جيڪو ڊي اين اي سان ڳنڍجندڙ پروٽينن جو اهڙو نمونو آهي جيڪو مخصوص ڊي اين اي ترتيبن کي سڃاڻي ٿو. انهن سڀني ۾ امينو تيزاب واري بناوٽ جي هڪ پڇاڙيءَ تي ڊگهيون پڇڙيون پڻ هونديون آهن؛ ترجمي کان پوءِ ٿيندڙ تبديليون گهڻو ڪري انهن ئي هنڌن تي ٿينديون آهن (هيٺ ڏسو).[18]

يوڪيريائي جيوگهرڙا جن ريلن جهڙين بناوٽن جي چوڌاري پنهنجو ڊي اين اي ويڙهين ٿا، انهن جي وچ وارو فاصلو 59 کان 70 Å تائين ماپيو ويو آهي.[19]

مجموعي طور هسٽون ڊي اين اي سان پنج قسمن جا لاڳاپا ٺاهين ٿا:

  • لوڻيا پل ۽ بنيادي امينو تيزابن، خاص طور لائسين ۽ ارجينين، جي پاسن واري زنجيرن ۽ ڊي اين اي جي فاسفيٽ آڪسيجنن جي وچ ۾ هائيڊروجن بند
  • H2B، H3 ۽ H4 ۾ الفا هيليڪس مان ٺهندڙ هيليڪس-ڊائيپول، جيڪي ڊي اين اي جي منفي چارج رکندڙ فاسفيٽ گروپن سان لهه وچڙ واري هنڌ تي مجموعي مثبت چارج پيدا ڪن ٿا
  • ڊي اين اي جي پٺيءَ ۽ هسٽون پروٽينن جي مکيه زنجير ۾ موجود امائڊ گروپ جي وچ ۾ هائيڊروجن بند
  • هسٽون ۽ ڊي اين اي جي ڊي آڪسي رائبوز شڪرن جي وچ ۾ غير قطبي لاڳاپا
  • H3 ۽ H2B جي اين-ٽرمينل پڇڙين جو ڊي اين اي ماليڪيول جي ٻن ٻن ننڍن کاهن ۾ غير مخصوص داخل ٿيڻ

هسٽونن جي انتهائي اساسي خاصيت ڊي اين اي-هسٽون لاڳاپن کي آسان بڻائڻ سان گڏ انهن جي پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ جي صلاحيت ۾ پڻ حصو وٺي ٿي.

هسٽونن ۾ اينزائمن وسيلي ترجمي کان پوءِ تبديليون گهڻو ڪري انهن جي اين-ٽرمينل پڇڙين تي ٿينديون آهن، پر اهي انهن جي گولائي وارن ڊومينن ۾ پڻ ٿي سگهن ٿيون.[20][21] انهن تبديلين ۾ ميٿائليشن، سٽرولينيشن، ايسٽائليشن، فاسفورائليشن، سوموئيليشن، يوبيڪوئيٽينيشن ۽ اي ڊي پي-رائبوسائليشن شامل آهن. اهي تبديليون جينن جي ضابطي ۾ هسٽونن جي ڪم تي اثر وجهن ٿيون.

عام طور تي فعال جين سان گهٽ هسٽون ڳنڍيل هوندا آهن، جڏهن تہ غير فعال جين انٽرفيز دوران هسٽونن سان گهڻو ڳنڍيل هوندا آهن.[22] اهو پڻ ظاهر ٿئي ٿو تہ هسٽونن جي بناوٽ ارتقا دوران تمام گهڻي محفوظ رهي آهي، ڇاڪاڻ تہ نقصانڪار ميوٽيشن سخت ناسازگار ثابت ٿينديون. سڀني هسٽونن وٽ تمام گهڻو مثبت چارج رکندڙ اين-ٽرمينس هوندو آهي، جنهن ۾ لائسين ۽ ارجينين جون گهڻيون باقيات شامل هونديون آهن.

يوڪيريئوٽس کان ٻاهر

[سنواريو]

آرڪيائي هسٽون پنهنجي تنظيم جي لحاظ کان تمام گهڻي گوناگونيت ڏيکارين ٿا، جيتوڻيڪ انهن ۾ رڳو بنيادي هسٽون فولڊ جي برابر بناوٽ موجود هوندي آهي. اهي بنيادي هسٽونن جي ارتقائي واٽن تي اهڙن رخن ۾ هليا آهن، جيڪي يوڪيريئوٽس لازمي طور اختيار نه ڪيا آهن.[23] گهڻن آرڪيا جا هسٽون هڪ ئي قسم جي ايڪي مان ٺهيل H3-H4 جهڙي ڊائمرڪ بناوٽ ٺاهين ٿا. اهڙيون ڊائمرڪ بناوٽون هڪ ٻئي مٿان گڏ ٿي هڪ ڊگهي سپرهيليڪس، يعني هائپرنيوڪليوسوم، ٺاهي سگهن ٿيون، جنهن جي چوڌاري ڊي اين اي نيوڪليوسومي ريلن جهڙي طريقي سان ويڙهجي ٿو؛ اهو ٿرموڪوڪس ۽ ميٿانوٿرمس ۾ ڏيکاريو ويو آهي.[24] آرڪيائي جينومن مان 33٪ ۾ سڃاڻپ جوڳو هسٽون جين موجود ناهي، جڏهن تہ 28٪ ۾ رڳو هڪ H3/H4 جهڙو جين هوندو آهي ۽ يوڪيريئوٽس وانگر چئن مکيه قسمن ۾ تخصص نه هوندو آهي. باقي آرڪيا ۾ ڪنهن نه ڪنهن درجي تائين تخصص موجود آهي، جنهن ۾ اهڙا هسٽون پڻ شامل آهن جيڪي يوڪيريائي نقطه نظر کان غير معمولي آهن.[23]

حياتياتي معلوماتي تجزين ۾ تيزابي آرڪيائي هسٽون پڻ سڃاتا ويا آهن. ماليڪيولي حرڪيات جي نمونن مان ظاهر ٿئي ٿو تہ اهي اڃا به ڊي اين اي کي نيوڪليوسوم جهڙين بناوٽن ۾ ويڙهي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ تہ ڊي اين اي سان رابطي واري کڙي اساسي ئي رهي ٿي.[23] وڌيڪ غير معمولي قسم ٻٽو هسٽون فولڊ آهي، جنهن ۾ هڪ ئي پروٽين زنجير اندر ڳنڍيندڙ حصي وسيلي ٻه هسٽون فولڊ پاڻ ۾ جڙيل هوندا آهن،[25][26] ۽ اهو لوڻ پسند آرڪيا ۾ وڌيڪ عام آهي. ماليڪيولي حرڪيات جا نمونا ظاهر ڪن ٿا تہ گهٽ لوڻ جي مقدار تي اهي هسٽون ڊي اين اي کي نيوڪليوسوم جهڙين بناوٽن ۾ ويڙهي نٿا سگهن، پر وڌيڪ لوڻ جي مقدار تي اهو ممڪن ٿئي ٿو.[23] ٻين غير معمولي قسمن ۾ تيزابي ننڍڙو قسم، جنهن ۾ ٻي هيليڪس ننڍي ٿيل هوندي آهي، ۽ چوڻو هسٽون فولڊ شامل آهن.[23]

نيوڪليوسائٽوويريڪوٽا، يعني نيوڪليوسائٽوپلازمي وڏا ڊي اين اي وائرس، پڻ هسٽونن جا مثال رکن ٿا. انهن ۾ يوڪيريائي بنيادي هسٽونن جي سڀني چئن گروهن (H2A، H2B، H3، H4) جا نمائندا موجود آهن. ڪجهه وائرسن ۾ چارئي موجود هوندا آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن انهن مان ڪي هڪ ئي پروٽين ۾ ڳنڍيل هوندا آهن. اهي پاڻمرادو گڏجي يوڪيريائي جهڙا نيوڪليوسوم ٺاهين ٿا، جيڪي وري آرڪيائي جهڙن اوليگومرن ۾ گڏ ٿين ٿا. هن وچولي خاصيت ۽ نسل نامي جي وڻن ۾ انهن جي شاخبندي واري هنڌ مان اندازو لڳايو ويو آهي تہ اهي شايد يوڪيريوجينيِسس جي عمل دوران يوڪيريئوٽس کان الڳ ٿيا هجن.[27]

بنيادي هسٽونن جهڙا پروٽين ٿورڙن بيڪٽيرين ۾ پڻ ملن ٿا، ممڪن آهي تہ اهي افقي جين منتقلي وسيلي حاصل ٿيا هجن. ٻن مثالن جي بناوٽ تفصيل سان بيان ڪئي وئي آهي: بڊيليووائبريو بيڪٽيريووورس هڪ ڪناري-وارو طريقو استعمال ڪري ٿو جيڪو نيوڪليوسوم نٿو ٺاهي، جيتوڻيڪ اها ڳالهه تڪراري آهي، جڏهن تہ ليپٽوسپائرا پيرولاتيئي ٽيٽرامرڪ نيوڪليوسوم ٺاهي ٿو.[23]

ارتقا ۽ نسلن ۾ ورڇ

[سنواريو]

بنيادي هسٽون يوڪيريائي جيوگهرڙن جي مرڪزن ۽ گهڻن آرڪيا جي شاخن ۾ ملن ٿا، پر بيڪٽيريا ۾ موجود ناهن.[28] هڪ جيوگهرڙي وارا الجي، جن کي ڊائنو فليجيليٽ چيو وڃي ٿو، اڳ ۾ اهڙا واحد يوڪيريئوٽ سمجهيا ويندا هئا جن ۾ هسٽون مڪمل طور موجود ناهن،[29] پر پوءِ جي مطالعي مان معلوم ٿيو تہ انهن جي ڊي اين اي ۾ به هسٽون جين رمز ٿيل آهن.[30] بنيادي هسٽونن جي ابتڙ، لائسين سان ڀرپور ڳنڍيندڙ هسٽون H1 پروٽينن جا هم شڪل پروٽين بيڪٽيريا ۾ پڻ ملن ٿا، جن کي نيوڪليوپروٽين HC1/HC2 پڻ چيو وڃي ٿو.[31]

اهو تجويز ڪيو ويو آهي تہ بنيادي هسٽون پروٽين ارتقائي لحاظ کان وڌايل AAA+ اي ٽي پي ايز ڊومين جي هيليڪل حصي، سي-ڊومين، ۽ Clp/Hsp100 پروٽينن جي اين-ٽرمينل سبسٽريٽ سڃاڻپ ڊومين سان لاڳاپيل آهن. انهن جي ٽوپالاجي ۾ فرق هوندي به، انهن ٽنهي فولڊن ۾ هڪجهڙو هيليڪس-تاندورو-هيليڪس (HSH) نمونو موجود آهي.[18] اهو پڻ تجويز ڪيو ويو آهي تہ اهي رائبوسومي پروٽينن RPS6/RPS15 مان ارتقا ڪري سگهيا آهن، ڇاڪاڻ تہ اهي به ننڍا ۽ اساسي پروٽين آهن.[32]

آرڪيائي هسٽون ممڪن آهي تہ يوڪيريائي هسٽونن جي ارتقائي اڳوڻن سان گهڻي مشابهت رکن.[28] هسٽون پروٽين يوڪيريئوٽس ۾ سڀ کان وڌيڪ محفوظ رهندڙ پروٽينن مان آهن، جيڪا مرڪز جي حياتيات ۾ انهن جي اهم ڪردار کي ظاهر ڪري ٿي.[2]:939 ان جي ابتڙ، پختا اسپرم جيوگهرڙا پنهنجي جينومي ڊي اين اي جي پيڪنگ لاءِ گهڻو ڪري پروٽامين استعمال ڪن ٿا، ممڪن آهي تہ ان سان وڌيڪ پيڪنگ تناسب حاصل ڪري سگهجي.[33]

ڪجهه مکيه هسٽون درجن جا خاص قسم پڻ ملن ٿا. انهن ۾ ڪنهن مخصوص مکيه هسٽون درجي سان امينو تيزابي ترتيب ۽ بنيادي بناوٽ جي هڪجهڙائي هوندي آهي، پر ساڳئي وقت انهن جون پنهنجون مخصوص خاصيتون پڻ هونديون آهن. اهي ننڍا هسٽون عام طور ڪروميٽن جي ميٽابولزم سان لاڳاپيل مخصوص ڪم سرانجام ڏين ٿا. مثال طور، هسٽون H3 جهڙو CENPA رڳو ڪروموسوم جي سينٽروميئر واري علائقي سان لاڳاپيل هوندو آهي. هسٽون H2A جو قسم H2A.Z فعال طور نقل نويسي ٿيندڙ جينن جي پروموٽرن سان لاڳاپيل هوندو آهي ۽ خاموش هيٽروڪروميٽن جي ڦهلاءَ کي روڪڻ ۾ پڻ حصو وٺندو آهي.[34] ان کان سواءِ H2A.Z ڪروميٽن ۾ جينوم جي استحڪام لاءِ پڻ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو.[35] هسٽون H2A جو ٻيو قسم H2A.X ٻٽي تاندوري ڀڃڪڙين جي چوڌاري S139 هنڌ تي فاسفورائليٽ ٿيندو آهي ۽ ڊي اين اي جي مرمت هيٺ آيل علائقي کي نشان لڳائيندو آهي.[36] هسٽون H3.3 فعال طور نقل نويسي ٿيندڙ جينن جي جسمن سان لاڳاپيل هوندو آهي.[37]

ڪم

[سنواريو]

ڊي اين اي تاندورن کي گهاٽو ڪرڻ

[سنواريو]
ڪروميٽن جي ٺهڻ ۾ هسٽون پڇڙين جو ڪم

هسٽون اهڙين ريلن وانگر ڪم ڪن ٿا، جن جي چوڌاري ڊي اين اي ويڙهجي ٿو. ان سان يوڪيريئوٽس جي وڏن جينومن کي جيوگهرڙي جي مرڪزن اندر سمائڻ لاءِ ضروري گهاٽائپ حاصل ٿئي ٿي؛ گهاٽو ٿيل ماليڪيول اڻپيڪ ٿيل ماليڪيول جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ 40,000 ڀيرا ننڍو هوندو آهي.

نقل نويسي

[سنواريو]

نقل نويسيءَ تي هسٽونن جو اثر 1980ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ تائين ئي ثابت ٿي چڪو هو. خاص طور تي، جڏهن هسٽونن ۾ ميوٽيشن ٿئي ٿي يا انهن جي مقدار گهٽجي وڃي ٿي تہ نقل نويسيءَ ۾ نمايان واڌ ٿئي ٿي، ۽ اهو اثر ٻين نقل نويسي عاملن کان آزاد هوندو آهي؛ يا وري ان مان اهو ظاهر ٿئي ٿو تہ اهي عامل هسٽونن کي پنهنجي جاءِ تان هٽائين ٿا.[38]

تبديلي

[سنواريو]

هسٽونن ۾ ترجمي کان پوءِ تبديليون ٿينديون آهن، جيڪي انهن جي ڊي اين اي ۽ مرڪزي پروٽينن سان لهه وچڙ کي بدلائين ٿيون. H3 ۽ H4 هسٽونن جون ڊگهيون پڇڙيون نيوڪليوسوم مان ٻاهر نڪتل هونديون آهن، جن ۾ ڪيترن هنڌن تي هم جوڙي تبديليون ٿي سگهن ٿيون. انهن پڇڙين جي تبديلين ۾ ميٿائليشن، ايسٽائليشن، فاسفورائليشن، يوبيڪوئيٽينيشن، سوموئيليشن، سٽرولينيشن ۽ اي ڊي پي-رائبوسائليشن شامل آهن. H2A ۽ H2B هسٽونن جي مرڪزي حصي ۾ پڻ تبديليون ٿي سگهن ٿيون. مختلف تبديلين جي گڏيل نمونن کي هسٽون نشان چيو وڃي ٿو، ۽ انهن بابت خيال آهي تہ اهي هڪ ضابطي واري نظام، يعني هسٽون ڪوڊ، جو حصو بڻجن ٿا.[39][40] هسٽون تبديليون جينن جي ضابطي، ڊي اين اي جي مرمت، ڪروموسومن جي گهاٽائپ (مائيٽوسس) ۽ نطفه سازي (ميئوسس) سميت ڪيترن حياتياتي عملن ۾ ڪم ڪن ٿيون.[41]

هسٽون تبديلين جي نالن جو طريقو

هسٽون تبديلين لاءِ عام نالن جو طريقو هي آهي:[42]

  • هسٽون جو نالو، مثال طور H3
  • امينو تيزاب لاءِ هڪ اکر وارو مختصر نشان، مثال طور لائسين لاءِ K، ۽ پروٽين ۾ ان امينو تيزاب جي جاءِ
  • تبديليءَ جو قسم، مثال طور Me: ميٿائل، P: فاسفيٽ، Ac: ايسٽائل، Ub: يوبيڪوئيٽين
  • تبديلين جو انگ؛ رڳو Me بابت ڄاڻ آهي تہ هڪ ئي باقيات تي هڪ کان وڌيڪ ڀيرا ٿي سگهي ٿي. 1، 2 يا 3 مان مراد ترتيبوار مونو-، ڊائي- يا ٽرائي-ميٿائليشن آهي

تنهنڪري H3K4me1 مان مراد H3 پروٽين جي شروعات، يعني اين-ٽرمينل، کان چوٿين باقيات ــ جيڪا لائسين آهي ــ جي مونو ميٿائليشن آهي.

تبديليءَ جو
قسم		 هسٽون
H3K4 H3K9 H3K14 H3K27 H3K79 H3K36 H4K20 H2BK5 H2BK20
مونو-ميٿائليشن فعال ٿيڻ[43] فعال ٿيڻ[44] فعال ٿيڻ[44] فعال ٿيڻ[44][45] فعال ٿيڻ[44] فعال ٿيڻ[44]
ڊائي-ميٿائليشن دٻاءُ[46] دٻاءُ[46] فعال ٿيڻ[45]
ٽرائي-ميٿائليشن فعال ٿيڻ[47] دٻاءُ[44] دٻاءُ[44] فعال ٿيڻ،[45]
دٻاءُ[44]		 فعال ٿيڻ دٻاءُ[48]
ايسٽائليشن فعال ٿيڻ[49] فعال ٿيڻ[47] فعال ٿيڻ[47] فعال ٿيڻ[50] فعال ٿيڻ
هسٽون تبديلين جي خاڪائي نمائندگي؛ روڊريگيز-پاريديس ۽ ايسٽيلر، نيچر، 2011ع جي بنياد تي.

هسٽون تبديلين جو تمام وڏو ذخيرو بيان ڪيو ويو آهي، پر انهن مان گهڻين جي عملي ڪردار بابت اڃا مڪمل ڄاڻ موجود ناهي. مجموعي طور خيال ڪيو وڃي ٿو تہ هسٽون تبديليون هسٽون ڪوڊ جو بنياد بڻجي سگهن ٿيون، جنهن ۾ مختلف تبديلين جا مخصوص ميلاپ مخصوص حياتياتي معنيٰ رکن ٿا. تنهن هوندي بہ گهڻو عملي مواد انهن الڳ الڳ نمايان هسٽون تبديلين بابت آهي، جن جو حياتياتي ڪيميا جي سطح تي تفصيلي مطالعو ڪرڻ نسبتاً آسان آهي.

ڪيميا

[سنواريو]

لائسين ميٿائليشن

[سنواريو]

لائسين ۾ هڪ، ٻه يا ڪيترائي ميٿائل گروپ شامل ڪرڻ سان هسٽون جي ڪيميا تي ٿورو اثر پوي ٿو. ميٿائليشن لائسين جي برقي چارج کي برقرار رکي ٿي ۽ رڳو ٿورا اضافي ايٽم شامل ڪري ٿي، تنهنڪري فضائي لاڳاپا گهڻو متاثر نٿا ٿين. تنهن هوندي بہ ٽيوڊر، ڪرومو يا پي ايڇ ڊي ڊومين رکندڙ پروٽين، ٻين سان گڏ، لائسين ميٿائليشن کي تمام گهڻي حساسيت سان سڃاڻي سگهن ٿا ۽ مونو-، ڊائي- ۽ ٽرائي-ميٿائل لائسين ۾ فرق ڪري سگهن ٿا. ڪجهه لائسينن، مثال طور H4K20، لاءِ مونو، ڊائي ۽ ٽرائي ميٿائليشن جون جدا جدا حياتياتي معنائون ٿي سگهن ٿيون. انهيءَ ڪري لائسين ميٿائليشن هڪ تمام ڄاڻ ڏيندڙ نشان سمجهي وڃي ٿي ۽ ڄاتل هسٽون تبديلين جي ڪيترن ڪمن ۾ اهم حيثيت رکي ٿي.

گلوٽامين سيروٽونائليشن

[سنواريو]

تازو ڏيکاريو ويو آهي تہ H3 جي پنجين جاءِ واري گلوٽامين سان سيروٽونين گروپ جو ڳنڍجڻ سيروٽونرجڪ جيوگهرڙن، جهڙوڪ نيورونن، ۾ ٿئي ٿو. اهو سيروٽونرجڪ جيوگهرڙن جي فرق پذيريءَ جو حصو آهي. هي ترجمي کان پوءِ ٿيندڙ تبديلي H3K4me3 تبديليءَ سان گڏ ٿئي ٿي. سيروٽونائليشن عام نقل نويسي عامل ٽي ايف آءِ آءِ ڊي جي ٽاٽا دٻو سان ڳنڍجڻ کي وڌائي ٿي.[51]

ارجينين ميٿائليشن

[سنواريو]

لائسين ميٿائليشن جي ڪيميا بابت مٿي بيان ڪيل اصول ارجينين ميٿائليشن تي پڻ لاڳو ٿين ٿا. ڪجهه پروٽين ڊومين، مثال طور ٽيوڊر ڊومين، ميٿائل لائسين بدران ميٿائل ارجينين لاءِ مخصوص ٿي سگهن ٿا. ارجينين جي مونو- يا ڊائي-ميٿائليشن ٿي سگهي ٿي، ۽ اها ميٿائليشن هم تناسب يا غير هم تناسب پڻ ٿي سگهي ٿي، جن جون حياتياتي معنائون مختلف ٿي سگهن ٿيون.

ارجينين سٽرولينيشن

[سنواريو]

پيپٽڊائل ارجينين ڊي ايمينيز نالي اينزائم ارجينين جي امين گروپ کي هائڊرولائز ڪري ڪيٽو گروپ شامل ڪن ٿا، جنهن سان امينو تيزاب جي باقيات تي هڪ مثبت چارج گهٽجي وڃي ٿي. هن عمل کي جين اظهار جي فعال ٿيڻ سان ڳنڍيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ تبديلي آيل هسٽون ڊي اين اي سان اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ مضبوطيءَ سان ڳنڍجن ٿا ۽ نتيجي ۾ ڪروميٽن وڌيڪ پهچ جوڳو ٿي وڃي ٿو.[52] اهي اينزائم هسٽونن تي ارجينين باقيات جي مونو-ميٿائليشن کي ختم يا روڪي به سگهن ٿا، جنهن سان ارجينين ميٿائليشن جو نقل نويسي سرگرميءَ تي مثبت اثر گهٽجي سگهي ٿو.[53]

لائسين ايسٽائليشن

[سنواريو]

ايسٽائل گروپ شامل ٿيڻ سان لائسين جي ڪيميا تي وڏو اثر پوي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهو ان جي مثبت چارج کي غير جانبدار ڪري ٿو. ان سان هسٽون ۽ منفي چارج رکندڙ ڊي اين اي پٺيءَ جي وچ واري برقي ڪشش گهٽجي ٿي ۽ ڪروميٽن جي بناوٽ ڍري ٿئي ٿي. گهڻي ايسٽائليشن وارا هسٽون وڌيڪ پهچ جوڳو ڪروميٽن ٺاهين ٿا ۽ اڪثر فعال نقل نويسيءَ سان لاڳاپيل هوندا آهن. لائسين ايسٽائليشن جي حياتياتي معنيٰ ميٿائليشن جي ڀيٽ ۾ گهٽ مخصوص لڳي ٿي، ڇاڪاڻ تہ هسٽون ايسٽائل ٽرانسفريز اڪثر هڪ کان وڌيڪ لائسينن تي ڪم ڪن ٿا. شايد اهو ان ڪري جو ڪروميٽن جي بناوٽ تي نمايان اثر وجهڻ لاءِ ڪيترن لائسينن ۾ تبديلي ضروري هوندي آهي. هن تبديليءَ ۾ H3K27ac پڻ شامل آهي.

سيرين، ٿريونين ۽ ٽائروسين فاسفورائليشن

[سنواريو]

منفي چارج رکندڙ فاسفيٽ گروپ شامل ٿيڻ سان پروٽين جي بناوٽ ۾ وڏيون تبديليون اچي سگهن ٿيون، جنهن سبب فاسفورائليشن پروٽين جي ڪم کي ضابطي ۾ رکڻ لاءِ اهم عمل آهي. هسٽون فاسفورائليشن جا بناوٽي اثر مڪمل طور واضح ناهن، پر ترجمي کان پوءِ ٿيندڙ تبديليءَ طور ان جا چٽا ڪم ڄاتل آهن، ۽ بي آر سي ٽي جهڙا ڳنڍجندڙ ڊومين پڻ سڃاتا ويا آهن.

نقل نويسيءَ تي اثر

[سنواريو]

هسٽون تبديليون نقل نويسي جي ضابطي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.

فعال طور نقل نويسي ٿيندڙ جين

[سنواريو]

ٻه هسٽون تبديليون خاص طور فعال نقل نويسيءَ سان لاڳاپيل آهن:

H3 لائسين 4 جي ٽرائي-ميٿائليشن (H3K4me3)
هي ٽرائي-ميٿائليشن فعال جينن جي پروموٽر تي ٿيندي آهي.[54][55][56] اها تبديلي ڪامپاس ڪمپليڪس وسيلي ڪئي ويندي آهي.[57][58][59] خمير کان ٿڻائتن تائين هن ڪمپليڪس ۽ هسٽون تبديليءَ جي محفوظ رهڻ باوجود، هن تبديليءَ جو مڪمل حياتياتي ڪردار اڃا واضح ناهي. تنهن هوندي بہ اها فعال پروموٽرن جو انتهائي ڪارائتو نشان آهي، ۽ جين جي پروموٽر تي هن تبديليءَ جي مقدار عام طور ان جين جي نقل نويسي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي.

هن نشان جو ٺهڻ نقل نويسيءَ سان هڪ پيچيدي طريقي سان ڳنڍيل آهي. جين جي نقل نويسي جي شروعاتي مرحلي ۾ آر اين اي پوليمريز ٻيون، شروعاتي مرحلي مان ڊگهاڻ واري مرحلي ڏانهن منتقل ٿئي ٿو؛ اها تبديلي آر اين اي پوليمريز ٻيون جي سي-ٽرمينل ڊومين (CTD) جي فاسفورائليشن واري حالت ۾ تبديليءَ سان ظاهر ٿئي ٿي. جيڪو اينزائم CTD کي فاسفورائليٽ ڪري ٿو، اهو ئي Rad6 ڪمپليڪس کي پڻ فاسفورائليٽ ڪري ٿو،[60][61] جيڪو اڳتي هلي H2B K123 تي يوبيڪوئيٽين نشان شامل ڪري ٿو؛ ٿڻائتن ۾ اهو K120 هوندو آهي.[62] H2BK123Ub نقل نويسي ٿيندڙ سڄي علائقي ۾ ملي ٿو، پر پروموٽرن تي H3K4 جي ٽرائي-ميٿائليشن لاءِ ڪامپاس ڪمپليڪس کي هن نشان جي ضرورت هوندي آهي.[63][64]

H3 لائسين 36 جي ٽرائي-ميٿائليشن (H3K36me3)
هي ٽرائي-ميٿائليشن فعال جينن جي جسمن ۾ ٿئي ٿي ۽ Set2 ميٿائل ٽرانسفريز وسيلي شامل ڪئي وڃي ٿي.[65] هي پروٽين ڊگهاڻ واري آر اين اي پوليمريز ٻيون سان ڳنڍجي ٿو، ۽ H3K36me3 فعال طور نقل نويسي ٿيندڙ جينن جو نشان آهي.[66] H3K36me3 کي Rpd3 هسٽون ڊي ايسٽائليز ڪمپليڪس سڃاڻي ٿو، جيڪو ڀرپاسي وارن هسٽونن مان ايسٽائل تبديليون هٽائي ٿو، جنهن سان ڪروميٽن وڌيڪ گهاٽو ٿئي ٿو ۽ بي قاعدي نقل نويسي دٻجي وڃي ٿي.[67][68][69] ڪروميٽن جي وڌيل گهاٽائپ نقل نويسي عاملن کي ڊي اين اي تائين پهچڻ کان روڪي ٿي ۽ جين جي جسم اندر نئين نقل نويسي جي بيجا شروعات جو امڪان گهٽائي ٿي. اهڙيءَ طرح هي عمل نقل نويسيءَ جي صحيح تسلسل کي برقرار رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو.

دٻايل جين

[سنواريو]

ٽي هسٽون تبديليون خاص طور دٻايل جينن سان لاڳاپيل آهن:

H3 لائسين 27 جي ٽرائي-ميٿائليشن (H3K27me3)
هي هسٽون تبديلي پولي ڪامب ڪمپليڪس PRC2 وسيلي شامل ڪئي وڃي ٿي.[70] اها جين دٻاءَ جو هڪ واضح نشان آهي،[71] ۽ ممڪن آهي تہ ٻيا پروٽين ان سان ڳنڍجي دٻاءَ وارو ڪم سرانجام ڏين. ٻيو پولي ڪامب ڪمپليڪس، PRC1، H3K27me3 سان ڳنڍجي سگهي ٿو[71] ۽ H2AK119Ub نالي هسٽون تبديلي شامل ڪري ٿو، جيڪا ڪروميٽن جي گهاٽائپ ۾ مدد ڪري ٿي.[72][73] انهن نتيجن جي بنياد تي اڳ اهو سمجهيو ويندو هو تہ PRC1 کي PRC2 جي عمل وسيلي ڀرتي ڪيو وڃي ٿو، پر جديد مطالعي مان ظاهر ٿيو آهي تہ PRC2 جي غير موجودگيءَ ۾ به PRC1 ساڳين هنڌن تي ڀرتي ٿي سگهي ٿو.[74][75]
H3 لائسين 9 جي ڊائي- ۽ ٽرائي-ميٿائليشن (H3K9me2/3)
H3K9me2/3 هيٽروڪروميٽن جو چڱيءَ طرح سڃاتل نشان آهي ۽ تنهنڪري جين دٻاءَ سان مضبوط نموني لاڳاپيل آهي. هيٽروڪروميٽن جي ٺهڻ جو عمل خمير شائزو سيڪرومائيسس پومبي ۾ سڀ کان وڌيڪ تفصيل سان پڙهيو ويو آهي، جتي ان جي شروعات آر اين اي-وسيلو نقل نويسي دٻاءُ (RITS) ڪمپليڪس جي انهن ٻٽي تاندوري آر اين اي ماليڪيولن ڏانهن ڀرتي سان ٿيندي آهي، جيڪي سينٽرومير جي ورجاءَ وارن حصن مان ٺهن ٿا.[76] RITS ڪمپليڪس Clr4 هسٽون ميٿائل ٽرانسفريز کي ڀرتي ڪري ٿو، جيڪو H3K9me2/3 شامل ڪري ٿو.[77] هن عمل کي هسٽون ميٿائليشن چيو وڃي ٿو. H3K9me2/3، Swi6 يعني هيٽروڪروميٽن پروٽين 1 يا HP1 جي ڀرتي لاءِ ڳنڍجڻ واري جاءِ مهيا ڪري ٿو؛ HP1 پڻ هيٽروڪروميٽن جو هڪ روايتي نشان آهي.[78][79] HP1 وري وڌيڪ دٻاءَ وارا عمل ڪندڙ جزا، جهڙوڪ هسٽون ڊي ايسٽائليز ۽ هسٽون ميٿائل ٽرانسفريز، ڀرتي ڪري ٿو.[80]
H4 لائسين 20 جي ٽرائي-ميٿائليشن (H4K20me3)
هي تبديلي هيٽروڪروميٽن سان تمام ويجهڙائيءَ سان لاڳاپيل آهي،[81][82] جيتوڻيڪ ان جي مڪمل عملي اهميت اڃا واضح ناهي. هي نشان Suv4-20h ميٿائل ٽرانسفريز وسيلي شامل ڪيو وڃي ٿو، جنهن کي گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور هيٽروڪروميٽن پروٽين 1 ڀرتي ڪري ٿو.[81]

ٻه-رخا پروموٽر

[سنواريو]

جنيني بنيادي جيوگهرڙن ۽ ٻين بنيادي جيوگهرڙن ۾ هسٽون تبديلين جي تجزيي مان معلوم ٿيو تہ ڪيترن جين پروموٽرن تي هڪ ئي وقت H3K4me3 ۽ H3K27me3 ٻئي موجود هوندا آهن؛ يعني انهن پروموٽرن تي فعال ڪندڙ ۽ دٻائيندڙ ٻئي نشان گڏ هوندا آهن. تبديلين جو هي غير معمولي ميلاپ اهڙن جينن کي نشان لڳائي ٿو، جيڪي نقل نويسي لاءِ تيار حالت ۾ هوندا آهن. اهي جين بنيادي جيوگهرڙن ۾ فوري طور گهربل نه هوندا آهن، پر مخصوص نسلن ڏانهن فرق پذيري شروع ٿيڻ کان پوءِ جلدي گهربل ٿي سگهن ٿا. جڏهن جيوگهرڙو فرق پذيري شروع ڪري ٿو، تڏهن اهي ٻه-رخا پروموٽر چونڊيل جيوگهرڙي نسل مطابق يا فعال يا دٻايل حالت ۾ تبديل ٿي وڃن ٿا.[83]

ٻيا ڪم

[سنواريو]

ڊي اين اي جي نقصان جي مرمت

[سنواريو]

ڊي اين اي جي نقصان وارن هنڌن کي نشان لڳائڻ هسٽون تبديلين جو هڪ اهم ڪم آهي. مرمتي نشان کان سواءِ ڊي اين اي، سج جي بالا بنفشي شعاعن جهڙن ذريعن کان گڏ ٿيندڙ نقصان سبب تباهه ٿي سگهي ٿو.

H2AX جي سيرين 139 تي فاسفورائليشن (γH2AX)
فاسفورائليٽ ٿيل H2AX، جنهن کي گاما H2AX پڻ چيو وڃي ٿو، ڊي اين اي جي ٻٽي تاندوري ڀڃڪڙين جو نشان آهي،[84] ۽ ڊي اين اي نقصان خلاف ردعمل جو حصو بڻجي ٿو.[36][85] ڊي اين اي جي ٻٽي تاندوري ڀڃڪڙي معلوم ٿيڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ H2AX فاسفورائليٽ ٿئي ٿو ۽ نقصان واري هنڌ جي ٻنهي پاسن ڏانهن ڪيترن ڪلوبيسن تائين پکڙيل علائقو ٺاهي ٿو.[84][86][87] گاما H2AX، MDC1 پروٽين لاءِ ڳنڍجڻ واري هنڌ طور ڪم ڪري ٿو، جيڪو وري ڊي اين اي مرمت جا اهم پروٽين ڀرتي ڪري ٿو.[88] هن پيچيده موضوع جو تفصيلي جائزو پڻ موجود آهي.[89] اهڙيءَ طرح گاما H2AX، جينوم جي استحڪام کي برقرار رکڻ واري مرمتي نظام جو هڪ اهم حصو آهي.
H3 جي لائسين 56 جي ايسٽائليشن (H3K56Ac)
جينوم جي استحڪام لاءِ H3K56Ac ضروري آهي.[90][91] H3K56 کي p300/Rtt109 ڪمپليڪس ايسٽائليٽ ڪري ٿو،[92][93][94] پر ڊي اين اي نقصان وارن هنڌن جي چوڌاري ان جي ڊي ايسٽائليشن تيزيءَ سان ٿئي ٿي. H3K56 جي ايسٽائليشن رڪجي ويل نقل سازي وارن ڪانٽن کي مستحڪم رکڻ لاءِ پڻ ضروري آهي، جنهن سان نقل سازي واري ڪانٽي جي خطرناڪ ڀڃڪڙي کان بچاءُ ٿئي ٿو.[95][96] جيتوڻيڪ عام طور ٿڻائتا جاندار خرد جاندارن جي ڀيٽ ۾ هسٽون تبديلين جو گهڻو استعمال ڪن ٿا، پر ڊي اين اي نقل سازي ۾ H3K56Ac جو وڏو ڪردار رڳو فنگسن ۾ ملي ٿو، ۽ ان کي ڦڦوند مخالف دوائن جي تياري لاءِ حدف بڻايو ويو آهي.[97]
H3 جي لائسين 36 جي ٽرائي ميٿائليشن (H3K36me3)
H3K36me3، ڊي اين اي بي جوڙ مرمت واري رستي جي MSH2-MSH6 (hMutSα) ڪمپليڪس کي ڀرتي ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.[98] انهيءَ سان مطابقت ۾، انساني جينوم جا اهي علائقا، جتي H3K36me3 جي مقدار وڌيڪ هوندي آهي، بي جوڙ مرمت جي سرگرميءَ سبب گهٽ جسمي ميوٽيشنون گڏ ڪن ٿا.[99]

عادت

[سنواريو]

دماغ جي مخصوص علائقن ۾ هسٽون پڇڙين جون ايپي جينيٽڪ تبديليون عادتن ۾ مرڪزي اهميت رکن ٿيون.[100][101][102] جڏهن مخصوص ايپي جينيٽڪ تبديليون هڪ ڀيرو پيدا ٿي وڃن ٿيون، تڏهن اهي ڊگهي عرصي تائين برقرار رهندڙ ماليڪيولي داغ بڻجي سگهن ٿيون، جيڪي عادت جي مسلسل برقرار رهڻ جي وضاحت ڪري سگهن ٿا.[100]

سگريٽ پيئندڙ ماڻهو، جيڪي آمريڪا جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 15٪ آهن، عام طور نيڪوٽين جا عادي هوندا آهن.[103] ڪوئن کي ست ڏينهن تائين نيڪوٽين ڏيڻ کان پوءِ دماغ جي نيوڪليئس اڪيومبينس ۾ FosB پروموٽر وٽ هسٽون H3 ۽ هسٽون H4 ٻنهي جي ايسٽائليشن وڌي وئي، جنهن سان FosB جي اظهار ۾ 61٪ واڌ ٿي.[104] ان سان متبادل جوڙجڪ وسيلي ٺهندڙ FosB جي قسم ڊيلٽا FosB جو اظهار پڻ وڌي سگهي ٿو. دماغ جي نيوڪليئس اڪيومبينس ۾ ڊيلٽا FosB، لت جي واڌ ويجهه دوران ڊگهي عرصي وارو ماليڪيولي سوئچ ۽ مرڪزي ضابطو ڪندڙ پروٽين طور ڪم ڪري ٿو.[105][106]

آمريڪا جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 7٪ شراب جو عادي آهي. چوهن کي پنجن ڏينهن تائين شراب ڏيڻ کان پوءِ دماغ جي اميگڊالا ڪمپليڪس ۾ پرونوسيسيپٽن پروموٽر وٽ هسٽون H3 جي لائسين 9 جي ايسٽائليشن ۾ واڌ ڏٺي وئي. هي ايسٽائليشن پرونوسيسيپٽن لاءِ فعال ڪندڙ نشان آهي. نوسيسيپٽن/نوسيسيپٽن اوپيئڊ ري سيپٽر نظام شراب جي تقويت ڏيندڙ يا شرطي اثرن ۾ شامل آهي.[107]

ميٿامفيٽامين جي عادت آمريڪا جي آباديءَ جي لڳ ڀڳ 0.2٪ ۾ ملي ٿي.[108] ميٿامفيٽامين جي ڊگهي استعمال سبب نيوڪليئس اڪيومبينس ۾ c-fos ۽ CCR2 جينن جي پروموٽرن وٽ هسٽون H3 جي چوٿين هنڌ واري لائسين جي ميٿائليشن ٿئي ٿي، جنهن سان اهي جين فعال ٿين ٿا.[109] c-fos کي عادت ۾ اهم ڪردار رکندڙ جين طور چڱيءَ طرح سڃاتو وڃي ٿو.[110] CCR2 جين پڻ عادت ۾ اهم آهي، ڇاڪاڻ تہ هن جين کي ميوٽيشن وسيلي غير فعال ڪرڻ سان عادت جي واڌ ويجهه متاثر ٿئي ٿي.[109]

هسٽون چيپرون

[سنواريو]

هسٽون چيپرون خاص پروٽين آهن، جيڪي هسٽونن جي مناسب سنڀال، منتقلي ۽ گڏجڻ ۾ مدد ڪن ٿا، انهن کي پاڻ ۾ گڏ ٿي وڃڻ کان بچائين ٿا ۽ ڊي اين اي تي سندن صحيح طريقي سان رکجڻ کي يقيني بڻائين ٿا. اهي پروٽين نيوڪليوسوم جي گڏجڻ ۽ ٽٽڻ جي ضابطي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا ۽ اهڙيءَ طرح نقل نويسي، ڊي اين اي نقل سازي ۽ مرمت تي اثر وجهن ٿا. اينزائمي ڪروميٽن جي نئين ترتيب جي ابتڙ، هسٽون چيپرون هسٽونن سان ضابطيدار طريقي سان ڳنڍجي ڪم ڪن ٿا ۽ سڌي اتپريٽڪ سرگرمي کان سواءِ ڪروميٽن جي بناوٽ کي بدلائين ٿا.[111]

هسٽون چيپرونن جو هڪ اهم ڪم هسٽونن جو ذخيرو برقرار رکڻ ۽ انهن جي فراهميءَ کي ضابطي ۾ رکڻ آهي، جيئن ڪروميٽن صحيح نموني ٺهي سگهي. ڊي اين اي نقل سازي ۽ نقل نويسي دوران ASF1 ۽ FACT جهڙا هسٽون چيپرون نيوڪليوسومن جي ٻيهر گڏجڻ ۾ مدد ڪن ٿا، جنهن سان اهي هسٽون تبديليون محفوظ رهن ٿيون جيڪي جيوگهرڙي جي سڃاڻپ طئي ڪن ٿيون. ان کان علاوه، جيوگهرڙي دٻاءَ يا ڊي اين اي نقصان جي جواب ۾ هسٽون چيپرون نيوڪليوسومن جي ٽٽڻ ۾ پڻ مدد ڪن ٿا، جنهن سان مرمتي نظام کي نقصان واري هنڌ تائين رسائي ملي ٿي.

هسٽون چيپرون هسٽونن جي مخصوص قسمن جي چونڊيل رکجڻ ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جيڪي روايتي هسٽونن کان عملي طور مختلف هوندا آهن. مثال طور، هيرا اهڙو چيپرون آهي جيڪو خاص طور هسٽون قسم H3.3 کي رکندو آهي، جيڪو فعال ڪروميٽن علائقن جو نشان آهي. ساڳيءَ طرح ڪروميٽن اسيمبلي عامل 1 نئين نقل سازي ٿيل ڊي اين اي ۾ H3.1 ۽ H3.2 شامل ڪرڻ جو ذميوار آهي، جيڪو چيپرون نيٽ ورڪن اندر عملي خصوصيت کي ظاهر ڪري ٿو.[11]

انهن جي اهم ڪردار سبب هسٽون چيپرونن جي بي ضابطگي کي ڪينسر جهڙين بيمارين سان ڳنڍيو ويو آهي. چيپرون سرگرميءَ ۾ خرابي هسٽونن جي غلط رکجڻ، جينوم جي عدم استحڪام ۽ جين اظهار ۾ تبديلي پيدا ڪري سگهي ٿي، جيڪا رسولي ٺهڻ ۾ حصو وٺي سگهي ٿي. موجوده تحقيق هسٽون چيپرونن کي ممڪن علاج واري حدف طور جاچي رهي آهي، خاص طور انهن ڪينسرن ۾ جن ۾ ڪروميٽن جي بناوٽ سخت متاثر ٿيل هجي.[111]

چيپرون نيٽ ورڪ

[سنواريو]

گهڻن هسٽون چيپرونن جي گڏيل ۽ هم آهنگ عمل سان هڪ پيچيدو نيٽ ورڪ ٺهي ٿو، جيڪو هسٽونن جي منتقلي، ڪروميٽن اسيمبلي عامل 1 جي عمل ۽ جينوم جي سار سنڀال جو ذميوار آهي. چيپرون نيٽ ورڪ انهن هسٽونن جي منتقليءَ ۾ مدد ڪن ٿا، جيڪي سائيٽوپلازم ۾ ٺهن ٿا ۽ پوءِ انهن کي جيوگهرڙي جو مرڪز تائين پهچائڻو پوي ٿو. هي نيٽ ورڪ يقيني بڻائي ٿو تہ هسٽون جينوم جي مناسب هنڌن تي رکجن، جنهن سان ڪروميٽن جي سالميت ۽ ڪم برقرار رهي.[112]

هسٽون چيپرون ڊي اين اي نقصان جي جواب ۾ ڪروميٽن تائين رسائيءَ کي ضابطي ۾ رکڻ سان اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. مثال طور، ٻٽي تاندوري ڀڃڪڙي جي جواب ۾ FACT ۽ ASF1 جهڙا چيپرون نقصان واري هنڌ تي نيوڪليوسومن کي ٽوڙڻ ۾ مدد ڪن ٿا، جنهن سان مرمتي عاملن کي نقصان واري حصي تائين رسائي ملي ٿي. مرمت مڪمل ٿيڻ کان پوءِ اهي چيپرون نيوڪليوسومن جي ٻيهر گڏجڻ ۾ مدد ڪن ٿا، جنهن سان ڪروميٽن جي بناوٽ بحال ٿئي ٿي ۽ ايپي جينيٽڪ ڄاڻ محفوظ رهي ٿي.[113]

جينوم جي استحڪام کان علاوه، هسٽون چيپرون ايپي جينيٽڪ وراثت ۾ پڻ حصو وٺن ٿا. جيوگهرڙي جي ورهاست دوران ڪروميٽن جون حالتون ڌيئر جيوگهرڙن تائين صحيح نموني منتقل ٿيڻ گهرجن. چيپرون ابائي هسٽونن کي نئين ٺهيل ڊي اين اي تاندورن تي ورهائڻ ۾ مدد ڪن ٿا، جنهن سان هسٽون تبديليون محفوظ رهن ٿيون ۽ جيوگهرڙي سڃاڻپ جو تسلسل برقرار رهي ٿو. انهن عملن ۾ خرابي ترقياتي بيمارين سان لاڳاپيل ايپي جينيٽڪ غيرمعموليتن جو سبب بڻجي سگهي ٿي.[112]

جوڙجڪ

[سنواريو]

ڪروميٽن جي بناوٽ جي نقل سازيءَ جو پهريون مرحلو هسٽون پروٽينن H1، H2A، H2B، H3 ۽ H4 جي جوڙجڪ آهي. اهي پروٽين جيوگهرڙي چڪر جي ايس مرحلي دوران ٺهندا آهن. هسٽونن جي جوڙجڪ وڌائڻ ۾ مختلف طريقا حصو وٺندا آهن.

خمير

[سنواريو]

خمير ۾ هر هسٽون جين جون هڪ يا ٻه ڪاپيون هونديون آهن، جيڪي ڪنهن هڪ گُڇي ۾ گڏ نه هونديون آهن، پر مختلف ڪروموسومن تي پکڙيل هونديون آهن. هسٽون جينن جي نقل نويسي ڪيترن ئي جين ضابطي ڪندڙ پروٽينن جي ڪنٽرول هيٺ هوندي آهي، جهڙوڪ نقل نويسي عامل، جيڪي هسٽون پروموٽر علائقن سان ڳنڍجن ٿا. ڦٽندڙ خمير ۾ هسٽون جين جي اظهار کي چالو ڪندڙ اميدوار جين SBF آهي. SBF هڪ نقل نويسي عامل آهي، جيڪو جي1 مرحلي جي پڇاڙيءَ ۾ ان وقت چالو ٿئي ٿو، جڏهن اهو پنهنجي دٻائيندڙ وهي5 کان الڳ ٿئي ٿو. اهو تڏهن ٿئي ٿو جڏهن وهي5، Cdc8 وسيلي فاسفورائليٽ ٿئي ٿو، جيڪو جي1/ايس Cdk آهي.[114] ايس مرحلي کان ٻاهر هسٽون جين جي اظهار کي دٻائڻ جو دارومدار Hir پروٽينن تي هوندو آهي، جيڪي هسٽون جينن واري هنڌ تي غير فعال ڪروميٽن جي بناوٽ ٺاهين ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ نقل نويسي چالو ڪندڙ عاملن کي روڪيو وڃي ٿو.[115][116]

ميٽازوا

[سنواريو]

ميٽازوا ۾ هسٽونن جي جوڙجڪ جي رفتار وڌڻ جو سبب اڳ-ايم آر اين اي جي پڪي صورت ۾ پروسيسنگ ۾ واڌ ۽ ايم آر اين اي جي ٽٽڻ ۾ گهٽتائي آهي؛ ان سان هسٽون پروٽينن جي ترجمي لاءِ فعال ايم آر اين اي جي مقدار وڌي وڃي ٿي. ايم آر اين اي جي چالو ٿيڻ واري طريقي ۾ ايم آر اين اي تاندوري جي 3′ پڇاڙيءَ مان هڪ حصو هٽايو ويندو آهي، ۽ اهو عمل اسٽيم-لوپ ڳنڍيندڙ پروٽين (ايس ايل بي پي) سان لاڳاپي تي دارومدار رکي ٿو.[117] ايس ايل بي پي، ايس مرحلي دوران هسٽون ايم آر اين اي کي 3'hExo نيوڪليئيز وسيلي ٽٽڻ کان بچائي مستحڪم پڻ رکي ٿو.[118] ايس ايل بي پي جي مقدار جيوگهرڙي چڪر وارن پروٽينن جي ڪنٽرول هيٺ هوندي آهي؛ جيوگهرڙا ايس مرحلي ۾ داخل ٿين ٿا ته ايس ايل بي پي گڏ ٿيڻ لڳي ٿو ۽ ايس مرحلي مان نڪرڻ وقت ٽٽي وڃي ٿو. ايس مرحلي جي پڇاڙيءَ ۾ سائيڪلن تي دارومدار رکندڙ ڪائنيزن، ممڪن طور سائيڪلن A/Cdk2، وسيلي ٻن ٿريونين باقيات تي فاسفورائليشن ٿيڻ سان ايس ايل بي پي کي ٽٽڻ لاءِ نشان لڳايو وڃي ٿو.[119] ميٽازوا ۾ هسٽون جينن جون گهڻيون ڪاپيون پڻ ڪروموسومن تي گُڇن جي صورت ۾ موجود هونديون آهن، جيڪي جينوم-وڏي ڪروموسوم هم شڪلي پڪڙ تجزيي (4C-Seq) موجب ڪاجال جسمن نالي بناوٽن ۾ هنڌائتيون آهن.[120]

جيوگهرڙي چڪر جي ضابطي ۽ جوڙجڪ وچ ۾ لاڳاپو

[سنواريو]

نيوڪليائي پروٽين اٽيڪسيا-ٽيلينجيڪٽيشيا (NPAT)، جنهن کي هسٽون نقل نويسيءَ جو نيوڪليائي پروٽين گڏيل چالو ڪندڙ پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ نقل نويسي عامل آهي، جيڪو انساني جيوگهرڙن جي ڪروموسوم 1 ۽ 6 تي هسٽون جينن جي نقل نويسي کي چالو ڪري ٿو. NPAT، سائيڪلن E-Cdk2 جو سبسٽريٽ پڻ آهي، جيڪو جي1 مرحلي کان ايس مرحلي ڏانهن منتقلي لاءِ ضروري آهي. NPAT رڳو ان کان پوءِ هسٽون جين جي اظهار کي چالو ڪري ٿو، جڏهن شروعاتي ايس مرحلي ۾ جي1/ايس-Cdk سائيڪلن E-Cdk2 وسيلي فاسفورائليٽ ٿئي ٿو.[121] هي جيوگهرڙي چڪر جي ضابطي ۽ هسٽونن جي جوڙجڪ وچ ۾ هڪ اهم ضابطي وارو لاڳاپو ظاهر ڪري ٿو.

تاريخ

[سنواريو]

هسٽون 1884ع ۾ البرخت ڪوسل دريافت ڪيا.[122] لفظ هسٽون اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان استعمال ٿيندو اچي ٿو ۽ جرمن لفظ هسٽون مان نڪتل آهي، جنهن جي پنهنجي اصل غير يقيني آهي؛ ممڪن آهي تہ اهو قديم يوناني لفظ ἵστημι (هسٽيمي، ”بيهارڻ“) يا ἱστός (هسٽوس، ”آڏاڻو“) مان نڪتل هجي.

1960ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾، جڏهن هسٽونن جا قسم اڃا معلوم نه هئا ۽ اهو پڻ معلوم نه هو تہ درجابنديءَ جي لحاظ کان مختلف جاندارن ۾ هسٽون تمام گهڻو محفوظ رهندا آهن، تڏهن جيمس ايف. بونر ۽ سندس ساٿين انهن پروٽينن جو مطالعو شروع ڪيو، جن بابت ڄاتو ويندو هو تہ اهي اعليٰ جاندارن جي مرڪز ۾ ڊي اين اي سان مضبوطيءَ سان ڳنڍيل هوندا آهن.[123] بونر ۽ سندس پوسٽ ڊاڪٽري ساٿي رو چي سي هوانگ ڏيکاريو تہ الڳ ڪيل ڪروميٽن آزمائشي نلي ۾ آر اين اي جي نقل نويسيءَ کي سهارو نه ڏيندو هو، پر جيڪڏهن ڪروميٽن مان هسٽون ڪڍيا ويندا هئا تہ باقي بچيل ڊي اين اي مان آر اين اي جي نقل نويسي ٿي سگهندي هئي.[124] سندن مقالو وڏي پيماني تي حوالو ڏنل هڪ ڪلاسيڪي مقالو بڻجي ويو.[125]

1964ع ۾ پال تسو ۽ جيمس بونر هسٽون ڪيميا ۽ حياتيات بابت هڪ عالمي ڪانگريس ڪوٺائي، جنهن دوران اهو واضح ٿيو تہ هسٽونن جي قسمن جي انگ بابت ڪو گڏيل اتفاق موجود نه هو ۽ ڪنهن کي به اها ڄاڻ نه هئي تہ مختلف جاندارن مان الڳ ڪيل هسٽون هڪٻئي سان ڪهڙيءَ طرح ڀيٽجن ٿا.[126][123] بونر ۽ سندس ساٿين پوءِ هر قسم جي هسٽون کي الڳ ڪرڻ جا طريقا تيار ڪيا، انفرادي هسٽونن کي صاف ڪيو، مختلف جاندارن ۾ ساڳئي هسٽون جي امينو تيزابي بناوٽ جو مقابلو ڪيو ۽ يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا، لاس اينجلس جي ايميل ايل. سمٿ سان گڏجي مختلف جاندارن جي ساڳئي هسٽون جي امينو تيزابي ترتيبن جي ڀيٽ ڪئي.[127] مثال طور، انهن معلوم ڪيو تہ هسٽون IV جي ترتيب مٽر ۽ گابي جي ٿائمس ۾ تمام گهڻي محفوظ هئي.[127] تنهن هوندي بہ، انفرادي هسٽونن جي حياتياتي ڪيميائي خاصيتن بابت سندن ڪم مان اهو معلوم نه ٿي سگهيو تہ هسٽون پاڻ ۾ يا انهيءَ ڊي اين اي سان ڪيئن لهه وچڙ ڪندا هئا، جنهن سان اهي مضبوطيءَ سان ڳنڍيل هوندا هئا.[126]

1960ع واري ڏهاڪي ۾ ئي ونسنٽ آل فري ۽ الفريڊ مرسڪي هسٽونن جي پنهنجي تجزين جي بنياد تي تجويز ڪيو تہ هسٽونن جي ايسٽائليشن ۽ ميٿائليشن نقل نويسيءَ جي ضابطي جو هڪ طريقو مهيا ڪري سگهن ٿيون، پر انهن وٽ اهڙي تفصيلي تجزيي جا وسيلا موجود نه هئا، جيڪي پوءِ جي محققن کي مليا ۽ جن سان اهو ڏيکاريو ويو تہ اهڙو ضابطو مخصوص جينن لاءِ ڪيئن ٿي سگهي ٿو.[128] 1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين گهڻا سائنسدان هسٽونن کي يوڪيريائي مرڪزي ڊي اين اي لاءِ غير فعال پيڪنگ مواد سمجهندا هئا. اها راءِ جزوي طور مارڪ پٽاشني ۽ ٻين جي نمونن تي ٻڌل هئي، جن جو خيال هو تہ نقل نويسي گهڻو ڪري بي ڍڪيل ڊي اين اي نمونن تي پروٽين-ڊي اين اي ۽ پروٽين-پروٽين لهه وچڙ وسيلي چالو ٿيندي آهي، جيئن بيڪٽيرين ۾ ٿيندو آهي.

1980ع واري ڏهاڪي دوران ياهلي لورش ۽ راجر ڊي. ڪارنبرگ[129] ڏيکاريو تہ بنيادي پروموٽر تي موجود نيوڪليوسوم ان ويٽرو نقل نويسيءَ جي شروعات کي روڪي ٿو، ۽ مائيڪل گرنسٽائن[130] ثابت ڪيو تہ هسٽون ان ويوو نقل نويسي کي دٻائين ٿا، جنهن سان نيوڪليوسوم کي هڪ عام جين دٻائيندڙ طور ڏسڻ جو تصور پيدا ٿيو. هن دٻاءَ مان آزاديءَ ۾ هسٽون تبديليون ۽ ڪروميٽن کي ٻيهر ترتيب ڏيندڙ مجموعن جي ڪارروائي ٻنهي جو ڪردار سمجهيو وڃي ٿو. ونسنٽ آل فري ۽ الفريڊ مرسڪي اڳ ئي نقل نويسيءَ جي چالو ٿيڻ ۾ هسٽون تبديليءَ جي ڪردار جي تجويز ڏني هئي،[131] جنهن کي ايپي جينيٽڪس جي ماليڪيولي اظهار طور ڏٺو ويو. مائيڪل گرنسٽائن[132] ۽ ڊيوڊ آلِس[133] هن تجويز جي حمايت ۾ ثبوت ڏنا، خاص طور خمير ۾ نقل نويسيءَ لاءِ هسٽون ايسٽائليشن جي اهميت ۽ نقل نويسي چالو ڪندڙ Gcn5 جي هسٽون ايسٽائل ٽرانسفريز طور سرگرميءَ جي حوالي سان.

H5 هسٽون جي دريافت غالباً 1970ع واري ڏهاڪي سان لاڳاپيل آهي،[134] ۽ هاڻي ان کي هسٽون H1 جو هڪ آئسو فارم سمجهيو وڃي ٿو.[2][4][5][6]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Youngson RM (2006). Collins Dictionary of Human Biology. Glasgow: HarperCollins. ISBN 978-0-00-722134-9.
  2. 1 2 3 4 Cox M, Nelson DR, Lehninger AL (2005). Lehninger Principles of Biochemistry. San Francisco: W.H. Freeman. ISBN 978-0-7167-4339-2.
  3. ↑ "Histone H2A variants H2AX and H2AZ". Current Opinion in Genetics & Development 12 (2): 162–9. April 2002. doi:10.1016/S0959-437X(02)00282-4. PMID 11893489. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959437X02002824.
  4. 1 2 "Histone Variants Database 2.0". National Center for Biotechnology Information. 13 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 "Recognition and classification of histones using support vector machine". Journal of Computational Biology 13 (1): 102–12. 2006. doi:10.1089/cmb.2006.13.102. PMID 16472024. Bibcode: 2006JCoB...13..102B. http://eprints.ucm.es/9328/1/31.Reche_etal_MI_2006.pdf. Retrieved 2019-03-23.
  6. 1 2 Hartl DL, Freifelder D, Snyder LA (1988). Basic Genetics. Boston: Jones and Bartlett Publishers. ISBN 978-0-86720-090-4.
  7. ↑ "Histone structure and nucleosome stability". Expert Review of Proteomics 2 (5): 719–29. October 2005. doi:10.1586/14789450.2.5.719. PMID 16209651.
  8. 1 2 "Crystal structure of the nucleosome core particle at 2.8 A resolution". Nature 389 (6648): 251–60. September 1997. doi:10.1038/38444. PMID 9305837. Bibcode: 1997Natur.389..251L. https://www.nature.com/articles/38444. سانچو:PDB
  9. ↑ Farkas D (1996). DNA simplified: the hitchhiker's guide to DNA. Washington, D.C.: AACC Press. ISBN 978-0-915274-84-0.
  10. 1 2 "A standardized nomenclature for mammalian histone genes". Epigenetics & Chromatin 15 (1). October 2022. doi:10.1186/s13072-022-00467-2. PMID 36180920.
  11. 1 2 "Histone exchange, chromatin structure and the regulation of transcription". Nature Reviews. Molecular Cell Biology 16 (3): 178–189. March 2015. doi:10.1038/nrm3941. PMID 25650798. Bibcode: 2015NRMCB..16..178V.
  12. ↑ "Histone variants: emerging players in cancer biology". Cellular and Molecular Life Sciences 71 (3): 379–404. February 2014. doi:10.1007/s00018-013-1343-z. PMID 23652611.
  13. ↑ "Histone H3.3 maintains genome integrity during mammalian development". Genes & Development 29 (13): 1377–1392. July 2015. doi:10.1101/gad.264150.115. PMID 26159997.
  14. ↑ "HistoneDB 2.0: a histone database with variants--an integrated resource to explore histones and their variants". Database 2016. 2016. doi:10.1093/database/baw014. PMID 26989147.
  15. ↑ "MS_HistoneDB, a manually curated resource for proteomic analysis of human and mouse histones". Epigenetics & Chromatin 10. 2017. doi:10.1186/s13072-016-0109-x. PMID 28096900.
  16. ↑ "Evidence for a human histone gene cluster containing H2B and H2A pseudogenes". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 81 (7): 1936–1940. April 1984. doi:10.1073/pnas.81.7.1936. PMID 6326092. PMC 345411. Bibcode: 1984PNAS...81.1936M. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1984-04_81_7/page/1936.
  17. ↑ "Association of a human H1 histone gene with an H2A pseudogene and genes encoding H2B.1 and H3.1 histones". Journal of Cellular Biochemistry 52 (4): 375–383. August 1993. doi:10.1002/jcb.240520402. PMID 8227173. https://archive.org/details/sim_journal-of-cellular-biochemistry_1993-08_52_4/page/375.
  18. 1 2 "On the origin of the histone fold". BMC Structural Biology 7. March 2007. doi:10.1186/1472-6807-7-17. PMID 17391511.
  19. ↑ "Long distance PELDOR measurements on the histone core particle". Journal of the American Chemical Society 131 (4): 1348–9. February 2009. doi:10.1021/ja807918f. PMID 19138067. PMC 3501648. Bibcode: 2009JAChS.131.1348W. https://archive.org/details/sim_american-chemical-society-journal_journal-of-the-american-_2009-02-04_131_4/page/1348.
  20. ↑ "The tale beyond the tail: histone core domain modifications and the regulation of chromatin structure". Nucleic Acids Research 34 (9): 2653–62. 19 May 2006. doi:10.1093/nar/gkl338. PMID 16714444.
  21. ↑ "Scratching the (lateral) surface of chromatin regulation by histone modifications". Nature Structural & Molecular Biology 20 (6): 657–61. June 2013. doi:10.1038/nsmb.2581. PMID 23739170. https://www.nature.com/articles/nsmb.2581.
  22. ↑ Allison LA (2012). Fundamental Molecular Biology (Second ڇاپو). United States of America: John Wiley & Sons. ص. 102. ISBN 978-1-118-05981-4.
  23. 1 2 3 4 5 6 Laursen, Shawn P.; Luger, Karolin (15 April 2026). "Histone diversity in the archaeal domain of life". Nature Communications 17 (1). doi:10.1038/s41467-026-71849-3. PMID 41986316. Bibcode: 2026NatCo..17.5254L.
  24. ↑ "Structure of histone-based chromatin in Archaea". Science 357 (6351): 609–612. August 2017. doi:10.1126/science.aaj1849. PMID 28798133. PMC 5747315. Bibcode: 2017Sci...357..609M. https://archive.org/details/science_2017-08-11_357_6351/page/609.
  25. ↑ "An ancestral nuclear protein assembly: crystal structure of the Methanopyrus kandleri histone". Protein Science 10 (10): 2002–2007. October 2001. doi:10.1110/ps.10901. PMID 11567091.
  26. ↑ "The double histone fold: Structure, functional implications across the tree of life and relevance to protein design". Protein Science 35 (5). May 2026. doi:10.1002/pro.70573. PMID 41994963. Bibcode: 2026ProSci.35.7057E.
  27. ↑ Irwin, Nicholas A. T.; Richards, Thomas A. (28 May 2024). "Self-assembling viral histones are evolutionary intermediates between archaeal and eukaryotic nucleosomes". Nature Microbiology 9 (7): 1713–1724. doi:10.1038/s41564-024-01707-9. PMID 38806669.
  28. 1 2 "Structure and function of archaeal histones". PLOS Genetics 14 (9). September 2018. doi:10.1371/journal.pgen.1007582. PMID 30212449. Bibcode: 2018BpJ...114..446H.
  29. ↑ "Those amazing dinoflagellate chromosomes". Cell Research 13 (4): 215–7. August 2003. doi:10.1038/sj.cr.7290166. PMID 12974611. Bibcode: 2003CelRe..13..215R.
  30. ↑ "Chromatin: packaging without nucleosomes". Current Biology 22 (24): R1040-3. December 2012. doi:10.1016/j.cub.2012.10.052. PMID 23257187. Bibcode: 2012CBio...22R1040T.
  31. ↑ "Origin of H1 linker histones". FASEB Journal 15 (1): 34–42. January 2001. doi:10.1096/fj.00-0237rev. PMID 11149891. Bibcode: 2001FASEJ..15...34K.
  32. ↑ "The origin of chromosomal histones in a 30S ribosomal protein". Gene 726. February 2020. doi:10.1016/j.gene.2019.144155. PMID 31629821. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378111919308145.
  33. ↑ "Nuclear and chromatin composition of mammalian gametes and early embryos". Biochemistry and Cell Biology 70 (10–11): 856–66. 1992. doi:10.1139/o92-134. PMID 1297351. Bibcode: 1992BCB....70..856C. https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/o92-134.
  34. ↑ "Variant histone H2A.Z is globally localized to the promoters of inactive yeast genes and regulates nucleosome positioning". PLOS Biology 3 (12). December 2005. doi:10.1371/journal.pbio.0030384. PMID 16248679.
  35. ↑ "Precise deposition of histone H2A.Z in chromatin for genome expression and maintenance". Biochim Biophys Acta 1819 (3–4): 290–302. October 2011. doi:10.1016/j.bbagrm.2011.10.004. PMID 22027408. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1874939911001805.
  36. 1 2 "A critical role for histone H2AX in recruitment of repair factors to nuclear foci after DNA damage". Current Biology 10 (15): 886–95. 2000. doi:10.1016/S0960-9822(00)00610-2. PMID 10959836. Bibcode: 2000CBio...10..886P.
  37. ↑ "The histone variant H3.3 marks active chromatin by replication-independent nucleosome assembly". Molecular Cell 9 (6): 1191–200. June 2002. doi:10.1016/S1097-2765(02)00542-7. PMID 12086617.
  38. ↑ Stewart, Alison (1990). "The functional organizaton [sic of chromosomes and the nucleos]" (en ۾). Trends in Genetics 6 (12): 377–379. doi:10.1016/0168-9525(90)90282-B. PMID 2087778. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/016895259090282B.
  39. ↑ "The language of covalent histone modifications". Nature 403 (6765): 41–5. January 2000. doi:10.1038/47412. PMID 10638745. Bibcode: 2000Natur.403...41S. https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000Natur.403...41S/abstract.
  40. ↑ "Translating the histone code". Science 293 (5532): 1074–80. August 2001. doi:10.1126/science.1063127. PMID 11498575. http://www.gs.washington.edu/academics/courses/braun/55104/readings/jenuwein.pdf. Retrieved 2017-10-25. آرڪائيو ڪيا ويا 2017-08-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  41. ↑ "Immunohistochemical Analysis of Histone H3 Modifications in Germ Cells during Mouse Spermatogenesis". Acta Histochemica et Cytochemica 44 (4): 183–90. August 2011. doi:10.1267/ahc.11027. PMID 21927517.
  42. ↑ Molecular biology of the cell (6th ڇاپو). New York: Garland science, Taylor and Francis group. 2015. ISBN 978-0-8153-4432-2.
  43. ↑ "Histone H3K4 demethylases are essential in development and differentiation". Biochemistry and Cell Biology 85 (4): 435–43. August 2007. doi:10.1139/o07-057. PMID 17713579. Bibcode: 2007BCB....85..057B. https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/O07-057.
  44. 1 2 3 4 5 6 7 8 "High-resolution profiling of histone methylations in the human genome". Cell 129 (4): 823–37. May 2007. doi:10.1016/j.cell.2007.05.009. PMID 17512414. https://archive.org/details/cell_2007-05-18_129_4/page/823.
  45. 1 2 3 "DOT1L/KMT4 recruitment and H3K79 methylation are ubiquitously coupled with gene transcription in mammalian cells". Molecular and Cellular Biology 28 (8): 2825–39. April 2008. doi:10.1128/MCB.02076-07. PMID 18285465. PMC 2293113. https://archive.org/details/sim_molecular-and-cellular-biology_2008-04_28_8/page/2825.
  46. 1 2 "Determination of enriched histone modifications in non-genic portions of the human genome". BMC Genomics 10. March 2009. doi:10.1186/1471-2164-10-143. PMID 19335899.
  47. 1 2 3 "The landscape of histone modifications across 1% of the human genome in five human cell lines". Genome Research 17 (6): 691–707. June 2007. doi:10.1101/gr.5704207. PMID 17567990.
  48. ↑ "H4K20me3 co-localizes with activating histone modifications at transcriptionally dynamic regions in embryonic stem cells". BMC Genomics 19 (1). July 2018. doi:10.1186/s12864-018-4886-4. PMID 29969988.
  49. ↑ "H3 lysine 4 is acetylated at active gene promoters and is regulated by H3 lysine 4 methylation". PLOS Genetics 7 (3). March 2011. doi:10.1371/journal.pgen.1001354. PMID 21483810.
  50. ↑ "Histone H3K27ac separates active from poised enhancers and predicts developmental state". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 107 (50): 21931–6. December 2010. doi:10.1073/pnas.1016071107. PMID 21106759. PMC 3003124. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-12-14_107_50/page/21931.
  51. ↑ "Histone serotonylation is a permissive modification that enhances TFIID binding to H3K4me3". Nature 567 (7749): 535–539. March 2019. doi:10.1038/s41586-019-1024-7. PMID 30867594. Bibcode: 2019Natur.567..535F.
  52. ↑ "Citrullination regulates pluripotency and histone H1 binding to chromatin". Nature 507 (7490): 104–8. March 2014. doi:10.1038/nature12942. PMID 24463520. PMC 4843970. Bibcode: 2014Natur.507..104C. https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/254537.
  53. ↑ "Histone deimination antagonizes arginine methylation". Cell 118 (5): 545–53. September 2004. doi:10.1016/j.cell.2004.08.020. PMID 15339660. https://archive.org/details/cell_2004-09-03_118_5/page/545.
  54. ↑ "The Paf1 complex is required for histone H3 methylation by COMPASS and Dot1p: linking transcriptional elongation to histone methylation". Molecular Cell 11 (3): 721–9. March 2003. doi:10.1016/S1097-2765(03)00091-1. PMID 12667454.
  55. ↑ "Targeted recruitment of Set1 histone methylase by elongating Pol II provides a localized mark and memory of recent transcriptional activity". Molecular Cell 11 (3): 709–19. March 2003. doi:10.1016/S1097-2765(03)00092-3. PMID 12667453.
  56. ↑ "Genomic maps and comparative analysis of histone modifications in human and mouse". Cell 120 (2): 169–81. January 2005. doi:10.1016/j.cell.2005.01.001. PMID 15680324. Bibcode: 2005Cell..120..169B. https://archive.org/details/cell_2005-01-28_120_2/page/169.
  57. ↑ "COMPASS, a histone H3 (Lysine 4) methyltransferase required for telomeric silencing of gene expression". The Journal of Biological Chemistry 277 (13): 10753–5. March 2002. doi:10.1074/jbc.C200023200. PMID 11805083. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-03-29_277_13/page/10753.
  58. ↑ "The Saccharomyces cerevisiae Set1 complex includes an Ash2 homologue and methylates histone 3 lysine 4". The EMBO Journal 20 (24): 7137–48. December 2001. doi:10.1093/emboj/20.24.7137. PMID 11742990. PMC 125774. https://archive.org/details/sim_embo-journal_2001-12-17_20_24/page/7137.
  59. ↑ "A trithorax-group complex purified from Saccharomyces cerevisiae is required for methylation of histone H3". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 99 (1): 90–4. January 2002. doi:10.1073/pnas.221596698. PMID 11752412. PMC 117519. Bibcode: 2002PNAS...99...90N. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-01-08_99_1/page/90.
  60. ↑ "The Bur1/Bur2 complex is required for histone H2B monoubiquitination by Rad6/Bre1 and histone methylation by COMPASS". Molecular Cell 20 (4): 589–99. November 2005. doi:10.1016/j.molcel.2005.09.010. PMID 16307922.
  61. ↑ "Regulation of the ubiquitin-conjugating enzyme hHR6A by CDK-mediated phosphorylation". The EMBO Journal 21 (8): 2009–18. April 2002. doi:10.1093/emboj/21.8.2009. PMID 11953320. PMC 125963. https://archive.org/details/sim_embo-journal_2002-04-15_21_8/page/2009.
  62. ↑ "Rad6-dependent ubiquitination of histone H2B in yeast". Science 287 (5452): 501–4. January 2000. doi:10.1126/science.287.5452.501. PMID 10642555. Bibcode: 2000Sci...287..501R. https://www.science.org/doi/10.1126/science.287.5452.501.
  63. ↑ "Ubiquitination of histone H2B regulates H3 methylation and gene silencing in yeast". Nature 418 (6893): 104–8. July 2002. doi:10.1038/nature00883. PMID 12077605. Bibcode: 2002Natur.418..104S. https://www.nature.com/articles/nature00883.
  64. ↑ "Methylation of histone H3 by COMPASS requires ubiquitination of histone H2B by Rad6". The Journal of Biological Chemistry 277 (32): 28368–71. August 2002. doi:10.1074/jbc.C200348200. PMID 12070136. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-08-09_277_32/page/28368.
  65. ↑ "Set2 is a nucleosomal histone H3-selective methyltransferase that mediates transcriptional repression". Molecular and Cellular Biology 22 (5): 1298–306. March 2002. doi:10.1128/MCB.22.5.1298-1306.2002. PMID 11839797. PMC 134702. https://archive.org/details/sim_molecular-and-cellular-biology_2002-03_22_5/page/1298.
  66. ↑ "Association of the histone methyltransferase Set2 with RNA polymerase II plays a role in transcription elongation". The Journal of Biological Chemistry 277 (51): 49383–8. December 2002. doi:10.1074/jbc.M209294200. PMID 12381723. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-12-20_277_51/page/49383.
  67. ↑ "Histone H3 methylation by Set2 directs deacetylation of coding regions by Rpd3S to suppress spurious intragenic transcription". Cell 123 (4): 581–92. November 2005. doi:10.1016/j.cell.2005.10.023. PMID 16286007. Bibcode: 2005Cell..123..581C. https://archive.org/details/cell_2005-11-18_123_4/page/581.
  68. ↑ "Cotranscriptional set2 methylation of histone H3 lysine 36 recruits a repressive Rpd3 complex". Cell 123 (4): 593–605. November 2005. doi:10.1016/j.cell.2005.10.025. PMID 16286008. https://archive.org/details/cell_2005-11-18_123_4/page/593.
  69. ↑ "Eaf3 chromodomain interaction with methylated H3-K36 links histone deacetylation to Pol II elongation". Molecular Cell 20 (6): 971–8. December 2005. doi:10.1016/j.molcel.2005.11.021. PMID 16364921.
  70. ↑ "Histone methyltransferase activity associated with a human multiprotein complex containing the Enhancer of Zeste protein". Genes & Development 16 (22): 2893–905. November 2002. doi:10.1101/gad.1035902. PMID 12435631. PMC 187479. https://archive.org/details/sim_genes-development_2002-11-15_16_22/page/2893.
  71. 1 2 "Role of histone H3 lysine 27 methylation in Polycomb-group silencing". Science 298 (5595): 1039–43. November 2002. doi:10.1126/science.1076997. PMID 12351676. Bibcode: 2002Sci...298.1039C. https://www.science.org/doi/10.1126/science.1076997.
  72. ↑ "Polycomb group proteins Ring1A/B link ubiquitylation of histone H2A to heritable gene silencing and X inactivation". Developmental Cell 7 (5): 663–76. November 2004. doi:10.1016/j.devcel.2004.10.005. PMID 15525528.
  73. ↑ "Role of histone H2A ubiquitination in Polycomb silencing". Nature 431 (7010): 873–8. October 2004. doi:10.1038/nature02985. PMID 15386022. Bibcode: 2004Natur.431..873W. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-10-14_431_7010/page/873.
  74. ↑ "RYBP-PRC1 complexes mediate H2A ubiquitylation at polycomb target sites independently of PRC2 and H3K27me3". Cell 148 (4): 664–78. February 2012. doi:10.1016/j.cell.2011.12.029. PMID 22325148.
  75. ↑ "PCGF homologs, CBX proteins, and RYBP define functionally distinct PRC1 family complexes". Molecular Cell 45 (3): 344–56. February 2012. doi:10.1016/j.molcel.2012.01.002. PMID 22325352.
  76. ↑ "RNAi-mediated targeting of heterochromatin by the RITS complex". Science 303 (5658): 672–6. January 2004. doi:10.1126/science.1093686. PMID 14704433. PMC 3244756. Bibcode: 2004Sci...303..672V. https://archive.org/details/sim_science_2004-01-30_303_5658/page/672.
  77. ↑ "Regulation of chromatin structure by site-specific histone H3 methyltransferases". Nature 406 (6796): 593–9. August 2000. doi:10.1038/35020506. PMID 10949293. Bibcode: 2000Natur.406..593R. https://www.nature.com/articles/35020506.
  78. ↑ "Selective recognition of methylated lysine 9 on histone H3 by the HP1 chromo domain". Nature 410 (6824): 120–4. March 2001. doi:10.1038/35065138. PMID 11242054. Bibcode: 2001Natur.410..120B. https://www.nature.com/articles/35065138.
  79. ↑ "Methylation of histone H3 lysine 9 creates a binding site for HP1 proteins". Nature 410 (6824): 116–20. March 2001. doi:10.1038/35065132. PMID 11242053. Bibcode: 2001Natur.410..116L. https://www.nature.com/articles/35065132.
  80. ↑ "Binding of DNA-bending non-histone proteins destabilizes regular 30-nm chromatin structure". PLOS Computational Biology 13 (1). January 2017. doi:10.1371/journal.pcbi.1005365. PMID 28135276. Bibcode: 2017PLSCB..13E5365B.
  81. 1 2 "A silencing pathway to induce H3-K9 and H4-K20 trimethylation at constitutive heterochromatin". Genes & Development 18 (11): 1251–62. June 2004. doi:10.1101/gad.300704. PMID 15145825. PMC 420351. https://archive.org/details/sim_genes-development_2004-06-01_18_11/page/1251.
  82. ↑ "Heterochromatin and tri-methylated lysine 20 of histone H4 in animals". Journal of Cell Science 117 (Pt 12): 2491–501. May 2004. doi:10.1242/jcs.01238. PMID 15128874.
  83. ↑ "A bivalent chromatin structure marks key developmental genes in embryonic stem cells". Cell 125 (2): 315–26. April 2006. doi:10.1016/j.cell.2006.02.041. PMID 16630819. https://archive.org/details/cell_2006-04-21_125_2/page/315.
  84. 1 2 "DNA double-stranded breaks induce histone H2AX phosphorylation on serine 139". The Journal of Biological Chemistry 273 (10): 5858–68. March 1998. doi:10.1074/jbc.273.10.5858. PMID 9488723. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1998-03-06_273_10/page/5858.
  85. ↑ "Genomic instability in mice lacking histone H2AX". Science 296 (5569): 922–7. May 2002. doi:10.1126/science.1069398. PMID 11934988. PMC 4721576. Bibcode: 2002Sci...296..922C. https://archive.org/details/sim_science_2002-05-03_296_5569/page/922.
  86. ↑ "Distribution and dynamics of chromatin modification induced by a defined DNA double-strand break". Current Biology 14 (19): 1703–11. October 2004. doi:10.1016/j.cub.2004.09.047. PMID 15458641. Bibcode: 2004CBio...14.1703S.
  87. ↑ "Megabase chromatin domains involved in DNA double-strand breaks in vivo". The Journal of Cell Biology 146 (5): 905–16. September 1999. doi:10.1083/jcb.146.5.905. PMID 10477747. PMC 2169482. https://archive.org/details/sim_journal-of-cell-biology_1999-09-06_146_5/page/905.
  88. ↑ "MDC1 is a mediator of the mammalian DNA damage checkpoint". Nature 421 (6926): 961–6. February 2003. doi:10.1038/nature01446. PMID 12607005. Bibcode: 2003Natur.421..961S. https://www.nature.com/articles/nature01446.
  89. ↑ "Assembly and function of DNA double-strand break repair foci in mammalian cells". DNA Repair 9 (12): 1219–28. December 2010. doi:10.1016/j.dnarep.2010.09.010. PMID 21035408. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1568786410003150.
  90. ↑ "Characterization of lysine 56 of histone H3 as an acetylation site in Saccharomyces cerevisiae". The Journal of Biological Chemistry 280 (28): 25949–52. July 2005. doi:10.1074/jbc.C500181200. PMID 15888442. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2005-07-15_280_28/page/25949.
  91. ↑ "A role for cell-cycle-regulated histone H3 lysine 56 acetylation in the DNA damage response". Nature 436 (7048): 294–8. July 2005. doi:10.1038/nature03714. PMID 16015338. Bibcode: 2005Natur.436..294M. https://www.nature.com/articles/nature03714.
  92. ↑ "Yeast Rtt109 promotes genome stability by acetylating histone H3 on lysine 56". Science 315 (5812): 649–52. February 2007. doi:10.1126/science.1135862. PMID 17272722. PMC 3334813. Bibcode: 2007Sci...315..649D. https://archive.org/details/sim_science_2007-02-02_315_5812/page/649.
  93. ↑ "Rtt109 acetylates histone H3 lysine 56 and functions in DNA replication". Science 315 (5812): 653–5. February 2007. doi:10.1126/science.1133234. PMID 17272723. Bibcode: 2007Sci...315..653H. https://www.science.org/doi/10.1126/science.1133234.
  94. ↑ "CBP/p300-mediated acetylation of histone H3 on lysine 56". Nature 459 (7243): 113–7. May 2009. doi:10.1038/nature07861. PMID 19270680. PMC 2756583. Bibcode: 2009Natur.459..113D. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-07_459_7243/page/113.
  95. ↑ "Acetylation of lysine 56 of histone H3 catalyzed by RTT109 and regulated by ASF1 is required for replisome integrity". The Journal of Biological Chemistry 282 (39): 28587–96. September 2007. doi:10.1074/jbc.M702496200. PMID 17690098. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2007-09-28_282_39/page/28587.
  96. ↑ "Histone H3 lysine 56 acetylation and the response to DNA replication fork damage". Molecular and Cellular Biology 32 (1): 154–72. January 2012. doi:10.1128/MCB.05415-11. PMID 22025679.
  97. ↑ "Modulation of histone H3 lysine 56 acetylation as an antifungal therapeutic strategy". Nature Medicine 16 (7): 774–80. July 2010. doi:10.1038/nm.2175. PMID 20601951.
  98. ↑ "The histone mark H3K36me3 regulates human DNA mismatch repair through its interaction with MutSα". Cell 153 (3): 590–600. April 2013. doi:10.1016/j.cell.2013.03.025. PMID 23622243.
  99. ↑ "Clustered Mutation Signatures Reveal that Error-Prone DNA Repair Targets Mutations to Active Genes". Cell 170 (3): 534–547.e23. July 2017. doi:10.1016/j.cell.2017.07.003. PMID 28753428.
  100. 1 2 "Transcriptional and epigenetic mechanisms of addiction". Nature Reviews. Neuroscience 12 (11): 623–637. October 2011. doi:10.1038/nrn3111. PMID 21989194.
  101. ↑ Hitchcock LN, Lattal KM (2014). "Histone-mediated epigenetics in addiction". Epigenetics and Neuroplasticity—Evidence and Debate. جلد 128. Academic Press. ص. 51–87. doi:10.1016/B978-0-12-800977-2.00003-6. ISBN 978-0-12-800977-2. PMC 5914502. PMID 25410541. {{cite book}}: |journal= ignored (مدد)
  102. ↑ "Epigenetic regulation in substance use disorders". Current Psychiatry Reports 12 (2): 145–153. April 2010. doi:10.1007/s11920-010-0099-5. PMID 20425300.
  103. ↑ "Is nicotine addictive?".
  104. ↑ "Molecular mechanism for a gateway drug: epigenetic changes initiated by nicotine prime gene expression by cocaine". Science Translational Medicine 3 (107): 107ra109. November 2011. doi:10.1126/scitranslmed.3003062. PMID 22049069.
  105. ↑ "Molecular neurobiology of addiction: what's all the (Δ)FosB about?". The American Journal of Drug and Alcohol Abuse 40 (6): 428–37. November 2014. doi:10.3109/00952990.2014.933840. PMID 25083822. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3109/00952990.2014.933840?journalCode=iada20.
  106. ↑ "DeltaFosB: a sustained molecular switch for addiction". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 98 (20): 11042–6. September 2001. doi:10.1073/pnas.191352698. PMID 11572966. PMC 58680. Bibcode: 2001PNAS...9811042N. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-09-25_98_20/page/11042.
  107. ↑ "Ethanol induces epigenetic modulation of prodynorphin and pronociceptin gene expression in the rat amygdala complex". Journal of Molecular Neuroscience 49 (2): 312–9. February 2013. doi:10.1007/s12031-012-9829-y. PMID 22684622. https://link.springer.com/article/10.1007/s12031-012-9829-y.
  108. ↑ "What is the scope of methamphetamine abuse in the United States?". اصل نسخو مان 2025-09-30 تي محفوظ ڪيل. 2018-06-27 تي حاصل ڪيل.
  109. 1 2 "Epigenetic landscape of amphetamine and methamphetamine addiction in rodents". Epigenetics 10 (7): 574–80. 2015. doi:10.1080/15592294.2015.1055441. PMID 26023847.
  110. ↑ "Using c-fos to study neuronal ensembles in corticostriatal circuitry of addiction". Brain Research 1628 (Pt A): 157–73. December 2015. doi:10.1016/j.brainres.2014.11.005. PMID 25446457.
  111. 1 2 "Histone chaperones: assisting histone traffic and nucleosome dynamics". Annual Review of Biochemistry 83 (1): 487–517. 2014-06-02. doi:10.1146/annurev-biochem-060713-035536. PMID 24905786.
  112. 1 2 "Histone chaperones: A multinodal highway network inside the cell". Molecular Cell 83 (7): 1024–1026. April 2023. doi:10.1016/j.molcel.2023.03.004. PMID 37028413.
  113. ↑ "Reshaping chromatin after DNA damage: the choreography of histone proteins". Journal of Molecular Biology 427 (3): 626–636. February 2015. doi:10.1016/j.jmb.2014.05.025. PMID 24887097.
  114. ↑ "Cln3 activates G1-specific transcription via phosphorylation of the SBF bound repressor Whi5". Cell 117 (7): 887–98. June 2004. doi:10.1016/j.cell.2004.05.025. PMID 15210110. https://archive.org/details/cell_2004-06-25_117_7/page/887.
  115. ↑ "Identification of a new set of cell cycle-regulatory genes that regulate S-phase transcription of histone genes in Saccharomyces cerevisiae". Molecular and Cellular Biology 12 (11): 5249–59. November 1992. doi:10.1128/mcb.12.11.5249. PMID 1406694. PMC 360458. https://archive.org/details/sim_molecular-and-cellular-biology_1992-11_12_11/page/5249.
  116. ↑ "A role for transcriptional repressors in targeting the yeast Swi/Snf complex". Molecular Cell 4 (1): 75–83. July 1999. doi:10.1016/S1097-2765(00)80189-6. PMID 10445029.
  117. ↑ "A novel zinc finger protein is associated with U7 snRNP and interacts with the stem-loop binding protein in the histone pre-mRNP to stimulate 3'-end processing". Genes & Development 16 (1): 58–71. January 2002. doi:10.1101/gad.932302. PMID 11782445. PMC 155312. https://archive.org/details/sim_genes-development_2002-01-01_16_1/page/58.
  118. ↑ "A 3' exonuclease that specifically interacts with the 3' end of histone mRNA". Molecular Cell 12 (2): 295–305. August 2003. doi:10.1016/S1097-2765(03)00278-8. PMID 14536070.
  119. ↑ "Phosphorylation of stem-loop binding protein (SLBP) on two threonines triggers degradation of SLBP, the sole cell cycle-regulated factor required for regulation of histone mRNA processing, at the end of S phase". Molecular and Cellular Biology 23 (5): 1590–601. March 2003. doi:10.1128/MCB.23.5.1590-1601.2003. PMID 12588979. PMC 151715. https://archive.org/details/sim_molecular-and-cellular-biology_2003-03_23_5/page/1590.
  120. ↑ "Cajal bodies are linked to genome conformation". Nature Communications 7. March 2016. doi:10.1038/ncomms10966. PMID 26997247. Bibcode: 2016NatCo...710966W.
  121. ↑ "NPAT links cyclin E-Cdk2 to the regulation of replication-dependent histone gene transcription". Genes & Development 14 (18): 2283–97. September 2000. doi:10.1101/GAD.827700. PMID 10995386. PMC 316937. https://archive.org/details/sim_genes-development_2000-09-15_14_18/page/2283.
  122. ↑ Luck JM (1965). "Histone Chemistry: the Pioneers". ۾ Bonner J, Ts'o P (مرتب). The Nucleohistones. San Francisco, London, and Amsterdam: Holden-Day, Inc.
  123. 1 2 "Chapters from my life". Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology 45: 1–23. 1994. doi:10.1146/annurev.pp.45.060194.000245.
  124. ↑ "Histone, a suppressor of chromosomal RNA synthesis". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 48 (7): 1216–22. July 1962. doi:10.1073/pnas.48.7.1216. PMID 14036409. PMC 220935. Bibcode: 1962PNAS...48.1216H. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1962-07_48_7/page/1216.
  125. ↑ "Huang R C & Bonner J. Histone, a suppressor of chromosomal RNA synthesis. Proc. Nat. Acad. Sci. US 48:1216-22, 1962.". Citation Classics (12): 79. 20 March 1978. http://garfield.library.upenn.edu/classics1978/A1978EP01300002.pdf.
  126. 1 2 James Bonner and Paul T'so (1965) The Nucleohistones. Holden-Day Inc, San Francisco, London, Amsterdam.
  127. 1 2 "Calf and pea histone IV. 3. Complete amino acid sequence of pea seedling histone IV; comparison with the homologous calf thymus histone". The Journal of Biological Chemistry 244 (20): 5669–79. October 1969. doi:10.1016/S0021-9258(18)63612-9. PMID 5388597. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1969-10-25_244_20/page/5669.
  128. ↑ "Acetylation and methylation of histones and their possible role in the regulation of RNA synthesis". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 51 (5): 786–94. May 1964. doi:10.1073/pnas.51.5.786. PMID 14172992. PMC 300163. Bibcode: 1964PNAS...51..786A. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1964-05_51_5/page/786.
  129. ↑ "Nucleosomes inhibit the initiation of transcription but allow chain elongation with the displacement of histones". Cell 49 (2): 203–10. April 1987. doi:10.1016/0092-8674(87)90561-7. PMID 3568125. https://archive.org/details/cell_1987-04-24_49_2/page/203.
  130. ↑ "Extremely conserved histone H4 N terminus is dispensable for growth but essential for repressing the silent mating loci in yeast". Cell 55 (1): 27–39. October 1988. doi:10.1016/0092-8674(88)90006-2. PMID 3048701. https://www.cell.com/cell/pdf/0092-8674(88)90006-2.pdf?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2F0092867488900062%3Fshowall%3Dtrue.
  131. ↑ "RNA synthesis and histone acetylation during the course of gene activation in lymphocytes". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 55 (4): 805–12. April 1966. doi:10.1073/pnas.55.4.805. PMID 5219687. PMC 224233. Bibcode: 1966PNAS...55..805P. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1966-04_55_4/page/805.
  132. ↑ "Yeast histone H4 N-terminal sequence is required for promoter activation in vivo". Cell 65 (6): 1023–31. June 1991. doi:10.1016/0092-8674(91)90554-c. PMID 2044150. https://www.cell.com/cell/pdf/0092-8674(91)90554-C.pdf?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2F009286749190554C%3Fshowall%3Dtrue.
  133. ↑ "Tetrahymena histone acetyltransferase A: a homolog to yeast Gcn5p linking histone acetylation to gene activation". Cell 84 (6): 843–51. March 1996. doi:10.1016/s0092-8674(00)81063-6. PMID 8601308. Bibcode: 1996Cell...84..843B. https://archive.org/details/cell_1996-03-22_84_6/page/843.
  134. ↑ "The conformation of histone H5. Isolation and characterisation of the globular segment". European Journal of Biochemistry 88 (2): 363–71. August 1978. doi:10.1111/j.1432-1033.1978.tb12457.x. PMID 689022.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Chromo

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=هسٽون&oldid=407460" تان ورتل