مواد ڏانھن هلو

هرمز سامونڊي گذرگاهه

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
هرمز سامونڊي گذرگاهه
Strait of Hormuz
تنگه هرمز (فارسي)
مضيق هرمز (عربي)
هرمز سامونڊي گذرگاهه جو هڪ سيٽلائيٽ ڏيک
مقامعمان جي نار - فارس جي نار
پاڻي جو قسمسامونڊي گذرگاهه
سامونڊي طاس ايران
 عمان
 گڏيل عرب امارات
گھٽ ۾ گھٽ ويڪر21 nmi (24 mi; 39 ڪلوميٽر)
ٻيٽ قيشم ٻيٽ
هرمز ٻيٽ
لاراڪ ٻيٽ
آباديون1 = ايران بندر عباس
2 = عمان خسب
سامونڊي سياسي حدون ۽ شپنگ لين ڏيکاريندڙ، هرمز سامونڊي گذرگاهه، 2004ع
هي سامونڊي گذرگاهه اتر ۾ ايران ۽ ڏکڻ ۾ عمان جي مسندم گورنري ۽ گڏيل عرب امارات کي الڳ ڪري ٿي. (1892ع جو نقشو)

هرمز سامونڊي گذرگاهه (Strait of Hormuz؛ /hɔrˈmuːz/) فارس جي نار ۽ عمان جي نار جي وچ ۾ هڪ سامونڊي گذرگاهه آهي، ان جي اتر واري ساحل تي ايران واقع آهي، ۽ ڏکڻ واري ساحل تي مسندام جزيري نما آهي، جيڪو گڏيل عرب امارات ۽ مسندام گورنريٽ، عمان جي هڪ ايڪسڪليو پاران ورهايو ويو آهي. هي گذرگاهه لڳ ڀڳ 104 ميل (167 ڪلوميٽر، 90 ناتيڪل ميل) ڊگهي اهي. ويڪر لڳ ڀڳ 60 ميل (97 ڪلوميٽر، 52 ناٽيڪل ميل) کان 24 ميل (39 ڪلوميٽر، 21 ناٽيڪل ميل) تائين مختلف آهي.[1] [2]

اها فارس جي نار کان کليل سمنڊ تائين واحد سامونڊي رستو فراهم ڪري ٿي ۽ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ حڪمت عملي واري (strategic) طور تي اهم چوڪ پوائنٽس مان هڪ آهي.[3] سال 2023ع کان 2025ع جي وچ ۾ دنيا جي مائع قدرتي گئس (LNG) جو 20 سيڪڙو ۽ پيٽرول جو 25 سيڪڙو واپار هر سال هن گذرگاهه مان گذريو. اهو يورپ ۽ ايشيا لاءِ پيٽروليم شين جو هڪ وڏو ذريعو آهي ۽ ان کي يورپ جي توانائي جي سيڪيورٽي لاءِ "نازڪ" قرار ڏنو ويو آهي.[4] اهو قطر، ڪويت ۽ بحرين سميت ڪيترن ئي خليجي علائقن لاءِ واحد سامونڊي رستو پڻ آهي ۽ آبنائي ۾ خلل رسد جي سخت کوٽ جو سبب بڻجي سگهي ٿي.[5]

تيران ۽ باب المندب سامونڊي گذرگاهن جي برعڪس، وچ اوڀر جي تڪرارن دوران روايتي طور تي ڪڏهن به هن گذرگاهه کي ڊگهي عرصي تائين بند نه ڪيو ويو آهي.[6] جيتوڻيڪ ايران ڪڏهن ڪڏهن آبنائي کي بند ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني هئي،[7] [8] ۽ هاڻ ايران تي آمريڪا ۽ اسرائيل جي حملي کان پوء ان کي بند ڪري ڇڏيو آهي.[9] جڏهن ته، سال 2026ع جي ايران جنگ دوران هي گذرگاهه بين الاقوامي برادري جي توجه جو هڪ وڏو مرڪز بڻجي ويو، جن جي نتيجي ۾ "هرمز گذرگاهه جو بحران" پيدا ٿيو آهي.[10]

نالو

[سنواريو]

فارسي لفظ "هرمز" زرتشتي مذهب جي ديوتا اهورا مزدا جي نالي جي وچين فارسي جي تلفظ مان نڪتل آهي. متبادل طور، اهو تجويز ڪيو آهي ته اهو نالو مقامي فارسي لفظ، "هورمغ" (کجورن جي جاءِ) مان نڪتل آهي [11] هڪ نظريو دعويٰ ڪري ٿو ته هرمز جي گذرگاهه جو نالو، فارس جي بادشاهه شاپور ٻين، جيڪو سال 309 ۽ 379 عيسوي جي وچ ۾ حڪومت ڪندو هو، جي ماءُ جي نالي، "افرا هرمزد" تي رکيو ويو هوندو. هڪ ٻيو گهٽ ممڪن نظريو اهو آهي ته اهو نار لاء يوناني لفظ هرموس (ὅρμος) مان آيو آهي.[12]

فارس جي نار جي افتتاح کي "پيريپلس آف دي اريٿرين سمنڊ"، پهرين صديءَ جي هڪ بحري جهاز جي رهنمائي ڪندڙ ڪتاب، ۾ بيان ڪيو، پر نالو نه ڏنو؛

"انهن اڪيلائي ٻيٽن جي مٿئين ڇيڙي تي جبلن جو هڪ سلسلو آهي جنهن کي ڪالون سڏيو ويندو آهي ۽ فارس جي نار جو مُنهن ان کان گهڻو پري نه آهي. جتي موتي جي صدف لاءِ گهڻو غوطه خوري ٿيندي آهي. ڳاڙهن ڳٽن جي کاٻي پاسي وڏا جبل آهن جن کي "اسابون" سڏيو ويندو آهي ۽ ساڄي پاسي هڪ ٻيو گول ۽ اچو جبل آهي جنهن کي "سيميرامس" سڏيو ويندو آهي. انهن جي وچ ۾ ڳاڙهن ڳٽن جي پار گذرڻ لڳ ڀڳ ڇهه سئو اسٽيڊيم جي برابر آهي، جنهن کان اڳتي اهو تمام وڏو ۽ وسيع سمنڊ، فارس جي نار جي اندرين حصي ۾ تمام گهڻو پهچي ٿو. هن نار جي مٿئين ڇيڙي تي، قانون طرفان نامزد ڪيل هڪ مارڪيٽ ٽائون آهي جنهن کي "اپولوگس" سڏيو ويندو آهي. چارائيڪس اسپاسيني ۽ درياءَ فرات جي ويجهو واقع آهي."

— پيريپلس آف دي ايريٿرين سمنڊ، باب 35.

17هين صدي عيسوي ۾ اورمس جي بادشاهت هتي، اينڊاش ۾ واقع هئي. عالم، تاريخدان ۽ لسانيات جا ماهر "اورمز" جو نالو مقامي فارسي لفظ "هور مغ" مان ورتو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي کجيءَ جو وڻ.[13] هن فارسي لفظ جو زرتشتي مذهب جي ديوتا هرموز (اهورا مزدا جو هڪ قسم) جي فارسي نالي سان مشابهت جي نتيجي ۾ اهو يقين پيدا ٿيو آهي ته اها لفظ لاڳاپيل آهن.

لنگهه ۾ پهريون مغربي فوجي غلبو. فارس جي نار ۾ پرتگال جي موجودگي (1507-1750ع)

15هين صدي کان وٺي، اسٽريٽجڪ نقطي نظر کان، لنگهه جي جاگرافي برقرار رهي ۽ پرتگال جهڙين پرڏيهي طاقتن جي آمد سان ان جي اهميت کي وڌايو (جنهن 16هين ۽ 18هين صدي جي وچ ۾ پنهنجي موجودگي برقرار رکي). اهو ٻين اڀرندڙ طاقتن جهڙوڪ انگلينڊ سان تڪرار کي به ڀڙڪايو، جڏهن اهو 17هين صدي ۾ علائقي ۾ پهتو.

جهاز راني

[سنواريو]

ٽڪراءَ جي خطري کي گهٽائڻ لاءِ، گذرگاهه مان گذرندڙ جهاز ٽرئفڪ سيپريشن اسڪيم (TSS) تي عمل ڪن ٿا. ايندڙ جهاز هڪ لين استعمال ڪن ٿا. ٻاهر نڪرندڙ جهاز ٻيو. هر لين ٻه ميل ويڪرو آهي. لين ٻن ميل ويڪر "ميڊين" سان الڳ ٿيل آهن.[14]

گذرگاهه کي پار ڪرڻ لاءِ جهاز، گڏيل قومن جي سمنڊ جي قانون تي ڪنوينشن (UNCLOS) جي ٽرانزٽ پاس جي شقن جي تحت، ايران ۽ اومان جي علائقائي پاڻين مان گذرن ٿا.[15] جئين ته سڀني ملڪن ڪنوينشن جي تصديق نه ڪيا آهن،[16] آمريڪا سميت گھڻا ملڪ انهن روايتي جهاز راني جي ضابطن کي قبول ڪن ٿا،[17] جيئن ڪنوينشن ۾ ڪوڊ ڪيو ويو آهي.

سال 1959ع ۾، ايران پنهنجي علائقائي سمنڊ کي 12 ناٽيڪل ميل (22 ڪلوميٽر) تائين وڌائي لنگهه جي قانوني حيثيت کي تبديل ڪيو ۽ اعلان ڪيو ته اهو نئين وڌايل علائقي ذريعي صرف غير جنگي ٽرانزٽ کي تسليم ڪندو.[18] سال 1972ع ۾، اومان پڻ فرمان ذريعي پنهنجي علائقائي سمنڊ کي 12 ناٽيڪل ميل (22 ڪلوميٽر) تائين وڌايو.[19] اهڙيءَ طرح، سال 1972ع تائين، ايران ۽ اومان جي گڏيل علائقائي پاڻين جي ڪري هرمز جي ساموندي گذرگاهه جنگي ٻيڙين لاء مڪمل طور تي "بند" ٿي وئي. 1970ع جي ڏهاڪي دوران، ايران يا اومان ٻنهي جنگي جهازن جي گذرڻ ۾ رڪاوٽ وجهڻ جي ڪوشش نه ڪئي، پر 1980ع جي ڏهاڪي ۾، ٻنهي ملڪن دعويٰ ڪيا، جيڪا روايتي (پراڻي) قانون کان مختلف هئا. سال 1989ع ۾ گڏيل قومن جي ڪنوينشن (UNCLOS) جي تصديق ڪرڻ تي، اومان پنهنجي سال 1981ع جي شاهي فرمان جي تصديق ڪندڙ اعلان پيش ڪيو ته ان جي علائقائي سمنڊ ذريعي صرف غير جنگي ٽرانزٽ کي گذرڻ جي اجازت آهي. اعلان ۾ وڌيڪ زور ڏنو ويو ته پرڏيهي جنگي جهازن کي اوماني علائقائي پاڻين مان گذرڻ کان اڳ اڳواٽ اجازت وٺڻ جي ضرورت هوندي.[20]

سال 1982ع ۾ ڪنوينشن تي دستخط ڪرڻ تي، ايران هڪ اعلان ۾ داخل ٿيو جنهن ۾ چيو ويو آهي ته "صرف سمنڊ جي قانون جي ڪنوينشن جي رياستن کي ان ۾ پيدا ڪيل معاهدي جي حقن مان فائدو حاصل ڪرڻ جو حق هوندو"، جنهن ۾ "بين الاقوامي جهاز راني لاءِ استعمال ٿيندڙ آبنائي ذريعي گذرڻ جو حق" شامل آهي. سال 1993ع ۾، ايران سامونڊي علائقن تي هڪ جامع قانون نافذ ڪيو. جنهن جون دفعات گڏيل قومن جي ڪنوينشن (UNCLOS) جي دفعات سان ٽڪراءُ ڪن ٿيون، جنهن ۾ هڪ شرط شامل آهي ته جنگي جهاز، آبدوزون ۽ ايٽمي طاقت وارا جهاز ايران جي علائقائي پاڻين مان گذرڻ کان اڳ اجازت حاصل ڪن. آمريڪا اومان ۽ ايران جي ڪنهن به دعويٰ کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن مان هر هڪ جي مخالفت ڪيو آهي.[21]

پيٽرول جي واپار جو رستو

[سنواريو]
سال 2014-2018ع ۾ اصل ۽ منزل جي لحاظ کان تيل جو واپار

سال 2023-2025ع دوران، دنيا جي مائع قدرتي گئس جو %20 ۽ پيٽرول جو %25 واپار هرمز گذرگاهه مان گذريو، جيڪا واپار لاءِ ان جي اهم مقام کي ظاهر ڪري ٿو.[2][22][8]

آمريڪي توانائي انفارميشن ايڊمنسٽريشن جي مطابق (2011 ۾) روزانو سراسري طور تي 14 ٽينڪر فارس جي نار مان 17 ملين بيرل (27,00,000 ڪعبي ميٽر) خام تيل کڻي گذرندا هئا. انهن خام تيل جي برآمدات مان %85 کان وڌيڪ روزاني بنيادن تي ايشيائي مارڪيٽن ڏانهن ويندا هئا، جنهن ۾ جاپان، ڀارت، ڏکڻ ڪوريا ۽ چين سڀ کان وڏيون منزلون هيون.[23] 2018ع ۾، سال 2019ع جي قيمتن تي 1.2 ارب ڊالر جي ماليت جو تيل گذرگاهه مان روزانو 21 ملين بيرل جي مقدار ۾ گذريو.[24]

جيڪڏهن هرمز گذرگاهه ذريعي تيل جي رسد هڪ ڊگهي عرصي تائين خاص طور تي متاثر ٿئي تي، ته اها ڀارت ۽ چين جهڙن وڏن ايشيائي درآمد ڪندڙن لاءِ تيل جي فراهمي جو هڪ وڏو بحران پيدا ڪري سگهي ٿو.[25][26]

واقعا

[سنواريو]
10,668 ميٽر (35,000 فوٽ) جي بلندي تي هڪ هوائي جهاز مان نظر ايندڙ هرمز گذرگاهه. اومان جي مسندم گورنريٽ پيش منظر ۾

ٽينڪر جنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ٽينڪرن جي جنگ

ايران-عراق جنگ جو ٽينڪرن جي جنگ جو مرحلو هن وقت شروع ٿيو،[27] جڏهن عراق 1984ع جي شروعات ۾ ايران جي خارگ ٻيٽ تي تيل جي ٽرمينل ۽ تيل جي ٽينڪرن تي حملو ڪيو.[28] صدام حسين جو ايراني شپنگ تي حملو ڪرڻ جو مقصد، ٻين شين جي وچ ۾، ايران کي انتهائي قدمن سان جوابي ڪارروائي ڪرڻ لاءِ اڀارڻ هو،جيئن ته هو هرمز جي گذرگاهه کي سڀني سامونڊي ٽرئفڪ لاءِ بند ڪري ڇڏي ۽ ان ڪري آمريڪي مداخلت کي آڻڻ جو موقعو ملي.[29] پر ايران عراقي شپنگ تي انتقامي حملي کي محدود ڪيو ۽ گذرگاهه کي بند نه ڪيو.[30]

آپريشن پرئينگ مينٽس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آپريشن پرئينگ مينٽس

آپريشن پرائينگ مينٽس 18 اپريل 1988ع تي ايران-عراق جنگ دوران فارس جي نار ۾ بين الاقوامي پاڻين ۾ ايراني سامونڊي بارودي سرنگن جي تنصيب ۽ پوء هڪ آمريڪي جنگي جهاز کي نقصان پهچائڻ جي بدلي ۾ ايراني علائقائي پاڻين اندر آمريڪي هٿياربند فوجن پاران حملو ڪيو ويو. آمريڪي نيوي ڪيترن ئي سطحي جنگي جهازن جي گروپن سان گڏ، هوائي جهاز ڪيريئر يو ايس ايس انٽرپرائز جي جهازن ۽ ان جي ڪروزر اسڪارٽ، يو ايس ايس ٽرڪسٽن سان حملو ڪيو. حملي جي شروعات ٻن سطحي گروپن جي مربوط حملي سان ٿي.

ايران ايئر جي فلائيٽ 655 کي ڪيرائڻ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايران ايئر جي فلائيٽ 655

3 جولاءِ 1988ع تي، 290 ماڻهو مارجي ويا جڏهن هڪ ايران ايئر ايئربس A300 کي آمريڪي بحريه جي گائيڊڊ ميزائل ڪروزر يو ايس ايس ونسنس (سي جي-49) پاران آبنائي تي گولي هڻي ماريو ويو جڏهن ان کي غلط طور تي جيٽ فائٽر طور سڃاتو ويو هو.

ٽڪراءُ

[سنواريو]

جنوري، 2007ع ۾، ايٽمي آبدوز يو ايس ايس نيوپورٽ نيوز آبنائي جي ڏکڻ ۾ 3,00,000 ٽن جاپاني پرچم واري خام تيل جي ٽينڪر ايم وي سان ٽڪرائجي وئي.[31] ڪو به زخمي نه ٿيو ۽ ڪو به تيل نه لٿو. 20 مارچ 2009ع تي، آمريڪي نيوي جي يو ايس ايس هارٽ فورڊ آبنائي ۾ يو ايس ايس نيو اورلينز سان ٽڪرائجي وئي. ٽڪراءُ جي سبب يو ايس ايس نيو اورلينز جو هڪ فيول ٽينڪ ڦاٽي پيو، جنهن مان 25,000 آمريڪي گيلن (95 ڪيوبڪ ميٽر) ڊيزل ٻارڻ نڪري ويو.[32]

ايراني نيوي جا حادثه

[سنواريو]

مئي 2020ع ۾، ايران هڪ دوستانه فائر حادثي ۾ پنهنجي ئي هڪ جهاز تي ميزائل فائر ڪيا، جن ۾ 19 ملاح مارجي ويا.[33] 2 جون 2021ع تي، ايراني بحري فوج جو هڪ تبديل ٿيل اول ڪلاس ريپلينشمينٽ آئلر، آئرس خارگ، باهه لڳڻ کان پوءِ هرمز گذرگاهه ۾ ٻڏي ويو. اهو بحري فوج جو سڀ کان وڏو جهاز هو.[34]

Iranian ship seizures

[سنواريو]

On 28 April 2015, IRGCN patrol boats contacted the Marshall Islands–flagged container ship Maersk Tigris, which was westbound through the strait, and directed the ship to proceed further into Iranian territorial waters, according to a spokesman for the U.S. Defense Department. When the ship's master declined, one of the Iranian craft fired shots across the bridge of Maersk Tigris. The captain complied and proceeded into Iranian waters near Larak Island. The U.S. Navy sent aircraft and a destroyer, USS Farragut, to monitor the situation.[35] Maersk says it agreed to pay an Iranian company $163,000 after an Iranian court ruling over a dispute about 10 container boxes transported to Dubai in 2005. An appeal court raised the fine to $3.6 million.[36]

On 4 January 2021, the Tasnim News Agency reported that a South Korea–flagged oil vessel headed from Saudi Arabia to the United Arab Emirates was seized for allegedly causing pollution violations. The ship was said to be carrying roughly 7,000 tons of ethanol. South Korea refused to comment on the accusation of causing oil pollution in the Strait of Hormuz. The ship, Hankuk Chemi, was headed to the UAE port Fujairah after loading oil from Jubail, Saudi Arabia on 2 January 2021, as per ship-tracking data gathered by Bloomberg.[37]

In April 2024, the Iranian Navy seized[38] MSC Aries, a Portuguese-flagged container ship sailing through the Gulf of Oman off the UAE coast of the Emirati port city of Fujairah, then steered the container ship through the strait, with 25 personnel on board, claiming that it had violated maritime laws.[39] The crew of 25 included 17 Indian nationals, Filipinos, Pakistanis, a Russian, and an Estonian.[40]

Iranian preparations to mine the strait

[سنواريو]

As of 2019, the U.S. Defense Intelligence Agency estimated that Iran possessed over 5,000 naval mines capable of rapid deployment via high-speed boats.[9] In June 2025, it was reported that U.S. intelligence detected, possibly through satellite imagery or human informants, that Iranian military forces loaded naval mines onto vessels in the Persian Gulf, an act which was interpreted as a preliminary step to blockading the strait.[9] The mines were ultimately not deployed, though their presence raised alarms in Washington about Tehran's intent to escalate the conflict. It is unclear whether the mines were later removed.[9]

U.S.–Iran disputes, threats to close the Strait

[سنواريو]

2008

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2008 Iran–United States naval dispute

Naval stand-offs between Iranian speedboats and U.S. warships in the strait occurred in December 2007 and January 2008. U.S. officials accused Iran of harassing and provoking their naval vessels, but Iran denied the allegations. On 14 January, U.S. Navy officials appeared to contradict the Pentagon version of the 16 January event, in which the Pentagon had reported that U.S. vessels had almost fired on approaching Iranian boats. The Navy's regional commander, Vice Admiral Kevin Cosgriff, said the Iranians had "neither anti-ship missiles nor torpedoes" and he "wouldn't characterize the posture of the US 5th Fleet as afraid of these small boats".[41]

On 29 June, the commander of Islamic Revolutionary Guard Corps, Mohammad Ali Jafari, said that if either Israel or the U.S. attacked Iran, it would seal off the strait to wreak havoc in the oil markets. Cosgriff warned that such Iranian action would be considered an act of war, and the U.S. would not allow Iran to hold hostage a third of the world's oil supply.[42] On 8 July, Ali Shirazi, a mid-level clerical aide to Iranian supreme leader Ali Khamenei, was quoted telling the Revolutionary Guards, "The Zionist regime is pressuring White House officials to attack Iran. If they commit such a stupidity, Tel Aviv and U.S. shipping in the Persian Gulf will be Iran's first targets and they will be burned."[43]

In the last week of July, in Operation Brimstone,[44] dozens of U.S., and naval ships from other countries, came to undertake joint exercises for possible military activity in the shallow waters off the coast of Iran. By 11 August, more than 40 U.S. and allied ships were en route to the strait.[45]

2011–12

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2011–2012 Strait of Hormuz dispute

On 27 December, 2011, Iranian vice president Mohammad Reza Rahimi threatened to cut off oil supply from the strait should economic sanctions limit, or cut off, Iranian oil exports.[46] A U.S. Fifth Fleet spokeswoman said the Fleet was "always ready to counter malevolent actions", whilst Admiral Habibollah Sayyari of the Iran Navy claimed cutting off oil shipments would be "easy".[47] Despite an initial 2% rise in oil prices, markets ultimately did not react significantly to Iran's threat, with oil analyst Thorbjoern Bak Jensen concluding "they cannot stop the flow for a longer period due to the amount of U.S. hardware in the area".[48]

The guided-missile destroyer سانچو:USS transits the Strait of Hormuz in May 2012. Porter is deployed to the U.S. 5th Fleet.

On 3 January, 2012, Iran threatened to take action if the U.S. Navy moved an aircraft carrier back into the Persian Gulf. Iranian Army chief Ataollah Salehi said the U.S. had moved a carrier out of the Persian Gulf because of Iran's naval exercises, and Iran would take action if the ship returned. "Iran will not repeat its warning ... the enemy's carrier has been moved to the Gulf of Oman because of our drill. I recommend and emphasize to the American carrier not to return to the Persian Gulf", he said.[49]

U.S. Navy spokesman Commander Bill Speaks responded that deployment of U.S. military assets would continue as has been the custom stating: "The U.S. Navy operates under international maritime conventions to maintain a constant state of high vigilance in order to ensure the continued, safe flow of maritime traffic in waterways critical to global commerce."[50] While earlier statements from Iran had little effect on oil markets, coupled with new sanctions, later comments drove crude futures higher, up over 4%. Pressure on prices reflected a combination of uncertainty driven further by China's response – reducing oil January 2012 purchases from Iran by 50% compared to 2011.[حوالو گهربل]

By January 2012, U.S.-led sanctions began to show economic effects, as the Iranian currency lost 12% of its value. Further pressure on Iranian currency was added by French Foreign Minister Alain Juppé who was quoted as calling for more "strict sanctions" and urged EU countries to follow the U.S. in freezing Iranian central bank assets and imposing an embargo on oil exports.[51]

On 9 January, 2012, Iranian Defense Minister Ahmad Vahidi denied that Iran had ever claimed it would close the strait, saying that "Iran is the most important provider of security in the Strait ... if one threatens the security of the Persian Gulf, then all are threatened."[52] Iran's Foreign Ministry confirmed on 16 January it had received a letter from the U.S.; authorities were considering whether to reply, although the contents of the letter were not divulged.[53] The U.S. had previously announced its intention to warn Iran that closing the strait is a "red line" that would provoke an American response.[54]

General Martin Dempsey, the chairman of the Joint Chiefs of Staff, said the U.S. would "take action and re-open the Strait", which could be accomplished only by military means, including minesweepers, warship escorts and potentially airstrikes. U.S. defense secretary Leon Panetta told troops that the U.S. would not tolerate Iran closing the strait. Nevertheless, Iran continued to discuss the impact of shutting the strait on oil markets, saying any disruption of supply would cause a shock "no country" could manage.[55]

A U.S. Navy convoy in the strait in July 2016

By 23 January, a flotilla had been established by countries opposing Iran's threats to close the strait.[56] These ships operated in the Persian Gulf and Arabian Sea off the coast of Iran. The flotilla included three American aircraft carriers, three destroyers, seven British warships, including the destroyer سانچو:HMS[57][58] and four Type 23 frigates, and the French frigate La Motte-Picquet.[59] On 24 January, tensions rose further after the European Union imposed sanctions on Iranian oil. A member of Iran's parliament said, "If any disruption happens regarding the sale of Iranian oil, the Strait ... will definitely be closed".[60]

2018 and 2019

[سنواريو]

In July 2018, Iran again made threats to close the strait, citing looming American sanctions after the U.S. withdrew from the JCPOA deal.[61] In August, Iran test-fired a ballistic missile. According to the officials, the anti-ship Fateh-110 Mod 3 flew over 100 miles on a flight path over the strait to a test range in the Iranian desert. "It was shore-to-shore", said a U.S. official.[62]

On 22 April 2019, the U.S. ended the oil waivers, which had allowed some of Iran's customers to import Iranian oil, without risking financial penalties as part of U.S. economic sanctions. Al Jazeera quoted Major-General Mohammad Bagheri of the Iranian Armed Forces, stating "We are not after closing the Strait of Hormuz but if the hostility of the enemies increases, we will be able to do so...[63] If our oil does not pass, the oil of others shall not pass the Strait of Hormuz either".[64]

2019 attacks on oil tankers

[سنواريو]

Iran has persistently attacked vessels and seized ships amidst political issues.[40][65] On 13 June 2019, the oil tankers Front Altair and Kokuka Courageous were rocked by explosions shortly before dawn; the crew of the latter reported seeing a flying object strike the ship. They were rescued by the destroyer سانچو:USS while the crew of the Front Altair were rescued by Iranian ships. U.S. secretary of state Mike Pompeo issued a statement accusing Iran of the attacks, Iran denied this calling it a false-flag attack.[66]

In July 2019, a Stena Bulk Tanker, Stena Impero, sailing under a British flag, was boarded and captured by Iranian forces.[67] The spokesman for Iran's Guardian Council, Abbas Ali Kadkhodaei, was quoted as describing the seizure as a "reciprocal action". This was presumed to be in reference to the seizure of an Iranian tanker, Grace 1, bound for Syria in Gibraltar a few days prior.[68]

In 2020, France deployed about 600 troops at sea and in the air under the CTF474 to protect maritime trade, regional business, and to ease local tensions. Since the first week of April 2020, the operation combines the Dutch frigate Ruyter, the French frigate Forbin, and one French airplane ATLANTIC2 (ATL2).[69]

2025

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2025 Iran threat of Strait of Hormuz closure

On 14 June, Iran reportedly issued a threat to block the strait in response to Israeli attacks targeting its military and nuclear infrastructure.[7][70] The Financial Times reported that such action could cause oil prices to surge beyond the recent 7–14% increases, possibly exceeding $100 to $150 per barrel.[71] This would likely fuel global inflation and contribute to an economic downturn. Analysts emphasized the vulnerability of regional exporters, noting that "Saudi Arabia, Kuwait, Iraq and Iran are wholly locked into one tiny passage for exports." The strait handles 18-19 million barrels per day, nearly 20% of global oil consumption, including crude, condensates, and fuel.[72][73] Analysts have warned that Iran could suffer severe consequences from any attempt to block the strait. "Iran's economy heavily relies on the free passage of goods and vessels through the seaway, as its oil exports are entirely sea-based," analysts from JP Morgan explained. Closing the strait could strain Iran's crucial energy trade with China, its only major oil customer.[72][74] U.S. Secretary of State Marco Rubio also warned Iran against attempting to shut down the strait, stating that such a move would be "economic suicide" for the Islamic Republic, as the waterway is vital for its exports.[75] On 17 June, two oil tankers collided in the strait, though reports did not suggest that this was a security-related incident.[76] The vessels involved were the Front Eagle, carrying crude oil from Iraq to China, and the Adalynn, which was unladen and en route to the Suez Canal. Both caught fire on deck, but no oil spill occurred. All crew members aboard the Adalynn were safely evacuated by the UAE coast guard.[77]

After the United States strikes on Iranian nuclear sites on 22 June, the Iranian Parliament voted to close the strait.[78] A final decision rests with Iran's Supreme National Security Council.[79] Revolutionary Guards commander Esmaeil Kousari confirmed that shutting the strait would be executed "whenever necessary", to protect national sovereignty and deter further foreign aggression.[80][81] The potential closure of the strait, through which 20% of the world's oil supply transits, would significantly disrupt global energy markets. Such a move could cause oil prices to increase and risk destabilizing the global economy, given the strait's critical role as a maritime chokepoint for crude oil, liquefied natural gas, and other petroleum products.[82] On 23 June 2025, oil prices were below $70 again (7% lower than on 20 June), indicating that the oil market viewed the U.S. strikes, and Iran's response (the strait remaining open, and 2025 Iranian strikes on Al Udeid Air Base), as inconsequential.[83]

2026

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2026 Strait of Hormuz crisis

Before the 2026 Israeli–United States strikes on Iran, ship insurance for the strait increased from 0.125% to between 0.2% and 0.4% of the ship insurance value per transit. For very large oil tankers, this is an increase of a quarter of a million dollars.[84] By 9 March, insurance rates were reported to have increased by four to six times over the previous week, and the U.S. government began to help insurers under the Terrorism Risk Insurance Act.[85]

On 28 February 2026, amid the 2026 Iran war and after the assassination of Iranian supreme leader Ali Khamenei, Iran's Revolutionary Guards began issuing سانچو:Abbrlink transmissions stating that ship passages through the Strait of Hormuz were "not allowed".[86][87] Although the closure is not legally binding, military and industry sources say that safety cannot be guaranteed, and many ships stayed in port or turned back,[88] while at least 17 oil tankers continued traveling through the strait.[89]

سال 2026ع جي شروعات ۾ هرمز گذرگاهه جي ٽرانزٽ ۾ ڪمي جو گراف.[90]

2 مارچ تي، اسلامي انقلابي گارڊ ڪور (IRGC) سرڪاري طور تي تصديق ڪئي ته هرمز جي گذرگاهه بند ڪئي وئي آهي[91] ۽ جيڪو به جهاز گذرگاهه ۾ داخل ٿيندو ان کي باهه ڏني ويندي. اهو ايران جي حملي جي ڪيترن ئي رپورٽن کان پوءِ آيو آهي جيڪي هرمز جي آبنائي ۾ گذرندڙ جهازن تي هئا. تنهن هوندي به، ڪجهه جهاز اڃا تائين محفوظ طور تي آبنائي مان گذريا. [92] ٻئي ڏينهن، صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو ته "آمريڪا جي نيوي "جلد کان جلد" گذرگاهه ذريعي گذرندڙ ٽينڪرن کي بچائڻ لاء حڪمت عملي شروع ڪندي".[93]

12 مارچ تي، هرمز جي گذرگاهه ۾ ٽي ڪارگو جهازن کي نشانو بڻايو ويو. اهو ساڳئي ڏينهن، جڏهن توانائي جي بين الاقوامي ايجنسي (IEA) پاران اعلان ڪيل 400 ملين بيرل تيل جي ڇڏڻ جو اعلان ڪيو ويو، تي ٿيو.[94] اهو پڻ چيو ويو ته هرمز جي گذرگاهه ۾ ايران پاران لڳ ڀڳ هڪ درجن بارودي سرنگون مقرر ڪيون آهن، جنهن سان تيل ۽ ايل اين جي جي برآمدات بند ٿي ويون آهن.[95]

15 مارچ تي، جڏهن ايران اعلان ڪيو ته هنن سامونڊي پاڻي جي رستي تي ڪنٽرول ڪيو آهي، ٽرمپ چيو ته يورپي ۽ ايشيائي قومن جو اتحاد سامونڊي مفادن جي حفاظت لاءِ اتي جنگي جهاز موڪليندو. بهرحال، انهن قومن اهڙي اتحاد کي رد ڪري ڇڏيو ۽ تڪرار جو سفارتي حل ڳولي رهيا آهن. [96]

ٽرمپ خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن چين هرمز جي گذرگاهه کي محفوظ بڻائڻ ۾ آمريڪا جي مدد نه ڪندو ته چيني اڳواڻ شي جن پنگ سان رٿيل سربراهي اجلاس خطري ۾ پئجي سگهي ٿو. هي اهم پاڻي جو رستو، جنهن مان عالمي تيل جو 20 سيڪڙو گذري ٿو، آمريڪا، اسرائيل ۽ ايران جي وچ ۾ جاري تڪرار جي ڪري رڪاوٽن کي منهن ڏئي رهيو آهي. ٽرمپ زور ڏنو ته چين، جيڪو پنهنجي توانائي جي درآمد جي 90 سيڪڙو لاءِ آبنائي تي ڀاڙي ٿو، ان کي محفوظ ڪرڻ لاءِ صرف آمريڪا تي ڇڏڻ بدران، ان کي کليل رکڻ جي ذميواري شيئر ڪرڻ گهرجي.[97]

ايران جي گذرگاهه بند ڪرڻ جي صلاحيت

[سنواريو]

ملينيم چئلينج 2002ع هڪ وڏي جنگي مشق هئي، جيڪا سال 2002ع ۾ آمريڪي هٿياربند فوجن پاران ڪئي وئي هئي. ان ۾ هڪ ملڪ (ممڪن طور تي ايران) پاران گذرگاهه کي بند ڪرڻ جي ڪوشش جي نقل ڪئي وئي هئي. مفروضا ۽ نتيجا متنازع هئا. ايران جي نقلي حڪمت عملي مادي طور تي اعليٰ آمريڪي هٿياربند فوجن کي شڪست ڏني.[98]

بين الاقوامي سيڪيورٽي ۾ سال 2008ع جي هڪ مضمون ۾ دعويٰ ڪئي وئي هئي ته ايران هڪ مهيني لاءِ گذرگاهه ۾ ٽرئفڪ کي سيل ڪري سگهي ٿو يا روڪي سگهي ٿو ۽ آمريڪا پاران ان کي ٻيهر کولڻ جي ڪوشش تڪرار کي وڌائڻ جو سبب بڻجندي. [99] پوء جي شماري ۾، جرنل هڪ جواب شايع ڪيو، جنهن ۾ اهم مفروضن تي سوال اٿاريو ۽ ٻيهر کولڻ لاءِ هڪ تمام مختصر وقت تجويز ڪيو.[100]

وڌيڪ اهو ته گذرگاهه ذريعي تيل جي برآمدات تي ايران جي پنهنجي انحصار ۽ انهي سان گڏ درآمدات، پنهنجي طور تي تيل صاف ڪرڻ جي ناڪامي جي ڪري، ايران پاران گذرگاهه جي بندش ممڪن ناهي.[101] درآمدات ۽ برآمدات لاءِ ايران جو گذرگاهه تي پنهنجو انحصار نه رڳو، اهو اشارو آهي، ته هڪ ڊگهي بندش پر واپار، جيڪو ان مان وهندو آهي، تي ان جي اتحادين جو انحصار پڻ ممڪن ناهي ۽ اهڙي بندش جو امڪان نه ٿيڻ جو مشورو ڏئي ٿو.[102] هڪ نيوڪلاسيڪل حقيقت پسند تجزيو اسٽريٽ جي حوالي سان ايراني پاليسي کي "ٻٽي منهن" طور بيان ڪري ٿو. غير وجودي خطري واري ماحول ۾ تهران اسٽريٽ کي کليل رکڻ سان سيڪيورٽي فراهم ڪندڙ طور ڪم ڪرڻ جو رجحان رکي ٿو، جڏهن ته وجودي طور تي سمجهيل خطرن جي تحت اهو حساب ڪتاب وارا خطرا کڻندو آهي ۽ آبي رستي کي هڪ وسيع دفاعي هٿيار ۽ برڪمين شپ حڪمت عملي ۾ شامل ڪندو آهي. هي تشريح ايران کي هڪ ردعمل واري اداڪار جي طور تي پيش ڪري ٿو جو رعايتون حاصل ڪرڻ لاءِ هن کي هٿيار طور استعمال ڪري سگهي ٿو[103] ۽ بين الاقوامي برادري طرفان ڊي-اسڪيليٽري قدمن کي متحرڪ ڪري سگهي ٿو.[104] هي نظريا پڻ زور ڏيڻ ٿا ته هرمز جي گذرگاهه جي حوالي سان ايران جي حڪمت عملي پاڻي رستي تي ان جي پنهنجي، اهم ڀائيوارن، مادي حدن ۽ پابندين جي انحصار جي ڪري محدود آهي، جيڪو ان جي آزادي کي گهٽائي ٿو ۽ خطرو کڻڻ ۽ مشورو ڏئي ٿو ته ڪو به ڊگهو بندش ايران ۽ ان جي اتحادين لاءِ خاص طور تي نقصان ڪار هوندو.[105][106][107][108]

ڊسمبر 2011ع ۾، ايران جي نيوي هرمز سامونڊي گذرگاهه سان گڏ بين الاقوامي پاڻين ۾ ڏهه ڏينهن جي مشق شروع ڪئي. ايراني ريئر ايڊمرل حبيب الله سياري چيو ته گذرگاهه کي مشق دوران بند نه ڪيو ويندو. ايراني فوجون آساني سان اهو ڪم ڪري سگهن ٿيون، پر اهڙو فيصلو سياسي سطح تي ٿيڻ گهرجي.[109] [110] پينٽاگون جي ترجمان، ڪئپٽن جان ڪربي پاران ڊسمبر 2011ع ۾ حوالو ڏنو ويو جن ۾ چيو ويو هو ته "دنيا جي ان حصي ۾ تڪرار وڌائڻ جون ڪوششون غير مددگار ۽ غير پيداواري آهن. اسان جي طرفان، اسان مطمئن آهيون ته اسان وٽ خطي ۾ ڪافي صلاحيتون آهن ته اسان پنهنجن دوستن ۽ ڀائيوارن ۽ انهي سان گڏ بين الاقوامي برادري سان ڪيل واعدن جو احترام ڪري سگهون". بروڪنگس انسٽيٽيوٽ جي هڪ ماهر، سوزانئ مئلوني چيو ته "اميد اها آهي ته آمريڪي فوج ڪنهن به ايراني خطري کي نسبتاً جلدي حل ڪري سگهي ٿي."

سال 2012ع ۾ آمريڪي جوائنٽ چيفس آف اسٽاف جي چيئرمين، جنرل مارٽن ڊيمپسي چيو هو ته، "ايران صلاحيتن ۾ سيڙپڪاري ڪئي آهي، جيڪي حقيقت ۾ ڪجهه وقت لاءِ هرمز گذرگاهه کي بلاڪ ڪري سگهن ٿيون." هن چيو ته، "اسان صلاحيتن ۾ سيڙپڪاري ڪيا آهيون ته جيئن يقيني بڻايو وڃي ته جيڪڏهن اهو ٿئي ٿو، ته اسان ان کي شڪست ڏئي سگهون ٿا."[111]

مئي 2012ع ۾ سمندري قانون جي ترڪ محقق، نيلوفر اورل جو هڪ مضمون اهو نتيجو ڪڍي ٿو ته، جيڪڏهن ايران ٻيڙين، جهڙوڪ تيل جي ٽينڪرن، جي گذرڻ کي روڪڻ جي پنهنجي منصوبي تي عمل ڪندو، اهو UNCLOS، جيڪو سال 1994ع ۾ لاڳو ٿيو ۽ سال 1958ع جي وڏي سمنڊن تي ڪنوينشن، ٻنهي جي خلاف ورزي ڪئي ويندي ۽ اهو ته گذرڻ جو عمل قانوني طور تي اقتصادي پابنديون لاڳو ڪرڻ سان لاڳاپيل ناهي. مضمون وڌيڪ زور ڏئي ٿو ته هڪ ساحلي رياست "ٽرانزٽ يا غير معطل معصوم گذرڻ" کي صرف تڏهن روڪي سگهي ٿي جڏهن:

  1. گذرڻ دوران طاقت جو خطرو يا حقيقي استعمال ٿئي.
  2. ڪنهن ٻئي طريقي سان جهاز بين الاقوامي قانون جي اصولن، جيئن گڏيل قومن جي چارٽر ۾ شامل آهن، جي خلاف ورزي ڪري ٿو.[112]

سال 2013ع تائين، UNCLOS معاهدي جي تصديق 63 رياستن، جنهن ۾ گھڻيون نيٽو-بلاڪ ۽ سوويت-بلاڪ جو قومون شامل آهن، پاران ڪئي وئي هئي، سواء اوپيڪ ۽ عرب ليگ جي گهڻن ملڪن، جهڙوڪ شام، مصر، اردن، سعودي عرب ۽ ايران ۽ انهي سان گڏ چين، اتر ڪوريا ۽ ڏکڻ ڪوريا، جنهن پاران تصديق نه ڪئي وئي هئي.[113] فيبروري 2026ع تائين، آمريڪا کانسواءِ، جنهن معاهدي جي تصديق نه ڪئي آهي. يورپي يونين ۽ سڀني وڏين طاقتن سميت سميت 157 خودمختيار رياستون معاهدي ۾ شامل آهن.[114]

متبادل رستا

[سنواريو]
حبشان-فجيره تيل جي پائپ لائن ۽ ابقيق- ينبوع اين جي ايل پائپ لائنن جو نقشو

سال 2025ع تائين، روزانو لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 50 لک بيرل تيل جي منتقلي گذرگاهه ذريعي ڪئي ويندي هئي. ساحلي پائپ لائنن جي وڌ ۾ وڌ گنجائش تقريباً 30 لک بيرل آهي. مايع قدرتي گئس (LNG) جي مڪمل طور تي ٻيڙين جي ذريعي، گذرگاهه جي ذريعي ممڪن آهي.[115][116]

جون 2012ع ۾، سعودي عرب عراق-سعودي عرب پائپ لائن (IPSA) کي ٻيهر کوليو، جيڪي سال 2001ع ۾ عراق کان بيهر حاصل ڪئي وئي هئي. اها عراق کان سعودي عرب جي ذريعي ڳاڙهي سمنڊ جي بندرگاهه تائين سفر ڪري ٿي. ان جي روزاني گنجائش 16 لک 50 هزار (2,62,000 ڪعبي ميٽر) آهي.[117]

جولاءِ 2012ع ۾، گڏيل عرب امارات نئين حبشان-فجيره تيل پائپ لائن (ابو ظهبي ۾ حبشان فيلڊ کان اومان جي نار تي فجيره تيل ٽرمينل تائين) کي مؤثر طريقي سان آبنائي هرمز کي نظرانداز ڪندي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. ان جي وڌ ۾ وڌ گنجائش تقريباً 20 لک بيرل (3,20,000 ڪعبي ميٽر) في ڏينهن آهي، جيڪي امارات جي سال 2012ع جي پيداوار جي شرح جي ٽن چوٿين کان وڌيڪ آهي. گڏيل عرب امارات فجيره جي اسٽوريج ۽ آف لوڊنگ جي گنجائش کي پڻ وڌائي رهيو آهي.[118]

گڏيل عرب امارات فجيره ۾ دنيا جي سڀ کان وڏي خام تيل جي ذخيري جي سهولت ٺاهي رهيو آهي جن ۾ هڪ ڪروڙ 40 لک بيرل (22,00,000 ڪعبي ميٽر) رکڻ جي گنجائش آهي.[119] عالمي تيل ۽ واپاري مرڪز جي طور فجيره جي واڌ کي وڌائڻ لاءِ، حبشان-فجيره رستو امارات جي توانائي جي حفاظت کي محفوظ بڻائي ٿو ۽ ان کي زميني تيل پائپ لائن ٽرانسپورٽ، جيڪو تيل جي ٽرانسپورٽ جو سستو ترين روپ سمجهيو ويندو آهي، هجڻ جو فائدو آهي ۽ انشورنس جي قيمتن کي به گھٽائي ٿو، جئين ته تيل ٽينڪرن کي هاڻي فارس جي نار ۾ داخل نه ٿيڻ جي ضرورت نه پوندي.[120]

جولاءِ 2012ع جي فارن پاليسي آرٽيڪل ۾، گال لوفٽ ايران ۽ آبنائے هرمز جو مقابلو عثماني سلطنت ۽ داردانيلس سان ڪيو، جيڪو هڪ صدي اڳ روسي اناج جي ترسيل لاءِ هڪ رڪاوٽ هو. هن اشارو ڪيو ته هرمز گذرگاهه ۾ ڇڪتاڻ انهن ماڻهن کي متبادل جهاز راني صلاحيتون ڳولڻ تي مجبور ڪري رهي آهي جيڪا هن وقت فارس جي نار مان ترسيل تي منحصر آهن. هن چيو ته سعودي عرب اومان ۽ يمن تائين نئين پائپ لائنون ٺاهڻ تي غور ڪري رهيو آهي ۽ عراق شايد خام تيل کي ميڊيٽرينين سمنڊ تائين پهچائڻ لاءِ استعمال نه ٿيندڙ عراق-شام پائپ لائن کي بحال ڪري سگهي ٿو. لوفت چيو ته هرمز جي ٽرئفڪ کي گهٽائڻ "مغرب کي پنهنجي موجوده ايران کي ڪنٽرول ڪرڻ جي حڪمت عملي کي وڌائڻ جو هڪ نئون موقعو پيش ڪري ٿو."[121]

پڻ ڏسو

[سنواريو]
  • ابو موسيٰ ٻيٽ
  • بندر لينگه - ايران جي هرمزگان صوبي ۾ شهر
  • عمان جي نار
  • فارس جي نار
  • هرمزگان صوبو - ايران جو صوبو
  • هرمزگان جي بادشاهت - فارس جي نار ۾ بادشاهت (11هين صدي کان 1622ع)
  • سائرس اعظم - هخامنشي سلطنت جو باني

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Jon M. Van Dyke (2 October 2008). "Transit Passage Through International Straits" (PDF). The Future of Ocean Regime-Building. University of Hawaii. ص. 216. doi:10.1163/ej.9789004172678.i-786.50. ISBN 9789004172678. اصل نسخو (PDF) مان 7 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 6 July 2019 تي حاصل ڪيل. آرڪائيو ڪيا ويا 7 August 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  2. 1 2 "The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint". U.S. Energy Information Administration. 4 January 2012. اصل نسخو مان 11 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Viktor Katona. "How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint". Oilprice.com. اصل نسخو مان 11 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Why is the Strait of Hormuz critical to Europe?". euronews (انگريزي ۾). 2026-03-16. 2026-03-18 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ Surucu-Balci, Ebru; Balci, Gokcay (2026-03-04). "Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally". The Conversation (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-03-18 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Oil Prices Jump, But Middle East Oil Keeps Flowing Uninterrupted". OilPrice.com. 17 June 2025. the narrow lane has never been blocked in any previous conflict in the Middle East.
  7. 1 2 Altman, Howard (14 June 2025). "Could Iran Carry Out Its Threat To Shut Down The Strait Of Hormuz?". The War Zone (آمريڪي انگريزي ۾). 15 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz" (انگريزي ۾). 2025-11-19. 2025-11-28 تي حاصل ڪيل.
  9. 1 2 3 4 Slattery, Gram; Stewart, Phil; Slattery, Gram; Stewart, Phil (1 July 2025). "Exclusive: Iran made preparations to mine the Strait of Hormuz, US sources say". Reuters (انگريزي ۾). 3 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Sinha, Aditya (February 25, 2026). "Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis". First Post. March 18, 2026 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ Ebrahimi, Qorbanali (2005–2006). "Hormoz-Hormuz". Motale'at Irani 4 (7): 48. https://noo.rs/Cin61.
  12. ↑ Rezakhani, Khodadad (27 February 2020). "The Kingdom of Hormuz". Iranologie.com. 14 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Municipality of Minab آرڪائيو ڪيا ويا 6 July 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., (in Persian). Retrieved 30 December 2011.
  14. ↑ "World Oil Transit Chokepoints" (PDF). U.S. Energy Information Administration. 25 July 2017. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 21 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Alejandra Roman & Administration. "Strait of Hormuz". The Encyclopedia of Earth. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007". Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea. UN. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2009 تي محفوظ ڪيل. 29 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ U.S. President (10 March 1983). "Presidential Proclamation 5030" (PDF). United States Department of State. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 25 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 21 January 2008 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Groves, Steven (24 August 2011). "Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms". The Heritage Foundation. اصل نسخي مان 17 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Groves, Steven (24 August 2011). "Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms". The Heritage Foundation. اصل نسخي مان 17 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Groves, Steven (24 August 2011). "Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms". The Heritage Foundation. اصل نسخي مان 17 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Groves, Steven (24 August 2011). "Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms". The Heritage Foundation. اصل نسخي مان 17 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2017 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "World Oil Transit Chokepoints" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 23 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Alejandra Roman & Administration. "Strait of Hormuz". The Encyclopedia of Earth. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 2 June 2015 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "The Strait of Hormuz Explained". YouTube. 31 October 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 November 2021 تي محفوظ ڪيل.
  25. ↑ Le Monde. (2026, March 3). Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz. https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html
  26. ↑ "Economic Times". Economic Times.
  27. ↑ Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. ص. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1-84176-371-2.
  28. ↑ "Strait of Hormuz – Tanker War". The Strauss Center (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2021 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. ص. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1-84176-371-2.
  30. ↑ Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. ص. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1-84176-371-2.
  31. ↑ Dorsey, Jack (10 January 2007). "Navy says speed of tanker sucked submarine up to surface". The Virginian Pilot. اصل نسخو مان 16 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 December 2007 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "U.S. Navy vessels in Bahrain for evaluation after collision". CNN. 20 March 2009. اصل نسخو مان 13 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Twitter". mobile.twitter.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Iranian navy's largest warship catches fire and sinks in Gulf of Oman". 2 June 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 June 2021 تي محفوظ ڪيل. 13 June 2021 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Iran seizes commercial ship, U.S. forces respond". CNN. 28 April 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 April 2015 تي محفوظ ڪيل. 28 April 2015 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Maersk insists on release of ship and crew seized by Iran". Reuters. 30 April 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 October 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Iran Seizes Ship, Ramps Up Enrichment as Gulf Tensions Mount". Bloomberg.com. 4 January 2021. 4 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Motamedi, Maziar (13 April 2024). "Iran's IRGC seizes 'Israeli-linked' ship near Strait of Hormuz". Al Jazzera. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "Iran says MSC Aries vessel seized for 'violating maritime laws'". Reuters. 15 April 2024. 18 April 2024 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  40. 1 2 "17 Indians among 25 crew on ship seized by Iran; India in touch with Iran to secure release of Indians". The Economic Times. 14 April 2024. ISSN 0013-0389. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Isenberg, David (10 January 2008). "A game of chicken in the, Persian Gulf". Asia Times Online. اصل نسخي مان 14 May 2008 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل. {{cite news}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (مدد); More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (مدد); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (مدد)
  42. ↑ "U.S. Navy Commander Warns Iran: Don't Try Closing Gulf Oil Passageway". Fox News. 2 July 2008. اصل نسخو مان 20 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2 December 2018 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Hafezi, Parisa (8 July 2008). "Iran to "hit Tel Aviv, U.S. ships" if attacked". Reuters. اصل نسخو مان 17 March 2016 تي محفوظ ڪيل.
  44. ↑ "JTFEX 08-4 "Operation Brimstone" Flexes Allied Force Training". US Navy. 15 July 2008. اصل نسخو مان 22 July 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 August 2008 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Three major US naval strike forces due this week in Persian Gulf". Debkafile. 11 August 2008. اصل نسخو مان 1 December 2009 تي محفوظ ڪيل. 11 August 2008 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Oil jumps over 2% as Iran threatens supplies". CNN. 27 December 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "US warns Iran over threat to block oil route". BBC News. 28 December 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Gibbons, Robert (28 December 2011). "Oil falls on dollar's rise, Wall Street pullback". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Hafezi, Parisa (3 January 2012). "Iran threatens U.S. Navy as sanctions hit economy". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "Iran nuclear crisis: Sanctions 'beginning to bite'". BBC News. 3 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ "State Department: Iran is feeling the pressure". Yahoo! News. 3 January 2012. اصل نسخو مان 9 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Iran and the Strait of Hormuz". Tabeer. اصل نسخو مان 29 July 2013 تي محفوظ ڪيل.
  53. ↑ "News Headlines". CNBC. 16 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2012 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ Bumiller, Elisabeth; Schmitt, Eric; Shanker, Thom (12 January 2012). "U.S. Warns Top Iran Leader Not to Shut Strait of Hormuz". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 April 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Smith, Grant (16 January 2012). "Oil Climbs From Four-Week Low as Iran Warns of Hormuz Supply Disruption". Bloomberg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 11 March 2017 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Iran: Flotilla of Warships Sent Through Strait of Hormuz Heightens Tensions". HuffPost. 23 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Harding, Thomas (6 January 2012). "Royal Navy sends its mightiest ship to take on the Iranian show of force in the Gulf". The Telegraph. London. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "HMS Daring to head for the Gulf". Press Association. 7 January 2012. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.[مئل ڳنڍڻو]
  59. ↑ "Iran: EU oil sanctions 'unfair' and 'doomed to fail'". BBC News. 23 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 24 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Blair, David (23 January 2012). "Iran threatens to close Strait of Hormuz over EU oil sanctions". The Daily Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 27 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Dehghan, Saeed Kamali (5 July 2018). "Iran threatens to block Strait of Hormuz over US oil sanctions". the Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "Iran test-fires ballistic missile for first time in 2018, officials say". FoxNews. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 12 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "Can Iran close the Strait of Hormuz?". Aljazeera, 2019.
  64. ↑ "Iran: Business as usual in Strait of Hormuz after blacklisting". News Agencies. April 28, 2019. اصل نسخو مان 25 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 May 2020 تي حاصل ڪيل – Aljazeera وسيلي..
  65. ↑ "US Navy says it prevented Iran from seizing tankers in Gulf of Oman". Reuters. 6 July 2023. 18 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ Kirkpatrick, David D.; Pérez-Peña, Richard; Reed, Stanley (13 June 2019). "Tankers Are Attacked in Mideast, and U.S. Says Video Shows Iran Was Involved". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 June 2019 تي محفوظ ڪيل. 14 June 2019 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "Latvian citizen on board of British tanker seized by Iran". Latvian Public Broadcasting. 22 July 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 2 August 2019 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Iran says its seizure of British ship a 'reciprocal' move". AP News. 21 July 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 5 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ Costa, George (12 April 2020). "French ATL2 joins Operation AGENOR in the Strait of Hormuz". International Insider. اصل نسخو مان 7 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes". Arab News (انگريزي ۾). 14 June 2025. 15 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Prediksi Harga Minyak Dunia Jika Iran Tutup Selat Hormuz". Liputan6. 23 June 2025. 24 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  72. 1 2 Seba, Erwin (13 June 2025). "Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes". Reuters (انگريزي ۾). 15 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ Tett, Gillian (14 June 2025). "Oil in the new age of volatility". Financial Times. 15 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ Wearden, Graeme (13 June 2025). "Oil surges after Israel's attack on Iran, risking 'stagflationary shock' – as it happened". the Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. 15 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Harga Minyak Mentah Justru Anjlok 7% Usai Iran Gempur Pangkalan Militer AS". Liputan6. 24 June 2025. 24 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "Ships collide in Hormuz Strait in shadow of Israel-Iran war". Al Jazeera (انگريزي ۾). 18 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ "2 Kapal Tanker Minyak Tabrakan di Selat Hormuz, 24 Orang Dievakuasi". Liputan6. 18 June 2025. 24 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ "Iran's top security body to decide on Hormuz closure after parliament approval". Al Arabiya English (انگريزي ۾). 22 June 2025. 22 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Parlemen Iran Sepakat Tutup Selat Hormuz Pasca Serangan Amerika?". Liputan6. 23 June 2025. 24 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "Live: US bases used to strike Iran are 'legitimate' targets, Khamenei's advisor says". France 24. 22 June 2025. 22 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Cleave, Iona; Crilly, Rob; Smith, Benedict; Kelly, Kieran; Hymas, Charles; Henderson, Cameron (22 June 2025). "US-Iran attack latest: Operation Midnight Hammer inflicted 'extreme damage and destruction'". The Telegraph (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0307-1235. 22 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "Iran to block Strait of Hormuz after US strikes. Why it matters". India Today (انگريزي ۾). 22 June 2025. 23 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ Sheikhlar, Shahriar (23 June 2025). "Oil Prices Crash After Iran Strikes U.S. Bases". OilPrice.com (انگريزي ۾).
  84. ↑ "AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil". Worldwide AIS Network (انگريزي ۾). 28 February 2026.
  85. ↑ Brewer, Contessa (9 March 2026). "There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz". CNBC News. 11 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says". Reuters. 28 February 2026. 28 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "Iran: Ships' passage through Strait of Hormuz 'not allowed'". The Jerusalem Post (انگريزي ۾). 2026-02-28. ISSN 0792-822X. 2026-02-28 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ "Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say". The Independent (انگريزي ۾). 28 February 2026.
  89. ↑ "Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran | SupplyChainBrain". www.supplychainbrain.com (انگريزي ۾). 28 February 2026.
  90. ↑ "Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships". PortWatch. International Monetary Fund. 14 March 2026 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "Iran says will attack any ship trying to pass through Strait of Hormuz". Al Jazeera (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2026-03-09 تي محفوظ ڪيل. 2026-03-13 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ Slav, Irina (6 March 2026). "Daily Ship Traffic in Strait of Hormuz Plummets From 138 to Just 2". OilPrice.com (انگريزي ۾). 2026-03-07 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخو مان 2026-03-04 تي محفوظ ڪيل, 2026-03-19 تي حاصل ڪيل
  94. ↑ "Ships hit in Strait of Hormuz as countries agree to release emergency oil reserves". www.bbc.com (برطانوي انگريزي ۾). 2026-03-11. 2026-03-12 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "Iran has laid about a dozen mines in Strait of Hormuz, sources say". The Straits Times (انگريزي ۾). 2026-03-12. ISSN 0585-3923. 2026-03-12 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "European Allies Talk With Iran to Seek Safe Passage Through Hormuz: Report" newsweek.com. Accessed 15 Mar 2026.
  97. ↑ "No help, no meeting: Trump warns Xi summit at risk if China doesn't help keep Hormuz open". Firstpost. 2026-03-16.
  98. ↑ Peterson, Scott (26 January 2012). "How Iran could beat up on America's superior military". Christian Science Monitor. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Closing Time: Assessing the Iranian Threat to the Strait of Hormuz آرڪائيو ڪيا ويا 21 August 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., by Caitlin Talmadge, International Security, Harvard Kennedy School
  100. ↑ O'Neil, William D.; Talmadge, Caitlin (2009). "Costs and Difficulties of Blocking the Strait of Hormuz". International Security 33 (3): 190–198. doi:10.1162/isec.2009.33.3.190. http://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190. Retrieved 28 February 2009.
  101. ↑ Pham, Peter J (2010). "Iran's threat to the strait of Hormuz: A realist assessment". American Foreign Policy Interests 32 (2): 64–74. doi:10.1080/10803921003697542. https://www.researchgate.net/publication/233290417.
  102. ↑ Pham, Peter J (2010). "Iran's Threat to the Strait of Hormuz: A Realist Assessment". American Foreign Policy Interests 32 (2): 64–74. doi:10.1080/10803921003697542. https://www.researchgate.net/publication/233290417.
  103. ↑ Divsallar, Abdolrasool (2022). "Shifting Threats and Strategic Adjustment in Iran's Foreign Policy: The case of Strait of Hormuz". British Journal of Middle Eastern Studies 49 (5): 873–895. doi:10.1080/13530194.2021.1874873. https://doi.org/10.1080/13530194.2021.1874873.
  104. ↑ Divsallar, Abdolrasool (2022). "Shifting Threats and Strategic Adjustment in Iran's Foreign Policy: The case of Strait of Hormuz". British Journal of Middle Eastern Studies 49 (5): 873–895. doi:10.1080/13530194.2021.1874873. https://doi.org/10.1080/13530194.2021.1874873.
  105. ↑ Divsallar, Abdolrasool (2022). "Shifting Threats and Strategic Adjustment in Iran's Foreign Policy: The case of Strait of Hormuz". British Journal of Middle Eastern Studies 49 (5): 873–895. doi:10.1080/13530194.2021.1874873. https://doi.org/10.1080/13530194.2021.1874873.
  106. ↑ Pham, Peter J. (2010). "Iran's Threat to the Strait of Hormuz: A Realist Assessment". American Foreign Policy Interests 32 (2): 64–74. doi:10.1080/10803921003697542. https://doi.org/10.1080/10803921003697542.
  107. ↑ Huang, Daozheng; Wang, Shun; Loughney, Sean; Wang, Jin (2022). "Evolutionary Game Model of Strategic Maritime Transport Passages: A Case of the Strait of Hormuz". Journal of Marine Science and Engineering 10 (3): 346. doi:10.3390/jmse10030346. Bibcode: 2022JMSE...10..346H.
  108. ↑ Ratner, Michael. "Iran's threats, the Strait of Hormuz, and oil markets: In brief" (PDF). Congressional Research Service. Library of Congress.
  109. ↑ "Iranian navy begins exercise in waters near strategic oil route". China Daily. 26 December 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2011 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "Shutting Off Gulf 'Very Easy': Iran Navy Chief". CNBC. Reuters. 28 December 2011. اصل نسخو مان 24 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 8 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ Hunter, Kathleen; Gienger, Viola (8 January 2012). "Iran Has Ability to Block Strait of Hormuz, U.S. General Dempsey Tells CBS". Bloomberg. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 9 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ Oral, Nilufer (3 May 2012). "Transit Passage Rights in the Strait of Hormuz and Iran's Threats to Block the Passage of Oil Tankers". Insights (American Society of International Law) 16 (16). https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage. Retrieved 26 August 2019.
  113. ↑ "United Nations Treaty Collection - Chapter XXI: Law of the Sea". اصل نسخو مان 17 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 3 May 2013 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "United Nations Treaty Collection". treaties.un.org (انگريزي ۾). 29 July 2024 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "How a US-Israeli war on Iran could upend global oil and gas supplies" (انگريزي ۾). The Independent. 25 February 2026.
  116. ↑ "New UAE pipeline bypasses Strait of Hormuz". aljazeera.com. 15 July 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 27 July 2012 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ Luft, Gal (19 July 2012). "Choke Point". foreignpolicy.com. اصل نسخو مان 23 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ Luft, Gal (19 July 2012). "Choke Point". foreignpolicy.com. اصل نسخو مان 23 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "World's largest crude oil storage facility to be built in UAE". Khaleej Times. 27 February 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2019 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ Gulf News (6 March 2019). "The UAE's longer term approach on energy security". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ Luft, Gal (19 July 2012). "Choke Point". foreignpolicy.com. اصل نسخو مان 23 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2012 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=هرمز_سامونڊي_گذرگاهه&oldid=390724" تان ورتل