مواد ڏانھن هلو

هخامنشي سلطنت

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
هخامنشي سلطنت
Achaemenid Empire

550 ق.م. کان 330 ق.م.
فارس جو جهنڊو
Standard of Cyrus the Great
اڪمئينڊ شھنشاھيت جوعروج وارو دؤردارا پھريون جو دور(522 کان 486 ق.م) جو مقام
اڪمئينڊ شھنشاھيت جوعروج وارو دؤر
دارا پھريون جو دور(522 کان 486 ق.م)
حڪومت مطلق العنان بادشاھت
تاريخي دور ڪلاسيڪل قديم دؤر
550 قبل مسيح
547 BC
539 BC
• پيلوسيم جي جنگ ۽ مصر جي فتح
525 BC
499–449 BC
395–387 BC
387 BC
343 BC
• مقدونيه جي شڪست
330 قبل مسيح

هخامنشي سلطنت (Achaemenid Empire) ايران جي پھرين ۽ دنيا جي وڏي ۾ وڏي سلطنت ھئي. پنجين صدي قبل مسيح ۾ ھيء سلطنت پنھنجي عروج تي هئي ۽ ان جن حدون اولھه ۾ البانيا، اوڀر ۾ ٽيڪسلا ۽ سنڌو درياهه جي اولهائين ڪناري، اتر ۾ آرال سمنڊ کان موجوده ليبيا جي علائقي، سائرني (Cyrene) تائين پکڙيل هيون، جن ۾ اولهه ايشيا ۽ مصر شامل ھئا.[1]

سائرس اعظم جي پٿر تي اڪريل مورت پيسرگيدي ۾

سال 550 ق.م. کان 330 ق.م. تائين ھلندڙ ھيء سلطنت پھرين فارسي سلطنت ھئي، جنھن جو بنياد سائرس اعظم (580 ق.م. کان 529 ق.م.) وڌو هو. ان جي پکيڙ 55 لک چورس ڪلوميٽر تائين ھئي ۽ اھي صوبن ۾ ورھايل ھئي. ھن جا جوڙڻ وارا فارسي خانا بدوش ھئا. لفظ فارسي اصل ۾ علائقي جي نالي سان نسبت رکي ٿو. ان علائقي جو نالو فارس آھي، جيڪو موجوده ايران جي ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ تي واقع آھي.[2] ايراني ان خطي ۾ 1000 قبل مسيح ۾ آيا[3] ۽ ڪيترن ئي صدين تائين نئين آشوري سلطنت جي ماتحت رھيا، پوء بابل وارن، سميريئن، سيٿيئن ۽ٔ ڪلدانيئن فارسين سان گڏجي آشوري سلطنت جو خاتمو آندو ۽ فارسي هخامنشي سلطنت لاءِ رستو هموار ڪيو.[4]

تفصيل

[سنواريو]

Script error: No such module "redirect hatnote".</ includeonly>

Achaemenid Empire

𐎧𐏁𐏂 (Old Persian)
Script error: The function "lit" does not exist.
550–330 BC
Flag of Persia
Location of Persia
گادي جو هنڌ
مذهب Zoroastrianism (official)
حڪومت Monarchy

زمرو:dmy تاريخون استعمال Dmy تاريخون استعمال سانچو:Use Oxford spelling

The Achaemenid Empire[lower-alpha 2] (/əˈkiːmənɪd/ Ə-kee-MƏ-nid; Script error: The function "langx" does not exist., Script error: The function "lit" does not exist., سانچو:مختصر صورت 'The Empire'[10] or 'The Kingdom'[11]) was an ancient Iranian empire founded by Cyrus the Great of the Achaemenid dynasty in 550 BC. At peak, its territorial extent was roughly 5.5 ملين ڪلوميٽرزچورس (2.1 ملين چورس ميل), making it the largest empire of its time. Based in the Iranian plateau, it stretched from the Balkans and Egypt in the west to the Indus Valley in the east, including Anatolia, Cyprus, Mesopotamia, the Levant, parts of Eastern Arabia, and large parts of Central Asia.[12][13][14]

By the 7th century BC, the region of Persis, located in the southwestern part of the Iranian plateau, had been settled by Persians.[15] From Persis, Cyrus rose and defeated Media, Lydia, and the Neo-Babylonian Empire, thus marking the establishment of a new imperial polity in the ancient Near East. While its conquests were largely successful in most regions, the Achaemenid Empire's attempts to expand into Greece proved extremely difficult over the course of decades of wars and multiple kings, ultimately resulting in its defeat in the Greek mainland.

In 330 BC, amidst a military campaign that began in 336 BC, the Achaemenid Empire was conquered in its entirety by Alexander the Great, who annexed it to his Macedonian Empire.[16][17] Upon Alexander's death, which sparked the beginning of the Hellenistic period in 323 BC, the majority of the former Achaemenid Empire's territories came under the rule of the Seleucid Empire and the Ptolemaic Kingdom. Almost a century later, Iranian elites in the central plateau successfully reclaimed power from the Seleucids and established the Parthian Empire, which would continue to exist for nearly half a millennium before being succeeded by the Iranian Sasanian Empire.[15]

In the modern era, the Achaemenid Empire has been recognized for its centralized bureaucracy and administration; its multicultural policy and religious tolerance, especially under Cyrus; its complex infrastructure projects, such as the Royal Road and an organized postal system; the use of official languages (Persian and Aramaic) across its territories; and the development of a civil service and a large, professional army and navy. Many of these systems were adopted and expanded upon by a variety of later empires in the Greco-Roman world and beyond.[18]

نالو ۽ مطلب

[سنواريو]

اڪئمنيڊ لفظ جي معني آهي: اڪئمني جي خاندان مان يا اڪئمني جي خاندان جي/جو.[19] اڪئمني نالي سان ستين صدي قبل مسيح ۾ ڏکڻ ايران ۾ فارس جي ھڪ علائقي انشان جو حاڪم ھيو .انشان ان وقت اشوريہ جي زير اثر ھيو.سائرس اڪئميني جي اولاد مان ھيو. ايراني ھن سلطنت کي اھخامنشي سڏين ٿا. فارسي انسائيڪلوپيڊيا ۾ بہ ھن سلطنت کي اڪئمنيڊ جي بجاءِ ھخامنشي لکيو ويو آھي.

شھنشاھيت جو قيام

[سنواريو]

اٽڪل 550 ۾ سائرس ميڊيائين جي خلاف بغاوت ڪري ميڊيا فتح ڪيو ۽ اڪئميني شھنشاھيت جو بنياد وڌو.[20]سائرس ٻيون جيڪو سائرس اعظم سڏبو آھي ان بادشاھيءَ کي عروج تي پھچايو.ٽيڪس جي ادائيگي ۽ امن جي پاسداري جي شرطن تي سائرس II رياست جي سڀني قوميتن وارن سان ھڪجھڙو ۽ برابريءَ وارو سلوڪ رکيو جيڪا ان جي ھڪ سياسي ڏاھپ ھئي.[21] ھن ماڻھن جي مذهب، رواجن ۽ ماتحت رياستن جي واپار۾ مداخلت کان پاسو ڪيو.ھن جي انھيءَ پاليسي بابل جي ماڻهن کي ھن سان راضي رکيو. وڏي رياست ھجڻ جي ڪري بعد ۾ انتظام ۽ ضابطي جي فقدان جا مسئلا پيدا ٿيا خاص ڪري دارا III جي دؤر ۾ رياست جي ٽٽڻ جو عمل شروع ٿي چڪو ھو.

نئين رياست جي قيام کان پوءِ پارسين ان جو گاديءَ جو هنڌ پئسرگيدي قائم ڪيو ان سان گڏ پرسيپولس شھر پڻ مرڪز بڻيو. دارا I جي دؤر ۾ ھن خانداني بادشاھت کي ھڪ سو سال مڪمل ٿيا.[22]

پٿر تي اڪريل مورت جنھن ۾ اپادانا جي پرسيپولس جي ڏاڪڻ وٽ تحفن سان گڏ وفدن جي آمد. مٿئين حصي ۾ آرين جو وفد ۽ ھيٺين ۾ اشورين يا بابل جو وفد ڏيکاريل آهي.
اڪئمنيڊ شھنشاھيت جي سائرس اعظم جو مقبرو

دارا-I ۽ ان جي پٽ خسرو-/ (Xerxes-I)

جي دؤر ۾ رياست جون يوناني شھري رياستن سان جنگون ھليون.
پرسيپولس وارو قومن جو دروازو
شيراز ۾ کولدن باري جي باغ ۾ پرسيپولس جي فارسي ٺلھ جو نقل
اڪئمينڊ شھنشاھيت جي توسيع جي مرحلي جو نقشو
سائرس اعظم يھودين کي اشورين جي غلاميءَ مان آزادي ڏياري ۽کين يروشلم ۾ ٻيھر آباد ٿيڻ جي اجازت ڏني.ان ڪري يروشلم ۾ ان جو وڏو مرتبو ھيو
فارسي راڻي اٽوسا جو پتلو جيڪا دارا اعظم جي زال ۽خسرو يا Xerexes I جي ماء ھئي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]
هخامنشي سلطنت
Achaemenid Empire

𐎧𐏁𐏂 (پراڻو فارسي لکت)
Xšāça (هشاخا)
550–330 BC
Flag of فارس (Persia)
Location of فارس (Persia)
گادي جو هنڌ
  • بابل[6]
  • پاسارگادائ يا پارساگرد (سائرس اعظم)
  • ايخبتانا (رسمي)
  • سوسا (دارا اعظم)
  • پرسي پولس (رسمي)
مذهب زرتشتي مذهب (سرڪاري)
حڪومت بادشاھت

هخاميني سلطنت (Achaemenid Empire، /əˈkiːmənɪd/ ؛ پراني فارسي: 𐎧𐏁𐏂، هساخا يعني سلطنت) هڪ قديم ايراني سلطنت هئي جيڪا 550 ق.م. ۾ هخاميني خاندان جي سائرس اعظم پاران قائم ڪئي وئي هئي. پنهنجي عروج تي، ان جي علائقائي حد تقريباً 55 لک چورس ڪلوميٽر (22 چورس ميل) هئي، جيڪا ان کي هن وقت جي سڀ کان وڏي سلطنت بڻائي ٿي. ايراني سطح مرتفع تي ٻڌل، اها بلقان ۽ اولهه ۾ مصر کان اوڀر ۾ سنڌو ماٿري تائين پکڙيل هئي، جن ۾ اناطوليا، قبرص، ميسوپوٽيميا، ليونٽ، اوڀر عرب جا ڪجهه حصا ۽ وچ ايشيا جا وڏا حصا شامل هئا.[12][13][14]

7هين صدي قبل مسيح تائين، ايراني سطح مرتفع جي ڏکڻ اولهه واري حصي ۾ واقع، فارس جو علائقو فارسي ماڻهن پاران آباد ڪيو ويو هو.[25] فارس کان، سائرس اٿيو ۽ ميديا، ليڊيا ۽ نيو-بابلي سلطنت کي شڪست ڏني ۽ اهڙي طرح قديم ويجهي اوڀر ۾ هڪ نئين سامراجي سلطنت جي قيام جي نشاندهي ڪئي، جڏهن ته ان جون فتحون اڪثر علائقن ۾ وڏي پيماني تي ڪامياب ٿيون. آخاميني سلطنت جون يونان ۾ وڌائڻ جون ڪوششون، ڏهاڪن جي جنگين ۽ ڪيترن ئي بادشاهن جي دورن سان انتهائي مشڪل ثابت ٿيون ۽ يوناني سرزمين ۾ ان جي شڪست جي نتيجي ۾ آيو.

سال330 ق.م ۾، هڪ فوجي مهم جي وچ ۾، جيڪا 336 ق.م. ۾ شروع ٿي هئي، سڪندر اعظم آخميني سلطنت کي مڪمل طور تي فتح ڪيو ۽ ان کي پنهنجي مقدونيه جي سلطنت سان ملائي ڇڏيو.[26][27] سڪندر اعظم جي موت تي، جتان کان سال 323 ق.م ۾ هيليني دور جي شروعات ٿي، اڳوڻي آخميني سلطنت جا گهڻا علائقا سليوسي سلطنت ۽ بطليموس بادشاهت جي حڪمراني هيٺ آيا. تقريبن سو سال پوء مرڪزي سطح مرتفع ۾ ايراني اشرافيه ڪاميابي سان سليوسي سلطنت کان طاقت حاصل ڪئي ۽ پارٿينيئن سلطنت قائم ڪئي، جيڪا ايراني ساساني سلطنت جي قائم ٿيڻ کان اڳ تقريبن اڌ هزار سال تائين موجود رهي.[28]

جديد دور ۾، آخميني سلطنت کي، خاص طور تي سائرس جي دور ۾، ان جي مرڪزي بيوروڪريسي ۽ انتظام، ان جي گهڻ ثقافتي پاليسي ۽ مذهبي رواداري، ان جي پيچيده ڍانچي واري منصوبن، جهڙوڪ شاهراهن ۽ هڪ منظم ٽپال جي نظام، ان جي علائقن ۾ سرڪاري ٻولين (فارسي ۽ آرامي) جو استعمال، سول سروس جي ترقي ۽ هڪ وڏي پيشه ور فوج ۽ بحريه لاءِ تسليم ڪيو ويو آهي. انهن مان ڪيترائي نظام بعد ۾ ايندڙ سلطنتن پاران اپنايا ويا ۽ انهن کي گريڪو-رومن دنيا ۽ ان کان ٻاهر وڌايو ويو.[29]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ انسائيڪلوپيڊيا آف اينشنٽ ايشين سولائيزيش؛ چارلس ايف. ڊبليو. ھگم؛فئڪٽس آن فائيل انشورنس پبلشر؛ پيج 1
  2. ↑ Jamie Stokes (2009). Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1. Infobase Publishing. pp. 2–3. ISBN 978-0-8160-7158-6. https://books.google.com/?id=Rtr7MQEACAAJ.
  3. ↑ Mallory, J.P. (1989), In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth, London: Thames & Hudson.
  4. ↑ Marc., Van de Mieroop,. A history of the ancient Near East ca. 3000-323 BC (Third edition ed.). Chichester, West Sussex, UK. ISBN 9781118718179. OCLC 904507201. https://www.worldcat.org/oclc/904507201.
  5. ↑ "DERAFŠ", Encyclopædia Iranica, Encyclopædia Iranica Foundation, 21 November 2011, حاصل ڪيل 7 April 2019۔
  6. 1 2 Yarshater, Ehsan (1993). The Cambridge History of Iran. 3. Cambridge University Press. p. 482. ISBN 978-0-521-20092-9. "Of the four residences of the Achaemenids named by Herodotus—Ecbatana, Pasargadae or Persepolis, Susa and Babylon—the last [situated in Iraq] was maintained as their most important capital, the fixed winter quarters, the central office of bureaucracy, exchanged only in the heat of summer for some cool spot in the highlands. Under the Seleucids and the Parthians the site of the Mesopotamian capital moved slightly to the north on the Tigris—to Seleucia and Ctesiphon. It is indeed symbolic that these new foundations were built from the bricks of ancient Babylon, just as later Baghdad, a little further upstream, was built out of the ruins of the Sassanian double city of Seleucia-Ctesiphon."
  7. ↑ Boiy, T. (2004). Late Achaemenid and Hellenistic Babylon. Leuven: Peeters Publishers. p. 101. ISBN 978-90-429-1449-0.
  8. 1 2 Lavan، Payne & Weisweiler 201617.
  9. ↑ Brosius 20211.
  10. ↑ "The Achaemenid Persian Empire (550–330 bce)". The Oxford handbook of Iranian history. Oxford: Oxford University Press. 2012. p. 131. ISBN 978-0-19-973215-9. http://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199732159.001.0001/oxfordhb-9780199732159. "Although the Persians and Medes shared domination and others were placed in important positions, the Achaemenids did not—could not—provide a name for their multinational state. Nevertheless, they referred to it as Khshassa, "the Empire"."
  11. ↑ Kent, Roland G. (1954). Old Persian: grammar, texts, lexicon. American Oriental Society. p. 181. ISBN 978-0-940490-33-8. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106016799493&view=1up&seq=203.
  12. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Turchin
  13. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Taagepera
  14. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named OxfordArea
  15. 1 2 Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa (2005). Encyclopedia of the Ancient Greek World. Infobase Publishing. p. 256. ISBN 978-0-8160-5722-1. https://books.google.com/books?id=gsGmuQAACAAJ.
  16. ↑ Wilcken, Ulrich (1967). Alexander the Great. W.W. Norton & Company. p. 146. ISBN 978-0-393-00381-9. https://archive.org/details/alexandergreat00wilc.
  17. ↑ Taagepera, Rein (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D". Social Science History 3 (3/4): 123. doi:10.2307/1170959. "A superimposition of the maps of Achaemenid and Alexander's empires shows a 90% match, except that Alexander's realm never reached the peak size of the Achaemenid realm.".
  18. ↑ Schmitt, Rüdiger (21 July 2011), "Achaemenid Dynasty", Encyclopædia Iranica, اصل کان 29 April 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 4 March 2019۔
  19. ↑ Curtis, Vesta Sarkhosh; Stewart, Sarah (2010). The Sasanian Era. I.B.Tauris. ISBN 978-0-85773-309-2. https://books.google.com/books?id=qPVHBAAAQBAJ&pg=PA79.
  20. ↑ Simon Anglim; Simon Anglim; Phyllis Jestice; Scott Rusch; John Serrati (2002). Fighting techniques of the ancient world 3,000 BC – 500 CE: equipment, combat skills, and tactics. Macmillan. p. 145. ISBN 978-0-312-30932-9. https://books.google.com/?id=HL9cPgAACAAJ.
  21. ↑ Palmira Johnson Brummett; Robert R. Edgar; Neil J. Hackett; Robert R. Edgar; Neil J. Hackett (2003). Civilization past & present, Volume 1. Longman. p. 38. ISBN 978-0-321-09097-3. https://books.google.com/?id=Vz65MAm_6JMC.
  22. ↑ Charles Gates (2003). Ancient cities: the archaeology of urban life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome. Psychology Press. p. 186. ISBN 978-0-415-12182-8. https://books.google.com/?id=8aLb5pnm1j4C.
  23. ↑ "DERAFŠ", Encyclopædia Iranica, Encyclopædia Iranica Foundation, 21 November 2011, حاصل ڪيل 7 April 2019۔
  24. ↑ Boiy, T. (2004). Late Achaemenid and Hellenistic Babylon. Leuven: Peeters Publishers. p. 101. ISBN 978-90-429-1449-0.
  25. ↑ Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa (2005). Encyclopedia of the Ancient Greek World. Infobase Publishing. p. 256. ISBN 978-0-8160-5722-1. https://books.google.com/books?id=gsGmuQAACAAJ.
  26. ↑ Wilcken, Ulrich (1967). Alexander the Great. W.W. Norton & Company. p. 146. ISBN 978-0-393-00381-9. https://archive.org/details/alexandergreat00wilc.
  27. ↑ Taagepera, Rein (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D". Social Science History 3 (3/4): 123. doi:10.2307/1170959. "A superimposition of the maps of Achaemenid and Alexander's empires shows a 90% match, except that Alexander's realm never reached the peak size of the Achaemenid realm.".
  28. ↑ Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa (2005). Encyclopedia of the Ancient Greek World. Infobase Publishing. p. 256. ISBN 978-0-8160-5722-1. https://books.google.com/books?id=gsGmuQAACAAJ.
  29. ↑ Schmitt, Rüdiger (21 July 2011), "Achaemenid Dynasty", Encyclopædia Iranica, اصل کان 29 April 2011 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 4 March 2019۔

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Achaemenid Empire سانچو:Achaemenid Provinces سانچو:Ancient seafaring سانچو:Ancient Syria and Mesopotamia سانچو:Empires سانچو:Iran topics سانچو:Rulers of the Ancient Near East

  1. ↑ The standard was described as "a golden eagle mounted upon a lofty shaft." This image is a reconstruction, the design based on an Achaemenid tile from Persepolis, and the coloring based on the Alexander Mosaic, which depicts the standard in dark red and gold.[5]
  2. ↑ Also called the Achaemenian Empire,[8] the Persian Empire,[8] Ancient Persia, Old Persia, or the First Persian Empire.[9]
  3. ↑ The standard was described as "a golden eagle mounted upon a lofty shaft." This image is a reconstruction, the design based on an Achaemenid tile from Persepolis, and the coloring based on the Alexander Mosaic, which depicts the standard in dark red and gold.[23]
حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=هخامنشي_سلطنت&oldid=350567" تان ورتل