مواد ڏانھن هلو

نيو ڪيليڊونيا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
نيو ڪيليڊونيا
New Caledonia

Nouvelle-Calédonie (فرينچ)
سمنڊ پار علائقن جو مجموعو
Sui generis collectivity
نيو ڪيليڊونيا New Caledonia جو جھنڊو
جھنڊو		Official logo of نيو ڪيليڊونيا New Caledonia
رياستي نشان
Motto(s): 
"Terre de parole, terre de partage"
"ڳالهه ٻول ۽ حصيداري جي سر زمين"
ترانو : "لا مارسيلئ"
"Soyons unis, devenons frères"[nb 1]
اچو متحد ٿيو، اچو ڀاء بڻجي ونجهي"
نيو ڪيليڊونيا جي جاء
خودمختيار رياست فرانس
فرانس پاران شامل ڪيو ويو24 سيپٽمبر، 1853ع
سمنڊ پار علائقو قرار ڏنو ويو1946ع
نوميا معاهدو5 مئي، 1998ع
گادي جو هنڌنوميا
22°16′S 166°28′E / 22.267°S 166.467°E / -22.267; 166.467
سڀ کان وڏوشھرراڄڌاني
سرڪاري   ٻوليونفرانسيسي
مڃيل مقامي   ٻوليون
  • دريهو
  • پائسي
  • نينگونئ
  • اجيئي
  • 35 ٻيون مقامي ٻوليون
نسلي  گروھَ
(2019[1])
    • ڪاناڪ (41.2%)
    • يورپيئن (24.1%)
    • مخلوط نسل (11.3%)
    • پولينيشيئن (10.3%)
    • ٻيا (13.1%)
آبادي جو نالو
  • نيو ڪيليڊونيئن
  • فرانسيسي
حڪومتپارلياماني آئيني طور شامل انحصار
• صدر
ايمانوئل مئڪرون
• هاء ڪمشنر
زاڪ بلانت
• حڪومتي صدر
السيدئ پونگا
• ڪانگريس جو صدر
ويلما فئلايو
قانونساز اداروڪانگريس
پکيڙ
•  ڪل
18,575[2] چورس ڪلوميٽر (7,172 چورس ميل)
•  خشڪي
18,275 چورس ڪلوميٽر (7,056 چورس ميل)
•  پاڻي  (%)
1.6
سڀ کان مٿي  اوچائي
(مونٽ پئني)
1,628 m (5,341 ft)
آبادي
• اپريل، 2025ع  آدمشماري
2,64,596[3] (184هون)
•  گھاٽائي
14.5/km2 (37.6/sq mi) (200هون)
جي ڊي پي (ناليوار)2019  تخمينو
• ڪل
US$9.48 billion[4]
• في ڪس
US$34,939[4]
ڪرنسيCFP franc (₣) (XPF)
وقت وارو خطوUTC+11:00
ڊرائيونگ وارو پاسو right
ڪالنگ ڪوڊ+687
آء ايس او 3166 ڪوڊ
انٽرنيٽ ٽي ايل ڊي .nc

نيو ڪيليڊونيا (New Caledonia) وانواتو کان 220 ڪلوميٽر (140 ميل) ڏکڻ اولهه ۽ آسٽريليا کان 1,210 ڪلوميٽر (750 ميل) اوڀر ۾، هڪ فرانسيسي علائقو آهي جيڪو ڏکڻ اولهه پئسفڪ سمنڊ ۾ ٻيٽن جي هڪ ميڙ تي مشتمل آهي.[5] مکيه سر زمين فرانس کان 16,100 ڪلوميٽر (10,000 ميل) جي مفاصلي تي واقع، اها فرانسيسي جمهوريه ۾، سمنڊ پار فرانس جي هڪ منفرد قانوني حيثيت، "سوئي جينرس مجموعي" طور تي وجود رکي ٿو ۽ نيو ڪيليڊونيا رياست جي حيثيت لاءِ هڪ جاري منصوبي سان، فرانسيسي آئين جي هڪ وقف باب ۾ شامل آهي.

ٻيٽن جو ميڙ (ميلينيشيا جي ذيلي علائقي جو حصو) ۾ گرانڊي ٽيري جو مکيه ٻيٽ، لائلٽي ٻيٽ، چيسٽر فيلڊ ٻيٽ، بيلپ ٻيٽ، آئل آف پائنز ۽ ڪجھ ڏورانهن ٻيٽ شامل آهن.[6] چيسٽر فيلڊ ٻيٽ ڪورل سمنڊ ۾ آهن. فرانسيسي ماڻهو، خاص طور تي مقامي ماڻهو، "گرانڊي ٽيري لي ڪيلو" (Grande Terre le Caillou) سڏين ٿا، هڪ لقب جيڪو عام طور تي پوري نيو ڪيليڊونيا لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[7] آزادي جي حامي ڪنڪ پارٽيون نيو ڪيليڊونيا جي حوالي سان نالو (لا) ڪنڪي (تلفظ) استعمال ڪن ٿيون، هڪ اصطلاح جيڪو 1980 جي ڏهاڪي ۾ مقامي ميلانيشين ڪنڪ ماڻهن جي نسلي نالي مان ٺاهيو ويو هو جيڪي نيو ڪيليڊونيا جي آبادي جو 41٪ ٺاهيندا آهن. نيو ڪيليڊونيا يورپي يونين سان هڪ اوورسيز ملڪ ۽ علائقي (OCT) جي طور تي لاڳاپيل آهي.[8]

نيو ڪيليڊونيا جو زميني علائقو 18,575 چورس ڪلوميٽر (7,172 چورس ميل) آهي جيڪو ٽن صوبن ۾ ورهايل آهي. اتر ۽ ڏکڻ صوبا نيو ڪيليڊونيا جي مکيه زمين تي آهن. جڏهن ته لوئلٽي ٻيٽ صوبو مکيه زمين جي اوڀر ساحل کان پري چار آباد ٻيٽن جو هڪ سلسلو آهي (اتر کان ڏکڻ: اوويا، ليفو، ٽيگا، ۽ ماري). نيو ڪيليڊونيا جي آبادي 2,64,596 (اپريل 2025ع جي مردم شماري) مختلف اصلن جي آهي ۽ جاگرافي جي لحاظ کان مختلف آهي. اتر ۽ لوئلٽي ٻيٽ صوبن ۾ مقامي ڪنڪ ماڻهو غالب آهن، جڏهن ته ڏکڻ صوبي ۾ يورپي (ڪالڊوچ ۽ فرينچ)، ڪنڪ ۽ پولينيشين (گهڻو ڪري واليسين) نسل جي اهم آبادي ۽ انهي سان گڏ ڏکڻ اوڀر ايشيائي، پائيڊ-نائر ۽ اتر آفريقي ورثي جا ننڍا گروپن جي آبادي شامل آهي. نيو ڪيليڊونيا جي گاديءَ جو هنڌ نوميا آهي.[9]

تاريخ

[سنواريو]

نيو ڪيليڊونيا براعظم زيلينڊيا جو حصو هو، جيڪو سپر براعظم گونڊوانا کان الڳ ٿي ويو ۽ 79 ملين ۽ 83 ملين سال اڳ ٻڏي ويو. [10] نيو ڪيليڊونيا ۾ انساني موجودگي جا ابتدائي نشان ان دور جا آهن جڏهن، سال 1600-500 ق.م يا 1300-200 ق.م.، ۾ لپيتا ڪلچر پئسفڪ جي وڏي حصن ۾ اثر انداز ٿيو. [11] لپيتا انتهائي ماهر جهاز ران ۽ زراعت پيشا هئا. پهرين آباديون ساحل جي چوڌاري مرڪوز هيون ۽ تقريبن 1100 ق.م ۽ 200 عيسوي جي وچ واري دور جون هيون.[12]

Two Kanak warriors posing with penis gourds and spears, around 1880

برطانوي سياح جيمس ڪڪ انهن پهرين يورپين مان هڪ هو جن پنهنجي سامونڊي سفر دوران 4 سيپٽمبر 1774 ع تي نيو ڪيليڊونيا کي ڏٺو.[13] هن ان جو نالو "نيو ڪيليڊونيا" رکيو ڇاڪاڻ ته ان ٻيٽ جو اتر-اوڀر وارو حصو کيس اسڪاٽلينڊ جي ياد ڏياري رهيو هو. ”گرانڊ ٽير“ (Grande Terre) جي اولهه واري ساحل تائين "ڪومٽ ڊي لاپيروز" 1788ع ۾، پنهنجي گم ٿيڻ کان ٿورو وقت اڳ پهتو هو؛ جڏهن ته "لائلٽي ٻيٽن" جو پهريون ڀيرو دورو 1793ع ۽ 1796ع جي وچ ۾ ڪيو ويو، جڏهن انگريز وهيل مڇي جي شڪاري "وليم ريون“ مار (Mare)، ليفائو (Lifou)، ٽيگا (Tiga) ۽ اوويئا (Ouvea) جا نقشا تيار ڪيا.[14] ريون نومبر 1793ع ۾ ان ٻيٽ سان روبرو ٿيو، جنهن جو نالو ان وقت "برٽانيا" هو ۽ اڄ اهو مار (Maré - لائلٽي ٻيٽ) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.[15] 1796ع کان 1840ع تائين، ان ٻيٽن جو ميڙ سان صرف ڪجهه ڇڙوڇڙ رابطن جو رڪارڊ ملي ٿو. تقريبن 50 آمريڪي وهيل شڪارين 1793ع ۽ 1887ع جي وچ ۾[16] ان علائقي (گرانڊ ٽير، لائلٽي ٻيٽ، والپول ۽ هنٽر) ۾ موجود هجڻ جا ثبوت ڇڏيا. 1840ع کان پوءِ ايندڙ جهازن سان رابطا وڌيڪ باقاعده ٿي ويا، جنهن جو سبب ”صندل جي ڪاٺ“ (sandalwood) ۾ سندن دلچسپي هئي.[13]

جيئن جيئن صندل جي ڪاٺ جي واپار ۾ گهٽتائي آئي، ان جي جاءِ هڪ نئين ڪاروباري سرگرمي ورتي، جنهن کي ”بليڪ برڊنگ“ (blackbirding) چيو ويندو هو. هي اصطلاح ميلانيشين يا اولهه پئسفڪ ٻيٽن جي رهواسين (جن جو تعلق نيو ڪيليڊونيا، لائلٽي ٻيٽن، نيو هيبرائڊس، نيو گني ۽ سولومن ٻيٽن سان هو) کي مختلف قسمن جي چالاڪين ۽ دوکيبازين ذريعي غلامي، معاهدي تحت مزدوري يا زبردستي مزدوريءَ لاءِ فيجي ۽ ڪوئنزلينڊ جي گني جي فصلن ڏانهن کڻي وڃڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. ”بليڪ برڊنگ“ جو عمل فرانسيسي ۽ آسٽريلين واپارين ٻنهي طرفان ڪيو ويندو هو، پر نيو ڪيليڊونيا جي حوالي سان، ويهين صديءَ جي شروعاتي ڏهاڪن ۾ هن واپار ۾ لائلٽي ٻيٽن مان ٻارن کي اغوا ڪري ”گرانڊ ٽير“ آڻڻ شامل هو، ته جيئن انهن کان زرعي فارمن ۾ زبردستي مزدوري ڪرائي سگهجي. نيو ڪيليڊونيا ۾ ”بليڪ برڊنگ“ جو بنيادي تجربو ”نيو هيبرائڊس“ (هاڻوڪو وانوآتو) کان ”گرانڊ ٽير“ تائين ٿيندڙ ان واپار تي ٻڌل هو، جنهن جو مقصد زرعي فارمن ۽ کاڻين ۾ مزدوري ڪرائڻ، گڏو جڏهن فرانسيسي غلامن جي واپار (جيڪو نيو هيبرائڊس ۽ نيو ڪيليڊونيا جي ميلانيشين نوآبادين جي وچ ۾ ٿيندو هو) جي ڳالهه اچي ٿي، ته ان سلسلي ۾ تمام گهٽ ضابطا لاڳو ڪيا ويا هئا. اهو عمل آسٽريليا ۾ ان دور جي ترقيات يا تبديلين کان مختلف هو، ڇاڪاڻ ته اتي ساحلي علائقن ۾ ”بليڪ برڊنگ“ (زبردستي يا ڌوڪي سان مزدورن کي کڻي وڃڻ) ۽ ”ڀرتي“ جي طريقن ذريعي ٿيندڙ زيادتين کي گهٽائڻ لاءِ وڌيڪ سخت ضابطا جوڙيا ويا هئا.

لنڊن مشنري سوسائٽي ۽ ماريسٽ برادرز جا پهريان مشنري 1840ع واري ڏهاڪي ۾ اتي پهتا.[17] 1849ع ۾، ”ڪٽر“ نالي آمريڪي جهاز جي عملي کي "پوما" (Pouma) قبيلي پاران قتل ڪري کاڌو ويو.[18] نيو ڪيليڊونيا ۾ انسانن جو گوشت کائڻ جو رواج (cannibalism) عام هو.[19]

فرانسيسي نوآباديات

[سنواريو]

24 سيپٽمبر 1853ع تي، شهنشاهه نيپولين ٽئين جي حڪم هيٺ، ايڊمرل فيبريئر ڊيسپوائنٽس نيو ڪيليڊونيا جو باضابطه قبضو حاصل ڪيو. ڪئپٽن لوئس-ميري-فرانسوا ٽارڊي ڊي مونٽراويل 25 جون 1854ع تي "پورٽ-ڊي-فرانس" (نوميا) جو بنياد وڌو. [13] ايندڙ سالن ۾، ڪجهه درجن آزاد آبادگار اولهه واري ساحل تي اچي آباد ٿيا. 1864ع ۾ نيو ڪيليڊونيا هڪ ”قيدي ڪالوني“ (جتي سزا يافته قيدين کي موڪليو ويندو هو) بڻجي ويو؛ 1860ع واري ڏهاڪي کان وٺي 1897ع ۾ قيدين جي منتقلي جي عمل جي خاتمي تائين، فرانس تقريباً 22,000 ڏوهارين ۽ سياسي قيدين کي نيو ڪيليڊونيا موڪليو. "بليٽن" 1888ع جي سوسائٽي جنرل ڊي لس پريزنز" جي رپورٽ مان ظاهر ٿئي ٿو ته 1 مئي 1888ع تائين ان ٻيٽ تي 10,428 سزا يافته قيدي موجود هئا, جن ۾ 2,329 آزاد ٿيل قيدي به شامل هئا؛ اها فرانس جي ٻاهرين ملڪن ۾ قائم جيلن يا اصلاحي مرڪزن ۾ رکيل قيدين جي سڀ کان وڏي تعداد تي مشتمل هئي.[20] انهن قيدين ۾ ڪيترائي "ڪميونارڊ, 1871 ع جي ناڪام پيرس ڪميون واري واقعي, کانپوءِ گرفتار ٿيل ماڻهو" شامل هئا، جن ۾ هينري ڊي روشفورٽ ۽ لوئس مائیکل به شامل هئا. 1873 ۽ 1876ع جي وچ ۾، 4,200 سياسي قيدين کي نيو ڪيليڊونيا ڏانهن جلاوطن يا منتقل ڪيو ويو. انهن مان صرف 40 ماڻهو اتي ڪالونيءَ ۾ آباد ٿيا، جڏهن ته باقي ماڻهو 1879ع ۽ 1880ع ۾ عام معافي ملڻ کانپوءِ فرانس واپس هليا ويا.[13]

چيف ڪنگ جيڪس ۽ سندس راڻي، "دي رومانس آف دي سائوٿ سيز" مان؛ ليکڪ: ڪليمنٽ لنڊلي ريگ؛ ڇپائيندڙ: چاٽو اينڊ ونڊس، 1906ع

1864ع ۾ ڊياھوٽ درياهه جي ڪناري تي نڪل ڌاتوءَ جي دريافت ٿي. 1876ع ۾ "سوسائٽي لي نڪل" (Société Le Nickel) جي قيام سان گڏوگڏ، ڌاتوءَ جي کوٽائي جو ڪم زور شور سان شروع ٿيو. [20] [21] کاڻين ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ فرانسيسين ڀرپاسي وارن ٻيٽن ۽ نيو هيبرائڊس (New Hebrides) مان مزدور گهرايا، ۽ بعد ۾ جاپان، ڊچ ايسٽ انڊيز ۽ فرينچ انڊو چائنا مان به مزدور آندا ويا. فرانسيسي حڪومت يورپي لڏپلاڻ (آبادڪاري) جي حوصلا افزائي ڪرڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي، پر ان ۾ کين گهڻي ڪاميابي نه ملي.[20]

مقامي ڪانڪ ماڻهن کي فرانسيسي معيشت ۽ کاڻين جي ڪم کان الڳ رکيو ويو، ۽ آخرڪار کين مخصوص علائقن (reservations) تائين محدود ڪيو ويو. ان صورتحال 1878ع ۾ هڪ پرتشدد ردعمل کي جنم ڏنو، جڏهن "لا فوا" (La Foa) جي اعليٰ سردار "اٽائي" (Ataï) مرڪزي علائقن جي ڪيترن ئي قبيلن کي متحد ڪري گوريلا جنگ شروع ڪئي؛ ان جنگ ۾ 200 فرانسيسي ۽ 1,000 ڪانڪ ماڻهو مارجي ويا. 1917ع ۾ ٻيو ڀيرو بغاوت ٿي، جنهن دوران مورس لينهارڊٽ جهڙا پروٽيسٽنٽ مشنري ان جنگ جي واقعن جا شاهد رهيا. لينهارڊٽ نيو ڪيليڊونيا جي ڪانڪ ماڻهن بابت ڪيترائي نسلياتي مطالعا ۽ تحريرون قلمبند ڪيون. 1917ع واري بغاوت جي اڳواڻي "ٽيامو" (Tiamou) جي "نوئل" (Noël) ڪئي؛ ان بغاوت جي نتيجي ۾ ڪيترائي ٻار يتيم ٿي پيا، جن مان هڪ کي پروٽيسٽنٽ مشنري الفونس روئل پنهنجي سرپرستي ۾ ورتو. اهو ٻار, وينسلاس ٿي (Wenceslas Thi) اڳتي هلي جين-ميري ٽجيباؤ (1936–1989) جو پيءُ بڻيو.[22]

يورپين پنهنجي گڏ نيون بيماريون، چيچڪ ۽ خسرہ، آنديون جن سبب ڪيترائي مقامي ماڻهو موت جو شڪار ٿيا.[18] ڪانڪ آبادي 1878ع ۾ تقريباً 60,000 هئي جيڪا گهٽجي 1921ع ۾ 27,100 ٿي وئي ۽ 1930ع واري ڏهاڪي تائين انهن جي انگ ۾ ٻيهر ڪو به اضافو نه ٿيو.[21]

ٻي عالمي جنگ

[سنواريو]

جون 1940ع ۾، فرانس جي زوال کان پوءِ، نيو ڪيليڊونيا جي جنرل ڪائونسل ووٽ ذريعي "وچي" (Vichy of France) جي حڪومت کي رد ڪري ڇڏيو ۽ جرمنيءَ خلاف اتحادي فوجي ڪوششن جي حمايت جاري رکڻ جو فيصلو ڪيو. تنهن هوندي به، نوآبادياتي گورنر جارج-مارڪ پيليسير وچي حڪومت جو آئيني قانون لاڳو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عوامي ۽ هڪ قتل جي ڪوشش. هن وقت تائين ڪالڊوچ چارلس ڊي گال سان رابطي ۾ هو. جنهن انهن کي هڪ آزاد فرانسيسي ڪميٽي ٺاهڻ جي ترغيب ڏني ۽ هينري سوٽٽ کي گورنر مقرر ڪيو. وچي حڪومت پيليسيئر جي درخواست تي هڪ جنگي جهاز, ڊومونٽ ڊي ارول, موڪليو. پر جلد ئي هن کي نااهل سمجهيو ۽ هڪ قائم مقام گورنر مقرر ڪيو. هن وقت تائين آسٽريليا جي حڪومت مداخلت ڪرڻ تي راضي ٿي وئي هئي ۽ ايڇ ايم اي ايس ايڊيليڊ کي گورنر طور سوٽٽ جي تنصيب جي نگراني لاءِ موڪليو. ڊومونٽ ڊي ارول ۽ ايڊيليڊ جي وچ ۾ هڪ تڪرار پيدا ٿيو. پيليسيئر ۽ ٻين وچي نواز عملدارن کي آخرڪار فرينچ انڊوچائنا ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو.[23]

In 1941, some 300 men from the territory volunteered for service overseas. They were joined, in April, by 300 men from French Polynesia ('the Tahitians'), plus a handful from the French districts of the New Hebrides: together they formed the Bataillon du Pacifique. The Caledonians formed two of the companies, and the Polynesians the other two. In May 1941, they sailed to Australia and boarded the سانچو:RMS for the onward voyage to Africa. They joined the other Free French (FF) battalions in Qastina in August, before moving to the Western Desert with the 1st FF Brigade (1re BFL). There they were one of the four battalions who took part in the breakout after the Battle of Bir Hakeim in 1942. Their losses could not easily be replaced from the Pacific and they were therefore amalgamated with the Frenchmen of another battalion wearing the anchor of la Coloniale, the BIM, to form the Bataillon de l'infanterie de marine et du Pacifique. The combined battalion formed part of the Gaulliste 1re Division Motorisée d'Infanterie/Division de Marche d'Infanterie, alongside three divisions from the French North African forces, in the French Expeditionary Corps during the Italian Campaign. They landed in Provence in 1944, when they were posted out and replaced by local French volunteers and résistants.[حوالو گهربل]

Meanwhile, in March 1942, with the assistance of Australia,[24] New Caledonia became an important Allied base,[21] and the main South Pacific Fleet base of the United States Navy in the South Pacific moved to Nouméa in 1942–1943.[25] The fleet that turned back the Japanese Navy in the Battle of the Coral Sea in May 1942 was based at Nouméa.[21] American troops stationed on New Caledonia numbered as many as 50,000, matching the entire local population at the time.[13]

French overseas territory

[سنواريو]

In 1946, New Caledonia became an overseas territory.[13] By 1953, French citizenship had been granted to all New Caledonians, regardless of ethnicity.[26]

During the late 1940s and early 1950s, New Caledonia strengthened its economic links with Australia, particularly as turmoil within France and its empire weakened New Caledonia's traditional economic links to metropolitan France; New Caledonia supplied nickel to Australia in exchange for coal vital for smelting nickel. New Caledonian exports of iron ore and timber to Australia also increased during this time period.[27]

The European and Polynesian populations gradually increased in the years leading to the nickel boom of 1969–1972, and the indigenous Kanak Melanesians became a minority, though they were still the largest ethnic group.[26]

The Events

[سنواريو]

Between 1976 and 1988, a period referred to as "the Events"[28][29] (فرانسيسي: Les Événements[30][31]), conflicts between French government actions and the Kanak independence movement saw periods of serious violence and disorder.[13] In 1983, a statute of "enlarged autonomy" for the territory proposed a five-year transition period and a referendum in 1989. In March 1984, the Front Indépendantiste, a Kanak resistance group, seized farms and the Kanak and Socialist National Liberation Front (FLNKS) formed a provisional government. In January 1985, the French Left-wing government offered sovereignty to the Kanaks and legal protection for European settlers. The plan faltered as violence escalated. The government declared a state of emergency; however, regional elections went ahead, and the FLNKS won control of three out of four provinces. The centre-right government elected in France in March 1986 began eroding the arrangements established under the Socialists, redistributing lands mostly without consideration of native land claims, resulting in over two-thirds going to Europeans and less than a third to the Kanaks. By the end of 1987, roadblocks, gun battles and the destruction of property culminated in the Ouvéa cave hostage taking, a dramatic hostage crisis just days before the 1988 French presidential election began. Pro-independence militants on Ouvéa killed four gendarmes and took 27 hostage. The military assaulted the cave to rescue the hostages. Nineteen Kanak hostage takers were killed and another three died in custody, while two soldiers were killed during the assault.[32]

نوميا معاهدو ۽ آزاديءَ بابت ريفرنڊم

[سنواريو]
هڪ ئي ٿنڀي تي گڏ لڳل ٻه جهنڊا (فرانس ۽ نيو ڪيليڊونيا)، نوميا، مارچ 2011.

ميٽيگنون معاهدا, جيڪا 26 جون 1988 تي ٿيا هئا, هڪ ڏهاڪي تائين استحڪام کي يقيني بڻايو. نوميا معاهدو, جيڪو 5 مئي 1998 تي ٿيو, 20 سالن جي منتقلي واري عمل جو بنياد رکيو، جنهن تحت مقامي حڪومت کي تدريجي طور تي اختيار منتقل ڪيا ويا.

نوميا معاهدي ۾ مقرر ڪيل وقت جي حد مطابق، جنهن ۾ 2018 جي ​​​​آخر تائين ووٽ ڪرائڻ لازمي قرار ڏنو ويو هو، فرانس کان مڪمل آزاديءَ بابت ريفرنڊم ڪرائڻ جو بنياد رکيو ويو (هي فيصلو 2 نومبر 2017 تي فرانسيسي وزيراعظم ايڊورڊ فلپ جي صدارت هيٺ ٿيل اجلاس ۾ ڪيو ويو) ته جيئن نومبر 2018 تائين اهو عمل مڪمل ٿي سگهي. ووٽر لسٽ ۾ اهل هجڻ جو معاملو هڪ ڊگهي تڪرار جو سبب رهيو، پر ان جا تفصيل هڪ چونڊ لسٽ ذريعي حل ڪيا ويا؛ ان لسٽ ۾ ڪاناڪ (Kanak) نسل جي ووٽرن کي خودڪار طريقي سان اهل قرار ڏنو ويو، پر ٻين نسلن سان تعلق رکندڙ انهن ماڻهن کي شامل نه ڪيو ويو جيڪي ان علائقي جا ڊگهي عرصي کان رهواسي نه هئا. ريفرنڊم 4 نومبر 2018 تي منعقد ٿيو،[33] جنهن ۾ آزاديءَ جي تجويز کي رد ڪيو ويو.[34]

آڪٽوبر 2020 ۾ هڪ ٻيو ريفرنڊم منعقد ٿيو، جنهن ۾ ووٽرن هڪ ڀيرو ٻيهر فرانس جو حصو رهڻ جو فيصلو ڪيو. [35] 2018 واري ريفرنڊم ۾، 56.7 سيڪڙو ووٽرن فرانس سان گڏ رهڻ جو انتخاب ڪيو هو. 2020 واري ريفرنڊم ۾، اهو تناسب گهٽجي ويو ۽ 53.4 سيڪڙو ووٽرن فرانس جو حصو رهڻ جو فيصلو ڪيو.[36]

ٽيون ريفرنڊم 12 ڊسمبر 2021 تي منعقد ٿيو. آزاديءَ جي حامي ڌرين ان ريفرنڊم جو بائيڪاٽ ڪيو؛ [37] انهن جو موقف هو ته ڪووڊ-19 جي وبا سبب پيدا ٿيل حالتن جي ڪري ووٽنگ ملتوي ڪئي وڃي. جڏهن فرانسيسي حڪومت ائين ڪرڻ کان انڪار ڪيو، ته انهن بائيڪاٽ جو سڏ ڏنو. نتيجي طور، 96 سيڪڙو ووٽرن فرانس سان گڏ رهڻ جو فيصلو ڪيو.[38]

مئي 2024 ۾، علائقي ۾ چونڊ سڌارن جي تجويز تي بحث دوران فساد ڀڙڪي پيا.[39] [40] آڪٽوبر 2024 ۾، ان وقت جي فرانسيسي وزيراعظم مائيڪل بارنيئر اهو بل رد ڪري ڇڏيو. امن بحال ڪرڻ جي ضرورت ۽ "وڌيڪ بدامني کان بچڻ" کي اوليت ڏيڻ جو حوالو ڏنو ويو ۽ قومي اسيمبليءَ کي ان بابت آگاهه ڪيو ويو. فساد ختم ٿيڻ کانپوءِ، 2 ڊسمبر 2024 تي سرڪاري طور تي ڪرفيو ختم ڪيو ويو.[41]

جولاءِ 2025 ۾، فرانسيسي حڪومت ۽ نيو ڪيليڊونيا جي وچ ۾ "هڪ نئين ڪيليڊونيا جي رياست" (État de Nouvelle-Calédonie) جي قيام لاءِ معاهدو طئي ٿيو،[42] جنهن جي حيثيت کي فرانسيسي جمهوريه جي آئين ۾ شامل ڪيو ويندو.[43] نيو ڪيليڊونيا جي رهواسين, جيڪي گهٽ ۾ گهٽ ڏهن سالن کان اتي رهي رهيا آهن, کي ووٽ ڏيڻ جو حق ڏنو ويندو، جنهن جي شروعات 2031 جي صوبائي چونڊن سان ٿيندي. هن معاهدي جي توثيق فرانسيسي پارليامينٽ پاران 2025 جي آخري ٽه ماهي ۾ ڪئي ويندي، ۽ ان کانپوءِ 2026 ۾ نيو ڪيليڊونيا جا رهواسي هڪ ريفرنڊم ذريعي ان معاهدي تي ووٽ ڏيندا.[44]

سياست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Politics of New Caledonia

نيو ڪيليڊونيا هڪ منفرد حيثيت رکندڙ علائقو (sui generis) آهي جنهن کي فرانس آهستي آهستي ڪجهه اختيار منتقل ڪيا آهن.[45] ان ڪري، اتان جي شهرين وٽ فرانسيسي شهريت آهي ۽ اهي فرانس جي صدر لاءِ ووٽ ڏين ٿا. انهن کي يورپي پارليامينٽ جي چونڊن ۾ ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل آهي. ان جو انتظام 54 رڪني ”ٽيريٽوريل ڪانگريس“ (علائقائي ڪانگريس) ذريعي هلايو وڃي ٿو، جيڪو هڪ قانون ساز ادارو آهي ۽ ٽن صوبائي اسيمبلين جي ميمبرن تي مشتمل آهي.[46] هن علائقي ۾ فرانسيسي رياست جي نمائندگي هڪ "هاءِ ڪمشنر" ڪري ٿو. قومي سطح تي، ڪيليڊونيا جي نمائندگي فرانسيسي پارليامينٽ ۾ ٻه نمائندا ۽ ٻه سينيٽر ڪن ٿا. 2012ع جي فرانسيسي صدارتي چونڊن ۾، ڪيليڊونيا ۾ ووٽرن جي شرڪت جو تناسب 61.19 سيڪڙو هو.[47]

25 سالن تائين، نيو ڪيليڊونيا جي پارٽي نظام تي آزادي جي مخالف پارٽي ”دي ريلي-يو ايم پي“ (The Rally–UMP) جو غلبو رهيو. هي غلبو هڪ نئين پارٽي "ايونير اينسامبل" (Avenir Ensemble) جي اڀار سان ختم ٿيو؛ اها پارٽي پڻ آزادي جي مخالف هئي پر "ڪاناڪ تحريڪ" سان ڳالهين لاءِ وڌيڪ کليل ذهن رکندڙ سمجهي ويندي هئي. ڪاناڪ تحريڪ، "ڪاناڪ اينڊ سوشلسٽ نيشنل لبريشن فرنٽ" (FLNKS) جو حصو آهي، جيڪو آزادي جي حمايت ڪندڙ ڪيترن ئي گروهن جو اتحاد آهي. جنوري 2025ع ۾، السائيڊ پونگا (Alcide Ponga) نيو ڪيليڊونيا جي حڪومت جي صدر طور حلف کنيو؛[46] هن لوئس ماپو (Louis Mapou) جي اڳواڻي واري آزادي جي حامي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ نئين حڪومت جوڙي. سندس قيادت کي 2024ع جي بدامنيءَ کانپوءِ استحڪام آڻڻ ۽ ملڪ جي فرانسيسي جمهوريه ۾ شامل رهڻ واري عمل کي جاري رکڻ جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي. [48] آڪٽوبر 2025ع ۾ اها خبر سامهون آئي ته فرانسيسي پارليامينٽ جا ميمبر ان بل تي اختلاف ڪري رهيا هئا جنهن تحت "بوگيوال معاهدي" (Bougival Agreement) جي تحت نيو ڪيليڊونيا جي صوبائي چونڊن کي جون 2026ع تائين ملتوي ڪرڻو هو. ڪاناڪ فرنٽ (FLNKS) ۽ کاٻي ڌر جي ميمبرن ان تي اعتراض ڪيو، تقريبن 1,600 ترميمون داخل ڪيون ۽ معاملي کي گڏيل ڪميٽي ڏانهن موڪلڻ تي مجبور ڪيو.[49][50]

روايتي اختيار

[سنواريو]

ڪاناڪ سماج ۾ روايتي اختيارن جا ڪيترائي درجا موجود آهن، جن ۾ 4,000 کان 5,000 خاندانن تي ٻڌل "ڪلان" کان وٺي اٺ روايتي علائقا (aires coutumières) شامل آهن جيڪي هن علائقي کي ٺاهين ٿا. ڪلانن جي اڳواڻي ڪلان جا سردار ڪن ٿا ۽ اهي 341 قبيلن تي مشتمل آهن، جن مان هر هڪ جي سربراهي قبيلي جو سردار ڪري ٿو. قبيلن کي وڌيڪ 57 روايتي سرداري علائقن (chefferies) ۾ ورهايو ويو آهي، جن مان هر هڪ جي سربراهي هڪ "اعليٰ سردار" (head chief) ڪري ٿو ۽ اهي روايتي علائقن جا انتظامي ذيلي حصا ٺاهين ٿا.[51]

Jean Lèques during a ceremony honouring U.S. service members who helped ensure the freedom of New Caledonia during World War II

The Customary Senate is the assembly of the various traditional councils of the Kanaks, and has jurisdiction over the law proposals concerning the Kanak identity.[52] The Customary Senate is composed of 16 members appointed by each traditional council, with two representatives per customary area.[52] In its advisory role, the Customary Senate must be consulted on law proposals "concerning the Kanak identity" as defined in the Nouméa Accord.[52] It also has a deliberative role on law proposals that would affect identity, the civil customary statute, and the land system.[52] A new president is appointed each year in August or September, and the presidency rotates between the eight customary areas.[52]

Kanak people have recourse to customary authorities regarding civil matters such as marriage, adoption, inheritance, and some land issues.[51] The French administration typically respects decisions made in the customary system.[51] However, their jurisdiction is sharply limited in penal matters, as some matters relating to the customary justice system, including the use of corporal punishment, are seen as clashing with the human rights obligations of France.[51]

Military and gendarmerie

[سنواريو]

The Armed Forces of New Caledonia (فرانسيسي: Forces armées de Nouvelle-Calédonie, or FANC) include about 2,000 soldiers, mainly deployed in Koumac, Nandaï, Tontouta, Plum, and Nouméa.[53] The land forces consist of a regiment of the Troupes de marine, the Régiment d'infanterie de marine du Pacifique. About 80 percent of the 700-member regiment is composed of soldiers on short-term (four month) deployments from metropolitan France. As of 2018, only about 30 personnel in the regiment were locally recruited.[54]

The naval forces incorporate several vessels of the French Navy including: one سانچو:Sclass, Vendémiaire, the patrol and support vessel D'Entrecasteaux and Auguste Benebig, the lead ship of the Félix Éboué class of patrol vessels. One EDA-S landing craft (Sabre) is also deployed to support operations in the territory,[55][56] along with two RP10-class harbour tugboats.[57] The French Navy will further reinforce its offshore patrol capabilities in New Caledonia by deploying a second vessel of the Félix Éboué class (Jean Tranape) to the territory by 2026.[58][59][60]

As of 2025/26, French naval aviation and air force elements in New Caledonia included two Navy Falcon 200 Gardian maritime surveillance aircraft (drawn from Flotilla 25F), which, as of 2025/26 are being replaced, on an interim basis, by the more advanced Falcon 50 aircraft. These aircraft will in turn be superseded by the new Falcon 2000 Albatros starting in about 2030.[61] Two Casa CN235 transport aircraft and three Puma helicopters from the Air Force's 52 "Tontouta" Squadron are also deployed in New Caledonia.[62][63] Prior to 2022, the frigate Vendémiaire operated the Alouette III helicopter. However, with the retirement of the type in 2022, it is being replaced by the Eurocopter Dauphin N3.[64][65] In 2022, the French Air Force demonstrated a capacity to reinforce the territory by deploying three Rafale fighters, supported by A400M transport aircraft and A330 MRTT Phénix tankers, from France to New Caledonia for a three-week exercise.[66][67]

In addition, some 855 personnel from the National Gendarmerie are stationed on the archipelago, divided into 4 companies, 27 brigades and several specialized, and mobile Gendarmerie units. During periods such the 2021 referendum on independence, these forces have been significantly reinforced with personnel deployed from metropolitan France.[68] The air component includes two Écureuil helicopters[69] while the Maritime Gendarmerie deploys the patrol boat Dumbea in the territory.[70][53]

Status

[سنواريو]

New Caledonia has been a member of the Pacific Community since 1983 with Nouméa the home of the organization's regional headquarters. Since 1986, the United Nations Committee on Decolonization has included New Caledonia on the United Nations list of non-self-governing territories.[71] An independence referendum was held the following year, but independence was rejected by a large majority.

Pyramid graph illustrating the administration of New Caledonia

Under the Nouméa Accord, signed in 1998 following a period of secessionist unrest in the 1980s and approved in a referendum, New Caledonia was granted special status. Twenty years after inception, the Nouméa Accord required an referendum on independence which was held on 4 November 2018.[72][73] The result was that 56.9% of voters chose to remain with France.[74] The Nouméa Accord required another independence referendum, which was held on 4 October 2020. The result was that 53.26% of voters chose to remain with France.[75] The third and last referendum permitted by the Nouméa Accord was held on 12 December 2021, confirming New Caledonia as part of the French Republic with 96% voting "no" to independence after the vote was boycotted by the bulk of the Kanak population.

The official name of the territory, Nouvelle-Calédonie, could be changed in the near future due to the accord, which states that "a name, a flag, an anthem, a motto, and the design of banknotes will have to be sought by all parties together, to express the Kanak identity and the future shared by all parties."[76] To date, however, there has been no consensus on a new name for the territory, although Kanak Republic is popular among 40% of the population.[77] New Caledonia has increasingly adopted its own symbols, choosing an anthem, a motto, and a new design for its banknotes.[78] In July 2010, the Congress of New Caledonia voted in favour of a wish to fly the Kanak flag of the independence movement FLNKS alongside the French tricolour, as dual flags of the territory. The wish, legally non-binding, proved controversial.[79][80] A majority of New Caledonian communes, but not all, now fly both flags, the rest flying only the French Tricolour.[81] The non-official adoption made New Caledonia one of the few countries or territories in the world with two flags. The decision to wish for the use of two flags has been a constant battleground between the two sides and led the coalition government to collapse in February 2011.[82]

2025 political talks in Paris

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Bougival Accord

On 24 June 2025, President Emmanuel Macron extended an invitation to both pro‑ and anti‑independence leaders from New Caledonia to participate in talks in Paris starting 2 July 2025, aimed at negotiating the territory's future governance and status. Objectives of the talks include a revised political framework for New Caledonia, potentially including greater autonomy and redesigned electoral rules, socioeconomic challenges, such as the nickel-dependent economy, youth employment, and post‑unrest recovery.[83][84]

On 13 July 2025, weeks of negotiations concluded with an agreement between all parties that New Caledonia should remain within France, but with far greater levels of autonomy, the status of a state, and a dual citizenship arrangement for those that wish it.[85] The agreement will require ratification by both chambers of the French parliamentary system, followed by a referendum in New Caledonia in 2026. Initial thoughts on the deal suggest it is not what independence supporters hoped for, but statehood is a major concession by France.[86]

On 13 August 2025, the FLNKS stated in a press conference that they had voted to reject the agreement on the basis that an independence referendum prior to France's 2027 presidential election was absent from the deal.[87]

On 16 September 2025, the New Caledonia Congress approved once again for the third time, another postponement, regarding the election within the territory. The votes were divided to 39 out of 52 Congress members (75%) voted in favor of the postponement, while the FLNKS pro-independence group cast 13 votes against (25%).[88]

انتظامي ورهاست

[سنواريو]

ادارتي تنظيم ان بنيادي قانون (organic law) ۽ عام قانون جو نتيجو آهي جيڪي پارليامينٽ پاران 16 فيبروري 1999 تي منظور ڪيا ويا هئا.[45] هي ٻيٽن جو مجموعو (آرڪيپيلاگو) ٽن صوبن ۾ ورهايل آهي:

  • ڏکڻ صوبو (Province Sud): صوبائي گاديءَ جو هنڌ: نوميا رقبو: 9,407 چورس ڪلوميٽر. آبادي: 2,12,082 ماڻهو (2019)
  • اتر صوبو (Province Nord): صوبائي گاديءَ جو هنڌ: ڪوني (Koné). رقبو: 7,348 چورس ڪلوميٽر. آبادي: 49,910 ماڻهو (2019).
  • لائلٽي آئلينڊز صوبو (Province des îles Loyauté): صوبائي گاديءَ جو هنڌ: ليفو (Lifou). رقبو: 1,981 چورس ڪلوميٽر. آبادي: 18,353 ماڻهو (2019).[89]

نيو ڪيليڊونيا کي وڌيڪ 33 ڪميونز (مقامي انتظامي علائقن) ۾ ورهايو ويو آهي.[45] هڪ ڪميون پويا (Poya) ٻن صوبن جي وچ ۾ ورهايل آهي. پويا جو اتر وارو حصو, جتي مکيه آبادي ۽ اڪثر رهواسي موجود آهن, اتر صوبي جو حصو آهي، جڏهن ته ان ڪميون جو ڏکڻ وارو حصو, جتي 2019 ۾ صرف 210 رهواسي هئا, ڏکڻ صوبي جو حصو آهي.


جاگرافي: ماحول:سياست

جاگرافي:

[سنواريو]
New Caledonia from space
Coral reefs of New Caledonia from ISS, September 9, 2020

New Caledonia is part of Zealandia, a fragment of the ancient Gondwana super-continent, which is part of Oceania. It is speculated that New Caledonia separated from Australia roughly 66 million years ago, subsequently drifting in a north-easterly direction, reaching its present position about 50 million years ago.[90]

The mainland is divided in length by a central mountain range whose highest peaks are Mont Panié (1,629 m or 5,344 ft) in the north and Mont Humboldt (1,618 m or 5,308 ft) in the southeast.[91] The east coast is covered by lush vegetation.[91] The west coast, with its large savannahs and plains suitable for farming, is a drier area. Many ore-rich massifs are found along this coast.[91]

The Diahot River is the longest river of New Caledonia, flowing for some 100 ڪلوميٽر (62 mi).[92] It has a catchment area of 620 چورس ڪلوميٽر (240 چورس ميل) and opens north-westward into the Baie d'Harcourt, flowing towards the northern point of the island along the western escarpment of the Mount Panié.[92][93] Most of the island is covered by wet evergreen forests, while savannahs dominate the lower elevations.[94] The New Caledonian lagoon, with a total area of 24,000 چورس ڪلوميٽر (9,300 چورس ميل) is one of the largest lagoons in the world. The lagoon and the surrounding New Caledonia Barrier Reef was named a UNESCO World Heritage Site in 2008 for its exceptional beauty and marine biodiversity.[91][95] In May 2023, there was an earthquake and tsunami in New Caledonia. This triggered a tsunami warning here as well as in other nearby countries.[96]

Climate

[سنواريو]

The climate is tropical, with a hot and humid season from November to March with temperatures between 27 and 30 °C (81 and 86 °F),[91] and a cooler, dry season from June to August with temperatures between 20 and 23 °C (68 and 73 °F),[91] linked by two short interstices.[13] The tropical climate is strongly moderated by the oceanic influence and the trade winds that attenuate humidity, which can be close to 80%.[91] The average annual temperature is 23 °C, with historical extremes of 2.3 and 39.1 °C (36.1 and 102.4 °F).[13]

The rainfall records show that precipitation differs greatly within the island. The 3,000 millimetres (120 in) of rainfall recorded in Galarino are three times the average of the west coast. There are also dry periods, because of the effects of El Niño.[13] Between December and April, tropical depressions and cyclones can cause winds to exceed a speed of 100 kilometres per hour (62 mph), with gusts of 250 kilometres per hour (160 mph) and very abundant rainfall.[13] The last cyclone affecting New Caledonia was Cyclone Niran, in March 2021.

ماحول

[سنواريو]
Landscape in the south of New Caledonia

New Caledonia has many unique taxa, especially birds and plants.[97] It has the richest diversity in the world per square kilometre.[97] The biodiversity is caused by Grande Terre's central mountain range, which has created a variety of niches, landforms and micro-climates where endemic species thrive.[97]

Largely due to its nickel industry, New Caledonia emits a high level of carbon dioxide per person compared to other countries. In 2019, it emitted 55.25 tons of CO2 per person, compared to 4.81 for France.[98] The combination of the exceptional biodiversity of New Caledonia and its threatened status has made it one of the most critical biodiversity hotspots on Earth.[99]

In 2001, Bruno Van Peteghem was awarded the Goldman Environmental Prize for his efforts on behalf of the Caledonian ecological protection movement in the face of "serious challenges" from Jacques Lafleur's RPCR party.[100] Progress has been made in a few areas in addressing the protection of New Caledonia's ecological diversity from fire, industrial and residential development, unrestricted agricultural activity and mining (such as the judicial revocation of INCO's mining licence in June 2006 owing to claimed abuses).[101]

In 2008, six lagoons of the New Caledonian barrier reef, the world's longest continuous barrier reef system, were inscribed on the UNESCO World Heritage List.

Flora

[سنواريو]
Amborella, the world's oldest living lineage of flowering plant
Araucaria columnaris on the Isle of Pines

New Caledonia's fauna and flora derive from ancestral species isolated in the region when it broke away from Gondwana many tens of millions of years ago.[102] Not only endemic species have evolved here, but entire genera, families, and even orders are unique to the islands.

More tropical gymnosperm species are endemic to New Caledonia than to any similar region on Earth. Of the 44 indigenous species of gymnosperms, 43 are endemic, including the only known parasitic gymnosperm (Parasitaxus usta).[103] Also, of the 35 known species of Araucaria, 13 are endemic to New Caledonia.[97] New Caledonia also has the world's most divergent lineage of flowering plant, Amborella trichopoda, which is at, or near, the base of the clade of all flowering plants.

The world's largest extant species of fern, Sphaeropteris intermedia, also is endemic to New Caledonia. It is very common on acidic soil, usually found on fallow ground or in forest clearings, and grows about one metre per year on the east coast. There also are other species of tree ferns, notably Sphaeropteris novae-caledoniae[104] and the New Caledonian fork fern, (Tmesipteris oblanceolata) which has the largest genome known in a eukaryotic organism.

New Caledonia also is one of five regions on the planet where species of southern beeches (Nothofagus) are indigenous; five species are known to occur here.[103]

New Caledonia has its own version of maquis (maquis minier) occurring on metalliferous soils, mostly in the south.[94] The soils of ultramafic rocks (mining terrains) have been a refuge for many native flora species which are adapted to the toxic mineral content of the soils, to which most foreign species of plants are poorly suited, which has therefore prevented invasion into the habitat or displacement of indigenous plants.[103]

Two terrestrial ecoregions lie within New Caledonia's territory: New Caledonia rain forests and New Caledonia dry forests.[105]

Fauna

[سنواريو]

In addition to its outstanding plant diversity and endemism, New Caledonia also provides habitat for a wide diversity of animals. Over 100 bird species live in New Caledonia, of which 24 are endemic.[106] One of these endemic bird species is the New Caledonian crow, a bird noted for its tool-making abilities, which rival those of primates.[107] These crows are renowned for their extraordinary intelligence and ability to fashion tools to solve problems, and make the most complex tools of any animal yet studied apart from humans.[108]

The kagu, an endemic flightless bird

The endemic kagu,[109] agile and able to run quickly, is a flightless bird, but it is able to use its wings to climb branches or glide. Its sound is similar to the bark of a dog. It is the surviving member of monotypic family Rhynochetidae, order Eurypygiformes.[110]

There are 11 endemic fish species and 14 endemic species of decapod crustaceans in the rivers and lakes of New Caledonia. Some, such as Neogalaxias, exist only in small areas.[111] The nautilus—considered a living fossil and related to the extinct ammonites—occurs in Pacific waters around New Caledonia.[111] There is a large diversity of marine fish in the surrounding waters, which are within the extents of the Coral Sea.

Despite its large number of bird, reptile, and fish species, New Caledonia has remarkably few mammal species: nine, of which six are endemic.[106]

Several species of New Caledonia are remarkable for their size: Ducula goliath is the largest extant species of arboreal pigeon; Rhacodactylus leachianus, the largest gecko in the world; Phoboscincus bocourti, a large skink thought to be extinct until rediscovered in 2003.[111]

Much of New Caledonia's fauna present before human settlement is now extinct, including Sylviornis, a bird over a metre tall not closely related to any living species, and Meiolania, a giant horned turtle that diverged from living turtles during the Jurassic period.

In January 2024, a court in the Capital Nouméa issued a ruling banning the culling of sharks citing it as disproportionate. The culls began after an Australian tourist was killed by a shark in the previous year.[112]

آباديءَ جا انگ اکر

[سنواريو]
Historical populations
YearPop.±% p.a.
1956 68,480—    
1963 86,519+3.72%
1969 100,579+2.60%
1976 133,233+4.03%
1983 145,368+1.26%
1989 164,173+2.06%
1996 196,836+2.61%
2009 245,580+1.68%
2014 268,767+1.79%
2019 271,407+0.19%
2025 264,596−0.45%
ISEE[113][3]

اپريل 2025ع ۾ ٿيل آخري مردم شماري مطابق، نيو ڪيليڊونيا جي آبادي 264,596 هئي. هي انگ سيپٽمبر 2019ع جي مردم شماري (271,407) جي ڀيٽ ۾ گهٽ هو، ڇاڪاڻ ته معاشي بحران ۽ 2024ع ۾ نيو ڪيليڊونيا ۾ ٿيل بدامنيءَ سبب ماڻهن اهو علائقو ڇڏي ڏنو هو. انهن 264,596 ماڻهن مان، 18,671 لائلٽي آئلينڊز صوبي ۾، 50,947 اتر صوبي ۾، ۽ 194,978 ڏکڻ صوبي ۾ رهندا هئا.

2019 ۽ 2025ع جي مردم شمارين جي وچ واري عرصي ۾ اتر صوبي ۽ لائلٽي آئلينڊز ۾ آباديءَ ۾ ترتيبوار 2.1 ۽ 1.7 سيڪڙو اضافو رڪارڊ ڪيو ويو، جڏهن ته ڏکڻ صوبي ۾ آباديءَ ۾ 4.0 سيڪڙو گهٽتائي ڏٺي وئي، جيتوڻيڪ تازو ئي گريٽر نوميا (Greater Nouméa) واري علائقي ۾ نوان ماڻهو اچي آباد ٿيا آهن. خاص طور تي، 2024ع واري بدامني ۽ شهري فسادن کانپوءِ "گريٽر نوميا" واري علائقي ۾ معاشي صورتحال خراب ٿيڻ سبب، ڪانڪ (Kanak) ماڻهن نوميا ڇڏي نيو ڪيليڊونيا جي ٻين علائقن ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.[114]

آباديءَ جو 30 سيڪڙو حصو 20 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن تي مشتمل هو، جڏهن ته مجموعي آباديءَ ۾ بزرگن جو تناسب وڌي رهيو آهي. [115] نيو ڪيليڊونيا جا ٽن مان ٻه رهواسي گريٽر نوميا ۾ رهن ٿا. 78 سيڪڙو ماڻهو نيو ڪيليڊونيا ۾ ئي پيدا ٿيا هئا. ٻارن جي پيدائش جي مجموعي شرح (Total fertility rate) 2014ع ۾ في عورت 2.2 ٻارن کان گهٽجي 2019ع ۾ 1.9 ٿي وئي.[116]

نسلي گروهه

[سنواريو]
Ethnic Groups in New Caledonia (2019 Census)[1]
Ethnic Groups percent
Kanak
  
 41.2%
European
  
 24.1%
"Caledonian" or not stated
  
 7.5%
Mixed
  
 11.3%
Wallisian/Futunian
  
 8.3%
Tahitian
  
 2.0%
Javanese
  
 1.4%
Ni-Vanuatu
  
 0.9%
Vietnamese
  
 0.8%
Other Asian
  
 0.4%
Other
  
 2.1%

At the 2019 census,[1] 41.2% of the population reported belonging to the Kanak community (up from 39.1% at the 2014 census[117]) and 24.1% to the European (Caldoche and Zoreille) community (down from 27.2% at the 2014 census). A further 7.5% of the population either self-identified as "Caledonian" or refused to declare an ethnic group (down from 9.9% at the 2014 census). Most of the people who self-identify as "Caledonian" or refuse to declare an ethnic group are thought to be ethnically European.[118]

The other self-reported communities were Wallisians and Futunians (8.3% of the total population, up from 8.2% at the 2014 census), Indonesians who are from the Javanese ethnic group (1.4% of the total population, the same as in 2014),[119] Tahitians (2.0% of the total population, down from 2.1% at the 2014 census), Ni-Vanuatu (0.9%, down from 1.0% at the 2014 census), Vietnamese (0.8%, down from 0.9% at the 2014 census), and other Asians (primarily ethnic Chinese; 0.4% of the total population, the same as in 2014).

11.3% of the population reported belonging to multiple communities (mixed race) (up from 8.6% at the 2014 census). The question on community belonging, which had been left out of the 2004 census, was reintroduced in 2009 under a new formulation, different from the 1996 census, allowing multiple choices (mixed race) and the possibility to clarify the choice "other" (which led many Europeans to self-identify as "Caledonian" in the category "other", or to select several ethnic communities, such as both European and Kanak, thus appearing as mixed race, which is particularly the case for the Caldoches living in the bush, who often have mixed ancestry).[120]

Finally, 2.1% of the population reported belonging to other communities to the exclusion of "Caledonian" (up from 1.3% at the 2014 census).

The Kanak people, part of the ethnic Melanesian group, are indigenous to New Caledonia.[121] Their social organization is traditionally based on clans, which identify as either "land" or "sea" clans, depending on their original location and the occupation of their ancestors.[121] According to the 2019 census, the Kanak constitute 95% of the population in the Loyalty Islands Province, 72% in the North Province and 29% in the South Province.[121] The Kanak tend to be of lower socio-economic status than the Europeans and other settlers.[121][122]

Europeans first settled in New Caledonia when France established a penal colony on the archipelago.[121] Once the prisoners had completed their sentences, they were given land to settle.[121] According to the 2014 census, of the 73,199 Europeans in New Caledonia, 30,484 were native-born, 36,975 were born in Metropolitan France, 488 were born in French Polynesia, 86 were born in Wallis and Futuna, and 5,166 were born abroad.[123] The Europeans are divided into several groups. The Caldoches are usually defined as those born in New Caledonia who have ancestral ties that span back to the early French settlers.[118] They often settled in the rural areas of the western coast of Grande Terre, where many continue to run large cattle properties.[118]

Distinct from the Caldoches are those who were born in New Caledonia from families that had settled more recently, and are called simply Caledonians.[124] The Metropolitan French-born migrants who come to New Caledonia are called Métros or Zoreilles, indicating their origins in metropolitan France.[124] There is also a community of about 2,000[124] pieds noirs, descended from European settlers in France's former North African colonies;[125] some of them are prominent in anti-independence politics, including Pierre Maresca, a leader of the RPCR.[126]

A 2015 documentary by Al Jazeera English asserted that up to 10%[مشڪوڪ – ڇانڊڻ لاءِ ڳالهه ڪيو] of New Caledonia's population is descended from around 2,000 Arab-Berber people deported from French Algeria in the late 19th century to prisons on the island in reprisal for the Mokrani Revolt in 1871. After serving their sentences, they were released and given land to own and cultivate as part of colonisation efforts on the island. As the overwhelming majority of the Algerians imprisoned on New Caledonia were men, the community was continued through intermarriage with women of other ethnic groups, mainly French women from nearby women's prisons. Despite facing both assimilation into the Euro-French population and discrimination for their ethnic background, descendants of the deportees have succeeded in preserving a common identity as Algerians, including maintaining certain cultural practices (such as Arabic names) and in some cases Islamic religion. Some travel to Algeria as a rite of passage, though obtaining Algerian citizenship is often a difficult process. The largest population of Algerian-Caledonians lives in the commune of Bourail (particularly in the Nessadiou [fr]

district, where there is an Islamic cultural centre and cemetery [fr]

), with smaller communities in Nouméa, Koné, Pouembout, and Yaté.[127]

Languages

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Languages of New Caledonia

The French language began to spread with the establishment of French settlements, and French is now spoken even in the most secluded villages. For a long time the level of fluency varied significantly across the population as a whole, primarily due to the absence of universal access to public education before 1953, and also due to immigration and ethnic diversity,[128] but the French language has now become universal among the younger generations as shown by the censuses of population. At the 2009 census, 97.3% of people aged 15 or older reported that they could speak, read and write French, whereas only 1.1% reported that they had no knowledge of French.[129] No questions regarding the knowledge of French were asked in the 2014 and 2019 censuses, on account of the population's nearly universal understanding of it.

The 28 Kanak languages spoken in New Caledonia are part of the Oceanic group of the Austronesian family.[130] Eight of these can be chosen by parents as optional subjects for their children from kindergarten to high school (four languages are taught up to the bachelor's degree) and an academy is responsible for their promotion.[131] The three most widely spoken indigenous languages are Drehu (spoken in Lifou), Nengone (spoken on Maré) and Paicî (northern part of Grande Terre).[131] Others include Iaai (spoken on Ouvéa). At the 2019 census, 44.0% of people whose age was 15 or older reported that they had some form of knowledge of at least one Kanak language (up from 41.3% at the 2009 census), whereas 56.0% reported that they had no knowledge of any of the Kanak languages (down from 58.7% at the 2009 census).[132][129]

Other significant language communities among immigrant populations include speakers of Wallisian, Futunian, Tahitian, Javanese, Vietnamese, Chinese, and Bislama.

Religion

[سنواريو]



Religion in New Caledonia according to the Global Religious Landscape survey by the Pew Forum, 2012[133]

  Christianity (85.2%)
  No religion (10.4%)
  Islam (2.8%)
  Buddhism (0.6%)
  Folk religion (0.2%)
  Others (0.8%)

The predominant religion is Christianity; half of the population is Catholic, including most of the Europeans, West Uveans, and Vietnamese and half of the Melanesian and Polynesian minorities.[26] Catholicism was introduced by French colonists. The island also has numerous Protestant churches, of which the Free Evangelical Church and the Evangelical Church in New Caledonia and the Loyalty Islands have the largest number of adherents; their memberships are almost entirely Melanesian.[26] Protestantism gained ground in the late 20th century and continues to expand. There are also numerous other Christian groups and more than 6,000 Muslims.[26][134] (See Islam in New Caledonia and Baháʼí Faith in New Caledonia.) Nouméa is the seat of the Archdiocese of Nouméa.

تعليم

[سنواريو]

نيو ڪيليڊونيا ۾ تعليم فرانسيسي نصاب تي ٻڌل آهي ۽ اها فرانسيسي استادن توڙي فرانس ۾ تربيت يافته استادن ذريعي ڏني وڃي ٿي. 1998ع جي نوميا معاهدي (Nouméa Accord) جي شرطن تحت، پرائمري تعليم ٽن صوبن جي ذميواري آهي. 2010ع تائين، سيڪنڊري تعليم کي صوبن جي حوالي ڪرڻ جو عمل جاري هو. اڪثر اسڪول نوميا (Nouméa) ۾ واقع آهن، پر ڪجهه ٻيٽن ۽ نيو ڪيليڊونيا جي اترئين حصي ۾ پڻ موجود آهن. جڏهن شاگرد هاءِ اسڪول واري عمر کي پهچندا آهن، ته انهن مان گهڻن کي سيڪنڊري تعليم جاري رکڻ لاءِ نوميا موڪليو ويندو آهي. ڇهن سالن جي عمر کان تعليم لازمي آهي.

نيو ڪيليڊونيا جو اعليٰ تعليم جو مکيه ادارو ”يونيورسٽي آف نيو ڪيليڊونيا“ (Université de la Nouvelle-Calédonie) آهي، جنهن جو بنياد 1993ع ۾ رکيو ويو ۽ اهو اعليٰ تعليم، تحقيق ۽ جدت واري وزارت جي نگرانيءَ هيٺ ڪم ڪري ٿو. هي يونيورسٽي نوميا ۾ واقع آهي ۽ مختلف قسم جا پيشه ورانه (وڪيشنل)، بيچلرز، ايم اي (MA) ۽ پي ايڇ ڊي (PhD) پروگرام ۽ ڪورس پيش ڪري ٿي. يونيورسٽي آف نيو ڪيليڊونيا ٽن تعليمي شعبن، هڪ ٽيڪنالاجي انسٽيٽيوٽ، هڪ پي ايڇ ڊي اسڪول ۽ هڪ ٽيچرز ڪاليج تي مشتمل آهي. 2013ع تائين، يونيورسٽي ۾ تقريبن 3,000 شاگرد، 107 تعليمي ماهر (استاد) ۽ 95 انتظامي توڙي لائبريري عملي جا ميمبر موجود هئا. نيو ڪيليڊونيا جا ڪيترائي شاگرد مرڪزي فرانس (Metropolitan France) ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ اسڪالرشپ پڻ حاصل ڪندا آهن. نوميا معاهدي واري عمل جي حصي طور، ”ڪيڊر ايونير“ (Cadre Avenir) پروگرام ڪانڪ (Kanak) پيشه ور ماڻهن کي فرانس ۾ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ اسڪالرشپ فراهم ڪري ٿو.

in New Caledonia is based on the French curriculum and delivered by both French teachers and French-trained teachers. Under the terms of the 1998 Nouméa Accord, primary education is the responsibility of the three provinces. As of 2010, secondary education was in the process of being transferred to the provinces.[135] The majority of schools are located in Nouméa but some are found in the islands and the north of New Caledonia. When students reach high school age, most are sent to Nouméa to continue their secondary education. Education is compulsory from the age of six years.[136]سانچو:Unreliable source?

New Caledonia's main tertiary education institution is the University of New Caledonia (Université de la Nouvelle-Calédonie), which was founded in 1993 and comes under the supervision of the Ministry of Higher Education, Research and Innovation. It is based in Nouméa and offers a range of vocational, Bachelor, MA, and PhD programs and courses. The University of New Caledonia consists of three academic departments, one institute of technology, one PhD school, and one teachers' college. As of 2013, the university has approximately 3,000 students, 107 academics, and 95 administrative and library staff.[137][135] Many New Caledonian students also pursue scholarships to study in metropolitan France. As part of the Nouméa Accord process, a Cadre Avenir provides scholarships for Kanak professionals to study in France.[135]

ثقافت

[سنواريو]
Caldoches, European people born in New Caledonia

Wood carving, especially of the houp (Montrouziera cauliflora), is a contemporary reflection of the beliefs of the traditional tribal society, and includes totems, masks, chambranles, or flèche faîtière,[138] a kind of arrow that adorns the roofs of Kanak houses. Basketry is a craft widely practised by tribal women, creating objects of daily use.[138]

The Jean-Marie Tjibaou Cultural Centre, designed by Italian architect Renzo Piano and opened in 1998, celebrates Kanak culture.[138]

The Kaneka is a form of local music, inspired by reggae and originating in the 1980s.[138]

The Mwâ Ka is a 12-metre (39 ft) totem pole commemorating the French annexation of New Caledonia, and was inaugurated in 2005.[139]

ميڊيا

[سنواريو]

"ليس نيوويلس ڪيليڊونينس" (Les Nouvelles Calédoniennes) هن ٻيٽن جي مجموعي (archipelago) ۾ واحد روزاني اخبار آهي. [140] هڪ ماهوار رسالو، ”لي چين بلو“ (Le Chien bleu)، نيو ڪيليڊونيا جي خبرن تي طنزيه تبصرا يا پيروڊي (parody) پيش ڪري ٿو.

هتي پنج ريڊيو اسٽيشنون: عوامي خدمت وارو نشرياتي ادارو ريڊيو نيوويل-ڪيليڊونيا (RFO radio Nouvelle-Calédonie)، اوشين ايف ايم (Océane FM) - جيڪا علائقي جي نئين ترين اسٽيشن آهي، نوجوانن لاءِ مخصوص اسٽيشن اين آر جي (NRJ)، ريڊيو جيڊو (Radio Djiido) جنهن جو بنياد جين-ميري جيباؤ رکيو هو، ۽ "ريڊيو رٿمز بلوز" (Radio Rythmes Bleus) آهن. آخري ٻه اسٽيشنون بنيادي طور تي مختلف ڪنڪ گروپن کي نشانو بڻايون ويون آهن جيڪي نيو ڪيليڊونيا جا مقامي آهن. "جيڊو" (Djiido) فوائي ٻولي مان هڪ اصطلاح آهي، جيڪا اتر صوبي ۾ هينگين ۾ ڳالهائي ويندي آهي، هڪ ڌاتو جي اسپائڪ کي ظاهر ڪري ٿي جيڪا روايتي ڪنڪ گهر جي ڇت تي پٽي جي ڇل کي محفوظ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.

ٽيليويزن جي حوالي سان، فرانس ٽيليويزن هڪ مقامي چينل، ريسو آئوٽريمر 1ري، فرانس 2، فرانس 3، فرانس 4، فرانس 5، فرانس 24 ۽ آرٽ سان گڏ هلائي ٿو، جيڪي سڀئي پيرس کان نشر ٿين ٿا. ڪينال پلس ڪيليڊوني فرانسيسي ۾ 17 ڊجيٽل چينل کڻي ٿو، جن ۾ ڪينال+ ۽ TF1 شامل آهن. اينالاگ ٽيليويزن نشريات سيپٽمبر 2011 ۾ ختم ٿي ويون، نيو ڪيليڊونيا ۾ ڊجيٽل ٽيليويزن منتقلي کي مڪمل ڪيو. فرانسيسي نشريات اختيارين پاران ٻن نون مقامي ٽيليويزن اسٽيشنن، NCTV ۽ NC9 لاءِ بوليون تي غور ڪيو ويو. NCTV ڊسمبر 2013 ۾ شروع ڪيو ويو.

the only daily newspaper in the archipelago.[141][142] A monthly publication, Le Chien bleu, parodies the news from New Caledonia.[143]

There are five radio stations: the public service broadcaster RFO radio Nouvelle-Calédonie, Océane FM (the collectivity's newest station), the youth-oriented station NRJ, Radio Djiido (established by Jean-Marie Tjibaou), and Radio Rythmes Bleus.[142] The last two stations are primarily targeted to the various Kanak groups who are indigenous to New Caledonia ("Djiido" is a term from the Fwâi language, spoken in Hienghène in the North Province, denoting a metal spike used to secure straw thatching to the roof of a traditional Kanak house).

As for television, the public service broadcaster France Télévisions operates a local channel, Réseau Outre-Mer 1re, along with France 2, France 3, France 4, France 5, France 24 and Arte which all broadcast from Paris.[144] Canal Plus Calédonie carries 17 digital channels in French, including Canal+ and TF1.[145] Analogue television broadcasts ended in September 2011, completing the digital television transition in New Caledonia.[146] Bids for two new local television stations, NCTV and NC9, were considered by the French broadcasting authorities.[147] NCTV was launched in December 2013.[148]

The media are considered to be able to operate freely, but Reporters Without Borders raised concerns in 2006 about "threats and intimidation" of RFO staff by members of a pro-independence group.[149]

رانديون

[سنواريو]
نيو ڪيليڊونيا جو فٽبالر ڪرسچن ڪيريمبيو، جيڪو فرانس سان گڏ 1998ع جو فيفا ورلڊ ڪپ کٽيندڙ رانديگر رهيو آهي.[150]

نيو ڪيليڊونيا جي فٽبال ٽيم 1950ع ۾ راند شروع ڪئي ۽ 2004ع ۾ ان کي فيفا (فٽبال ليگز جي عالمي تنظيم) ۾ شامل ڪيو ويو. فيفا ۾ شامل ٿيڻ کان اڳ، نيو ڪيليڊونيا کي اوشينيا فٽبال ڪنفيڊريشن (OFC) ۾ مبصر جو درجو حاصل هو ۽ فيفا جي رڪنيت ملڻ سان گڏ ئي اها اوشينيا فٽبال ڪنفيڊريشن جي باضابطه ميمبر بڻجي وئي. هنن پنج ڀيرا "ساوٿ پيسفڪ گيمز" کٽيون آهن، جن ۾ تازو ترين ڪاميابي 2007ع ۾ ملي؛[151] ان کان علاوه، هنن اوشينيا فٽبال ڪنفيڊريشن نيشنز ڪپ ۾ ٻه ڀيرا ٽيون نمبر حاصل ڪيو آهي. ڪرسچن ڪيريمبيو نيو ڪيليڊونيا جو هڪ مشهور اڳوڻو فٽبالر آهي. انڊر-17 ٽيم 2017ع ۾ فيفا انڊر-17 ورلڊ ڪپ لاءِ ڪواليفائي ڪيو هو.

نيو ڪيليڊونيا ۾ باسڪيٽ بال کي ميڊيا ۽ راند جي شوقينن طرفان تمام گهڻي اهميت ۽ توجه ڏني ويندي آهي. ڪيليڊونيا جي قومي ٽيم اوشينيا واري خطي ۾ ڪيترائي ميڊل کٽيا آهن.[152] ڪيليڊونيا جون نمايان باسڪيٽ بال ڪلب ٽيمون "اي ايس 6 اي ڪلوميٽر" (AS 6e Km) ۽ "اي ايس ڊمبيا" (AS Dumbea) آهن.[153]

نيو ڪيليڊونيا ۾ منعقد ٿيندڙ سڀ کان وڏو راندين جو مقابلو "ايف آءِ اي ايشيا پيسفڪ ريلي چيمپيئن شپ" (APRC) جو هڪ مرحلو آهي. "ٽوئر سائيڪلسٽ ڊي نيوويل-ڪيليڊونيا" (Tour Cycliste de Nouvelle-Calédonie) سائيڪلنگ جي هڪ گهڻ-ڏينهن واري اسٽيج ريس آهي، جيڪا عام طور تي آڪٽوبر ۾ منعقد ٿيندي آهي. هيءَ ريس "ڪميٽي سائيڪلسٽ نيو ڪيليڊونيا" (Comite Cycliste New Caledonia) پاران منعقد ڪئي ويندي آهي. هن ريس ۾ آسٽريليا، نيوزي لينڊ، فرانس، ري يونين (فرانس جو اوورسيز علائقو)، يورپ ۽ تاهيتي (فرانسيسي پولينيشيا) جا سائيڪل سوار حصو وٺندا آهن. آسٽريليا جي برينڊن واشنگٽن 2005ع ۽ 2009ع جي وچ ۾ هن ريس ۾ ٽي ڀيرا آخري نمبر حاصل ڪيو، ۽ کيس نيو ڪيليڊونيا ۾ "دي لانٽرن روج“ (The Lanterne Rouge) جي نالي هنن فائنل ۾ آسٽريليا کي شڪست ڏني.

"انٽرنيشنل ڊي نيو-ڪيليڊونيا" (Internationaux de Nouvelle-Calédonie) هڪ ٽينس ٽورنامينٽ آهي جيڪا جنوري جي پهرين هفتي ۾ منعقد ٿيندي آهي. 2004ع کان وٺي، هي ٽورنامينٽ ”اي ٽي پي چيلينجر ٽوئر“ (ATP Challenger Tour) جو حصو رهي آهي، ۽ رانديگر عام طور تي ان ۾ ”آسٽريلين اوپن“ (جيڪو سال جو پهريون گرانڊ سليم هوندو آهي) جي تياريءَ طور حصو وٺندا آهن.

رگبي ليگ ٽيم 2004ع ۾ پيسفڪ ڪپ ۾ حصو ورتو. 2020ع ۾، نيو ڪيليڊونيا ۾ رگبي ليگ ٽيم (Pacifique Trieze) ٺاهڻ جو منصوبا تيار ڪيا ويو ته جيئن اها مستقبل ۾ آسٽريليا جي ڪوئنزلينڊ ڪپ (Queensland Cup) ۾ شامل ٿي سگهي.[154]

نيو ڪيليڊونيا ۾ گهوڙن جي ڊوڙ (Horse Racing) پڻ تمام گهڻي مقبول آهي ۽ ساڳئي طرح عورتن جا ڪرڪيٽ ميچ پڻ شوق سان ڏٺا وڃن ٿا.[155]

نيو ڪيليڊونيا وٽ هڪ قومي ”سنڪرونائزڊ سوئمنگ“ (هم آهنگ ترڻ) ٽيم پڻ موجود آهي، جيڪا پرڏيهي دورا ڪندي آهي.

نيو ڪيليڊونيا جي عورتن جي قومي والي بال ٽيم ڪيترائي ڀيرا گولڊ ميڊل کٽيو آهي.[156]

کاڌا

[سنواريو]

گهريلو باغباني جي گهٽ سطح جي ڪري، تازو ٽراپيڪل ميوو نيو ڪيليڊونين کاڌي ۾ ٻين پئسفڪ قومن جي ڀيٽ ۾ گهٽ اهميت رکي ٿو، ان جي بدران چانورن، مڇي ۽ جڙ ڀاڄين جهڙوڪ تارو تي ڀروسو ڪيو ويندو آهي.[157] هڪ طريقو جيڪو اڪثر تيار ڪيو ويندو آهي اهو دفن ٿيل تندور جي طرز جي دعوت ۾ آهي، جنهن کي بوگنا سڏيو ويندو آهي. ڪيلي جي پنن ۾ ويڙهيل، مڇي، تارو، ڪيلا ۽ ٻيا سامونڊي کاڌ خوراڪ کي گرم پٿرن سان دفن ڪيو ويندو آهي، پوءِ کوٽيو ويندو آهي ۽ کائي ويندو آهي.

ٽرانسپورٽ

[سنواريو]

لا ٽونٽائوٽا انٽرنيشنل ايئرپورٽ نوميا کان 50 ڪلوميٽر (31 ميل) اتر اولهه ۾ آهي ۽ نيو ڪيليڊونيا کي پيرس، ٽوڪيو، سڊني، آڪلينڊ، برسبين، ميلبورن، اوساڪا، پورٽ ولا پاپيٽي ۽ والس جي هوائي اڏن سان ڳنڍيندو آهي.[158][159] گهڻيون اندروني هوائي خدمتون بين الاقوامي ڪمپني، "ايئرڪلين" پاران هلائيون وينديون آهن. ڪروز جهاز نوميا ۾ "گيري ميري ٽائيم" تي ڊاک ڪندا آهن. مسافر ۽ سامان کڻڻ واري ٻيڙي، "هاوانا" مهيني ۾ هڪ ڀيرو وانواتو ۾ پورٽ ويلا، ماليڪولو ۽ سينٽو ڏانهن ويندي آهي. نيو ڪيليڊونيا جي روڊ نيٽ ورڪ ۾ شامل آهن:[160]

  • روٽ ٽيريٽريل-1 (RT1): نوميا کان نڪرندڙ رستي کان نيهوئي ندي تائين، ڪوماڪ جي اتر ۾ وڃي ٿو.
  • روٽ ٽيريٽريل-2، ليفو ٻيٽ تي ۽ ليفو ايئرپورٽ کان وي جي ڏکڻ ۾.
  • روٽ ٽيريٽريل-3، نندي ۾ RT1 سان سنگم کان وٺي ٽيواڪا ندي تائين.
  • روٽ ٽيريٽريل-4، مويو جي ويجهو RT1 سان سنگم کان پاور پلانٽ تائين.[161]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

نوٽ

[سنواريو]
  1. 1 2 3 "Population Structure of Communities". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2020 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ "New Caledonia". Central Intelligence Agency. 6 December 2023. اصل نسخو مان 7 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 January 2021 تي حاصل ڪيل – CIA.gov وسيلي.
  3. 1 2 "Recensement 2025". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 2026-01-30 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 "Evolution du PIB et du PIB par habitant". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Présentation". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Présentation – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ David Stanley (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. ص. 549. ISBN 978-0-918373-29-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "The European Union and New Caledonia | EEAS". www.eeas.europa.eu (انگريزي ۾). 2025-07-27 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Présentation". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Pappas, Stephanie (25 March 2021). "Hidden boundaries of lost continent 'Zealandia' revealed in incredible detail". LiveScience. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Histoire / La Nouvelle-Calédonie". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). 2012-11-20. اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Histoire / La Nouvelle-Calédonie". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). 2012-11-20. اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Rapport annuel 2010" (PDF). IEOM Nouvelle-Calédonie. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 10 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Quanchi, Max; Robson, John (2005). Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands. Scarecrow Press. ISBN 9780810865280. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "New Caledonia and International Seaport History. The Maritime Heritage Project". Maritimeheritage.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2017-11-12 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Langdon, Robert (1983). Where the Whalers Went: An index of the Pacific Ports and Islands visited by American Whalers (and some other ships) in the 19th Century. Canberra: Pacific Manuscripts Bureau. ص. 183. ISBN 086784471X.
  17. ↑ "Charting the Pacific – Places". Abc.net.au. 1998-10-13. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  18. 1 2 Logan, Leanne; Cole, Geert (2001). New Caledonia. Lonely Planet. ص. 15. ISBN 978-1-86450-202-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي.
  19. ↑ Knauft, Bruce M. (1999). From Primitive to Postcolonial in Melanesia and Anthropology. University of Michigan Press. ص. 103. ISBN 978-0-472-06687-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 January 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي.
  20. 1 2 3 Aldrich, Robert; Connell, John (2006). France's Overseas Frontier: Départements et territoires d'outre-mer. Cambridge University Press. ص. 46. ISBN 978-0-521-03036-6. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي.
  21. 1 2 3 4 Stanley, David (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. ص. 549–. ISBN 978-0-918373-29-8. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي.
  22. ↑ Adrian Muckle
  23. ↑ Fisher, Denise (2010). "Supporting the Free French in New Caledonia: First Steps in Australian Diplomacy". Explorations: A Journal of French-Australian Connections 49 (1): 18–37. https://www.isfar.org.au/wp-content/uploads/2016/10/49.I_DENISE-FISHER-Supporting-the-Free-French-in-New-Caledonia-First-Steps-in-Australian-Diplomacy.pdf. Retrieved 26 May 2024. آرڪائيو ڪيا ويا 24 March 2024 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  24. ↑ Hasluck, Paul Meernaa Caedwalla (1952). "Chapter 6 – Clearing a Way to Total War, October 1940 – January 1941". The Government and the People, 1939–1941 (PDF). جلد I (1965 ڇاپو). Canberra: Australian War Memorial. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 30 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2009 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Rottman, Gordon L. (2002). World War 2 Pacific Island Guide. Greenwood Publishing Group. ص. 71. ISBN 978-0-313-31395-0. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي. In October, the decision was made to relocate the main South Pacific Fleet base from Auckland to Nouméa (FPO SF 131). Unloading facilities were improved by February 1943 and construction immediately began on the naval operating base.
  26. 1 2 3 4 5 New Caledonia تي انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا
  27. ↑ Henningham, Stephen (December 2014). "Australia's Economic Ambitions in French New Caledonia, 1945–1955". The Journal of Pacific History 49 (4): 421–439. doi:10.1080/00223344.2014.976915.
  28. ↑ Mannevy, Charlotte; Derel, Mathurin; Guibert, Nathalie (May 15, 2024). "Second night of riots shakes New Caledonia: 'I didn't think it could come to this'". Le Monde. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 16 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Vinograd, Cassandra; Breeden, Aurelien (May 15, 2024). "France Declares State of Emergency Amid Protests in New Caledonia". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 16 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ Horowitz, Leah S. (May 2009). "Environmental violence and crises of legitimacy in New Caledonia". Political Geography 28 (4): 248–258. doi:10.1016/j.polgeo.2009.07.001.
  31. ↑ Fisher, Denise (2013). France in the South Pacific: Power and Politics. doi:10.22459/FSP.05.2013. ISBN 978-1-922144-95-9.سانچو:Pn
  32. ↑ Winslow, Donna (June 1991). "Land and Independence in New Caledonia". Cultural Survival Quarterly Magazine (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2021-02-11 تي حاصل ڪيل – culturalsurvival.org وسيلي.
  33. ↑ "New Caledonia sets date for independence referendum". The Guardian. 20 March 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 25 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "New Caledonia Votes to Remain Part of France". Time.com (انگريزي ۾). Nouméa, New Caledonia. Associated Press. 5 November 2018. اصل نسخو مان 9 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-08 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Antoine-Perron, Charlotte (4 October 2020). "New Caledonia voters choose to stay part of France". Los Angeles Times (انگريزي ۾). Nouméa, New Caledonia. Associated Press. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "New Caledonia referendum: South Pacific territory rejects independence from France". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2020-10-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 2021-07-08 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "French territory of New Caledonia held its third and last independence referendum where 96.49 voted against independence". France24. 12 December 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Antoine-Perron, Charlotte (12 December 2021). "New Caledonia votes to stay in France; separatists boycott". Associated Press. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 13 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "New Caledonia: 'Shots fired' at police in French territory amid riots over voting reforms". France 24. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 May 2024 تي محفوظ ڪيل. May 14, 2024 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "New Caledonian independence leaders wary as France drops voting reform". Radio France Internationale (انگريزي ۾). 2024-10-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 2025-04-16 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Curfew lifted in French overseas territory of New Caledonia over 6 months after violent riots". Anadolu Agency. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 December 2024 تي محفوظ ڪيل. 2025-04-16 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ Roger, Patrick (3 November 2017). "Nouvelle-Calédonie : ce que contient l'" accord politique " sur le référendum d'autodétermination" [New Caledonia: what is contained in the 'political agreement' on the self-determination referendum]. LeMonde.fr (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "New Caledonia's political leaders sign historic agreement to shape territory's future". RFI (انگريزي ۾). 2025-07-12. 2025-07-12 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ "France, New Caledonia reach 'historic' statehood deal; citizens to remain French". South China Morning Post (انگريزي ۾). 2025-07-12. 2025-07-12 تي حاصل ڪيل.
  45. 1 2 3 "Présentation – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  46. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "undcol".
  47. ↑ "Resultats de l'election presidentielle – Nouvelle Caledonie". Minister of the Interior (فرانسيسي ۾). Government of France. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 June 2012 تي محفوظ ڪيل. 2012-08-06 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Mazzoni, Julien (2025-01-09). "New Caledonia Congress elects pro-France president after political crisis". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. 2025-04-05 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ editor, A. P. R. (2025-10-24). "French MPs clash over New Caledonia policy, debates further postponed | Asia Pacific Report" (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-10-26 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: |last= has generic name (مدد)
  50. ↑ "Manoeuvring in Paris delays decision on New Caledonia elections | PINA" (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-10-24. 2025-10-26 تي حاصل ڪيل.
  51. 1 2 3 4 Anaya 2011, p. 8.
  52. 1 2 3 4 5 "Sénat coutumier". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  53. 1 2 "Les Forces armées de Nouvelle-Calédonie". Defense.gouv.fr (فرانسيسي ۾). 2012-12-20. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ Lagneau, Laurent (19 September 2018). "Le Régiment d'Infanterie de Marine du Pacifique-Nouvelle Calédonie se distingue lors d'un exercice en Australie; Zone Militaire". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ "La Marine accueillera prochainement un nouveau bateau". 23 January 2025. 6 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "First Two EDA-S Next Gen Amphibious Landing Craft Delivered to French DGA". 25 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2021 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Groizeleau, Vincent (13 October 2025). "Merré met à l'eau le dernier remorqueur-pousseur du type RP 10". Mer et Marine (فرانسيسي ۾). 13 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Prise d'armement pour essais du patrouilleur outre-mer Jean Tranape". French Navy. 5 March 2025. 31 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ Tanguy, Jean-Marc (4 August 2022). "New French overseas patrol vessels set for 2023 service entry". Shepherd. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Groizeleau, Vincent (21 September 2022). "POM : Le premier patrouilleur reprend ses essais à Brest, le second en achèvement à Boulogne". Mer et Marine (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 3 November 2022 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Groizeleau, Vincent (17 October 2025). "Le retrait du service des Falcon 200 Gardian basés à Tahiti et Nouméa a débuté". Mer et Marine. 17 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "Forces armées en Nouvelle-Calédonie; Ministère des Armées". 14 February 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ "FANC – Bilan du déploiement du BSAOM D'Entrecasteaux dans le Pacifique Sud; Ministère des Armées". 10 February 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 February 2023 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2023 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ "French Navy will receive first three Airbus Dauphin N3 at December 1". Air & Cosmos (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-18 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Marine Nationale Dossier d'Information, p. 23" (PDF). Cols Bleus (فرانسيسي ۾). January 2023. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 4 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-04 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "French Air and Space Force Rafales Train Alongside Royal Australian Air Force Growlers". MilitaryLeak. 2022-08-27. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-18 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "France successfully conducts long-range strategic deployment to Asian-Pacific region". ac.nato.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 December 2023 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2023 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ Sartre, Julien (2021-12-07). "Covid, mourning and the spectre of violence: New Caledonia prepares for blighted independence vote". The Guardian. 2022-11-18 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "COMGEND – Commandant de la gendarmerie pour la Nouvelle-Calédonie et les îles Wallis et Futuna / Sécurité / Services de l'État / Accueil – Les services de l'État en Nouvelle-Calédonie". www.nouvelle-caledonie.gouv.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-11-18 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "Vedette Côtière de Surveillance Maritime (VCSM) Boats". Homelandsecurity Technology. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 2022-08-28 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Trust and Non-Self-Governing Territories (1945–1999)". United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 June 2017 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ Willsher, Kim (19 March 2018). "New Caledonia sets date for independence referendum". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 20 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "Paris meeting to prepare New Caledonia independence vote". Radio New Zealand. 2016-02-02. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 2016-03-08 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "New Caledonia votes 'non' to independence from France". The Guardian (انگريزي ۾). Reuters. 2018-11-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2018-11-04 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "New Caledonia rejects independence from France for second time". The Guardian (انگريزي ۾). 2020-10-05. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2020-10-05 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Government of New Caledonia. "Les accords de Nouméa" (PDF) (فرانسيسي ۾). اصل نسخو (PDF) مان 5 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 August 2008 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ RFO. "Société : La Nouvelle-Calédonie choisit un hymne et une devise". اصل نسخو مان 27 June 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 August 2008 تي حاصل ڪيل.
  78. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "monde1".
  79. ↑ "Nouvelle-Calédonie: Voeu sur le drapeau Kanaky de 2010". axl.cefan.ulaval.ca. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "Voeux n° 1 du treize juillet 2010" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 17 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ "Roch Wamytan: "descendre le drapeau kanak est un geste ignoble, il ne faut plus parler de destin commun!"". Nouvelle-Calédonie la 1ère. 9 May 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "Sarkozy calls for dialogue over New Caledonia violence". France 24. 2011-08-26. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 September 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ "Macron calls for June talks to break deadlock over New Caledonia's future". France 24 (انگريزي ۾). 2025-05-27. 2025-07-13 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "Macron invites New Caledonian leaders to talks on territory's future". Le Monde (انگريزي ۾). 2025-06-24. 2025-07-13 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ France-Presse, Agence (2025-07-13). "New Caledonia to be declared a state in 'historic' agreement – but will remain French". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. 2025-07-13 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "France announces 'historic' deal creating New Caledonia state that stays French". France 24 (انگريزي ۾). 2025-07-12. 2025-07-13 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "New Caledonia independence bloc rejects deal giving powers but no referendum". RFI (انگريزي ۾). 2025-08-13. 2025-09-06 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Decloitre, Patrick (16 September 2025). "New Caledonia's Congress votes to postpone provincial elections". RNZ.
  89. ↑ "Populations légales des provinces de Nouvelle-Calédonie en 2019 − Populations légales de Nouvelle-Calédonie en 2019 | Insee". www.insee.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-09-11 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ Boyer & Giribet 2007: 355سانچو:Full
  91. 1 2 3 4 5 6 7 "Données Géographiques". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (فرانسيسي ۾). اصل نسخو مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  92. 1 2 Diahot River تي انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا
  93. ↑ "The impacts of opencast mining in New Caledonia". The United Nations University. اصل نسخو مان 27 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 9 June 2011 تي حاصل ڪيل.
  94. 1 2 Grandcolas, P; Murienne, J; Robillard, T; Desutter-Grandcolas, L; Jourdan, H; Guilbert, E; Deharveng, L (2008). "New Caledonia: a very old Darwinian island?". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 363 (1508): 3309–3317. doi:10.1098/rstb.2008.0122. PMID 18765357.
  95. ↑ "Lagoons of New Caledonia: Reef Diversity and Associated Ecosystems". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2021 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ Sharma, Shweta (19 May 2023). "Earthquake triggers 3ft wave tsunami warnings across South Pacific". The Independent. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2023 تي حاصل ڪيل.
  97. 1 2 3 4 Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. ص. 26. ISBN 978-1-86450-202-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ "EDGAR – The Emissions Database for Global Atmospheric Research". edgar.jrc.ec.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-04-24 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ Myers, Norman; Mittermeier, Russell A.; Mittermeier, Cristina G.; da Fonseca, Gustavo A. B.; Kent, Jennifer (February 2000). "Biodiversity hotspots for conservation priorities". Nature 403 (6772): 853–858. doi:10.1038/35002501. PMID 10706275. Bibcode: 2000Natur.403..853M.
  100. ↑ "Bruno Van Peteghem". Goldman Environmental Prize. اصل نسخو مان 1 February 2009 تي محفوظ ڪيل.
  101. ↑ "Indigenous Kanaks Take On Inco in New Caledonia". MiningWatch Canada. 19 July 2006. اصل نسخو مان 13 October 2007 تي محفوظ ڪيل.
  102. ↑ Collins, Alan S.; Pisarevsky, Sergei A. (August 2005). "Amalgamating eastern Gondwana: The evolution of the Circum-Indian Orogens". Earth-Science Reviews 71 (3–4): 229–270. doi:10.1016/j.earscirev.2005.02.004. Bibcode: 2005ESRv...71..229C.
  103. 1 2 3 "La flore de Nouvelle-Calédonie – Première partie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "La flore de Nouvelle-Calédonie – Deuxième partie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne et al. (June 2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. PMID 28608869.
  106. 1 2 Palmas, Pauline; Jourdan, Hervé; Rigault, Fredéric; Debar, Léo; De Meringo, Hélène; Bourguet, Edouard; Mathivet, Mathieu; Lee, Matthias et al. (1 October 2017). "Feral cats threaten the outstanding endemic fauna of the New Caledonia biodiversity hotspot". Biological Conservation 214: 250–259. doi:10.1016/j.biocon.2017.08.003. Bibcode: 2017BCons.214..250P. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01793811.
  107. ↑ Weir, Alex A. S.; Chappell, Jackie; Kacelnik, Alex (9 August 2002). "Shaping of Hooks in New Caledonian Crows". Science 297 (5583): 981. doi:10.1126/science.1073433. PMID 12169726.
  108. ↑ Walker, Matt (2010-10-26). "Clever New Caledonian crows go to parents' tool school". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ Attenborough, D. 1998 The Life of Birds BBC ISBN 0563-38792-0
  110. ↑ "Kagu". Oiseaux-birds.com. اصل نسخو مان 24 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  111. 1 2 3 "La Biodiversité". Endemia.nc. اصل نسخو مان 6 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "New Caledonia court bans shark culls amid environmental backlash". The Guardian. 8 January 2024.
  113. ↑ "The Population at Different Censuses". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "Populations aux différents recensements". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 2026-01-30 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "Recensement de la population en Nouvelle-Calédonie en 2009 – 50 000 habitants de plus en 13 ans" (فرانسيسي ۾). Institut national de la statistique et des études économiques (INSEE.fr). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "La croissance démographique fléchit nettement en Nouvelle-Calédonie entre 2014 et 2019". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "Communauté d'appartenance – INSEE – ISEE / Recensement de la population de 2009 en Nouvelle-Calédonie". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). اصل نسخو (XLS) مان 31 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 2015-08-24 تي حاصل ڪيل.
  118. 1 2 3 Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. ص. 39. ISBN 978-1-86450-202-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "New Caledonian Javanese, in New Caledonia". joshuaproject.net. Joshua Project. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2020 تي محفوظ ڪيل. 14 December 2020 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Recensement de la population 2009" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 13 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  121. 1 2 3 4 5 6 Anaya 2011, p. 5.
  122. ↑ "Recensement de la population 2014" [2014 population census] (PDF). Synthèse (فرانسيسي ۾). شمارو 35. Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 14 December 2019 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "DONNEES DE CADRAGE". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). اصل نسخو (XLS) مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل.
  124. 1 2 3 vLogan, Leanne; Cole, Geert (2001). New Caledonia. Lonely Planet. ص. 13. ISBN 978-1-86450-202-2. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2015 تي حاصل ڪيل – Google Books وسيلي.
  125. ↑ Chappell, David A. (September 2005). "New Caledonia". The Contemporary Pacific 17 (2): 435–448. doi:10.1353/cp.2005.0043.
  126. ↑ Henry Kamm (26 July 1988). "Noumea Journal; On an Island in the Pacific, but Far From at Peace". The New York Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ Mame, Abdelkader; Abid, Abdelaziz (14 September 2015). "Exile in New Caledonia". Al Jazeera English. اصل نسخو مان 19 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 September 2015 تي حاصل ڪيل. video آرڪائيو ڪيا ويا 20 September 2015 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  128. ↑ "Situation linguistique en Nouvelle-Calédonie". Vice-Rectorat de Nouvelle-Calédonie. اصل نسخو مان 18 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  129. 1 2 "Principales caractéristiques des individus de 15 ans et plus, par province de résidence et sexe". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). اصل نسخو (XLS) مان 30 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-02-28 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "Langues". Académie des Langues Kanak. اصل نسخو مان 9 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 15 October 2011 تي حاصل ڪيل.
  131. 1 2 "La Population De Nouvelle-Caledonie" (فرانسيسي ۾). La maison de la Nouvelle-Calédonie. اصل نسخو مان 2009-04-26 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "Population, ménages et logement par province, en 2019 – P20 Population de 15 ans et plus, selon le genre, la connaissance d'une langue kanak et la province de résidence par groupe d'âge décennal" (فرانسيسي ۾). Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 2023-03-06 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ "The Global Religious Landscape" (PDF). Pewforum.org. اصل نسخو (PDF) مان 25 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 2 October 2015 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ R. G. Crocombe (2007). Asia in the Pacific Islands: Replacing the West. editorips@usp.ac.fj. ص. 375–. ISBN 978-982-02-0388-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 24 August 2012 تي حاصل ڪيل.
  135. 1 2 3 "Emerging Pacific Leaders Dialogue 2010 New Caledonia Report" (PDF). Commonwealth Study Conferences Australia. اصل نسخو (PDF) مان 18 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 1 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "What is education like in New Caledonia?". New Caledonia Today. 2013-02-28. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 1 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ "Presentation UNC en Anglais 2012" (PDF). University of New Caledonia. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 25 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 1 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  138. 1 2 3 4 "La Culture". Tourisme Nouvelle-Calédonie. اصل نسخو مان 2011-07-24 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Mwâ Ka in Noumea, New Caledonia". Lonely Planet. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ The name is a pun, and can be read in English as "The Caledonian News" or "Women of New Caledonia"
  141. ↑ "PFF stands in solidarity with Les Nouvelles Calédoniennes". Scoop. 11 March 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 25 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  142. 1 2 "Vivre en Nouvelle-Calédonie". Gîtes Nouvelle Calédonie. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "Le Chien bleu : Journal satirique de Nouvelle-Calédonie. Y en aura pour tout le monde!". Lechienbleu.nc. اصل نسخو مان 26 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Télévision Numérique Terrestre (TNT)". Gouv.nc. 2016-01-31. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2014 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "Grille TV – Canal+ Calédonie". Canalplus-caledonie.com. اصل نسخو مان 18 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "L'Outre-mer dit adieu à l'analogique – Audiovisuel – Info – Nouvelle-Calédonie – La 1ère". nouvellecaledonie.la1ere.fr. اصل نسخو مان 30 September 2011 تي محفوظ ڪيل.
  147. ↑ "Two new New Caledonia television channels proposed". Rnzi.com. 2011-10-12. اصل نسخو مان 5 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "NCTV, c'est parti!". Les Nouvelles Calédoniennes (فرانسيسي ۾). 9 December 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 19 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "Regions and territories: New Caledonia". BBC News. 2013-01-16. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ Swaminathan, Swaroop (12 October 2018). "Karembeu, France & New Caledonia – a complex relationship". The New Indian Express. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "New Caledonia joins the world football community". FIFA. 24 May 2004. اصل نسخو مان 2007-07-18 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2009 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ "New Caledonia National Basketball Team – An Unknown Champion". VisitNewCaledonia.com. 13 November 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "Beniela Adjouhgniope,le colosse de l'AS 6e Km". Les Nouvelles Calédoniennes (French ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 1 October 2021 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  154. ↑ Darbyshire, Drew (2020-05-08). "Pacifique Treize: The French-speaking Pacific team who want to join Queensland Cup". LoveRugbyLeague (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-06-30 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "Women's Cricket". Lonely Planet. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ Shreya Kumar (20 March 2021). "Let's Go Local: The Sand Dunes And Café Planet For Drau". Fiji Sun. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 September 2021 تي حاصل ڪيل. {{cite news}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (مدد); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (مدد)
  157. ↑ "What Do People Eat in New Caledonia?". Newcaledoniatoday.wordpress.com. 2013-01-30. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 16 February 2014 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ "Transport" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). اصل نسخو (PDF) مان 13 November 2011 تي محفوظ ڪيل.
  159. ↑ "Présentation". Aéroport international de Nouméa la Tontouta. اصل نسخو مان 18 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Transport in New Caledonia". Lonely Planet. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "Site de la DITTT – Infrastructures routières". Dittt.gouv.nc. اصل نسخو مان 8 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2018 تي حاصل ڪيل.

حوالا

[سنواريو]

ذريعا

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
New Caledonia
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان

سانچو:United Nations list of non-self-governing territories

21°15′S 165°18′E / 21.25°S 165.30°E / -21.25; 165.30

Economy

[سنواريو]
Region Total GDP, nominal, 2019
(billion US$)		 GDP per capita, nominal, 2019
(US$)
 آسٽريليا 1,388.09 54,391
 نيوزي لينڊ 210.76 42,274
سانچو:Country data Hawaii 93.24 63,997
 پاپوا نيو گني 24.75 2,315
 نيو ڪيليڊونيا 9.48 34,939
 گوام 6.36 37,794
 فرينچ پولينسيا 6.02 21,673
 فجي 5.44 6,079
 سولومن آئلينڊز 1.62 2,278
 نادرن مرينا ٻيٽَ 1.18 24,670
 وانوآتو 0.93 3,187
 ساموآ 0.91 4,472
 آمريڪي ساموا 0.65 13,352
 ٽونگا 0.45 4,435
 ايف ايس مائڪرونيشيا 0.39 4,001
 ڪوڪ ٻيٽ 0.39 22,752
 پالائو 0.28 15,992
 مارشل ٻيٽ 0.23 5,275
 ڪريبتي 0.22 1,847
 والِس ۽ فُيوچُونا 0.21 18,360
 نائورو 0.13 10,567
 ٽوالو 0.05 5,277
Sources:[1][2][3][4][5][6][7]

New Caledonia has one of the largest economies in the South Pacific, with a GDP of US$9.48 billion in 2019.[1] The nominal GDP per capita was US$34,939 (at market exchange rates) in 2019.[1] It is lower than the nominal GDP per capita of Hawaii, Australia, New Zealand, and Guam, but higher than all other independent and non-sovereign countries and territories in Oceania, although there is significant inequality in income distribution,[8] and long-standing structural imbalances between the economically dominant South Province and the less developed North Province and Loyalty Islands.[9] The currency in use in New Caledonia is the CFP franc, as of May 2020, pegged to the euro at a rate of 119.3 CFP to 1.00 euros.[10] It is issued by the Institut d'Émission d'Outre-Mer.[11]

Real GDP grew by an average of +3.3% per year in the first half of the 2010s, boosted by rising worldwide nickel prices and an increase in domestic demand due to rising employment, as well as strong business investments, but by only +0.2% per year in the second half of the 2010s, as the local nickel industry entered a period of crisis and the repeated independence referendums have generated economic uncertainty.[1] In 2017, exports of goods and services from New Caledonia amounted to 1.93 billion US dollars, 77.5% of which were mineral products and alloys (mainly nickel ore and ferronickel) and 5.0% exports of hotel and restaurant services (i.e. international tourism in New Caledonia).[12] Imports of goods and services amounted to 3.48 billion US dollars.[12] 40.9% of the imports of goods came from Metropolitan France and its overseas departments, 11.7% from Singapore (essentially fuel), 11.5% from Australia, 5.0% from other countries in the European Union, 4.2% from China and Hong Kong, 4.1% from New Zealand, 3.7% from South Korea, 2.4% from Japan, 2.0% from the United States, 1.9% from Canada, and 12.6% from other countries.[13] The trade deficit in goods and services stood at 1.55 billion US dollars in 2017.[12]

Financial support from France is substantial, representing more than 15% of the GDP, and contributes to the health of the economy.[14] Tourism is underdeveloped, with 100,000 visitors a year, compared to 400,000 in the Cook Islands and 200,000 in Vanuatu.[15] Much of the land is unsuitable for agriculture, and food accounts for about 20% of imports.[14] According to FAOSTAT, New Caledonia is a significant producer of: yams (33rd); taro (44th); plantains (50th); coconuts (52nd).[16] The exclusive economic zone of New Caledonia covers 1.4 million چورس ڪلوميٽر (0.54 million چورس ميل).[17] The construction sector accounts for roughly 12% of GDP, employing 9.9% of the salaried population in 2010.[8] Manufacturing is largely confined to small-scale activities such as the transformation of foodstuffs, textiles and plastics.[8]

GDP (nominal) per capita in 2019 (US$)
 $0 – $5,000   $5,000 – $10,000   $10,000 – $20,000   $20,000 – $30,000   $30,000 – $45,000   $45,000 – $60,000   $60,000 – $90,000 
  1. ↑ "Soyons unis, devenons frères" is officially a national anthem but is generally used only on regal and viceregal occasions.
حوالي جي چڪ: "nb" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="nb"/> نہ مليو
  1. 1 2 3 4 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "GDP".
  2. ↑ "World Economic Outlook Database – October 2024". IMF. 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Les comptes économiques rapides de la Polynésie française". Institut de la statistique de la Polynésie française (ISPF). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment". Bureau of Economic Analysis (BEA). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "TASUMMARY1 Summary of GDP and components for U.S. territories, current dollars". Bureau of Economic Analysis (BEA). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Table 1: Gross domestic product at current prices by industry – quarterly value". Cook Islands Statistics Office. 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ INSEE, CEROM (11 September 2024). "Évaluation du PIB de Wallis-et-Futuna en 2019" (فرانسيسي ۾). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 3 "New Caledonia – Information Paper". NZ Ministry of Foreign Affairs and Trade. اصل نسخو مان 28 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "Concluding session, Special Committee on Decolonization approves two texts on New Caledonia, Tokelau; hears appeals to heed criticism of its work". United Nations. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ "XE: Convert EUR/XPF. Euro Member Countries to Comptoirs Français du Pacifique (CFP) Franc". xe.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 16 May 2020 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Vie pratique – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 3 "Importations et exportations de biens et services à prix courants". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Principaux pays partenaires commerciaux de la Nouvelle-Calédonie". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 2025-02-22 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 "New Caledonia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. اصل نسخو مان 7 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 25 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Bolis, Angela (2011-08-26). "Nouvelle-Calédonie: où en est le processus d'indépendance?". Le Monde.fr (فرانسيسي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "FAOSTAT 2008 by Production". Faostat.fao.org. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 July 2011 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2008 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "Présentation – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Nickel gleams again in New Caledonia". Metal Bulletin. 3 December 2001. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 September 2009 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2009 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 3 4 5 6 "Les comptes économiques rapides de Nouvelle-Calédonie" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). اصل نسخو (PDF) مان 13 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 2013-01-30 تي حاصل ڪيل.
  20. 1 2 "Tesla partners with nickel mine amid shortage fears". BBC News. 5 March 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  21. 1 2 "Tesla gets involved in New Caledonia mine to secure nickel supply". 5 March 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2021 تي حاصل ڪيل.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=نيو_ڪيليڊونيا&oldid=399238" تان ورتل