نيم پسرائيندڙ
سيمي ڪنڊڪٽر (Semiconductor) يا نيم پسرائيندڙ، هڪ اهڙو مادو آهي جنهن جي بجليءَ کي گذارڻ جي صلاحيت (Electrical conductivity)، پسرائيندڙ (Conductor) ۽ غير پسرائيندڙ (Insulator) جي وچ واري هوندي آهي.[1]
خاصيتون ۽ ڊوپنگ
[سنواريو]سيمي ڪنڊڪٽر جي ڪنڊڪٽيٽي کي ان جي قلمي بناوٽ ۾ ناپاڪيون شامل ڪري تبديل ڪري سگهجي ٿو، جنهن کي ڊوپنگ (Doping) چيو ويندو آهي.
- ڊوپنگ جا قسم:
- n-type: جڏهن گروپ V جا عنصر (جهڙوڪ فاسفورس يا آرسينڪ) شامل ڪيا وڃن، ته اهي آزاد اليڪٽران فراهم ڪن ٿا.
- p-type: جڏهن گروپ III جا عنصر (جهڙوڪ بورون يا گيليم) شامل ڪيا وڃن، ته اهي "هولز" (Holes) پيدا ڪن ٿا جيڪي مثبت چارج وانگر عمل ڪن ٿا.
اهم مادا ۽ استعمال
[سنواريو]- سليڪان (Silicon): اليڪٽرانڪ سرڪٽس ٺاهڻ لاءِ سڀ کان اهم عنصر.
- گيليم آرسينائيڊ (Gallium arsenide): ليزر ڊيوڊس ۽ سولر سيلز ۾ استعمال ٿئي ٿو.
- جيرمينيم (Germanium).
سيمي ڪنڊڪٽر ڊوائيسز جهڙوڪ ٽرانسسٽر، ڊيوڊ ۽ انٽيگريٽڊ سرڪٽس (ICs) جديد اليڪٽرانڪس جو بنياد آهن. اهي بجليءَ جي وهڪري کي ڪنٽرول ڪرڻ، ايمپليفڪيشن (Amplification) ۽ سوئچنگ لاءِ استعمال ٿين ٿا.[2]
گرمي پد جو اثر
[سنواريو]ڌاتن جي برعڪس، سيمي ڪنڊڪٽر جو گرمي پد وڌائڻ سان ان جي بجلي گذارڻ جي صلاحيت وڌي ويندي آهي. هي ورتاءُ ميٽل (Metal) جي بلڪل ابتڙ آهي، جتي گرمي پد وڌڻ سان ڪنڊڪٽيٽي گهٽجي ويندي آهي.[3]
تاريخي پس منظر
[سنواريو]- 1904ع: ڪيٽس-وسڪر ڊيٽيڪٽر (پهريون عملي استعمال).
- 1947ع: ٽرانسسٽر جي ايجاد، جنهن اليڪٽرانڪس ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو.
- 1958ع: انٽيگريٽڊ سرڪٽ (IC) جي ايجاد.