نشو
| نشو (Addiction) | |
|---|---|
| Synonyms | لت، بدعادت، مادي جو استعمال |
| فائل:Brain mechanisms of addiction.png | |
| دماغ ۾ ڊوپامين (Dopamine) جو رستو، جيڪو نشي جي لٽ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. | |
| آثار | بي قابو خواهش، پاڻ تي ضابطي جي کوٽ، نقصان جي باوجود استعمال جاري رکڻ |
| ڪارڻ | جينياتي، اعصابي تبديليون، سماجي ۽ نفسياتي عوامل |
| علاج | بيل جي بحالي (Rehab)، نفسياتي علاج (CBT)، دوائون |
نشو (Addiction) هڪ اعصابي ۽ نفسياتي مرض آهي، جنهن ۾ انسان ڪنهن مادي (Drug) جي استعمال يا ڪنهن خاص عمل (Behavior) جي شديد ۽ لڳاتار خواهش محسوس ڪندو آهي. ان عمل مان کيس فوري طور تي نفسياتي سڪون يا انعام (Reward) ته ملي ٿو، پر ان جا نتيجا تمام گهڻا نقصانڪار هوندا آهن.
دماغ تي اثر
[سنواريو]نشو دماغ جي ڪم ڪرڻ جي طريقي کي تبديل ڪري ڇڏيندو آهي:
- اعصابي تبديليون: بار بار مادي جي استعمال سان دماغ جي سينيپس (Synapses) ۾ اهڙيون تبديليون اچن ٿيون، جيڪي خوراڪ يا محبت جهڙن قدرتي انعامن جهڙيون هونديون آهن.
- پاڻ تي ضابطو: اهي تبديليون انسان ۾ مادي جي طلب کي وڌائين ٿيون ۽ پاڻ تي ضابطو رکڻ جي قوت (Self-control) کي ڪمزور ڪري ڇڏين ٿيون.
- دماغي عارضو: جديد سائنس نشي کي هڪ دماغي بيماري طور سڃاڻي ٿي، جنهن ۾ حياتياتي ۽ سماجي عوامل شامل هوندا آهن.
نشانين ۽ علامتون
[سنواريو]نشي جي لت جون ڪجهه واضح نشانيون هي آهن:
- نقصانڪار نتيجن جي باوجود مادي يا عمل کي جاري رکڻ.
- فوري سڪون (Short-term reward) حاصل ڪرڻ جي چڪ ۾ مستقبل جي وڏن نقصانن (Long-term costs) کي نظرانداز ڪرڻ.
- هر وقت ان مادي يا عمل بابت سوچيندا رهڻ.
نشي جا قسم
[سنواريو]نشي کي ٻن مکيه قسمن ۾ ورهايو ويو آهي:
مادي جو نشو (Substance Addiction)
[سنواريو]- شراب جو نشو (Alcoholism)
- آفيم ۽ هيروئن (Opioids)
- سگريٽ نوشي (Nicotine)
- چرس يا گانجو (Cannabis)
عملي نشو (Behavioral Addiction)
[سنواريو]- جوئا جي لت (Gambling) - جيڪا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهي.
- وڊيو گيمز جي لٽ (Gaming addiction)
- انٽرنيٽ ۽ سوشل ميڊيا جو وڌيڪ استعمال.
عالمي ادارن جي راءِ
[سنواريو]بيمارين جي تشخيصي ڪتابن (DSM-5 ۽ ICD-11) ۾ جوئا (Gambling) ۽ وڊيو گيمز جي لٽ کي باقاعدي نفسياتي عارضو قرار ڏنو ويو آهي.