مواد ڏانھن هلو

نشاۃِ ثانيه

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
فلورنس، اطالوي ريناسنس جي ڄمڻ جي جاء. تعمير جي فن جا نوان خيال ۽ بئنڪنگ ۽ اڪائونٽنگ جا نوان نظام ان زماني ۾ متعارف ڪرايا ويا.

نشاۃِ ثانيه يا ٻيهر جنم (Renaissance؛ UK /rəˈneɪsəns/ rən-AY-sənss, US Listeni/ˈrɛnəsɑːns/ ren-Ə-sahnss) [1] [2] تاريخ جو هڪ دور آهي ۽ هڪ يورپي ثقافتي تحريڪ آهي جيڪا 15هين ۽ 16هين صديءَ کي ڍڪي ٿي. اهو وچين دور کان جديديت ڏانهن منتقلي کي نشان بڻايو ويو ۽ هن کي ڪلاسيڪل آڳاٽي دور جي خيالن ۽ ڪاميابين کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش سان منسوب ڪيو ويو. بصري فن، فن تعمير، سياست، ادب، ڳولا ۽ سائنس سميت اڪثر شعبن ۾ عظيم سماجي تبديليءَ سان وابسته، هن دور جو پهريون مرڪز فلورنس جي جمهوريا هو، پوءِ باقي اٽلي ۽ بعد ۾ سڄي يورپ ۾ هي لهر پکڙجي وئي. "ٻيهر جنم" (ريناسڪيتا) اصطلاح پهرين ڀيرا "جيورجيو ويسري جي لائيو آف دي آرٽسٽس" (1550ع) ۾ ظاهر ٿي، جڏهن ته لاڳاپيل فرانسيسي لفظ "ريناسنس" انگريزيءَ ۾ 1830ع واري ڏهاڪي دوران هن دور جي اصطلاح طور استعمال ڪيو ويو.[3]

ريناسنس جي دانشورانه بنياد ان جي انسانيت جي نسخي ۾ قائم ڪئي وئي، رومن انسانيت جي تصور (Roman Humanitas) ۽ طبقاتي يوناني فلسفي جي ٻيهر دريافت، جهڙوڪ پروٽاگوراس، مان نڪتل آهي، جنهن چيو هو ته "انسان سڀني شين جو ماپ آهي". جيتوڻيڪ ڌاتو جي متحرڪ شيئن جي ايجاد بعد ۾ 15هين صدي عيسويء کان خيالن جي پکيڙ کي تيز ڪيو، ريناسنس جي تبديلين سڄي يورپ ۾ هڪ جهڙائي نه هئي: پهريون نشان اٽلي ۾ 13هين صدي جي آخر ۾ ظاهر ٿيو، خاص طور تي "ڊانٽي" (Dante) جي لکڻين ۽ "جيوٽو" (Giotto) جي تصويرن سان ٿيو.

هڪ ثقافتي تحريڪ جي طور تي، ريناسنس ادبي لاطيني جي جديد شڪلن ۽ مقامي ادب جي هڪ ڌماڪي کي شامل ڪيو، جنهن جي شروعات 14هين صديءَ جي ڪلاسيڪل ذريعن جي بنياد تي سکيا جي بحاليءَ سان ٿي، جنهن جو معاصر پيٽرارچ (Petrarch) کي ڪريڊٽ ڏنو ويو؛ لڪير واري نقطه نظر جي ترقي ۽ مصوري ۾ وڌيڪ قدرتي حقيقت پيش ڪرڻ جي ٻين ٽيڪنالاجي؛ ۽ تدريجي پر وسيع تعليمي سڌارا. هن ڪيترن ئي فنڪاراتي ترقيات ۽ اهڙن پولي ميٿس جهڙوڪ ليونارڊو دا ونسي ۽ مائيڪل اينجلو جي تعاون کي ڏٺو، جن کي "ريناسنس جو ماڻهو" (Renaissance man) جي اصطلاح کي متاثر ڪيو. [4][5] سياست ۾، ريناسنس سفارتڪاري جي رسمن ۽ روايتن جي ترقيءَ ۾ ۽ سائنس ۾ مشاهدي ۽ مبهم استدلال تي ڀروسو وڌائڻ ۾ مدد ڪئي. ان دور ۾ ٻين علمي ۽ سماجي سائنسي ڪمن ۾ پڻ انقلاب آيو، گڏوگڏ جديد بئنڪنگ ۽ اڪائونٽنگ جي شعبي جو تعارف ٿيو.

دور

[سنواريو]

نشاۃِ ثانیه (Renaissance) جي شروعات اٽليءَ ۾ آخري وچين دور (Late Middle Ages) جي بحران واري عرصي دوران ٿي. الپس (Alps) جبلن جي اتر واري علائقي ۽ اسپين ۾ ان جو دور ۽ خاصيتون مختلف هيون. اٽليءَ ۾، روايتي طور تي هن دور جو خاتمو انسانيت پسندي (Humanism) جي زوال ۽ مذهبي سڌارن واري تحريڪ (1517ع)، روم جي ڦرلٽ (1527ع) يا جوابي مذهبي سڌارن (1545ع) جي شروعات، ۽ فن جي دنيا ۾ "باروڪ" (Baroque) دور جي اچڻ سان ٿئي ٿو. جڏهن ته، "طويل نشاۃِ ثانیه" (long Renaissance) جا حامي اهو دليل ڏئي سگهن ٿا ته (اٽليءَ کان ٻاهر) هي دور سترهين صديءَ تائين جاري رهيو.

روايتي نظريو نشاۃِ ثانيه جي "ابتدائي جديد" (early modern) پهلوئن تي وڌيڪ ڌيان ڏئي ٿو ۽ اهو دليل ڏئي ٿو ته اها ماضي کان هڪ الڳ ۽ نئين شروعات هئي؛ پر اڄڪلهه ڪيترائي تاريخ دان ان جي "وچين دور" (medieval) وارن پهلوئن تي وڌيڪ ڌيان ڏين ٿا ۽ دليل ڏين ٿا ته اها اصل ۾ وچين دور جو ئي هڪ تسلسل هئي.[6][7]

اطالوي نشاةِ ثانيه

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اطالوي نشاه ثانيه

هن دور جي شروعات—15هين صديءَ جي ابتدائي نشاةِ ثانيا ۽ تقريباً 1250 يا 1300ع واري عرصي کان شروع ٿيندڙ اطالوي "ابتدائي اڀار وارو دور" (Proto-Renaissance) ڪافي حد تائين "جديد وچئين دور" (Late Middle Ages) سان ملي ٿي، جنهن جو عام طور تي وقت 1350 کان 1500ع جي وچ ۾ مڃيو وڃي ٿو. وچيون دور پاڻ هڪ ڊگهو عرصو هو جنهن ۾ جديد دور وانگر تدريجي تبديليون اينديون رهيون؛ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هڪ عبوري دور هجڻ جي ناتي، نشاةِ ثانيا جون ٻنهي دورن سان گهڻيون مشابهتون، خاص طور تي انهن جي ابتدائي ۽ آخري مرحلن سان آهن.

نشاةِ ثانيه جي شروعات اٽليءَ جي ڪيترين ئي رياستن مان هڪ، فلورنس (Florence) شهر ۾ ٿي.[8] اطالوي نشاةِ ثانيه جو اختتام 1527ع ۾ ٿيو، جڏهن "ليگ آف ڪوگنيڪ" (League of Cognac) واري جنگ دوران مقدس رومي شهنشاهه چارلس پنجون روم تي حملو ڪيو. ان باوجود، ان جا اثر نامور اطالوي مصورن جهڙوڪ ٽنٽوريٽو (Tintoretto)، سوفونسيبا اينگويسولا (Sofonisba Anguissola) ۽ پاولو ويرونيس (Paolo Veronese) جي فن ۾ برقرار رهيا، جن 16هين صدي جي وچ کان آخر تائين پنهنجو ڪم جاري رکيو.[9]

ان جي شروعات ۽ خصوصيتن جي وضاحت لاءِ مختلف نظريا پيش ڪيا ويا آهن، جن ۾ ڪيترن ئي عنصرن، جهڙوڪ ان وقت فلورنس (Florence) جون سماجي ۽ شهري خاصيتون: ان جو سياسي ڍانچو، اتي جي بااثر خاندان "ميڊيسي" (Medici) جي سرپرستي[10] ۽ عثماني سلطنت هٿان قسطنطنيه جي فتح کانپوءِ يوناني عالمن ۽ انهن جي لکڻين جو اٽليءَ ڏانهن لڏپلاڻ تي ڌيان ڏنو ويو آهي.[11][12] [13] نشاةِ ثانيه دوران ٻيا اهم مرڪز وينس، جينوآ، ميلان، روم (پوپ جي حڪمرانيءَ وارو دور) ۽ نيپلز هئا. اٽليءَ کان، نشاةِ ثانيه سڄي يورپ ۾ ۽ ان سان گڏوگڏ آمريڪي، آفريڪي ۽ ايشيائي علائقن تائين پکڙجي وئي، جن تي ان وقت يورپي نوآبادياتي طاقتن جي حڪمراني هئي يا جتي عيسائي مشنري سرگرم هئا.

نشاةِ ثانيه جي تاريخي اڀياس (historiography) جو سلسلو ڊگهو ۽ پيچيده رهيو آهي. تاريخي دورن جي واضح ورهاست بابت عام شڪ و شبھي جي تناظر ۾، تاريخ دانن جي وچ ۾ ان دور بابت ڪافي بحث مباحثا ٿيا آهن؛ هنن 19هين صديءَ ۾ ”نشاةِ ثانيا“ ۽ ان دور جي ثقافتي هيروز کي ”رينيسانس مين“ (Renaissance men) طور حد کان وڌيڪ اجاگر ڪرڻ واري رجحان تي سوال اٿاريا آهن ۽ هڪ اصطلاح توڙي تاريخي دور جي درجي بندي طور "نشاةِ ثانيه" جي افاديت تي شڪ جو اظهار ڪيو آهي.

ڪجهه مبصرن سوال ڪيو آهي ته ڇا نشاۃِ ثانيه وچين دور (Middle Ages) کان هڪ ثقافتي "اڳڀرائي" هئي؟ ان جي بدران ان کي ڪلاسيڪي قديم دور لاءِ ناسٽالجيا ۽ يادگيري جي دور جي طور تي ڏٺو آهي،[14] جڏهن ته سماجي ۽ معاشي مورخن، خاص طور تي لونگيو ڊوري جي، ان جي بدران ٻنهي دورن جي وچ ۾ تسلسل تي ڌيان ڏنو آهي،[15] جيڪا ڳنڍيل آهن، جيئن پينوفسڪي "هزار لاڳاپن سان" مشاهدو ڪيو.[16]

جائزو

[سنواريو]

اصل

[سنواريو]

خصوصيتون

[سنواريو]

ڦهلائو

[سنواريو]

تاريخ نگاري

[سنواريو]

ٻيون نشاۃِ ثانيه

[سنواريو]

The term Renaissance has also been used to define periods outside of the 15th and 16th centuries in the earlier Medieval period.[17] Charles H. Haskins (1870–1937), for example, made a case for a Renaissance of the 12th century.[18] Other historians have argued for a Carolingian Renaissance in the 8th and 9th centuries, Ottonian Renaissance in the 10th century and for the Timurid Renaissance of the 14th century. The Islamic Golden Age has been also sometimes termed with the Islamic Renaissance.[19] The Macedonian Renaissance is a term used for a period in the Roman Empire in the 9th-11th centuries CE.

Other periods of cultural rebirth in Modern times have also been termed "renaissances", such as the Bengal Renaissance, Tamil Renaissance, Nepal Bhasa renaissance, al-Nahda or the Harlem Renaissance. The term can also be used in cinema. In animation, the Disney Renaissance is a period that spanned the years from 1989 to 1999 which saw the studio return to the level of quality not witnessed since their Golden Age of Animation. The San Francisco Renaissance was a vibrant period of exploratory poetry and fiction writing in San Francisco in the mid-20th century.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "renaissance". Cambridge Dictionary. 4 April 2024 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Wells, John (2008). Longman Pronunciation Dictionary (3rd ڇاپو). Pearson Longman. ISBN 978-1405881180.
  3. ↑ Brotton, Jerry (2006). The Renaissance: a very short introduction (1. publ ڇاپو). Oxford: Oxford Univ. Press. ص. 9. ISBN 978-0-19-280163-0.
  4. ↑ BBC Science and Nature, Leonardo da Vinci Retrieved 12 May 2007
  5. ↑ BBC History, Michelangelo Retrieved 12 May 2007
  6. ↑ Monfasani, John (2016). Renaissance Humanism, from the Middle Ages to Modern Times. Taylor & Francis. ISBN 978-1351904391.
  7. ↑ Boia, Lucian (2004). Forever Young: A Cultural History of Longevity. Reaktion Books. ISBN 978-1861891549.
  8. ↑ Burke, P., The European Renaissance: Centre and Peripheries 1998
  9. ↑ "The Renaissance: At a Glance | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). 2025-03-14 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Strathern, Paul The Medici: Godfathers of the Renaissance (2003)
  11. ↑ Encyclopædia Britannica, "Renaissance", 2008, O.Ed.
  12. ↑ Harris, Michael H. History of Libraries in the Western World, Scarecrow Press Incorporate, 1999, p. 69, ISBN 0810837242
  13. ↑ Norwich, John Julius, A Short History of Byzantium, 1997, Knopf, ISBN 0679450882
  14. ↑ Huizanga, Johan, The Waning of the Middle Ages (1919, trans. 1924)
  15. ↑ Starn, Randolph (1998). "Renaissance Redux". The American Historical Review 103 (1): 122–124. doi:10.2307/2650779. ISSN 0002-8762.
  16. ↑ Panofsky 1969:6.
  17. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "mur".
  18. ↑ Haskins, Charles Homer, The Renaissance of the Twelfth Century, Cambridge: Harvard University Press, 1927 ISBN 0674760751.
  19. ↑ Hubert, Jean, L'Empire carolingien (English: The Carolingian Renaissance, translated by James Emmons, New York: G. Braziller, 1970).

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]
  • Cronin, Vincent (1969), The Flowering of the Renaissance, ISBN 0712698841
  • Cronin, Vincent (1992), The Renaissance, ISBN 0002154110
  • Campbell, Gordon. The Oxford Dictionary of the Renaissance. (2003). 862 pp. online at OUP
  • Davis, Robert C. and Beth Lindsmith. Renaissance People: Lives that Shaped the Modern Age. (2011). ISBN 978-1606060780
  • Ergang, Robert (1967), The Renaissance, ISBN 0442023197
  • Ferguson, Wallace K. (1962), [Europe in Transition, 1300–1500], ISBN 0049400088
  • Fisher, Celia. Flowers of the Renaissance. (2011). ISBN 978-1606060629
  • Fletcher, Stella. The Longman Companion to Renaissance Europe, 1390–1530. (2000). 347 pp.
  • Grendler, Paul F., ed. The Renaissance: An Encyclopedia for Students. (2003). 970 pp.
  • Hale, John. The Civilization of Europe in the Renaissance. (1994). 648 pp.; a magistral survey, heavily illustrated; excerpt and text search
  • Hall, Bert S. Weapons and Warfare in Renaissance Europe: Gunpowder, Technology, and Tactics (2001); excerpt and text search
  • Hattaway, Michael, ed. A Companion to English Renaissance Literature and Culture. (2000). 747 pp.
  • Jensen, De Lamar (1992), Renaissance Europe, ISBN 0395889472
  • Johnson, Paul. The Renaissance: A Short History. (2000). 197 pp. excerpt and text search; also online free
  • Keene, Bryan C. Gardens of the Renaissance. (2013). ISBN 978-1606061435
  • King, Margaret L. Women of the Renaissance (1991) excerpt and text search
  • Kristeller, Paul Oskar, and Michael Mooney. Renaissance Thought and its Sources (1979); excerpt and text search
  • Nauert, Charles G. Historical Dictionary of the Renaissance. (2004). 541 pp.
  • Patrick, James A., ed. Renaissance and Reformation (5 vol 2007), 1584 pages; comprehensive encyclopedia
  • Plumb, J.H. The Italian Renaissance (2001); excerpt and text search
  • Paoletti, John T. and Gary M. Radke. Art in Renaissance Italy (4th ed. 2011)
  • Potter, G.R. ed. The New Cambridge Modern History: Volume 1: The Renaissance, 1493–1520 (1957) online; major essays by multiple scholars. Summarizes the viewpoint of the 1950s.
  • Robin, Diana; Larsen, Anne R.; and Levin, Carole, eds. Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England (2007) 459 pp.
  • Rowse, A.L. The Elizabethan Renaissance: The Life of the Society (2000); excerpt and text search
  • Ruggiero, Guido. The Renaissance in Italy: A Social and Cultural History of the Rinascimento (Cambridge University Press, 2015). 648 pp. online review
  • Rundle, David, ed. The Hutchinson Encyclopedia of the Renaissance. (1999). 434 pp.; numerous brief articles online edition
  • Turner, Richard N. Renaissance Florence (2005); excerpt and text search
  • Ward, A. The Cambridge Modern History. Vol 1: The Renaissance (1902); older essays by scholars; emphasis on politics

تاريخ نگاري

[سنواريو]
  • Bouwsma, William J. "The Renaissance and the drama of Western history." American Historical Review (1979): 1–15. in JSTOR
  • Caferro, William. Contesting the Renaissance (2010); excerpt and text search
  • Ferguson, Wallace K. "The Interpretation of the Renaissance: Suggestions for a Synthesis." Journal of the History of Ideas (1951): 483–495. online in JSTOR
  • Ferguson, Wallace K. "Recent trends in the economic historiography of the Renaissance." Studies in the Renaissance (1960): 7–26.
  • Ferguson, Wallace Klippert. The Renaissance in historical thought (AMS Press, 1981)
  • Grendler, Paul F. "The Future of Sixteenth Century Studies: Renaissance and Reformation Scholarship in the Next Forty Years", Sixteenth Century Journal Spring 2009, Vol. 40 Issue 1, pp. 182+
  • Murray, Stuart A.P. The Library: An Illustrated History. American Library Association, Chicago, 2012.
  • Ruggiero, Guido, ed. A Companion to the Worlds of the Renaissance. (2002). 561 pp.
  • Starn, Randolph. "A Postmodern Renaissance?" Renaissance Quarterly 2007 60(1): 1–24 in Project MUSE
  • Summit, Jennifer. "Renaissance Humanism and the Future of the Humanities". Literature Compass (2012) 9#10 pp: 665–678.
  • Trivellato, Francesca. "Renaissance Italy and the Muslim Mediterranean in Recent Historical Work", Journal of Modern History (March 2010), 82#1 pp: 127–155.
  • Woolfson, Jonathan, ed. Palgrave advances in Renaissance historiography (Palgrave Macmillan, 2005)

بنيادي ذريعا

[سنواريو]
  • Bartlett, Kenneth, ed. The Civilization of the Italian Renaissance: A Sourcebook (2nd ed., 2011)
  • Ross, James Bruce, and Mary M. McLaughlin, eds. The Portable Renaissance Reader (1977); excerpt and text search

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=نشاۃِ_ثانيه&oldid=401388" تان ورتل