نسب
نسب: nisba (نسبة, يعني ”نسبت“ يا ”لاڳاپو“) هڪ صفت نما خانداني نالو آهي، جيڪو ماڻهوءَ جي اصلي هنڌ، آبائي قبيلي يا نسل ڏانهن نسبت ڏيکاريندو آهي، ۽ عام طور نالي جي پڇاڙيءَ ۾ ايندو آهي. هن نسبت جي مثالن ۾ هي پڇاڙيون شامل آهن: -ات (جهڙوڪ: عبيدات)، -ي (جهڙوڪ: مصري)، -اوي (جهڙوڪ: بدوي)، ۽ -يّ مردن لاءِ ۽ -يّه عورتن لاءِ.[1]
نسب اصل ۾ عربي لفظ آهي، پر اهو پوءِ ٻين ڪيترين ٻولين ۾ به ويو، جهڙوڪ سنڌي، ترڪي، فارسي، بنگالي، هندي ۽ اردو. سنڌي ، فارسي ۽ ترڪي ۾ اهو هميشه نسبت جي صورت ۾ لکيو ۽ پڙهيو ويندو آهي. عربي گرامر ۾ اها ادائگي فقط تڏهن ٿيندي آهي جڏهن لفظ ترڪيبي حالت ۾ اچي.
اصل استعمال
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سنڌي اسم ۽ صفتون#نسبت
نسب ”لاڳاپو“ هڪ گرامري اصطلاح آهي جيڪو ڪنهن لفظ سان مذڪر ي ۽ مؤنث -يه لڳائي ان کي صفت بڻائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. مثال طور، لفظ ‘سنڌي' جو مطلب آهي ”سنڌ سان لاڳاپيل، يا سنڌ جو رھاڪو“. عربي يا عرب جو مطلب آهي عربستان سان لاڳاپيل. نسب جون صورتون عربي نالن ۾ تمام گهڻيون عام آهن.
علم الاسماء ۾ استعمال
[سنواريو]روايتي عربي نالا پدرنامي نسب هوندا آهن، جتي ماڻهوءَ جي مڪمل نالي پٺيان سندس پيءُ جو نالو ايندو آهي، ۽ اڪثر ابن يا بن (“پٽ”) سان ڳنڍيو ويندو آهي. پدرناما گهڻا ڊگها به ٿي سگهن ٿا، ڇاڪاڻتہ انهن ۾ سڃاتل ابن ڏاڏن جا نالا به شامل ٿي سگهن ٿا. جڏهن نالو فقط هڪ يا ٻن ابن ڏاڏن تائين محدود ڪيو وڃي ٿو، تڏهن ساڳين نالن وارن ماڻهن ۾ فرق ڪرڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو؛ اهڙي حالت ۾ نسب کي هڪ وڌيڪ سڃاڻپ طور شامل ڪيو ويندو آهي.
نسب اڪثر ڪري معرفه اوزار -ئل سان ايندي آهي، ۽ اها ڪيترين صورتن ۾ ٿي سگهي ٿي:
هنڌ
[سنواريو]- افغاني، افغانستان سان لاڳاپيل يا اتي جو
- الباني، البانيا سان لاڳاپيل يا اتي جو؛ مثال: محمد ناصر الدين الباني
- الماني، جرمني سان لاڳاپيل يا اتي جو
- امريڪي، آمريڪا سان لاڳاپيل يا اتي جو
- اندلسي، اندلس واري علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو (اڄ جي آئبيريائي ٻيٽ نما)؛ مثال: صاعد اندلسي
- ارمني، وڏي آرمينيا يا آرمينين سان لاڳاپيل
- استرابادي، استرآباد (اڄ جو جرجان)، فارس مان
- بغدادي، بغداد شهر سان لاڳاپيل يا اتي جو؛ مثال: الخطيب بغدادي، جنيد بغدادي
- بقاني، ڤيڪان، ڦھانگ، ملائيشيا مان
- بنگالي، بنگال علائقي مان يا بنگالي نسل مان
- بنتاني، بانتن صوبي، انڊونيشيا مان
- بصري، بصره مان؛ مثال: ابن سعد
- برطانوي، گڏيل بادشاھت سان لاڳاپيل يا اتي جو
- بوسنوي، بوسنيا سان لاڳاپيل يا اتي جو
- بثوني، بوتون ٻيٽ، انڊونيشيا مان
- ديلمي، ديلم، اتر ايران مان
- دهلوي، دهلي، هندستان مان
- دمشقي، دمشق شهر سان لاڳاپيل يا اتي جو
- فلمباني، ڏکڻ سوماترا جي گاديءَ واري شهر مان، انڊونيشيا
- فنصوري، پنچور شهر، اتر سوماترا، انڊونيشيا مان
- فارسي، فارس علائقي يا وڏي فارس سان لاڳاپيل؛ مثال: سلمان الفارسي
- فطاني، ڦطاني صوبي، ٿائيلينڊ مان
- فلفلاني، پينانگ رياست، ملائيشيا مان
- فلسطيني، فلسطين علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- غاري، لفظي معنيٰ ”غار وارو“؛ گوا موسانگ ضلعو، ملائيشيا مان
- حضرمي، حضرموت علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- ھمداني، همدان، فارس مان
- حجازي، حجاز علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- حمصي، حمص شهر سان لاڳاپيل يا اتي جو
- ھرري، هرر شهر سان لاڳاپيل يا اتي جو
- عراقي، عراق ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- اصفھاني، اصفهان، فارس مان
- الجزائري، الجيريا سان لاڳاپيل يا اتي جو
- جنابي، جنابه بندرگاهه، أرّجان صوبي، فارس مان
- جوهري، جوهور رياست، ملائيشيا مان
- جرجاني، جرجان مان
- جوزجاني، جوزجان مان
- قيرواني، قيروان شهر، تيونس سان لاڳاپيل يا اتي جو
- ڪلنتاني، ڪلنتان رياست، ملائيشيا مان
- ڪداهي، ڪدح رياست، ملائيشيا مان
- خوارزمي، خوارزم علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- ڪويتي، ڪويت ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- لاهوري، لاهور شهر، پنجاب، پاڪستان سان لاڳاپيل يا اتي جو
- لبناني، لبنان ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- لوسنجي، لوسونگ، ڪوالا ترينگانو، ملائيشيا مان
- مغربي، مغرب علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- مقصّري، ماڪاسار شهر، انڊونيشيا مان
- مصري، مصر سان لاڳاپيل يا اتي جو
- نھوندي/نھاوندي، نھاوند، ايران مان
- نجدي، نجد علائقي، سعودي عرب سان لاڳاپيل يا اتي جو
- نيسابوري / نيسابوري، نيشابور، ايران مان
- قزويني، قزوين مان
- قھستاني، قھستان مان
- قومسي / الڪومسي، قومس علائقي، ايران مان
- رازي، ري، ايران مان
- رومي، روم مان
- شامي، بلاد الشام علائقي يا شام ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- شنقيطي، شنقيط شهر يا بلاد شنقيط (اڄ جي موريطانيا) سان لاڳاپيل يا اتي جو
- شيرازي، شيراز، فارس مان
- سنڌي يا السندي، سنڌ علائقي سان لاڳاپيل يا اتي جو
- سنڪلي، سنگڪل شهر، آچه صوبي، انڊونيشيا مان
- سيستاني، سجستاني، ساجستاني، سجزي — سيستان، فارس يا وڏي ايران مان
- طبري، طبرستان، فارس مان
- طنطاوي، طنطا، مصر مان
- تفليسي، تفليس (تبليسي)، جارجيا مان
- تھامي، تھامة علائقي، سعودي عرب سان لاڳاپيل يا اتي جو
- تڪريتي، تڪريت شهر سان لاڳاپيل يا اتي جو
- تونسي، تيونس ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- ترڪي، ترڪي ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- طوسي، طوس، خراسان، فارس مان
- يمني، يمن ملڪ سان لاڳاپيل يا اتي جو
- يرفاني، يروان سان لاڳاپيل يا اتي جو
- زيلعي، زيلع علائقي يا زيلع شهر، آفريڪا جو سڱ مان
- رانيري، راندر شهر، صورت ضلعي، گجرات، هندستان مان
- سمباسي، سمباس ضلعو، انڊونيشيا مان
- سراواڪي، سراواڪ رياست، ملائيشيا مان
- سمبيلاني، نيگري سمبيلان رياست، ملائيشيا مان
- سوبانجي، سبانگ جايا شهر، سيلانگور، ملائيشيا مان
- سوماتراني، سوماترا ٻيٽ، انڊونيشيا مان
- سمباوي، سمباوا ٻيٽ، انڊونيشيا مان
- ترانجانووي، ترينگانو رياست، ملائيشيا مان
- بخاري، بخارا، ازبڪستان مان
- دربندي، دربند، فارس مان
- دزائري، الجيريا سان لاڳاپيل يا اتي جو
- فريدي، وڏي فريدپور علائقي، بنگلاديش يا فريد پور پنجاب پاڪستان مان
- خراساني، خراسان مان
- اسلام آبادي، پاڪستان جي شھر اسلام آباد يا چٽاگانگ شهر (جنهن جو اڳوڻو نالو اسلام آباد هو) سان لاڳاپيل
- مانيري، مانير شريف، هندستان مان
- مروزي، مرو، خراسان مان
- رومي، روم مان (بلقان ۽ ايشيا ڪوچڪ)
- سراجي، سراج گنج ضلعو، بنگلاديش مان
قبيلا، پاڙا يا خاندان
[سنواريو]- تميمي، بني تميم قبيلي يا پاڙي مان
- قريشي، قريش قبيلي يا پاڙي مان
- ھاشمي، بنو هاشم پاڙي مان؛ هاشمي سلطنت جا فرد به هن نسبت سان سڏبا آهن
- طائي، طيّ قبيلي مان
- اسحاقي، اسحاق قبيلي يا پاڙي مان، صومالي لينڊ ۾
- بنجاري، بانجار نسل مان، انڊونيشيا ۾
- مننڪاباوي، منانگڪابائو نسل مان، انڊونيشيا ۾
- مندايلي، ماندايلنگ نسل مان، انڊونيشيا ۾
ماڻھو
[سنواريو]- مالڪي، مالڪ اشتر سان لاڳاپيل
- فاروقي، فاروق اعظم سان لاڳاپيل
مذهب
[سنواريو]گهڻيون نسبتون
[سنواريو]ڪنهن ماڻهوءَ وٽ هڪ کان وڌيڪ نسب به ٿي سگهي ٿي. يعني هو ساڳئي وقت ڪنهن شهر، پاڙي، پيشو ۽ شخص سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو. مثال:
- علي بن أبي حزم قريشي دمشقي — قريش قبيلي مان ۽ دمشق مان
- عبد القاهر بن طاهر تميمي شافعي بغدادي — بني تميم قبيلي مان، بغداد مان، ۽ محمد بن إدريس شافعي جو پيروڪار
- مخدوم يحيى منيري سهھروردي هاشمي مطلبي — مانير شريف شهر مان، صوفي سلسلي سھرورديه سان لاڳاپيل، بنو هاشم قبيلي مان ۽ عبد المطلب جي پاڙي مان
نسب لازمي نه آهي، پر گهڻي عام آهي.