نر
نر (Male) (علامت: ♂) هڪ اهڙي جاندار جي جنس آهي جيڪا گميٽ (gamete) پيدا ڪري ٿي، جنهن کي نطفو (sperm) چيو ويندو آهي. هي نطفو بروريت (fertilization) جي عمل دوران وڏي مادي گميٽ يا بيضي (ovum) سان ملي ويندو آهي.[1][2] هڪ نر جاندار گهٽ ۾ گهٽ هڪ مادي بيضي تائين پهچ کان سواءِ جنسي پيدائش (sexual reproduction) نٿو ڪري سگهي، پر ڪجهه جاندار جنسي ۽ غير جنسي پيدائش (asexual reproduction) ٻئي ڪري سگهن ٿا.[3] انسانن سميت اڪثر نر ٿڻائين ۾ هڪ Y ڪروموزوم هوندو آهي، جيڪو نر جي پيدائشي عضون جي واڌ ويجهه لاءِ وڏي مقدار ۾ ٽيسٽوسٽيرون (testosterone) پيدا ڪرڻ جو ذميوار هوندو آهي.
انسانن ۾، لفظ نر يا مرد جو استعمال جنس (gender) جي حوالي سان سماجي معنيٰ ۾ پڻ ٿيندو آهي.[4][5]
جائزو
[سنواريو]مختلف جنسن جو وجود ارتقائي طور تي مختلف وقتن تي ظاهر ٿيو آهي، جيڪو ارتقا جو هڪ مثال آهي.[6] جنس جي تعريف سڀني جاندارن ۾ پيدا ٿيندڙ گميٽس (نطفو بمقابله بيضو) جي قسم سان ڪئي ويندي آهي. نر ۽ مادي جو فرق رڳو جانورن تائين محدود ناهي؛ نر گميٽس ٻوٽن ۽ ٻين ڪيترن ئي جاندارن ۾ پڻ پيدا ٿيندا آهن.
ارتقا
[سنواريو]نر ۽ مادي جي ڪم جي ارتقا انيسوگامي (anisogamy) جي ڪري ٿي.[7] ان کان اڳ جاندارن جا ميٽنگ ٽائپس (mating types) هڪ جهڙا هوندا هئا، جن کي رڳو "+" يا "-" چيو ويندو هو. انيسوگاميءَ ۾ نر گميٽ مادي گميٽ کان ننڍو ۽ عام طور تي چرپر ڪندڙ (mobile) هوندو آهي.[8] هڪ نظريي مطابق، نر ارتقائي طور تي غالب ميٽنگ ٽائپ (جنهن کي منفي ٽائپ چيو ويندو هو) مان پيدا ٿيو.
علامت ۽ استعمال
[سنواريو]علامت
[سنواريو]نر جنس جي نمائندگي لاءِ عام طور تي مريخ جي علامت ♂ استعمال ڪئي ويندي آهي، جيڪا هڪ دائري ۽ مٿي ساڄي طرف اشارو ڪندڙ تير تي مشتمل هوندي آهي. هن علامت کي پهريون ڀيرو 1751ع ۾ ڪارل لنيئس جنس جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو.
استعمال
[سنواريو]انسانن ۾ لفظ نر (male) جو استعمال مرد يا ڇوڪري جي صنف يا سڃاڻپ لاءِ ڪيو ويندو آهي.[4] ان کان علاوه، هي لفظ اليڪٽرانڪس ۽ مشينري جي پرزن (connectors) جي بناوت لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي جتي اباريل حصي کي "ميل" (male) چيو ويندو آهي.
جنس جو تعين (Sex determination)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Sex-determination system
ڪنهن به جاندار جي جنس جو تعين مختلف عوامل تي ٻڌل هوندو آهي. اهي جينياتي (genetic) يا ماحولياتي ٿي سگهن ٿا. جيتوڻيڪ اڪثر جاندارن ۾ ٻه الڳ جنسون (نر يا مادي) هونديون آهن، پر ڪجهه جاندار جهڙوڪ ڳنڍيلو (worms) هرمافروڊائيٽ (hermaphroditic) هوندا آهن، جن ۾ نر ۽ مادي ٻئي عضوا موجود هوندا آهن.[9]
جينياتي تعين
[سنواريو]انسانن سميت اڪثر ٿڻائين جاندارن ۾ جنس جو تعين XY سسٽم تحت ٿيندو آهي.
- نر: XY ڪروموزوم هوندا آهن.
- مادي: XX ڪروموزوم هوندا آهن.
پيدائش دوران، نر يا ته X نطفو ڏئي سگهي ٿو يا Y، جڏهن ته مادي رڳو X بيضو ڏيندي آهي. جيڪڏهن Y نطفو ۽ X بيضو ملن ٿا ته نتيجي ۾ نر پيدا ٿيندو، ۽ جيڪڏهن X نطفو ۽ X بيضو ملن ٿا ته مادي پيدا ٿيندي.[10] Y-ڪروموزوم تي موجود SRY جين نر هجڻ جو بنيادي ذميوار هوندو آهي.[11]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Lehtonen, Jussi; Parker, Geoff A. (1 December 2014). "Gamete competition, gamete limitation, and the evolution of the two sexes". Molecular Human Reproduction. https://academic.oup.com/molehr/article/20/12/1161/1062990.
- ↑ Fusco, Giuseppe; Minelli, Alessandro (10 October 2019). The Biology of Reproduction. Cambridge University Press.
- ↑ Lively, Curtis M. (1 March 2010). "A Review of Red Queen Models for the Persistence of Obligate Sexual Reproduction". Journal of Heredity.
- 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "palazzani". - ↑ "Definition of MALE". www.merriam-webster.com. 4 February 2025.
- ↑ Berrill, N.J. "Sex". Encyclopedia Britannica.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Bachtrog-2014". - ↑ "Anisogamy". Encyclopedia of Animal Cognition and Behavior.
- ↑ "hermaphroditism". Encyclopedia Britannica.
- ↑ "43.1C: Sex Determination". Biology LibreTexts.
- ↑ "SRY gene". Genetics Home Reference.