ناناڻا
ناناڻا (انگريزي: Maternal Relatives) مان مراد اھي مٽ مائٽ آھن جيڪي ڪنھن فرد جي ماءُ جي طرف کان ھجن. سنڌي ثقافت ۾ ناناڻا رڳو رشتن جو نالو ناهي، پر هي هڪ اهڙو گهر (ماءُ جو پيڪو) آهي، جتي ٻارن کي تمام گهڻي محبت، آزادي ۽ شفقت ملندي آهي.
بنيادي رشتيدار
[سنواريو]ناناڻن ۾ هيٺيان اهم رشتا شامل هوندا آهن:
- نانو: ماءُ جو پيءُ.
- ناني: ماءُ جي ماءُ.
- مامو: ماءُ جو ڀاءُ.
- مامي: مامي جي گهر واري.
- ماسي: ماءُ جي ڀيڻ.
- ماسڙ: ماسي جو مڙس.
انهن سڀني جي اولاد کي "مامتات" يا ناناڻا ڀائر ۽ ڀينر چيو ويندو آهي.
سماجي ۽ ثقافتي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ ناناڻن جي گهر کي ٻارن لاءِ "سک جو گهر" سمجهيو ويندو آهي.
- موڪلون: سنڌ ۾ اها روايت آهي ته ٻار پنهنجي اسڪول جون گرمين يا سياري جون موڪلون اڪثر ناناڻن وٽ گذاريندا آهن.
- سؤت ۽ مامتات: ڏاڏاڻن ڀائرن (سؤٽن) جي مقابلي ۾ ناناڻن ڀائرن (مامتاتن) سان رشتو اڪثر دوستاڻو ۽ گهٽ تڪراري هوندو آهي.
- تحفا: شادي مراديءَ يا ٻين خوشين جي موقعن تي ناناڻن پاران ڏنل ڏيج يا تحفن کي وڏي اهميت حاصل هوندي آهي.
قانوني ۽ مذهبي حيثيت
[سنواريو]- پرورش (حضانت): اسلامي قانون مطابق، جيڪڏهن والدين جي وچ ۾ علحدگي ٿئي يا ماءُ فوت ٿي وڃي، ته ٻار جي پرورش جو پهريون حق نانيءَ ۽ ان کان پوءِ ماسي (ناناڻن) کي ملي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي رشتي ۾ ماءُ جي ويجهو آهن.
- محرم رشتا: ناناڻن ۾ نانو، مامو ۽ ماسي "محرم" رشتن ۾ اچن ٿا، جن سان نڪاح حرام آهي.