مٿو
| سسي / مٿو (Head) | |
|---|---|
 هڪ ميئرڪيٽ جي سسي | |
| تفصيل | |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| لاطيني ٻولي | caput |
| يوناني ٻولي | κεφαλή (kephalḗ) |
| ائناٽامي جا محاورا | A01.1.00.001 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 7154 |
| ائناٽامي جا محاورا | |
سسي يا مٿو ڪنهن به جاندار جو اهو حصو آهي جنهن ۾ عام طور تي ڪن، دماغ، پيشاني، ڳل، کاڏي (Chin)، اکيون، نڪ ۽ وات شامل هوندا آهن. اهي سڀ عضوا مختلف حسي ڪمن جھڙوڪ ڏسڻ (Visual perception)، ٻڌڻ (Hearing)، سنگهڻ (Olfaction) ۽ چکڻ (Taste) ۾ مدد ڪن ٿا. ڪجهه تمام سادي بناوت وارن جانورن کي سسي نه هوندي آهي، پر ٻه طرفي برابري (Bilateria) رکندڙ جاندارن ۾ سسي لازمي هوندي آهي.
جانورن ۾ سسيءَ جي واڌ ويجهه هڪ ارتقائي عمل ذريعي ٿي جنهن کي "سيفالائزيشن" (Cephalization) چيو ويندو آهي. ٻه طرفي برابري وارن جانورن ۾، اعصابي بافتون (Nervous tissue) اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي معلومات جي عمل کي سنڀالڻ لاءِ ساختون ٺاهينديون آهن. حياتياتي ارتقا جي نتيجي ۾، حسي عضوا ۽ خوراڪ جا حصا پڻ اڳئين حصي ۾ گڏ ٿي ويا، جيڪي گڏجي سسي ٺاهين ٿا.
انساني سسي
[سنواريو]انساني سسي هڪ اناتوميڪل يونٽ آهي جيڪو کوپڙي (Human skull)، هائيوڊ هڏي ۽ ڳيچي جي مھرن (Cervical vertebrae) تي مشتمل هوندو آهي. کوپڙي ۾ دماغ جو خانو (Brain case) هوندو آهي جيڪو دماغ جي حفاظت ڪري ٿو، ۽ چهري جو هڏائون پڃر (Facial skeleton) جنهن ۾ ڄاڙي شامل آهي. دماغ جي خاني ۾ اٺ هڏيون ۽ چهري جي پڃري ۾ چوڏهن هڏيون هونديون آهن.[1]
انساني سسيءَ جا مجسما عام طور تي کوپڙي، ڄاڙي جي هڏي ۽ ڳٽن جي هڏيءَ جي بناوت تي ٻڌل هوندا آهن. چهري جي مشڪن جو تعداد ته ساڳيو رهي ٿو، پر انهن جي شڪل، واڌ ويجهه ۽ تاثرات جي لحاظ کان مختلف ٿي سگهي ٿي.[2]
انساني کوپڙي جو اڌ ڪٽيل منظر، ليونارڊو دا ونچي پاران، ت. 1489
انساني سسيءَ جو هڪ طبي چڪاس وارو نقشو، ٿامس بارٿولن، 1673
ٻيا جانور
[سنواريو]سسيءَ جي ارتقا جو تعلق تقريبن 555 ملين سال اڳ "بائيليٽريا" (Bilateria) ۾ ٿيندڙ سيفالائزيشن سان آهي.
آرٿروپوڊس (Arthropods)
[سنواريو]ڪجهه آرٿروپوڊس ۾، خاص ڪري ٽرائلوبائٽس ۾، سسي وارو حصو ڪيترن ئي جڙيل حصن جو هڪ مجموعو هوندو آهي.[3]
جيت (Insects)
[سنواريو].jpg)
هڪ عام جيت جي سسي اکين، اينٽينا (Antennae) ۽ وات جي حصن تي مشتمل هوندي آهي. جيتن جون اکيون اڪثر "ڪمپائونڊ آئيس" (Compound eyes) جي صورت ۾ هونديون آهن جن ۾ ڪيترائي رخ هوندا آهن.[4] اينٽينا اکين جي وچ ۾ هوندا آهن ۽ اهي مختلف شڪلين جا ٿي سگهن ٿا.
پٺيءَ جي هڏي وارا جانور (Vertebrates)
[سنواريو]پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي سسيءَ بابت هڪ "نيو هيڊ هائپوٿيسس" (New head hypothesis) مشهور آهي، جنهن مطابق انهن جي سسيءَ جي ارتقا "نيورل ڪرسٽ" (Neural crest) جي ڪري ٿي، جنهن هڏائين کوپڙي کي جنم ڏنو.[5]
سماج ۽ ثقافت ۾
[سنواريو]فن (Art)
[سنواريو]سسيءَ جا خاڪا ٺاهڻ جا ڪيترائي طريقا آهن. ليونارڊو دا ونچي انساني اناتومي جا خاڪا مڪمل تناسب (Proportion) سان ٺاهيا هئا.[6]
کاڌا (Cuisine)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مڇيءَ جي سسي
ڪيترن ئي ثقافتن ۾ جانورن جي سسيءَ مان تيار ڪيل کاڌا پسند ڪيا ويندا آهن:
- مڪسيڪو ۾ "ڪبيزا" (Cabeza) مشهور آهي جنهن ۾ جانور جي سسيءَ جو گوشت استعمال ٿيندو آهي.
- ڏکڻ ايشيا ۾ "فش هيڊ ڪري" (Fish head curry) يا مڇيءَ جي مٿي جو ٻوڙ هڪ خاص کاڌو سمجهيو ويندو آهي.[7]
- سنڌ ۽ هند ۾ "پاوا" ۽ سسيءَ جو گوشت پڻ روايتي کاڌن ۾ شامل آهي.
اصطلاح (Idioms)
[سنواريو]انگريزي ۽ ٻين ٻولين ۾ سسيءَ بابت ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيندا آهن:
- "Big-headed": مغرور هجڻ.
- "Head in the clouds": خيالن ۾ مگن هجڻ يا ڌيان نه ڏيڻ.[8]
گيلري
[سنواريو]
انساني سسيءَ جا اعصاب، گريز اناتومي مان (1858)
حضرت يحيٰ عليه السلام جي سسيءَ جو هڪ خيالي فنپارو
ڪورسيڪا جي جهنڊي تي هڪ سسيءَ جو نشان
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Halim, A. (30 December 2008). Human Anatomy:Volume Iii: Head, Neck And Brain. I. K. International. ص. 3. ISBN 978-81-906566-4-1.
- ↑ Slobodkin, Louis (1973). Sculpture: Principles and Practice. Courier Corporation. ص. 31. ISBN 978-0-486-22960-7.
- ↑ Stevenson, Angus (19 August 2010). Oxford Dictionary of English. OUP Oxford. ص. 283–. ISBN 978-0-19-957112-3.
- ↑ McCafferty, W. Patrick (1 January 1983). Aquatic Entomology: The Fishermen's and Ecologists' Illustrated Guide to Insects and Their Relatives. Jones & Bartlett Learning. ص. 20–. ISBN 978-0-86720-017-1.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "jandzik2014". - ↑ "Leonardo da Vinci Face facts". royalcollection.org. اصل نسخو مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 17 September 2015 تي حاصل ڪيل.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Thrillist". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Kirkpatrick Schwarz 1993".