مٽي مائٽي

مٽي مائٽي يا رشتيداري مان مراد اهي لاڳاپا آهن جيڪي انسانن جي وچ ۾ رت، شادي يا گڏيل خاندان جي بنياد تي قائم ٿين ٿا. سنڌي سماج ۾ مٽي مائٽيءَ کي سماجي زندگيءَ جو بنياد سمجهيو ويندو آهي، جنهن تي سڄي خاندان ۽ برادريءَ جو ڍانچو بيٺل هوندو آهي.

اينٿروپولاجيءَ ۾، مائٽي سماجي رشتن جو ھڪ ڄار آھي، جيڪي سڀني معاشرن ۾ سڀني انسانن جي زندگيءَ ھڪ تمام وڏو حصو ٺاھن ٿا، پوءِ به ان جون اصل معانائون ھن ئي مضمون ۾ بحث ھيٺ آھن. اينٿروپولاجسٽ روبن فاڪس چئي ٿو ته "مائٽيءَ جو مطالعو ان ڳالھ جو مطالعو آھي ته ماڻھو ھنن زندگيءَ جي بنيادي حقيقت سان ڇا ٿو ڪري - ميلاپ، gestation، والدين پڻ، سماج پڻ، ڀاءُ ڀيڻپ، وغيره." انساني معاشرو بي مثل آھي، ھو چئي ٿو تہ، ان م اسان "ساڳي مواد سان ڪم ڪريون ٿا جيڪو جانورن جي دنيا ۾ پڻ موجود آھي.، پر [اسان] ان کي سماجي مقصدن جي لاءِ سمجھي ۽ زمرابندي ڪري سگھون ٿا." ھن سماجي مقصدن ۾ ٻارن کي سماج سان ملائڻ ۽ بنيادي معاشي، سياسي ۽ مذھبي گروھن جو قيام شامل آھي.

مٽي مائٽيءَ جا قسم

سنڌي سماجي نظام ۾ مٽي مائٽيءَ کي بنيادي طور ٻن قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي:

1. رت جا رشتا (Consanguineous Kinship)

اهي رشتا جيڪي پيدائشي طور رت جي تعلق سان جڙيل هونديون آهن. مثال طور:

• ڏاڏاڻا: پيءُ جي پاسي وارا رشتا (ڏاڏو، ڏاڏي، چاچو، پڦي).
• نانڻا: ماءُ جي پاسي وارا رشتا (نانو، ناني، مامو، ماسي).
• ٻيا ويجها رشتا: ماءُ، پيءُ، ڀاءُ، ڀيڻ ۽ اولاد.

2. ساهراڻا رشتا (Affinal Kinship)

اهي رشتا جيڪي شاديءَ جي نتيجي ۾ قائم ٿين ٿا. مثال طور:

• زال، مڙس، سھرو، سَسُ، سالو، سالي، نُنھن، ڄاٽو ۽ ڀيڻويو.

سنڌي سماج ۾ اهم رشتا

سنڌي ثقافت ۾ هر رشتي جي پنهنجي هڪ منفرد سڃاڻپ ۽ اهميت آهي:

• ڏاڏو ۽ نانو: خاندان جا وڏا ۽ سرپرست.
• چاچو: پيءُ جو ڀاءُ، جنهن کي سنڌي سماج ۾ پيءُ برابر سمجهيو ويندو آهي.
• مامو: ماءُ جو ڀاءُ، جيڪو ڀاڻيجن لاءِ انتهائي پيارو ۽ شفقت وارو رشتو آهي.
• ڀائٽيا ۽ ڀاڻيجا: ڀاءُ ۽ ڀيڻ جو اولاد، جن کي پنهنجي اولاد وانگر ڀائيو ويندو آهي.

ويڳا رشتا (Step-relationships)

اهي رشتا جيڪي والدين مان ڪنهن هڪ جي ٻي شاديءَ سبب قائم ٿين ٿا، جن کي سنڌي ٻوليءَ ۾ "ويڳو" چيو ويندو آهي. جهڙوڪ ويڳو پيءُ، ويڳي ماءُ، ويڳو ڀاءُ ۽ ويڳي ڀيڻ.

سماجي اهميت

سنڌي سماج ۾ مٽي مائٽي صرف نالن تائين محدود ناهي، پر هي هڪ مڪمل سماجي نظام آهي:

• ڏک سکن جو ساٿ: خوشيءَ جي موقعن (شادي، عقيقو) ۽ غميءَ (فوتگي) ۾ مائٽن جو گڏ ٿيڻ سنڌي ثقافت جو لازمي حصو آهي.
• برادري ۽ قبيلو: ڪيترائي خاندان ملي هڪ برادري يا قبيلو بڻائيندا آهن، جنهن جو بنياد مٽي مائٽي هوندو آهي.
• چوڻيون ۽ پهاڪا: سنڌي ٻوليءَ ۾ مٽي مائٽيءَ تي سوين پهاڪا آهن، جهڙوڪ "مائٽ مائٽن جا ٻانهن ٻيلي".

لاڳاپيل صفحا

• خاندان
• شادي
• سنڌي ثقافت
• نسب نامو