ميڪس ويبر
| ميڪس ويبر | |
|---|---|
 1918ع ۾ ميڪس ويبر | |
| پيدائش | 21 اپريل 1864 ارفرٽ، پروشيا جو راڄڌاني، جرمني |
| وفات | جون 14, 1920 (عمر 56 سال) ميونخ، جرمني |
| وفات جو ڪارڻ | نمونيا (ممڪنه طور اسپينش فلو) |
| تعليم | برلن يونيورسٽي، گوئٽنگن يونيورسٽي، هائڊلبرگ يونيورسٽي |
| پيشو | سماجيات دان، اقتصاديات دان، مؤرخ، قانون دان |
| جيون ساٿي | ماريان شنيٽگر (Marianne Schnitger) |
| سڃاڻپ نشان | |
| فائل:Max Weber Signature.svg | |
ميڪسيميليان ڪارل ايميل ويبر (Maximilian Carl Emil Weber؛ 21 اپريل 1864 – 14 جون 1920) هڪ جرمن سماجيات دان، مؤرخ، قانون دان، ۽ سياسي اقتصاديات دان هو. هو سماجيات ۽ سماجي سائنس جي ترقيءَ ۾ مرڪزي حيثيت رکندڙ شخصيتن مان هڪ هو. سندس خيال اڄ به سماجي نظريي ۽ تحقيق تي اثر انداز ٿين ٿا.
شروعاتي زندگي ۽ تعليم
[سنواريو]ميڪس ويبر 1864ع ۾ ارفرٽ ۾ پيدا ٿيو. هن برلن، گوئٽنگن ۽ هائڊلبرگ ۾ قانون ۽ تاريخ جي تعليم حاصل ڪئي. 1889ع ۾ قانون ۾ ڊاڪٽريٽ ۽ 1891ع ۾ هيبليٽيشن (habilitation) مڪمل ڪرڻ کانپوءِ، هن برلن، فريبورگ ۽ هائڊلبرگ ۾ تدريسي خدمتون سرانجام ڏنيون. 1893ع ۾ هن پنهنجي سؤٽ ماريان شنيٽگر سان شادي ڪئي.
1897ع ۾ پيءُ جي وفات کانپوءِ هو ذهني دٻاءُ جو شڪار ٿي ويو، جنهن ڪري هن تدريس ڇڏي ڏني ۽ 1900ع جي شروعات تائين سفر ڪندو رهيو. صحتياب ٿيڻ کانپوءِ هن پنهنجو مشهور ڪتاب دي پروٽسٽنٽ ايٿڪ اينڊ دي اسپرٽ آف ڪيپيٽلزم (The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism) لکيو.
سياسي ۽ علمي خدمتون
[سنواريو]پهرين عالمي جنگ دوران، هن شروع ۾ جرمنيءَ جي جنگي ڪوششن جي حمايت ڪئي پر پوءِ ان جو نقاد بڻجي ويو ۽ ملڪ ۾ جمهوريت جي حمايت ڪيائين. هن "سائنس بطور پيشو" (Science as a Vocation) ۽ "سياست بطور پيشو" (Politics as a Vocation) جي عنوانن سان اهم ليڪچر ڏنا. جنگ کانپوءِ، ويبر جرمن ڊيموڪريٽڪ پارٽي جو گڏيل بنياد وڌو ۽ "وئيمار آئين" (Weimar Constitution) جي تياريءَ ۾ صلاحڪار طور ڪم ڪيائين. سياست مان مايوس ٿيڻ کانپوءِ، هن ويانا ۽ ميونخ ۾ ٻيهر پڙهائڻ شروع ڪيو. هو 1920ع ۾ 56 سالن جي عمر ۾ نمونيا سبب وفات ڪري ويو، جيڪو شايد ان وقت جي اسپينش فلو جي وبا جو نتيجو هو. سندس ڪتاب "معيشت ۽ سماج" (Economy and Society) اڻپورو رهجي ويو.
فڪري نظريا
[سنواريو]ويبر جو بنيادي فڪري مرڪز "عقليت" (rationalisation) ۽ "جادوئي اثر جو ختم ٿيڻ" (disenchantment) هو. هن دليل ڏنو ته اهي عمل سرمائيداري نظام ۽ جديديت جي اڀار سان لاڳاپيل آهن. هن پنهنجي ڪتابن ۾ اهو ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته پروٽسٽنٽ مذهبي اخلاقيات ڪيئن سرمائيداريءَ جي شروعات تي اثرانداز ٿي.
حڪومت جي حوالي سان، ويبر رياست جي تعريف ائين ڪئي ته اها هڪ اهڙو ادارو آهي جنهن کي "تشدد جي استعمال تي قانوني قبضو" (monopoly on violence) حاصل هجي. هن اختيار جا ٽي قسم بيان ڪيا:
- ڪرشماتي (Charismatic)
- روايتي (Traditional)
- عقلي-قانوني (Rational-legal)
ورثو
[سنواريو]ميڪس ويبر جي وفات کانپوءِ نازي جرمني ۽ سياسي بدامنيءَ سبب سندس ڪم جي پذيرائي سست رهي، پر ٻي عالمي جنگ کانپوءِ ٽالڪٽ پارسنز ۽ ٻين آمريڪي ۽ برطانوي عالمن سندس ڪم کي دنيا سان متعارف ڪرايو. ويهين صديءَ جي دوران سندس شهرت ۾ بي پناهه اضافو ٿيو. اڄ کيس ڪارل مارڪس ۽ ايمل درکائيم سان گڏ "سماجيات جو باني" تسليم ڪيو وڃي ٿو.