ميٽابولزم

ميٽابولزم (Metabolism) انهن ڪيميائي عملن جي مجموعي کي چيو ويندو آهي جيڪي زنده جاندارن جي اندر زندگي برقرار رکڻ لاءِ ٿين ٿا. يوناني ٻوليءَ ۾ "ميٽابولي" جي معنيٰ آهي "تبديلي". هن جا ٽي مکيه مقصد آهن: غذا کي توانائيءَ ۾ تبديل ڪرڻ، غذا کي پروٽين ۽ لپڊس جهڙن بلڊنگ بلاڪس ۾ تبديل ڪرڻ، ۽ جسم مان نائٽروجني فضول کي خارج ڪرڻ.

ميٽابولزم جا قسم

ميٽابولزم کي ٻن مکيه قسمن ۾ ورهايو ويو آهي: 1. ڪيٽابولزم (Catabolism): هن عمل ۾ وڏا ماليڪيول (جهڙوڪ گلوڪوز) ٽٽي ننڍا ٿين ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ توانائي خارج ٿئي ٿي. مثال طور: ساهه کڻڻ (Respiration). 2. اينابولزم (Anabolism): هن عمل ۾ توانائي استعمال ڪري ننڍن ماليڪيولن مان وڏا مرڪب (جهڙوڪ پروٽين ۽ نيوڪليڪ ايسڊ) ٺاهيا وڃن ٿا.

اينزائمز جو ڪردار

ميٽابولزم جا سمورا عمل اينزائمز (Enzymes) جي مدد سان ٿين ٿا. اينزائمز حياتياتي ڪيٽلسٽ طور ڪم ڪن ٿا، جيڪي ڪيميائي عملن جي رفتار کي تيز ڪن ٿا. اهي جسم جي ضرورت موجب انهن عملن کي ڪنٽرول به ڪندا آهن ته جيئن جسم جو توازن (Homeostasis) برقرار رهي.

ميٽابولڪ رستا (Metabolic Pathways)

جسم ۾ ڪيميائي عمل هڪ تسلسل سان ٿين ٿا، جنهن کي "ميٽابولڪ رستا" چيو ويندو آهي. هڪ حيران ڪندڙ ڳالهه اها آهي ته بيڪٽيريا کان وٺي هاٿيءَ تائين، اڪثر جاندارن ۾ بنيادي ميٽابولڪ رستا (جهڙوڪ ڪريبس سائيڪل) ساڳيا هوندا آهن. هيءَ هڪجهڙائي ارتقائي تاريخ جي گواهي ڏئي ٿي.

بنيادي ميٽابولڪ شرح (BMR)

بيسل ميٽابولڪ ريٽ (Basal Metabolic Rate) مان مراد توانائي جي اها مقدار آهي جيڪا هڪ جاندار آرام جي حالت ۾ پنهنجي بنيادي حياتياتي ڪمن (جهڙوڪ ساهه کڻڻ ۽ رت جي گردش) لاءِ استعمال ڪري ٿو.

ميٽابولڪ بيماريون

جڏهن ميٽابولزم جو قدرتي توازن بگڙجي وڃي ته مختلف بيماريون جنم وٺن ٿيون، جهڙوڪ:

• شڪر (Type II Diabetes)
• ميٽابولڪ سنڊروم
• ڪينسر (ڪينسر جا جزا عام جزا جي ڀيٽ ۾ مختلف طرح ميٽابولزم ڪن ٿا)