ميجي بحالي
ميجي بحالي (سانچو:Lang-ja) 1868ع ۾ جاپان ۾ پيش آيل هڪ اهم سياسي واقعو هو، جنهن تحت شاهي اقتدار ٻيهر بحال ڪيو ويو ۽ اقتدار شھنشاھ ميجي جي هٿن ۾ مرڪوز ڪيو ويو. هن واقعي کي ان وقت “معزز بحالي” (御維新／御一新) پڻ سڏيو ويندو هو. ان کي ميجي انقلاب، ميجي سڌارو يا ميجي نئين سر تعمير به چيو وڃي ٿو.
ميجي بحاليءَ جا نتيجا جاپان جي سياسي ۽ سماجي ڍانچي ۾ وڏي تبديليءَ جي صورت ۾ نڪتا ۽ ملڪ ۾ تيزيءَ سان مغربي ڪاري (Westernisation)، صنعتڪاري ۽ جديديت جي عمل جي شروعات ٿي.
پسمنظر
[سنواريو]ميجي بحالي کان اڳ جاپان تي ٽوڪُوگاوا شوگونيٽ جي حڪومت هئي، جيڪا ايدو دور دوران قائم هئي. هن دور جي آخري مرحلي کي عام طور باڪوماتسو سڏيو وڃي ٿو.
ٽوڪُوگاوا حڪومت کي معاشي ۽ سياسي مشڪلاتن کي منهن ڏيڻو پيو، جيڪي پرڏيهي طاقتن جي مداخلت سان وڌيڪ وڌي ويون. ٽوڪُوگاوا پاليسي ساڪوڪو (ملڪ کي ٻاهرين دنيا کان بند رکڻ) تي ٻڌل هئي، پر پيري مھم (Perry Expedition) جي آمد—جيڪا ملارڊ فيلمور جي حڪم تي ٿي—جاپان کي زبردستي مغربي ملڪن لاءِ کولڻ جو سبب بڻي.
بعد ۾ ڪيل غير مساوي معاھدا جاپان جي خودمختياري تي سوال اٿاريا ۽ شوگن جي سياسي اختيار کي ڪمزور ڪيو.
سامراجي حمايت ۽ تڪرار
[سنواريو]شهنشاهه طرفان شوگن جي پاليسين تي تنقيد سبب سامورائي طبقي اندر نظرياتي ورهاست پيدا ٿي. ڪيترائي هيٺين ۽ وچولي درجي جا سامورائي شيشي (”جذبن وارا ماڻهو“) بڻيا، جيڪي شهنشاهه جي اعلانن تحت “پرديسين کي ٻاهر ڪڍڻ” جا حامي هئا.
مختلف علائقائي رياستن (Domains) اندر اختلاف وڌيا، ۽ آخرڪار ساتسوما ۽ چوشو جي اڳواڻي ۾ ٽوڪُوگاوا مخالف اتحاد ٺهيو، جنهن شوگوني نظام کي ختم ڪري ڇڏيو.
اقتدار جي بحالي
[سنواريو]3 جنوري 1868ع تي شھنشاھ ميجي اعلان ڪيو ته سياسي اقتدار شاهي خاندان ڏانهن بحال ڪيو ويو آهي. نئين حڪومت جا مقصد چارٽر حلف (Charter Oath) ۾ بيان ڪيا ويا.
ٽوڪُوگاوا حامين جي مزاحمت بوشين جنگ جي صورت ۾ ظاهر ٿي، ۽ مختصر عرصي لاءِ ريپبلڪ آف ايزو به قائم ٿي، پر 1870ع واري ڏهاڪي تائين شھنشاھ جي اقتدار کي عملي طور چئلينج نه رهيو.
سماجي ۽ سياسي سڌارا
[سنواريو]نئين حڪومت سماج جي تقريباً هر سطح ۾ سڌارا ڪيا:
- پراڻي ڪرنسي نظام جو خاتمو
- علائقائي ڊومين سسٽم جي خاتمي
- سامورائي طبقي جي خصوصي حيثيت جو خاتمو
شوگوني نظام جي خاتمي ۽ مغربي سامراجي طاقتن جي طرز تي صنعتڪاري جي ڪوششن سبب ڪجهه بغاوتون پڻ ٿيون، جن ۾:
انهن واقعن جي باوجود، جاپاني سماج مان جاگيرداري نظام جو خاتمو ٿي ويو.
اثر
[سنواريو]ميجي بحالي اهو سياسي عمل هو جنهن جاپان جي سلطنت (Empire of Japan) جي اداري بنيادن کي قائم ڪيو. هن دور ۾ جديد ادارا، فوجي تنظيم ۽ صنعتي ڍانچا تيار ڪيا ويا.
1889ع ۾ نافذ ٿيل ميجي آئين جاپان ۾ ٻي عالمي جنگ جي پڄاڻي ۽ جاپان تي اتحادي قبضي تائين لاڳو رهيو.
ميجي بحالي جا اثر رڳو جاپان تائين محدود نه رهيا، پر اوڀر ايشيا جي سياست تي به گهرا اثر ڇڏيا، ڇو ته جاپان بعد ۾ سامراجي توسيع (colonial expansion) جي پاليسي اختيار ڪئي.