مواد ڏانھن هلو

موتي لال نھرو

ڳنڍڻا ڏيو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
پنڊت

موتي لال نھرو
1910ع واري ڏهاڪي ۾ نھرو
انڊين نيشنل ڪانگريس جو صدر
عهدي ۾
1919–1920
کان اڳسيد حسن امام
کان پوءِلالا لجپت راءِ
عهدي ۾
1928–1929
کان اڳمختار احمد انصاري
کان پوءِجواھر لال نھرو
ذاتي تفصيل
ڄائو6 مئي 1861
آگرا، اتر-اولھہ صوبا، برطانوي ھندستان[1] (ھاڻوڪي اتر پرديش، ڀارت)
وفات6 فيبروري 1931
لکنو، گڏيل صوبا، برطانوي ھندستان (ھاڻوڪي اتر پرديش، ڀارت)
زال/مڙسسوروپ راني ٿسو
ٻار
مائٽاندرا گانڌي (پوٽي)
راجيو گانڌي (پوٽي جو پٽ)
الما ميٽرميوئر سينٽرل ڪاليج
پيشو

موتي لال نھرو (6 مئي 1861 – 6 فيبروري 1931) ھڪ ھندستاني وڪيل، سرگرم ڪارڪن ۽ سياستدان ھو، جيڪو انڊين نيشنل ڪانگريس سان لاڳاپيل ھو. ھن ٻہ ڀيرا ڪانگريس صدر طور خدمتون انجام ڏنيون، 1919ع کان 1920ع تائين ۽ 1928ع کان 1929ع تائين. ھو نھرو-گانڌي خاندان جو سرپرست ۽ ڀارت جي پھرين وزيراعظم جواھر لال نھرو جو پيءُ ھو.[2]

شروعاتي زندگي ۽ تعليم

[سنواريو]

موتي لال نھرو 6 مئي 1861ع تي ڪشميري پنڊت (برھمن) خاندان ۾ پيءُ جي وفات کان پوءِ ڄاول پٽ طور گنگاڌر نھرو ۽ سندس زال اندراني جي گھر پيدا ٿيو. 1857ع جي سپاهي بغاوت دوران، گنگاڌر نھرو دهليءَ جو ڪوٽوال يا پوليس آفيسر ھو.[3][4]

اھڙيءَ طرح، موتي لال پنھنجو ٻالڪپڻ کيتري ۾ گذاريو، جيڪو جئپور جي شاھي رياست اندر ٻيو وڏو ٺڪاڻو (جاگيرداري ملڪيت) ھو، جيڪو ھاڻي راجسٿان ۾ آھي. سندس وڏي ڀاءُ نند لال نھرو کيتري جي راجا فتح سنگھ جي خاص توجہ حاصل ڪئي، جيڪو سندس ھم عمر ھو، ۽ وسيع جاگيرداري ملڪيت جي ديوان (وزيراعظم؛ عملي طور منتظم) جي عھدي تي پھتو. 1870ع ۾ فتح سنگھ بنا اولاد جي فوت ٿيو ۽ سندس جاءِ تي ھڪ پري جو سوٽ آيو، جنھن کي پنھنجي اڳوڻي حڪمران جي ويجھن ماڻھن سان گھڻي دلچسپي نہ ھئي. نند لال کيتري ڇڏي آگرا آيو ۽ ڏٺائين تہ کيتري ۾ سندس اڳوڻو تجربو کيس قانوني ڪيسن بابت فريادين کي صلاح ڏيڻ جي قابل بڻائي ٿو. جڏھن ھن اھو محسوس ڪيو، تہ ھن ٻيھر محنت ۽ ثابت قدمي ڏيکاري ۽ ضروري امتحان پڙھي پاس ڪيا، تہ جيئن ھو برطانوي نوآبادياتي عدالتن ۾ وڪالت ڪري سگھي. پوءِ ھن آگرا جي صوبائي ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪئي. بعد ۾، ھاءِ ڪورٽ الھ آباد منتقل ڪئي وئي ۽ خاندان بہ ان شھر ڏانھن منتقل ٿي ويو.[1][5][6][7][8]

بي. آر. نندا موجب، نوجوانيءَ تائين موتي لال ۽ گنگاڌر جا ٻيا پٽ انگريزي ڳالهائڻ سکي چڪا ھئا.[9] مؤرخ سروپلي گوپال موجب، موتي لال، پنھنجي وڏن وانگر، ڪنھن بہ ٻي ھندستاني ٻوليءَ جي ڀيٽ ۾ عربي، فارسي ۽ اردو ۾ وڌيڪ رواني رکندو ھو.[10]

ڪيريئر

[سنواريو]

موتي لال 1883ع ۾ بار جو امتحان پاس ڪيو ۽ ڪانپور ۾ وڪالت شروع ڪئي. ٽن سالن کان پوءِ ھو الھ آباد منتقل ٿيو، جتي سندس ڀاءُ نند لال اڳ ۾ ئي منافع بخش وڪالتي مشق قائم ڪري چڪو ھو. ايندڙ سال، اپريل 1887ع ۾، سندس ڀاءُ ٻائيتاليھن سالن جي عمر ۾ فوت ٿي ويو ۽ پٺيان پنج پٽ ۽ ٻہ ڌيئرون ڇڏي ويو. اھڙيءَ طرح موتي لال، 25 ورھين جي عمر ۾، وسيع نھرو خاندان جو اڪيلو ڪمائيندڙ بڻجي ويو.[1]

موتي لال نھرو پنھنجي زال سوروپ راني ۽ ننڍي پٽ جواھر لال سان

موتي لال جا ڪيترائي ڪيس وڏن زميندار خاندانن سان لاڳاپيل ديواني ڪيس ھئا. ٿوري ئي وقت ۾ ھن الھ آباد جي شھري سماج ۾ پنھنجو نالو پيدا ڪيو. پنھنجي وڪالت جي ڪاميابيءَ سان، 1900ع ۾ ھن شھر جي سول لائنز علائقي ۾ ھڪ وڏو خانداني گھر خريد ڪيو، ان کي ٻيھر تعمير ڪرايو ۽ ان جو نالو آنند ڀون رکيو (لفظي معنيٰ: خوشيءَ جو گھر).[1] 1909ع ۾ ھو پنھنجي قانوني ڪيريئر جي عروج تي پھتو، جڏھن کيس برطانيه جي پريوي ڪائونسل ۾ پيش ٿيڻ جي منظوري ملي.[11][12] يورپ ڏانھن سندس بار بار سفرن ڪشميري برھمن برادريءَ کي ناراض ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ھن سمنڊ پار ڪرڻ کان پوءِ روايتي پرايشچت يا سڌاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪيو (سخت ھندو مت موجب، سمنڊ پار ڪرڻ سان ذات ختم ٿي ويندي ھئي ۽ ذات واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مخصوص ڪفاري جون رسمون ادا ڪرڻيون پونديون ھيون). 1899ع ۾، ڪفاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ سبب کيس ذات مان خارج ڪيو ويو.[13][14][15] ھو الھ آباد مان شايع ٿيندڙ معروف روزاني اخبار دي ليڊر جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جو پھريون چيئرمين ھو.[16]

5 فيبروري 1919ع تي ھن ھڪ نئين روزاني اخبار دي انڊيپينڊنٽ جاري ڪئي، جيڪا دي ليڊر جي مقابلي ۾ ھئي، ڇو تہ 1919ع ۾ دي ليڊر موتي لال جي معيار ۽ واضح سوچ موجب تمام گھڻي لبرل ھئي.[1]

ھن انڊين نيشنل ڪانگريس جي ٿورن اڳواڻن مان امير ٿيڻ واري رستي تي قدم رکيو. 1918ع ۾ مھاتما گانڌي جي اثر ھيٺ نھرو پنھنجي زندگي تبديل ڪرڻ وارن پھرين ماڻھن مان ھڪ بڻيو، جنھن مغربي ڪپڙن ۽ مادي سامان کي ڇڏي وڌيڪ مقامي ھندستاني طرز زندگي اختيار ڪئي.

پنھنجي وڏي خاندان ۽ وڏن خانداني گھرن جا خرچ پورا ڪرڻ لاءِ نھرو کي ڪڏهن ڪڏهن وڪالت ڏانھن واپس وڃڻو پوندو ھو. سوراج ڀون اصل ۾ 19ھين صديءَ جي مسلمان اڳواڻ ۽ تعليمي شخصيت سر سيد احمد خان جي ملڪيت ھو. گھر جي افتتاحي تقريب ۾ سر وليم مور اميد ظاھر ڪئي تہ الھ آباد جي سول لائنز ۾ ھي وڏو محل نما گھر ھندستان ۾ برطانوي سلطنت کي گڏ رکڻ وارو سيمينٽ ثابت ٿيندو. تضاد اھو آھي تہ اھو گھر 1900ع ۾ موتي لال نھرو خريد ڪيو ۽ اڳتي ھلي اھو ھندستاني آزاديءَ جي جدوجھد جو پينگھو بڻيو، جنھن ھندستان ۾ برطانوي حڪومت کي ختم ڪرڻو ھو.[17]

سياسي ڪيريئر

[سنواريو]

موتي لال نھرو ٻہ ڀيرا ڪانگريس پارٽيءَ جو صدر رھيو، پھريون ڀيرو امرتسر (1919ع) ۾ ۽ ٻيون ڀيرو ڪلڪتي (1928ع) ۾.[1] 1919ع جي جليانوالا باغ قتل عام ھن تي گھرو اثر ڇڏيو؛ ان واقعي کان پوءِ ھن بابت ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن لکيو: "منھنجو رت اُٻري رھيو آھي".[18] ساڳئي سال ڊسمبر ۾ کيس امرتسر ڪانگريس جي صدارت لاءِ چونڊيو ويو. ايندڙ سال دوران ڪيترين ئي سڃاتل حدن کي ڊاهيندڙ اڀرندڙ طوفان جي مرڪز ۾ موتي لال ھو. ھو اڪيلو اول درجي جو اڳواڻ ھو، جنھن سيپٽمبر 1920ع ۾ ڪلڪتي ۾ ٿيل خاص ڪانگريس ۾ عدم تعاون جي حمايت ڪئي. ڪلڪتو ڪانگريس (ڊسمبر 1928ع)، جنھن جي صدارت موتي لال ڪئي، اھا ڊومينين حيثيت قبول ڪرڻ لاءِ تيار ماڻھن ۽ مڪمل آزاديءَ کان گھٽ ڪجھ بہ قبول نہ ڪندڙ ماڻھن جي وچ ۾ سڌي ٽڪر جو منظر ھئي. ورھاڱي کان بچڻ لاءِ مھاتما گانڌي ھڪ تجويز پيش ڪئي، جنھن موجب جيڪڏهن برطانيا ھڪ سال اندر ڊومينين حيثيت نہ ڏئي تہ ڪانگريس مڪمل آزاديءَ جو مطالبو ڪندي ۽ ضرورت پئي تہ سول نافرماني شروع ڪري ان لاءِ جدوجھد ڪندي.[1] کيس عدم تعاون تحريڪ دوران گرفتار ڪيو ويو. جيتوڻيڪ شروعات ۾ ھو گانڌيءَ جي ويجھو ھو، پر 1922ع ۾ اتر پرديش جي چوري چورا ۾ ھجوم طرفان پوليس وارن جي قتل سبب گانڌيءَ طرفان سول مزاحمت معطل ڪرڻ تي ھن کليل تنقيد ڪئي.

بعد ۾ موتي لال سوراج پارٽي ۾ شامل ٿيو، جيڪا برطانوي سرپرستي ھيٺ قائم ڪائونسلن ۾ داخل ٿيڻ چاھيندي ھئي. موتي لال گڏيل صوبن جي قانون ساز ڪائونسل ۾ چونڊيو ويو، جتي ھن پنھنجي پيش ڪيل ٺھراءُ جي رد ٿيڻ خلاف پھريون واڪ آئوٽ ڪيو.[19] 1923ع ۾ نھرو نئين مرڪزي قانون ساز اسيمبلي، برطانوي ھندستان، نئين دهليءَ ۾ چونڊيو ويو ۽ اپوزيشن جو اڳواڻ بڻيو. ان حيثيت ۾، ھو مالي بلن ۽ ٻين قانونن کي شڪست ڏيڻ يا گهٽ ۾ گهٽ دير ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ھن ھندستاني فوج ۾ ھندستاني آفيسرن جي ڀرتي کي ھٿي ڏيڻ جي مقصد سان ھڪ ڪميٽي ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو، پر ھن فيصلي سبب ٻيا ماڻھو وڌيڪ اڳتي وڌي پاڻ حڪومت ۾ شامل ٿي ويا.[20]

مارچ 1926ع ۾ نھرو ھڪ نمائنده ڪانفرنس جو مطالبو ڪيو تہ جيئن ھندستان کي مڪمل ڊومينين حيثيت ڏيندڙ آئين تيار ڪيو وڃي، جيڪو برطانوي پارليامينٽ طرفان نافذ ڪيو وڃي. اھو مطالبو اسيمبليءَ رد ڪيو، نتيجي طور نھرو ۽ سندس ساٿين پنھنجون اسيمبلي سيٽون ڇڏيون ۽ ڪانگريس پارٽيءَ ڏانھن موٽي آيا.[20]

1916ع ۾ موتي لال جي پٽ جواھر لال نھرو جي سياست ۾ داخلا سان ھندستان جي سڀ کان طاقتور ۽ اثرائتي سياسي خاندان جي شروعات ٿي. جڏھن 1929ع ۾ جواھر لال نھرو ڪانگريس صدر چونڊيو ويو، تہ موتي لال ۽ نھرو خاندان جي مداحن کي خوشي ٿي تہ پٽ پيءُ جي جاءِ سنڀالي. جواھر لال پنھنجي پيءُ جي ڊومينين حيثيت واري ترجيح جي مخالفت ڪئي ھئي، ۽ جڏھن موتي لال سوراج پارٽي قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي تہ جواھر لال ڪانگريس پارٽي نہ ڇڏي.

نھرو رپورٽ

[سنواريو]

موتي لال نھرو 1928ع ۾ مشھور نھرو ڪميشن جي صدارت ڪئي، جيڪا مڪمل طور برطانوي سائمن ڪميشن جو جواب ھئي. نھرو رپورٽ، جيڪا صرف ھندستانين طرفان لکيل پھريون آئين ھئي، سلطنت اندر ھندستان لاءِ آسٽريليا، نيوزيلينڊ ۽ ڪينيڊا جھڙي ڊومينين حيثيت جو تصور پيش ڪيو. ان کي انڊين نيشنل ڪانگريس جي حمايت حاصل ٿي، پر وڌيڪ قومپرست ھندستانين ان کي رد ڪيو، جيڪي مڪمل آزادي چاھيندا ھئا. ھندستان جي مسلم قيادت، خاص ڪري محمد علي جناح، ھن رپورٽ کي ان بنياد تي رد ڪيو تہ ھندو اڪثريت پرستيءَ خلاف آئيني تحفظن جي کوٽ ھندستاني مسلمانن لاءِ ناقابل قبول خطرا پيدا ڪري ٿي.

وفات ۽ ورثو

[سنواريو]

موتي لال نھرو جي عمر ۽ ڪمزور ٿيندڙ صحت کيس 1929ع–1931ع جي تاريخي واقعن کان پري رکيو، جڏھن ڪانگريس مڪمل آزاديءَ کي پنھنجو مقصد قبول ڪيو ۽ گانڌي نمڪ ستياگرھ شروع ڪيو. کيس پنھنجي پٽ سان گڏ گرفتار ڪري قيد ڪيو ويو؛ پر سندس صحت خراب ٿي وئي ۽ کيس آزاد ڪيو ويو. جنوري 1931ع جي آخري ھفتي ۾ گانڌي ۽ ڪانگريس ورڪنگ ڪميٽيءَ کي حڪومت آزاد ڪيو، جيڪو انهن واقعن جي سلسلي ۾ ھڪ اشارو ھو، جن جو نتيجو گانڌي-ارون معاھدو ٿيڻو ھو. موتي لال کي آخري ڏينهن ۾ پنھنجي پٽ ۽ گانڌي کي پاڻ وٽ ڏسڻ جي تسلي ملي. 6 فيبروري 1931ع تي ھو فوت ٿي ويو.[1]

موتي لال نھرو کي ڀارت جي سڀ کان طاقتور سياسي خاندان جي سرپرست طور ياد ڪيو وڃي ٿو، جنھن بعد ۾ ٽي وزيراعظم پيدا ڪيا. سندس ٻہ پري جا پوٽا، راھول گانڌي ۽ ورون گانڌي، ڀارتي پارليامينٽ جي ھيٺين ايوان، لوڪ سڀا جا ميمبر آھن ۽ ترتيبوار انڊين نيشنل ڪانگريس ۽ ڀارتيه جنتا پارٽي سان تعلق رکن ٿا.

خراج تحسين

[سنواريو]
يادگاري ٽپال ٽڪيٽ، 1961ع

موتي لال نھرو کي خراج تحسين پيش ڪندي الھ آباد ھاءِ ڪورٽ جي برطانوي چيف جسٽس سر گرم ووڊ ميئرز[21] چيو:

ھن وٽ صلاحيتن جي فراواني ھئي، ۽ وڪيل طور ھن وٽ پنھنجو ڪيس سڀ کان دلڪش صورت ۾ پيش ڪرڻ جو فن ھو... سندس عوامي تقرير جو آواز نھايت نفيس ھو ۽ سندس انداز ۾ اھڙو ڪشش ھو جو کيس ٻڌڻ خوشيءَ جو سبب بڻبو ھو... پڙھڻ جي وسيع دائري ۽ سفر مان حاصل ڪيل لطف جي ڪري ھو ذاتي صحبت ۾ نھايت خوشگوار ساٿي ھو، ۽ جتي بہ ھو ميز تي ويھندو ھو، اتي ئي ميز جو سر ھوندو ھو ۽ اتي ئي دلچسپيءَ جو مرڪز ھوندو ھو. ھن ھن عدالت ۾ ھڪ تمام وڏي ساک ڇڏي آھي ۽ سندس نالو ھميشہ ھن عدالت سان لاڳاپيل رھندو ۽ ھن عدالت جي روايتن مان ھڪ رھندو.[22][23]

تصنيفون

[سنواريو]
  • The Voice of Freedom: Selected Speeches of Pandit Motilal Nehru. مرتب: ڪوالم ماڌوا پنيڪر، اي. پرشاد. ايشيا پب. ھائوس، 1961ع
  • Motilal Nehru: Essays and Reflections on His Life and Times، پريت چبلاني. ايس. چند، 1961ع.
  • Selected Works of Motilal Nehru (جلد 1–6)، مرتب: رويندر ڪمار، ڊي. اين. پنيگراھي. وڪاس پب.، 1995ع. ISBN 0-7069-1885-1.

سوانح عمريون

[سنواريو]
  • Bhattacharyya, Upendra Chandra; Chakravarty, Shovendu Sunder (1934). Pandit Motilal Nehru: His Life and Work. Modern Book Agency. OCLC 82455581.
  • Goswami, D.C.; Nayak, R.K.; Singh, Shankar Dayal (1976). Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot. National Forum of Lawyers and Legal Aid. OCLC 2799459.
  • Jain, A. Pershad; Suri, Promilla (1961). Motilal Nehru: A Short Political Biography. S. Chand. OCLC 1318940.
  • Nanda, Bal Ram (1964). Motilal Nehru. Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India. OCLC 773250260.
  • Nanda, B. R. (2007). The Nehrus: Motilal and Jawaharlal (انگريزي ۾). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-908793-8.

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Past Presidents- Motilal Nehru, اصل نسخي مان 6 سيپٽمبر 2010 تي محفوظ ڪيل
  2. ↑ "MNPS remembers Motilal Nehru". The Avenue Mail (آمريڪي انگريزي ۾). 2019-05-09. 2024-11-14 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Rau, M. Chalapathi (1967). Nehru for Children. Children's Book Trust. ص. 7. ISBN 978-81-7011-035-4. 17 September 2013 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ Nanda 1963, p. 2.
  5. ↑ Pandit Motilal Nehru Profile آرڪائيو ڪيا ويا 27 December 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Congress Sandesh.
  6. ↑ Motilala Nehru آرڪائيو ڪيا ويا 25 October 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. I Love India.com
  7. ↑ Motilal Nehru برٽانيڪا ڊاٽ ڪام.
  8. ↑ "Motilal Nehru". 10 November 2010 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  9. ↑ Nanda 1963, p. 19.
  10. ↑ Gopal, Sarvepalli (1976). Jawaharlal Nehru: 1889-1947. Harvard University Press. ص. 17.
  11. ↑ Brown, J.M. (2014). Nehru. Profiles In Power (جرمن ۾). Taylor & Francis. ص. 22. ISBN 978-1-317-87476-8. 2019-08-29 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Goswami, D.C.; Nayak, R.K.; Singh, S.D. (1976). Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot. National Forum of Lawyers and Legal Aid. 2019-08-29 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Nehru, M.; Kumar, R.; Panigrahi, D.N. (1982). Selected Works of Motilal Nehru: 1899-1918. Selected Works of Motilal Nehru. Vikas. ص. 72. ISBN 978-0-7069-1885-4. 2019-08-29 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ मिश्र, बंशीधर (2013). मोतीलाल नेहरू. राष्ट्रीय जीवन-चरित (هندي ۾). Neśanala Buka Ṭrasṭa, Iṇḍiyā. ص. 8. ISBN 9788123767994. 2019-08-29 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Nanda, B.R. (1963). The Nehrus: Motilal and Jawaharlal. Oxford University Press. ص. 38–40.
  16. ↑ "Role of Press in India's Struggle for Freedom". اصل نسخي مان 23 July 2010 تي محفوظ ڪيل.
  17. ↑ "The Little Magazine – Ghosts – David Lelyveld – The mystery mansion". www.littlemag.com. اصل نسخو مان 2023-04-06 تي محفوظ ڪيل. 8 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Tunzelmann, Alex von (2007). Indian Summer. India: Simon & Schuster. ص. 48. ISBN 9781471166440.
  19. ↑ Iyengar, A. S. (2001). Role of Press and Indian Freedom Struggle: All Through the Gandhian Era. APH Publishing. ISBN 9788176482561.
  20. 1 2 Nehru, Jawaharlal (1936) Jawaharlal Nehru: an autobiography, with musings on recent events in India. Bodley Head. ISBN 9780370313139
  21. ↑ "Sir Edward Grimwood-Mears Captain 1939 to 1942". 5 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Pandit Moti Lal Nehru" (PDF). Official website of Allahabad High Court. 5 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Ghose, Sankar (1993). Jawaharlal Nehru: A Biography. ص. 5. ISBN 9788170233695.

وڌيڪ پڙھڻ

[سنواريو]

ٻاھريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Indian National Congress Presidents

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=موتي_لال_نھرو&oldid=405268" تان ورتل