مواد ڏانھن هلو

موبائل لائبريري

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
آٽاوا پبلڪ لائبرري جي ڪتاب گاڏي. هي ماڊل ٿامس Saf-T-Liner HDX chassis تي ٻڌل آهي.

ڪتاب گاڏي، يا موبائل لائبريري، يا متحرڪ لائبرري، هڪ اهڙي گاڏي آهي جيڪا لائبرري طور استعمال ٿيندي آهي.[1][2] انهن کي تاريخ ۾ مختلف نالن سان سڏيو ويو آهي، جن ۾ سفري لائبرري، لائبرري واگن، ڪتاب واگن، ڪتاب ٽرڪ، لائبرري آن ويلز، ۽ ڪتاب آٽو سروس شامل آهن.[3] ڪتاب گاڏيون روايتي لائبررين جي پهچ کي وڌائين ٿيون، ڪتابن کي امڪاني پڙهندڙن تائين پهچائين ٿيون، ۽ اهڙن هنڌن يا حالتن ۾ لائبرري خدمتون فراهم ڪن ٿيون جتي عام لائبرريون موجود نه هجن (جهڙوڪ پرڏيهي علائقا) يا ريٽائرمينٽ هومز ۾ رهندڙ ماڻهن لاءِ.[4] ڪتاب گاڏين جون خدمتون ۽ مواد (جهڙوڪ انٽرنيٽ رسائي، وڏي پرنٽ وارا ڪتاب، ۽ آڊيو بڪ) خدمت ڪيل هنڌن ۽ آبادي مطابق ترتيب ڏنل هوندا آهن.[4]

ڪتاب گاڏيون مختلف وسيلن تي ٻڌل هيون آهن، جن ۾ سائيڪلون، ڪارٽون، موٽر گاڏيون، ٽرينون، پاڻيءَ جون گاڏيون، واگن، ۽ اُٺ، گڏهه، هاٿي، گهوڙا ۽ خچر شامل آهن.[3][4]

تاريخ

[سنواريو]

19هين صدي

[سنواريو]
1859ع ۾ وارنگٽن، انگلينڊ جي پرامبليٽنگ لائبرري[4]

آمريڪا ۾، The American School Library (1839) هڪ سفري فرنٽيئر لائبرري هئي جيڪا هارپر اينڊ برادرز پاران شايع ڪئي وئي. سمٿسونين انسٽيٽيوٽ جي نيشنل ميوزيم آف آمريڪن هسٽري وٽ هن سيريز جو مڪمل اصل سيٽ آهي جنهن ۾ لڪيري ڪيريئنگ ڪيس شامل آهي.[5]

The British Workman 1857ع ۾ رپورٽ ڪئي[6] ته ڪمبريا ۾ اٺ ڳوٺن جي چڪر ۾ هڪ پرامبليٽنگ لائبرري هلندي هئي.[7] هڪ وڪٽورين واپاري ۽ فلينٿروپسٽ، جارج مور، هن پروجيڪٽ کي ٺاهيو هو ته "دهاتي آبادي ۾ سٺي ادب پکيڙجي".[8]

وارنگٽن پرامبليٽنگ لائبرري، 1858ع ۾ قائم ڪئي وئي، برطانيه جي ٻي ابتدائي متحرڪ لائبرري هئي.[2] هي گهوڙن جي واگن واري لائبرري وارنگٽن ميڪينڪس انسٽيٽيوٽ پاران هلائي وئي، جن جو مقصد مقامي شوقين پڙهندڙن لاءِ پنهنجي ڪتابن جي لينڊنگ وڌائڻ هو.[9]

1800ع جي آخر ۾، عورتن جي ڪلبن آمريڪا ۾، خاص طور تي ٽيڪساس ۾ ڪتاب گاڏين جي حمايت ڪئي. ڪيٽ روٽن واڪو، ٽيڪساس جي عورتن جي ڪلب جي صدر هئي ۽ ٽيڪساس فيڊريشن آف وومينز ڪلبز (TFWC) جي صدر هئي. هن وقت عورتن جي ڪلبن کي ڪتاب گاڏين جي حمايت ڪرڻ جي ترغيب ڏني وئي ڇو ته اهي سندن خيالن ۽ مشن سان هم آهنگ هيون. تمام گهڻي حمايت ۽ واڌاري کان پوءِ، آمريڪا ۾ سفري لائبرريون وڌيون. نيو يارڪ رياست ۾ 1895 کان 1898 تائين ڪتاب گاڏين جو تعداد 980 تائين پهچي ويو. آمريڪي عورتن جي ڪلبن سندن مکيه حامي بڻجي ويون.[10]

20هين صدي

[سنواريو]
بلاؤنٽ ڪائونٽي، ٽينيسي، آمريڪا ۾ 1943ع ۾ ٻارن کي خدمت ڏيندڙ "ڪتاب موبائيل"
ايٿنس ريجنل لائبرري جي ڪتاب گاڏي جي تصوير، ايٿنس، جارجيا، سيپٽمبر 1948، جنهن ۾ مسز ايسبيل (هڪ گهريلو عورت جنهن جو مڙس بيمار هو) ڪتاب گاڏي سان ملڻ آئي آهي.

1904ع ۾ عورتن جي ڪلب موومينٽ 50 رياستن مان 30 ۾ ڪتاب گاڏين جي واڌاري جو معيار رکيو. ٽيڪساس فيڊريشن آف وومينز ڪلبز (TFWC) جي ڪري، ٽيڪساس ۾ پبلڪ لائبررين جي ترقي لاءِ نئون قانون ممڪن ٿيو. هن نئين قانون سان لائبرري جي بهتري ۽ توسيع آئي جن ۾ ٽيڪساس ۾ سفري لائبررين جو نظام قائم ڪيو ويو. عورتن جي ڪلبن چاهيو ٿي ته رياستي حڪومتن قدم کڻي ۽ اهڙين سفري لائبررين لاءِ ڪميشن قائم ڪن. انهن کي اميد هئي ته ڪميشنون ڪتاب گاڏي مئنيجرز جي "لائبرري اسپرٽ" کي وڌائينديون. بدقسمتيءَ سان، ٽيڪساس لائبرري ايسوسيئيشن (TLA) رياستي لائبررين کي ڏنل خدمتون ڪتاب گاڏين کي نه ڏئي سگهي.[10]

1951ع جو وڊيو نيدرلينڊز ۾ ننڍن ڳوٺن کي خدمت ڏيندڙ "ببليوبس" جو

آمريڪا ۾ ابتدائي ڪتاب گاڏين مان هڪ چيسٽر ڪائونٽي، سائوٿ ڪيرولائنا جي پيپلز فري لائبرري پاران 1904ع ۾ ٺاهي وئي، جيڪا لڪيري باڪس ۾ ڪتاب کڻي رولي واري علائقن ۾ خدمت ڪندي هئي.[11]

ٻي ابتدائي متحرڪ لائبرري خدمت ميري ليمسٽ ٽٽڪمب (1857–1932) پاران ٺاهي وئي.[12][13][14] واشنگٽن ڪائونٽي، ميری لينڊ جي لائبريرين طور، ٽٽڪمب کي فڪر هو ته لائبرري سڀني ماڻهن تائين پهچي نه رهي آهي.[12] وڌيڪ پئٽرون پهچائڻ لاءِ، 1902ع جي سالياني رپورٽ ۾ 23 ڊپازٽ اسٽيشنون درج هيون، هر هڪ ۾ 50 ڪتابن جو ڪيس اسٽور يا پوسٽ آفيس ۾ رکيل هو.[15] مشهور هجڻ جي باوجود، ٽٽڪمب کي احساس ٿيو ته اهو به سڀ کان پرڏيهي رهواسين تائين پهچي نه ٿو سگهي، تنهنڪري 1905ع ۾ هن "ڪتاب واگن" جو خيال پختو ڪيو، لائبرري مواد کي سڌو سنئون ماڻهن جي گهرن تائين پهچايو.[4][16][7][14][17] ڪارنيگي تحفي $2,500 حاصل ڪرڻ کان پوءِ، ٽٽڪمب هڪ ڪارو ڪنڪارڊ واگن خريد ڪيو ۽ لائبرري جو جانٽر کي ڊرائيور طور مقرر ڪيو.[18] ڪتاب واگن تمام مشهور ٿيو، پهرين ڇهن مهينن ۾ 1,008 جلدون ورهايل هيون.[19]

آمريڪا ۾ موٽر ٽرانسپورٽ جي واڌاري سان، 1920ع ۾ سارا برڊ ايسڪيو نالي هڪ لائبريرين پنهنجي خاص طور تي ترتيب ڏنل فورڊ ماڊل ٽي کي نيو جرزي جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ لائبرري ڪتاب پهچائڻ لاءِ استعمال ڪيو.[20] آٽوموبائيل اڃا تائين ناياب هو، پر منياپولس ۾ هينيپن ڪائونٽي پبلڪ لائبرري 1922ع کان گهوڙن جي واگن تي ڪتاب واگن هلائيندي هئي.[21]

گريٽ ڊپريشن کان پوءِ، 1935 کان 1943 تائين WPA جي پيڪ هارس لائبرري پروجيڪٽ ڪينٽڪي ۽ اپالاچيا جي پرڏيهي علائقن ۾ هلندو هو، جتي لائبررين پيادل ۽ جانورن تي ڪتاب ۽ سامان کڻي وينديون هيون.[22]

فيئرفيڪس ڪائونٽي، ورجينيا ۾ 1940ع ۾ ڪائونٽي وائيڊ ڪتاب گاڏي خدمت شروع ٿي، WPA کان قرض تي ٽرڪ ۾. WPA جو سپورٽ 1942ع ۾ ختم ٿيو پر خدمت جاري رهي.[23]

1960ع جي آخر ۾ برونڪس، نيو يارڪ ۾ "لائبرري ان ايڪشن" پروگرام هليو، جيڪو انٽر ريشل اسٽاف سان هلندو هو ۽ انڊر سرورڊ نيبرهوڊز ۾ ٻارن ۽ نوجوانن کي ڪتاب پهچائيندو هو.[24]

ڪتاب گاڏيون 20هين صديءَ جي وچ ۾ تمام مشهور هيون.[4][14][25]

انگلينڊ ۾، ڪتاب گاڏين کي "ٽريولنگ لائبرريون" سڏيو ويندو هو ۽ اهي عام طور تي ڳوٺاڻن ۽ پرڏيهي علائقن ۾ استعمال ٿينديون هيون. پر ٻي عالمي جنگ دوران، لنڊن شهر ۾ هڪ ٽريولنگ لائبرري مشهور ٿي. ايئر ريڊز ۽ بلاڪ آئوٽس جي ڪري، ماڻهو ميٽروپوليٽن بورو آف سينٽ پنڪريس جي فزيڪل لائبررين ۾ گهٽ ويندا هئا. ضرورت پوري ڪرڻ لاءِ، بورو 1941ع ۾ هيسٽنگز کان هڪ ٽريولنگ لائبرري وان قرض تي ورتو ۽ "وار ٽائيم لائبرري آن ويلز" قائم ڪيو. (سينٽ پنڪريس بورو 1965ع ۾ ختم ٿي لنڊن بورو آف ڪيمڊن جو حصو بڻيو.)

سينٽ پنڪريس ٽريولنگ لائبرري ۾ هڪ واگن هو جيڪو ڇهن ويلن واري chassis تي فورڊ انجڻ سان هلندو هو. واگن ۾ 2,000 کان وڌيڪ ڪتاب رکڻ جي گنجائش هئي، اوپن ايڪسيس شيلف سان. ڪتاب ڊيوي آرڊر ۾ ترتيب ڏنل هئا، ۽ هڪ وقت ۾ 20 پئٽرون واگن ۾ گهڙي برائوز ۽ چيڪ آئوٽ ڪري سگهندا هئا. اسٽاف انڪلوزر پوئين پاسي هو، ۽ واگن ۾ ڇت ۾ ونڊوز هيون جن تي بلاڪ آئوٽ ڪرٽين هيون. واگن رات جو به استعمال ٿي سگهندو هو، ڇاڪاڻ ته ان ۾ برقي ڇت واريون ليمپ هيون جيڪي ننڍي ليمپ يا سول ڊفينس پوسٽ کان بجلي وٺنديون هيون. لائبرري ۾ فڪشن ۽ نان فڪشن ڪتاب هئا؛ ٻارن لاءِ فيئري ٽيلز ۽ نان فڪشن به هئا.

بورو جي ميئر ڳالهائيندي چيو ته "ڪتابن کان سواءِ ماڻهو گهرن وانگر آهن جن ۾ ونڊوز نه هجن." جرمنن جي سخت بمباريءَ جي باوجود به، پڙهندڙ سينٽ پنڪريس ٽريولنگ لائبرري ۾ ويندا هئا.[26]

21هين صدي

[سنواريو]
2016ع جو وڊيو ڪيٽالونيا ۾ ننڍن شهرن کي خدمت ڏيندڙ "ببليوبس" جو

ڪتاب گاڏيون 21هين صديءَ ۾ اڃا استعمال ۾ آهن، لائبررين، اسڪولن، ايڪٽيوسٽن ۽ ٻين ادارن پاران. ڪجهه ماڻهو سمجهن ٿا ته ڪتاب گاڏي هڪ پراڻي خدمت آهي، وڏن خرچن، جديد ٽيڪنالاجي، غير عملي هجڻ ۽ غير موثر هجڻ جي سببن سان، پر ٻيا ان کي برانچ لائبررين جي تعمير کان وڌيڪ قيمتي موثر سمجهن ٿا ۽ پئٽرون جي استعمال کي جاري رکڻ جي حمايت ڪن ٿا.[27] "گرين" ڪتاب گاڏين جي وڌندڙ مطالبي کي پورو ڪرڻ لاءِ، ڪجهه ڪتاب گاڏي ٺاهيندڙن سولر/بيٽري حل ۽ اليڪٽرڪ/هائبرڊ چيسس پيش ڪيا آهن. ڪتاب گاڏيون هاڻ ايم لائبرريون يا موبائيل لائبرريون جي شڪل ۾ به آهن، جن ۾ مواد اليڪٽرانڪ طور پهچايو وڃي ٿو.[28]

انٽرنيٽ آرڪائيو پنهنجي ڪتاب گاڏي هلائي ٿو جيڪا ڪاپي رائيٽ کان آزاد ڪتابن کي مطالبي تي پرنٽ ڪري ٿي.[29] هي پروجيڪٽ دنيا جي ٻين ترقي پذير ملڪن ۾ به مشابهه ڪوششون شروع ڪيون آهن.[30]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "bookmobile". Merriam-Webster. اصل نسخو مان April 23, 2009 تي محفوظ ڪيل. October 22, 2022 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 Eveleth, Rose (October 11, 2013). "The Earliest Libraries-On-Wheels Looked Way Cooler Than Today's Bookmobiles". Smithsonian Magazine. اصل نسخو مان May 18, 2014 تي محفوظ ڪيل. October 21, 2022 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 Bashaw, Diane (2010). "On the Road Again: A Look at Bookmobiles, Then and Now". Children & Libraries: The Journal of the Association for Library Service to Children 3 (1): 33. https://www.proquest.com/openview/410bdb80a01b5e4e419edffadbc754eb/1?pq-origsite=gscholar&cbl=52910. Retrieved April 23, 2022.
  4. 1 2 3 4 5 6 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named riot
  5. ↑ Olmert, Michael (1992). "The Infinite Library, Timeless and Incorruptible". The Smithsonian book of books (1. ed.). Washington, D.C.: Smithsonian Books. ISBN 0-89599-030-X. https://archive.org/details/smithsonianbooko00olme.
  6. ↑ "Perambulating Library". The British Workman. 1 February 1857. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 27 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 "Bookmobiles: A Proud History, a Promising Future". American Libraries. April 11, 2012. اصل نسخو مان March 15, 2017 تي محفوظ ڪيل. October 21, 2022 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "George Moore". Mealsgate.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 1 September 2011 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Orton, Ian (1980). An Illustrated History of Mobile Library Services in the UK with notes on traveling libraries and early public library transport. Sudbury: Branch and Mobile Libraries Group of the Library Association. ISBN 0-85365-640-1.
  10. 1 2 Cummings, Jennifer. "'How Can We Fail?' The Texas State Library's Traveling Libraries and Bookmobiles, 1916-1966." Libraries & the Cultural Record, vol. 44, no. 3, Aug. 2009, pp. 299–325. EBSCOhost, doi:10.1353/lac.0.0080.
  11. ↑ "History". Chester County Free Public Library. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 June 2010 تي محفوظ ڪيل. 1 May 2010 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pbs
  13. ↑ Joanne E. Passet (1994). "Itinerating Libraries". in Wayne A. Wiegand and Donald G. Davis. Encyclopedia of Library History. Taylor & Francis. pp. 315–317. ISBN 978-0-8240-5787-9. https://books.google.com/books?id=WR9bsvhc4XMC&pg=PA315.
  14. 1 2 3 "'Library on Wheels' Travels The Path Of America's First Bookmobile". WBUR Here & Now. April 10, 2018. اصل نسخو مان April 13, 2018 تي محفوظ ڪيل. October 21, 2022 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Washington County Free Library. First Annual Report for the Year ending October 1, 1902.
  16. ↑ Maryland State Archives. "Maryland Women's Hall of Fame". Washington County Free Library.
  17. ↑ Tabler, Dave (April 16, 2018). "First bookmobile in the country". Appalachian History. اصل نسخو مان April 19, 2018 تي محفوظ ڪيل. October 22, 2022 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Levinson, Nancy Smiler (May 1, 1991). "Takin' it to the Streets: The History of the Book Wagon". Library Journal 116 (8): 43-45.
  19. ↑ Levinson, Nancy Smiler (May 1, 1991). "Takin' it to the Streets: The History of the Book Wagon". Library Journal 116 (8): 43-45.
  20. ↑ Susan B. Roumfort (1997). "Sarah Byrd Askew, 1877–1942". in Joan N. Burstyn. Past and Promise: Lives of New Jersey Women. Syracuse University Press. pp. 103–104. ISBN 9780815604181. https://books.google.com/books?id=h-6WCBQPZdoC.
  21. ↑ Ehling, Matt (30 June 2011). "The Hennepin County Library system – connecting past with present". MinnPost. شمارو Politics and Policy. اصل نسخو مان 27 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 26 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ WPA (July 2012). "Packhorse Librarians in Kentucky, 1936–1943" (PDF). University of Kentucky. اصل نسخي مان 21 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 2 April 2014 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Barbuschak, Christopher, Virginia Room Archivist/Librarian, City of Fairfax Regional Library, Statement by E-Mail, sent Thursday, 16 August 2018, 10:56:52 pm:[...]"in a history book entitled Fairfax County VA A History. On page 618, we found this sentence: "Herndon's Fortnightly Club established a library in 1889, and for many years this facility and the county's bookmobiles were the only library services available in the northwestern part of the county." Fairfax County did not have bookmobiles until 1940. " [...]
  24. ↑ Attig, Derek (12 April 2012). "National Bookmobile Day: Aggregation Edition". HASTAC. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 March 2015 تي محفوظ ڪيل. 19 March 2015 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Berger, M. (1977). Reading, Roadsters, and Rural America. The Journal of Library History (1974–1987), 12(1), 42–49. سانچو:JSTOR
  26. ↑ Sinclair, Frederick (1941). "War-time London's Library on Wheels". Wilson Library Bulletin 16: 220–223.
  27. ↑ Bashaw, D. (2010). "On the road again: A look at bookmobiles, then and now" (PDF). Children & Libraries. جلد 8، شمارو 1. ص. 32–35. اصل نسخو (PDF) مان 9 November 2014 تي محفوظ ڪيل. 12 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Brena Smith; Michelle Jacobs (18 May 2010). "Libraries and patrons on the move: from bookmobiles to "m" libraries". Reference Services Review 38 (2). doi:10.1108/rsr.2010.24038baa.002. ISSN 0090-7324.
  29. ↑ Jeffrey Schnapp; Matthew Battles (2014). The Library Beyond the Book. Harvard University Press. pp. 103–104. ISBN 978-0-674-72503-4.
  30. ↑ "Bookmobile". The Internet Archive.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=موبائل_لائبريري&oldid=360528" تان ورتل