ممڪلت جو سربراھ

سانچو:Politics sidebar سانچو:Executive مملڪت جو سربراھ (Head of State) ڪنھن بہ آزاد رياست جو عوامي چهرو هوندو آهي. هن عهدي جو نالو ملڪ جي حڪومت جي فارم ۽ اختيارن جي ورهاست تي منحصر هوندو آهي؛ هن عهدي جا اختيار هر ملڪ ۾ مختلف هوندا آهن، ڪٿي هي حڪومت جو سربراهه به هوندو آهي ته ڪٿي صرف هڪ رسمي علامتي سربراهه هوندو آهي.

هڪ پارلياماني نظام ۾، جهڙوڪ ڀارت يا برطانيه، مملڪت جي سربراهه وٽ عام طور تي صرف رسمي اختيار هوندا آهن، جڏهن ته حڪومت جو سربراهه الڳ هوندو آهي. پر، ڪجهه پارلياماني نظامن ۾، جهڙوڪ دکڻ آفريڪا، هڪ انتظامي صدر هوندو آهي جيڪو مملڪت جو سربراهه به هوندو آهي ۽ حڪومت جو سربراهه پڻ. اهڙي طرح، ڪجهه پارلياماني نظامن ۾ مملڪت جو سربراهه حڪومت جو سربراهه ناهي هوندو، پر پوءِ به وٽس وڏا اختيار هوندا آهن، مثال طور مراڪش. ان جي ابتڙ، ٻين پارلياماني نظامن جهڙوڪ سويڊن ۽ جاپان ۾، مملڪت جو سربراهه خالص طور تي رسمي هوندو آهي جنهن وٽ ڪو به خاص اختيار ناهي هوندو.

ٻئي طرف، صدارتي نظام ۾، مملڪت جو سربراهه ئي حڪومت جو سربراهه هوندو آهي. هڪ نيم صدارتي نظام ۾، جهڙوڪ فرانس، صدارتي ۽ پارلياماني نظام جا عنصر گڏيل هوندا آهن، جتي مملڪت ۽ حڪومت جا سربراهه الڳ هوندا آهن جيڪي سرڪاري طور تي هڪ ٻئي سان گڏ انتظامي اختيار استعمال ڪندا آهن.

فرانس جي اڳوڻي صدر چارلس ڊي گال، فرانس جي موجوده آئين (1958ع) کي ترتيب ڏيڻ وقت چيو هو ته مملڪت جي سربراهه کي l'esprit de la nation ("قوم جي روح") جو مظهر هجڻ گهرجي.

آئيني ماڊل

براتيسلاوا ۾ واقع گراسالڪووچ پيلس سلوواڪيا جي صدر جي رهائشگاهه آهي.

ڪجهه اڪيڊمڪ ليکڪ رياست ۽ حڪومتن کي "ماڊلز" جي لحاظ سان بحث ڪندا آهن. هڪ آزاد قومي رياست ۾ عام طور تي هڪ مملڪت جو سربراهه هوندو آهي، جيڪو پنهنجي رياست جي آئين موجب مقرر ڪيل اختيار استعمال ڪندو آهي. سفارتي پروٽوڪول جي لحاظ کان، عام طور تي بادشاهت جي صورت ۾ حڪمران بادشاهه ۽ جمهوريه جي صورت ۾ صدر کي مملڪت جو سربراهه سڃاتو ويندو آهي.

مملڪت جي سربراهن کي چار وڏن قسمن ۾ ورهايو وڃي ٿو:

1. پارلياماني نظام:
   • معياري ماڊل: جنهن ۾ سربراهه وٽ نظرياتي طور اختيار هوندا آهن پر هو اهي حڪومت جي سربراهه جي مشوري تي استعمال ڪندو آهي (مثال: برطانيه، ڀارت، جرمني).
   • غير انتظامي ماڊل: جنهن ۾ سربراهه وٽ ڪي به انتظامي اختيار نه هوندا آهن ۽ هو رڳو علامتي هوندو آهي (مثال: سويڊن، جاپان، اسرائيل).
2. نيم صدارتي نظام: جنهن ۾ مملڪت جو سربراهه حڪومت جي سربراهه يا ڪابينا سان گڏ انتظامي اختيار استعمال ڪري ٿو (مثال: روس، فرانس، سري لنڪا).
3. صدارتي نظام: جنهن ۾ مملڪت جو سربراهه ئي حڪومت جو سربراهه هوندو آهي (مثال: آمريڪا، انڊونيشيا، ڏکڻ ڪوريا).

پارلياماني نظام

معياري ماڊل

پارلياماني نظامن ۾، مملڪت جو سربراهه رڳو نالي ماتر چيف ايگزیکيوٽو آفيسر هوندو آهي. حقيقت ۾، اختيار هڪ ڪابينا وٽ هوندا آهن، جنهن جي سربراهي حڪومت جو سربراهه (وزيراعظم) ڪندو آهي، جيڪو مقننه (پارليامينٽ) کي جوابده هوندو آهي.

ناروي جو بادشاهه هارالڊ پنجون

پارلياماني آئيني بادشاهت ۾، اڻ چونڊيل سربراهه جي قانوني حيثيت عام طور تي عوام جي نمائندن جي منظوري سان هوندي آهي. جمهوريه پارلياماني نظامن ۾ (جهڙوڪ ڀارت، جرمني، اٽلي)، مملڪت جي سربراهه جو لقب عام طور تي صدر هوندو آهي ۽ هن جا ڪم صدارتي نظام جي صدرن جي ڀيٽ ۾ گهڻو ڪري رسمي هوندا آهن.

غير انتظامي ماڊل

ٻه موجوده مملڪت جا سربراهه جيڪي آئيني بادشاهه آهن، پر سياسي اختيار نه اٿن: ڪمبوڊيا جو بادشاهه نوروڊوم سيهاموني (کاٻي)، ۽ اسپين جو بادشاهه فيليپ ڇهون (ساڄي).

هي اهڙا عهديدار آهن جيڪي انتظامي معاملن کان مڪمل طور الڳ هوندا آهن. جاپان جو آئين هن جي هڪ وڏي مثال آهي، جتي سڀ انتظامي اختيار ڪابينا وٽ آهن ۽ شھنشاھ رڳو "رياست ۽ عوام جي اتحاد جي علامت" آهي. شهنشاهه وٽ حڪومت جي معاملن ۾ ڪو به آزاد اختيار ناهي هوندو.

اهڙي طرح سويڊن ۾ 1974ع جي آئين کانپوءِ، بادشاهه وٽ هاڻي ڪي به خاص سياسي اختيار نه رهيا آهن. سڀئي اهم مقرريون ۽ فيصلا وزيراعظم يا پارليامينٽ جو اسپيڪر ڪندو آهي.