ملڪيت
.jpg)
ملڪيت (Property) حقن جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو ماڻهن کي قيمتي شين تي قانوني اختيار ڏئي ٿو،[1] ۽ اهو خود انهن قيمتي شين لاءِ پڻ استعمال ٿئي ٿو. ملڪيت جي نوعيت تي منحصر ڪندي، هڪ مالڪ کي اها شيءِ استعمال ڪرڻ، تبديل ڪرڻ، حصيداري ڪرڻ، ڪرائي تي ڏيڻ، وڪڻڻ، تبديل ڪرڻ، منتقل ڪرڻ، تحفي ۾ ڏيڻ يا تلف ڪرڻ جو حق حاصل هوندو آهي.[2]
اقتصاديات ۽ سياسي اقتصاديات ۾، ملڪيت جون ٽي وڏيون صورتون آهن: نجي ملڪيت (Private property)، عوامي ملڪيت (Public property)، ۽ اجتماعي ملڪيت (Collective property).[3] ملڪيت هڪ کان وڌيڪ ڌرين جي گڏيل ملڪيت پڻ ٿي سگهي ٿي.
آمريڪي قانون ۾، ملڪيت جي تعريف هر ان مادي يا غير مادي شيءِ طور ڪئي وئي آهي، جنهن ذريعي ماڻهن ۽ رياست جي وچ ۾ قانوني تعلق ان شيءِ تي قبضي يا قانوني حق کي لاڳو ڪري. ان تعلق کي "ملڪيتي نظام" (Property regime) چيو ويندو آهي.[4]
ملڪيت جي قسمن ۾ شامل آهن:
- غير منقوله ملڪيت (Real property): زمين ۽ ان تي ٿيل تعميرات.
- منقوله ملڪيت (Personal property): مادي شيون جيڪي انسان جي قبضي ۾ هجن.
- ذهني ملڪيت (Intellectual property): فني تخليقن ۽ ايجادن تي خاص حق.
جائزو
[سنواريو]سانچو:Property law ملڪيت اڪثر ڪري مقامي اقتدار اعليٰ جي قانون ذريعي بيان ڪئي ويندي آهي. ڪجهه فيلسوفن جو خيال آهي ته ملڪيت جا حق سماجي روايتن مان پيدا ٿين ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي اخلاقيات يا فطري قانون ۾ ڳولين ٿا.
ايڊم سمٿ (1723–1790) جي مطابق، سرمائي کي بهتر بڻائڻ مان نفعي جي اميد نجي ملڪيت جي حقن تي ٻڌل هوندي آهي.[5] جيتوڻيڪ سمٿ هي به چيو هو ته جتي وڏي ملڪيت هوندي آهي، اتي وڏي اڻبرابري پڻ هوندي آهي.
- ڪلاسڪ لبرل ازم: ملڪيت جي محنت واري نظريي تي يقين رکي ٿو. جان لاڪ مطابق، "هر انسان جي پنهنجي ذات تي ملڪيت آهي."
- ڪنزرويٽزم (Conservatism): هي نظريو سمجهي ٿو ته آزادي ۽ ملڪيت پاڻ ۾ جڙيل آهن. ملڪيت جيتري وڌيڪ ورهايل هوندي، رياست اوتري وڌيڪ مستحڪم هوندي.
- سوشلزم: نجي ملڪيت جي قيمت ۽ ان جي دفاع تي تنقيد ڪري ٿو، ۽ اجتماعي فائدي تي زور ڏئي ٿو.
- ڪميونسٽ (Communism): دليل ڏين ٿا ته پيداواري وسيلن جي گڏيل مالڪي ئي اڻبرابري کي ختم ڪري سگهي ٿي.
ملڪيت جا قسم
[سنواريو]اڪثر قانوني نظام زمين (غير منقوله ملڪيت) ۽ ٻين شين (منقوله ملڪيت) جي وچ ۾ فرق ڪن ٿا. منقوله ملڪيت کي وري مادي (Tangible) جهڙوڪ ڪارون ۽ ڪپڙا، ۽ غير مادي (Intangible) جهڙوڪ اسٽاڪ، بانڊز ۽ پيٽنٽس ۾ ورهايو ويو آهي.
ڪيترن ئي سماجن ۾ انساني جسم کي به هڪ قسم جي ملڪيت سمجهيو ويندو آهي، جنهن مان انساني حقن، غلامي، ۽ عضون جي عطئي جهڙا بحث جنم وٺن ٿا.
لاڳاپيل تصور
[سنواريو]| عام مطلب يا تفصيل | Actor | Complementary notion | Complementary actor | ||
|---|---|---|---|---|---|
| وڪرو (Sale) | پئسن جي بدلي ملڪيت ڏيڻ. | وڪڻندڙ | خريداري | خريدار | |
| حصيداري (Sharing) | ملڪيت جي استعمال جي اجازت ڏيڻ. | ميزبان | رهائش | مهمان | |
| ڪرائي تي ڏيڻ (Rent) | معاوضي جي بدلي عارضي استعمال جي اجازت. | ڪرائيدار | ليز (Lease) | ليز وٺندڙ | |
| لائسنس (Licensure) | استعمال جو قانوني اختيار ڏيڻ. | لائسنس ڏيندڙ | استعمال | لائسنس وٺندڙ | |
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Powell, Richard R. (2009). Wolf, Michael Alan. ed. Powell on Real Property. New Providence, NJ. ISBN 9781579111588.
- ↑ "property". WordNet. Princeton University. 2010-06-19 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Gregory, Paul R.; Stuart, Robert C. (2003). Comparing Economic Systems in the Twenty-First Century. Boston: Houghton Mifflin. p. 27. ISBN 0-618-26181-8. "There are three broad forms of property ownership—private, public, and collective (cooperative)."
- ↑ Pellissary, Sony; Dey Biswas, Sattwick (November 2012). "Emerging Property Regimes in India: What it Holds for the Future of Socio-economic Rights?" (PDF). www.irma.ac.in. Institute of Rural Management Anand. 26 October 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Understanding the Global Economy, Howard Richards (p. 355). Peace Education Books. 2004. ISBN 978-0-9748961-0-6. https://books.google.com/books?id=9Kw5vLbYq-4C&q=Adam+Smith,+the+expectation+of+profit+from+%22improving+one%27s+stock+of+capital%22+rests+on+private+property+rights&pg=PA355.