مواد ڏانھن هلو

مفتخوري

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


هڪ مڇيءَ جو مفتخور، آئيسوپوڊ سائموٿوئا ايگزيگوا، ليٿوگناٿس جي ڄڀ جي جاءِ وٺندي

مفتخوري يا طفيليت يا طفيلائيت (Parasitism)، ويجهو لاڳاپو آهي، جيڪو جنسن جي وچ ۾ هوندو آهي، جنهن ۾ هڪ جاندار، مفتخور، گهٽ ۾ گهٽ ڪجهه وقت لاءِ ڪنهن ٻئي جاندار، يعني ميزبان، جي مٿان يا اندر رهي ٿو ۽ ان کي ڪجهه نقصان پهچائي ٿو،[1] ۽ بناوتي طور هن طرزِ زندگيءَ لاءِ موافق ٿيل هوندو آهي.[2] مفتخورن ۾ هڪ-خلوي پروٽوزوئا، جهڙوڪ مليريا، ننڊ جي بيماري ۽ اميبي پيچش جا ڪارڻ؛ جانور، جهڙوڪ ڪنڍي ڪيڙا، جونئون، مڇر ۽ ويمپائر چمڙا؛ فنجائي، جهڙوڪ ماکي فنجس ۽ داد جا ڪارڻ؛ ۽ ٻوٽا، جهڙوڪ مسٽلٽو، ڊاڊر ۽ بروم ريپ شامل آهن.

جانورن جي ميزبانن جي استحصال لاءِ ڇهه مکيه مفتخوري حڪمت عمليون آهن، يعني طفيلائي خصي ڪرڻ، سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ طفيلائيت (رابطي وسيلي)، غذائي طور منتقل ٿيندڙ طفيلائيت (کائجڻ وسيلي)، واهڪ وسيلي منتقل ٿيندڙ مفتخوري، پيراسيٽوئڊيت ۽ ننڍي پيماني واري شڪارگيري. درجابنديءَ جو هڪ مکيه محور جسم اندر گهڙڻ سان لاڳاپيل آهي: اندروني طفيل ميزبان جي جسم اندر رهي ٿو؛ ٻاهريون طفيل ميزبان جي مٿاڇري تي ٻاهر رهي ٿو.

شڪارگيري وانگر، مفتخوري واپرائيندڙ–وسيلي واري لاڳاپي جو هڪ قسم آهي،[3] پر شڪارين جي ابتڙ، پيراسيٽوئڊن کان سواءِ مفتخور پنهنجي ميزبانن کان گهڻو ننڍا هوندا آهن، انهن کي ماريندا ناهن، ۽ اڪثر ڊگهي عرصي تائين ميزبانن جي اندر يا مٿان رهن ٿا. جانورن جا طفيل گهڻو مخصوص هوندا آهن، هر مفتخور جنس ڪنهن هڪ مخصوص جانور جي جنس تي رهندي آهي، ۽ پنهنجي ميزبانن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزيءَ سان پيدائش ڪندي آهي. روايتي مثالن ۾ ڪرنگهيدار ميزبانن ۽ ٽيپ ورمن، فلوڪن، مليريا پيدا ڪندڙ پلازموڊيئم جنسن ۽ پسن جي وچ ۾ لاڳاپا شامل آهن.

مفتخور عام يا مخصوص بيمارياتي تبديلين وسيلي ميزبان جي موزونيت گهٽائين ٿا، جيڪي طفيلائي خصي ڪرڻ کان وٺي ميزبان جي رويي ۾ تبديلي تائين ٿين ٿيون. مفتخور پنهنجي بقا لاءِ ضروري وسيلن واسطي ميزبانن جو استحصال ڪري، خاص طور انهن مان خوراڪ حاصل ڪري، ۽ هڪ حتمي (بنيادي) ميزبان کان ٻئي تائين پنهنجي منتقلي ۾ مدد لاءِ وچولن (ثانوي) ميزبانن کي استعمال ڪري، پنهنجي موزونيت وڌائين ٿا. جيتوڻيڪ مفتخوري اڪثر چٽي نموني سڃاڻپ جوڳي هوندي آهي، پر اها جنسن جي وچ ۾ لاڳاپن جي هڪ سلسلي جو حصو آهي، جيڪا پيراسيٽوئڊيت وسيلي شڪارگيريءَ ڏانهن، ارتقا وسيلي باہمي فائدي واري لاڳاپي ڏانهن، ۽ ڪجهه فنجائي ۾ سيپروفيٽڪ طرز ڏانهن مائل ٿئي ٿي.

انسانن کي گول ڪيڙن ۽ ٽيپ ورمن جهڙن مفتخورن جي ڄاڻ قديم مصر، يونان ۽ روم جي زماني کان آهي. شروعاتي جديد دور ۾، انٽوني فان ليووينهوڪ 1681ع ۾ پنهنجي خوردبيني وسيلي جارڊيا ليمبليا جو مشاهدو ڪيو، جڏهن ته فرانچيسڪو ريڊي اندروني ۽ ٻاهرين مفتخورن، جن ۾ رڍ جي جگر جو فلوڪ ۽ ٽڪ شامل هئا، جو بيان ڪيو. جديد طفيل شناسي 19هين صديءَ ۾ ترقي ڪئي. انساني ثقافت ۾ مفتخوري سان ناڪاري مفهوم لاڳاپيل آهن. جوناٿن سوئفٽ پنهنجي 1733ع جي نظم "On Poetry: A Rhapsody" ۾ انهن مفهومن کي طنز لاءِ استعمال ڪندي شاعرن کي گهڻ-طفيلائي "جيتن" سان ڀيٽيو. افسانوي ادب ۾، برام اسٽوڪر جي 1897ع جي گوٿڪ دهشتناڪ ناول ڊريڪولا ۽ ان جي ڪيترين پوءِ وارين موافقتن ۾ رت پيئندڙ مفتخور ڏيکاريو ويو. رڊلي اسڪاٽ جي 1979ع جي فلم ايلين، سائنسي افسانن جي ڪيترن ئي اهڙن ڪمن مان هڪ هئي، جن ۾ مفتخور خلائي جنس ڏيکاري وئي.[4]

لفظي اشتقاق

[سنواريو]

انگريزيءَ ۾ پهريون ڀيرو 1539ع ۾ استعمال ٿيل لفظ پيراسائيٽ، وچئين دور جي فرينچ لفظ پيراسائيٽ مان، ۽ اهو لاطيني بڻايل صورت پيراسائيٽس مان نڪتل آهي،παράσιτος[5] پيراسائيٽوس (ٻئي جي ميز تي کائيندڙ) جيڪو وري παρά[6] پيرا (ڀرسان، وٽ) ۽ سائٽوس .σῖτος (ڪڻڪ، کاڌو).[7] سان لاڳاپيل آهي. لاڳاپيل اصطلاح پيراسائيٽزم انگريزيءَ ۾ 1611ع کان ملي ٿو.[8]

ارتقائي حڪمت عمليون

[سنواريو]

بنيادي تصور

[سنواريو]
ٽيپ ورم ٽينيا سوليئم جو مٿو (اسڪوليڪس)، جيڪو هڪ آنڊن جو طفيل آهي؛ ان تي پنهنجي ميزبان سان چنبڙڻ لاءِ ڪنڍا ۽ چوسڻيون آهن

مفتخوري هم جيوتائپ جو هڪ قسم آهي، جيڪو مفتخور ۽ ان جي ميزبان جي وچ ۾ ويجهو ۽ لڳاتار ڊگهي مدي وارو حياتياتي لاڳاپو آهي. سيپروٽروف جاندارن جي ابتڙ، مفتخور جيئرن ميزبانن مان خوراڪ حاصل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ڪجهه مفتخوري فنجائي، مثال طور، پنهنجي ماريل ميزبانن مان به خوراڪ حاصل ڪرڻ جاري رکي سگهن ٿيون. هم سفرائيت ۽ باہمي فائدي واري لاڳاپي جي ابتڙ، مفتخور لاڳاپو ميزبان کي نقصان پهچائي ٿو، يا ته ان مان خوراڪ حاصل ڪري يا، جيئن آنڊن جي مفتخورن جي حالت ۾، ان جي خوراڪ جو ڪجهه حصو کائي. ڇاڪاڻ ته مفتخور ٻين جنسن سان لاڳاپو رکن ٿا، اهي آسانيءَ سان مرض پيدا ڪندڙ جاندارن جا واهڪ بڻجي بيماري پيدا ڪري سگهن ٿا.[9][10][11] شڪارگيري وصف موجب هم جيوتائپ نه آهي، ڇاڪاڻ ته اهو لاڳاپو مختصر هوندو آهي، پر جيت شناس اي. او. ولسن مفتخورن کي "اهڙا شڪاري، جيڪي شڪار کي هڪ کان گهٽ حصن ۾ کائين ٿا" قرار ڏنو آهي.[12]

ان دائري اندر ڪيتريون ممڪن حڪمت عمليون آهن. درجابندي ماهر مفتخورن کي ميزبانن سان سندن لاڳاپن ۽ سندن حياتي چڪرن، جيڪي پيچيده ٿي سگهن ٿا، جي بنياد تي هڪ ٻئي سان مٿان چڙهندڙ مختلف رٿائن ۾ ورهائين ٿا. لازمي مفتخور پنهنجي حياتي چڪر کي مڪمل ڪرڻ لاءِ مڪمل طور ميزبان تي ڀاڙي ٿو، جڏهن ته اختياري مفتخور ائين نٿو ڪري. رڳو هڪ ميزبان تي مشتمل مفتخور حياتي چڪر کي "سڌو" چيو وڃي ٿو؛ جڏهن ته حتمي ميزبان (جتي مفتخور جنسي پيدائش ڪري ٿو) ۽ گهٽ ۾ گهٽ هڪ وچولي ميزبان تي مشتمل چڪر کي "اڻسڌو" چيو وڃي ٿو.[13][14] اندروني مفتخور ميزبان جي جسم اندر رهي ٿو؛ ٻاهريون مفتخور ميزبان جي مٿاڇري تي رهي ٿو.[15] وچولا مفتخور، مثال طور ڪجهه ڪوپيپوڊ، ميزبان جي جسم جي ڪنهن سوراخ ۾ داخل ٿين ٿا ۽ اتي جزوي طور اندر گهڙيل رهن ٿا.[16] ڪجهه طفيل عام نوعيت جا ٿي سگهن ٿا، جيڪي ميزبانن جي وسيع حد مان خوراڪ حاصل ڪن ٿا، پر ڪيترائي مفتخور ۽ جانورن کي مفتخور بڻائيندڙ گهڻا پروٽوزوئا ۽ هيلمنٿ مخصوص ۽ انتهائي ميزبان-مخصوص هوندا آهن.[15] مفتخورن جي هڪ شروعاتي بنيادي، فعلي ورهاست ننڍن مفتخورن ۽ وڏن مفتخورن ۾ ڪئي وئي. ميزبان–مفتخور گروهن جي آباديءَ جي چرپر جو تجزيو ڪرڻ لاءِ ٻنهي کي الڳ رياضياتي ماڊل ڏنو ويو.[17] جيڪي خرد جاندار ۽ وائرس ميزبان جي اندر پيدائش ڪري ۽ پنهنجو حياتي چڪر مڪمل ڪري سگهن ٿا، تن کي ننڍا طفيل چيو وڃي ٿو. وڏا طفيل گهڻ-خلوي جاندار آهن، جيڪي ميزبان کان ٻاهر يا ميزبان جي جسم تي پيدائش ڪري ۽ پنهنجو حياتي چڪر مڪمل ڪن ٿا.[17][18]

مفتخوري جي قسمن بابت گهڻي سوچ زميني جانورن جي مفتخورن، جهڙوڪ هيلمنٿن، تي مرڪوز رهي آهي. ٻين ماحولن ۽ ٻين ميزبانن وارا مفتخور اڪثر هڪجهڙيون حڪمت عمليون رکن ٿا. مثال طور، چپٽي نڪ واري ايل شايد هڪ اختياري اندروني مفتخور آهي (يعني اهو نيم مفتخوري آهي)، جيڪو موقعي ملڻ تي بيمار ۽ مرندڙ مڇين جي جسم ۾ گهڙي انهن کي کائي ٿو.[19] ٻوٽا کائيندڙ جيت، جهڙوڪ اسڪيل جيت، ماهو ۽ سنڍيون، ٻاهرين مفتخورن سان گهڻي مشابهت رکن ٿا ۽ پاڻ کان تمام وڏن ٻوٽن تي حملو ڪن ٿا؛ اهي بيڪٽيريا، فنجائي ۽ وائرسن جا واهڪ بڻجن ٿا، جيڪي ٻوٽن جون بيماريون پيدا ڪن ٿا. جيئن ته مادي اسڪيل جيت چري نٿا سگهن، تنهنڪري اهي لازمي مفتخور آهن ۽ مستقل طور پنهنجن ميزبانن سان چنبڙيل رهن ٿا.[17]

اهي حسي اشارا، جيڪي ڪو مفتخور امڪاني ميزبان کي سڃاڻڻ ۽ ان تائين پهچڻ لاءِ استعمال ڪري ٿو، "ميزبان جا اشارا" سڏجن ٿا. اهڙن اشارن ۾، مثال طور، ڏڪڻي،[20] ساهه سان خارج ٿيندڙ ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ، چمڙيءَ جي بوءِ، ڏسڻ ۽ گرميءَ جا نشان، ۽ گهم شامل ٿي سگهن ٿا.[21] مفتخور ٻوٽا امڪاني ميزبانن کي سڃاڻڻ لاءِ، مثال طور، روشني، ميزبان جي طبع-ڪيميائي خاصيتن ۽ اڏامندڙ مرڪبن کي استعمال ڪري سگهن ٿا.[22]

مکيه حڪمت عمليون

[سنواريو]

ڇهه مکيه مفتخور حڪمت عمليون آهن، يعني مفتخور خصي ڪرڻ؛ سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ مفتخوري؛ غذائي طور منتقل ٿيندڙ مفتخوري؛ واهڪ وسيلي منتقل ٿيندڙ مفتخوري؛ پيراسيٽوئڊيت؛ ۽ ننڍي پيماني واري شڪارگيري. اهي حڪمت عمليون انهن طفيلن تي لاڳو ٿين ٿيون، جن جا ميزبان ٻوٽا ۽ جانور ٻئي ٿي سگهن ٿا.[17][23] اهي حڪمت عمليون موافقتي چوٽيون ظاهر ڪن ٿيون؛ وچوليون حڪمت عمليون به ممڪن آهن، پر ڪيترن مختلف گروهن جا جاندار بار بار انهن ڇهن تي هم رخ ٿيا آهن، جيڪي ارتقائي طور مستحڪم آهن.[23]

ارتقائي اختيارن بابت هڪ نگاهه چار اهم سوالن تي غور ڪرڻ سان ملي سگهي ٿي: مفتخور جي ميزبانن جي موزونيت تي اثر؛ هر حياتي مرحلي ۾ انهن وٽ ميزبانن جو انگ؛ ڇا ميزبان کي پيدائش کان روڪيو وڃي ٿو؛ ۽ ڇا اثر شدت تي دارومدار رکي ٿو، يعني هر ميزبان ۾ مفتخورن جو انگ. هن تجزيي مان، شڪارگيري سان گڏ، طفيلائيت جون مکيه ارتقائي حڪمت عمليون سامهون اچن ٿيون.[24]

مفتخوري ۽ شڪارگيريءَ ۾ ارتقائي حڪمت عمليون[24]
(شدت تي دارومدار رکندڙ: سائو، رومن؛
       شدت کان آزاد: واڱڻائي، اٽيلڪ)
ميزبان جي موزونيتهڪ ميزبان، جيئرو رهي ٿوهڪ ميزبان، مري وڃي ٿوگهڻا ميزبان
پيدائش ڪرڻ جي
قابل
(موزونيت > 0)		روايتي طفيل
   مرض پيدا ڪندڙ		غذائي طور منتقل ٿيندڙ مفتخور[lower-alpha 1]
   غذائي طور منتقل ٿيندڙ مرض پيدا ڪندڙ		ننڍي پيماني وارو شڪاري
   ننڍي پيماني وارو شڪاري
پيدائش ڪرڻ کان
قاصر
(موزونيت = 0)		-----
   مفتخور خصي ڪندڙ		غذائي طور منتقل ٿيندڙ مفتخور خصي ڪندڙ
   پيراسيٽوئڊ		سماجي شڪاري[lower-alpha 2]
   اڪيلو شڪاري

مفتخور خصي ڪندڙ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مفتخور خصي ڪرڻ
مفتخور خصي ڪندڙ سيڪولينا ڪارسيني (نمايان ڪيل)، پنهنجي ڪيڪڙي ميزبان سان چنبڙيل

مفتخور خصي ڪندڙ پنهنجي ميزبان جي پيدائش ڪرڻ جي صلاحيت کي جزوي يا مڪمل طور تباهه ڪن ٿا، ۽ اها توانائي، جيڪا پيدائش ڏانهن وڃڻي هئي، ميزبان ۽ طفيل جي واڌ ڏانهن موڙي ڇڏين ٿا، ڪڏهن ڪڏهن ميزبان ۾ غيرمعمولي وڏائي پيدا ڪن ٿا. ميزبان جا ٻيا سرشتا سالم رهن ٿا، جنهن سان اهو جيئرو رهي سگهي ٿو ۽ مفتخور کي سهارو ڏئي سگهي ٿو.[23][25] مخصوص بارنڪل جنس سيڪولينا ۾ شامل مفتخور ڪرسٽيشين خاص طور ميزبان ڪيڪڙن جي ڪيترين جنسن[26] جي گوناڊن کي نقصان پهچائين ٿا. سيڪولينا جي حالت ۾، انهن جي ڪيڪڙي ميزبانن مان ٻن ٽهائي کان وڌيڪ نرن جا خصيا ايترو زوال پذير ٿي وڃن ٿا جو اهي نر ڪيڪڙا مادي ثانوي جنسي خاصيتون پيدا ڪن ٿا، جهڙوڪ وڌيڪ ويڪرا پيٽ، ننڍا چنبا ۽ آنا پڪڙيندڙ ضميما. هيلمنٿن جون مختلف جنسون پنهنجي ميزبانن، جهڙوڪ جيتن ۽ ڳونگهن، کي خصي ڪن ٿيون. اهو سڌو ٿي سگهي ٿو، يا ته ميڪانيڪي طور سندن گوناڊن مان خوراڪ حاصل ڪري، يا اهڙو ڪيميائي مادو خارج ڪري جيڪو پيدائشي خانن کي تباهه ڪري؛ يا اڻسڌو، يا ته هارمون خارج ڪري يا غذائي جزن کي موڙي. مثال طور، ٽريماٽوڊ زوگونس لاسيس، جنهن جي اسپورو سسٽن کي وات نه هوندو آهي، سامونڊي لهرن واري علائقي جي ڳونگهي ٽريشيا اوبسوليٽا کي ڪيميائي طور خصي ڪري ٿو، ان جي گوناڊ ۾ وڌي ٿو ۽ ان جا پيدائشي خانا ماري ٿو.[25][27]

سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ

[سنواريو]
انساني مٿي جون جونئون سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ لازمي ٻاهريان مفتخور آهن

سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ طفيل، جن کي پنهنجي ميزبانن تائين پهچڻ لاءِ واهڪ جي ضرورت نه هوندي آهي، زميني ڪرنگهيدارن جا اهڙا طفيل شامل ڪن ٿا، جهڙوڪ جونئون ۽ مائيٽ؛ سامونڊي مفتخور، جهڙوڪ ڪوپيپوڊ ۽ سيامڊ ايمفيپوڊ؛ مونو جينيا؛ ۽ نيميٽوڊن، فنجائي، پروٽوزوئن، بيڪٽيريا ۽ وائرسن جون ڪيتريون جنسون. اندروني مفتخور هجن يا ٻاهريان، هر هڪ وٽ هڪ ميزبان-جنس هوندي آهي. ان جنس اندر گهڻا فرد مفتخورن کان آزاد يا لڳ ڀڳ آزاد هوندا آهن، جڏهن ته ٿورا فرد وڏي تعداد ۾ مفتخور کڻندا آهن؛ ان کي گڏيل ورڇ چيو وڃي ٿو.[23]

غذائي طور منتقل ٿيندڙ

[سنواريو]
ڪلونورڪِس سينينسس، چيني جگر فلوڪ، غذائي طور منتقل ٿئي ٿو

غذائي طور منتقل ٿيندڙ مفتخور ميزبان طرفان کائجڻ وسيلي منتقل ٿين ٿا. انهن ۾ ٽريماٽوڊا (شسٽوسومن کان سواءِ سڀ)، سيٽوڊا، ايڪانٿوسيفالا، پينٽاسٽوميڊ، ڪيترائي گول ڪيڙا، ۽ ڪيترائي پروٽوزوئا، جهڙوڪ ٽوڪسوپلازما شامل آهن.[23] انهن جا پيچيده حياتي چڪر هوندا آهن، جن ۾ ٻن يا وڌيڪ جنسن جا ميزبان شامل هوندا آهن. پنهنجي نابالغ مرحلن ۾ اهي وچولي ميزبان کي متاثر ڪن ٿا ۽ اڪثر ان ۾ سسٽ بند ٿين ٿا. جڏهن وچولي ميزبان جانور کي ڪو شڪاري، يعني حتمي ميزبان، کائي ٿو، تڏهن مفتخور هاضمي عمل کان بچي وڃي ٿو ۽ بالغ صورت ۾ پختو ٿئي ٿو؛ ڪجهه آنڊن جا مفتخور طور رهن ٿا. ڪيترائي غذائي طور منتقل ٿيندڙ طفيل پنهنجي وچولي ميزبانن جو رويو بدلائين ٿا، جنهن سان انهن جي شڪاري طرفان کائجڻ جا امڪان وڌن ٿا. سڌيءَ ريت منتقل ٿيندڙ مفتخورن وانگر، غذائي طور منتقل ٿيندڙ مفتخورن جي ميزبان فردن ۾ ورڇ گڏيل هوندي آهي.[23] ڪيترن مفتخورن جي گڏيل انفيڪشن عام آهي.[28] پاڻمرادو انفيڪشن، جنهن ۾ (استثنا طور) مفتخور جو سڄو حياتي چڪر هڪ ئي بنيادي ميزبان ۾ ٿئي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن اسٽرونگيلوئڊس اسٽرڪورالس جهڙن هيلمنٿن ۾ ٿي سگهي ٿو.[29]

واهڪ وسيلي منتقل ٿيندڙ

[سنواريو]
انساني ڳاڙهن رت جي خانن ۾ موجود واهڪ وسيلي منتقل ٿيندڙ پروٽوزوئن اندروني مفتخور ٽرائيپانوسوما

واهڪ وسيلي منتقل ٿيندڙ مفتخور هڪ ٽئين ڌر، يعني وچولي ميزبان، تي ڀاڙين ٿا، جتي طفيل جنسي پيدائش نٿو ڪري،[15] ته جيئن اهي هڪ حتمي ميزبان کان ٻئي ڏانهن کڻي وڃن.[23] اهي مفتخور خرد جاندار آهن، يعني پروٽوزوئا، بيڪٽيريا يا وائرس، اڪثر خلوي اندر رهندڙ مرض پيدا ڪندڙ جاندار.[23] انهن جا واهڪ گهڻو ڪري رت پيئندڙ آرٿروپوڊ هوندا آهن، جهڙوڪ پسو، جونئون، ٽڪ ۽ مڇر.[23][30] مثال طور، هرڻ وارو ٽڪ آئڪسوڊس اسڪيپوليرس لائيم بيماري، بيبيسيوسس ۽ ايناپلاسموسس سميت بيمارين لاءِ واهڪ طور ڪم ڪري ٿو.[31] پروٽوزوئن اندروني مفتخور، جهڙوڪ پلازموڊيئم جنس جا مليريا مفتخور ۽ ٽرائيپانوسوما جنس جا ننڊ جي بيماري وارا مفتخور، ميزبان جي رت ۾ انفيڪشن ڪندڙ مرحلا رکن ٿا، جيڪي چڪ هڻندڙ جيتن وسيلي نون ميزبانن تائين پهچن ٿا.[32]

پيراسيٽوئڊ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو پيراسيٽوئڊ ۽ پيراسيٽوئڊ ڀنڀوري

پيراسيٽوئڊ اهڙا جيت آهن، جيڪي دير يا سوير پنهنجي ميزبانن کي ماري ڇڏين ٿا، تنهنڪري سندن لاڳاپو شڪارگيري جي ويجهو آهي.[33] گهڻا پيراسيٽوئڊ پيراسيٽوئڊ ڀنڀوريون يا ٻيا هائيمينوپٽيرا آهن؛ ٻين ۾ ڊپٽيرا، جهڙوڪ فورڊ مکون شامل آهن. انهن کي ٻن گروهن، آئيڊيوبيونٽ ۽ ڪوئنوبيونٽ، ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جيڪي پنهنجي ميزبانن سان ورتاءَ ۾ مختلف آهن.[34]

آئيڊيوبيونٽ پيراسيٽوئڊ پنهنجن اڪثر وڏن شڪارن کي پڪڙڻ وقت ڏنگين ٿا، يا ته انهن کي سڌو ماري ڇڏين ٿا يا فوراً مفلوج ڪن ٿا. بيحرڪ ٿيل شڪار پوءِ آکيري ڏانهن کڻي وڃي ٿو، ڪڏهن ڪڏهن ٻين شڪارن سان گڏ، جيڪڏهن اهو پيراسيٽوئڊ جي سڄي واڌ ويجهه لاءِ ڪافي وڏو نه هجي. شڪار جي مٿان آنو ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ آکيرو بند ڪيو وڃي ٿو. پيراسيٽوئڊ پنهنجي لاروي ۽ پيوپا مرحلن مان تيزيءَ سان وڌي ٿو، ۽ پنهنجي لاءِ ڇڏيل ذخيرن مان خوراڪ حاصل ڪري ٿو.[34]

ڪوئنوبيونٽ پيراسيٽوئڊ، جن ۾ مکون ۽ ڀنڀوريون شامل آهن، پنهنجا آنا نوجوان ميزبانن، عام طور لارون، جي اندر ڏين ٿا. انهن کي وڌڻ جاري رکڻ ڏنو وڃي ٿو، تنهنڪري ميزبان ۽ پيراسيٽوئڊ هڪ ڊگهي عرصي تائين گڏ وڌن ٿا، ۽ اهو عمل تڏهن ختم ٿئي ٿو، جڏهن پيراسيٽوئڊ بالغ صورت ۾ ٻاهر نڪري ٿو، شڪار کي مئل ڇڏي ٿو، جيڪو اندر کان کاڌل هوندو آهي. ڪجهه ڪوئنوبيونٽ پنهنجي ميزبان جي واڌ کي ضابطي ۾ رکن ٿا، مثال طور ان کي پيوپا ٿيڻ کان روڪين ٿا يا جڏهن پيراسيٽوئڊ پنهنجو کل مٽائڻ لاءِ تيار هجي تڏهن ان کي کل مٽائڻ تي مجبور ڪن ٿا. اهي ائين اهڙا هارمون پيدا ڪري ڪري سگهن ٿا، جيڪي ميزبان جي کل مٽائڻ وارن هارمونن (ايڪڊيسٽيرائيڊ) جي نقل ڪن ٿا، يا ميزبان جي اينڊوڪرائن سرشتي کي ضابطي ۾ رکن ٿا.[34]

ننڍي پيماني وارا شڪاري

[سنواريو]
مڇر ننڍي پيماني وارا شڪاري ۽ بيمارين جا اهم واهڪ آهن

ننڍي پيماني وارو شڪاري هڪ کان وڌيڪ ميزبانن تي حملو ڪري ٿو، هر ميزبان جي موزونيت کي گهٽ ۾ گهٽ ٿوري مقدار ۾ گهٽائي ٿو، ۽ ڪنهن به هڪ ميزبان سان رڳو وقفي وقفي سان رابطي ۾ رهي ٿو. هي رويو ننڍي پيماني وارن شڪارين کي واهڪ طور مناسب بڻائي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي ننڍن مفتخورن کي هڪ ميزبان کان ٻئي ڏانهن منتقل ڪري سگهن ٿا.[23][24][35] گهڻا ننڍي پيماني وارا شڪاري رت پيئندڙ هوندا آهن. انهن ۾ جونڪن جهڙا اينلڊ، برانڪيورا ۽ گناٿيڊ آئيسوپوڊ جهڙا ڪرسٽيشين، مڇر ۽ ٽسيٽسي مکين جهڙا مختلف ڊپٽيرا، پسو ۽ ٽڪ جهڙا ٻيا آرٿروپوڊ، ليمپري جهڙا ڪرنگهيدار، ۽ ويمپائر چمڙا جهڙا ٿڻائتا شامل آهن.[23]

منتقلي جون حڪمت عمليون

[سنواريو]
حياتي چڪر اينٽاميبا هسٽوليٽيڪا جو، جيڪو هڪ بنا آڪسيجن رهندڙ طفيلائي پروٽوزوئن آهي ۽ فضلي-وات واري رستي وسيلي منتقل ٿئي ٿو

مفتخور جانوري ميزبانن کي متاثر ڪرڻ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪن ٿا، جن ۾ جسماني رابطو، فضلي-وات وارو رستو، آزاد رهندڙ انفيڪشن ڪندڙ مرحلا، ۽ واهڪ شامل آهن، جيڪي سندن مختلف ميزبانن، حياتي چڪرن ۽ ماحولياتي حالتن سان ٺهڪندڙ آهن.[36] ڪيترن ممڪن ميلاپن مان ڪجهه مثال ڏيکارڻ لاءِ هيٺ جدول ڏني وئي آهي.

مختلف ماحولياتي حالتن ۾ منتقلي جي طريقن جا مثال[36]
طفيلميزبانمنتقلي جو طريقوماحولياتي حالت
گائيروڊيڪٽائلس ٽرن بلي
(هڪ مونو جينين)		پوئيسيليا ريٽيڪولاتا
(گپي)		جسماني رابطوسماجي رويو
نيميٽوڊ
مثلاً اسٽرونگيلوئڊس		ماڪاڪا فوسڪاٽا
(جاپاني ميڪڪ)		فضلي-وات وارو

سماجي رويو
(صفائي سنوارڻ)

هيليگموسوموئڊس پوليگائرس
(هڪ نيميٽوڊ)		ايپوڊيمس فليويڪولس
(پيلي ڳچي وارو ڪوئو)		فضلي-وات واروجنس-طرفدار منتقلي
(خاص طور نرن ڏانهن)
ايمبليوما
(هڪ ٽڪ)		سفينوڊون پنڪٽيٽس
(ٽوئاٽارا)		آزاد رهندڙ انفيڪشن ڪندڙ مرحلاسماجي رويو
پلازموڊيئم
(مليريا طفيل)		پکي، ٿڻائتا
(انسانن سميت)		اينوفيليس مڇر واهڪ،
متاثر انساني ميزبان جي
بوءِ ڏانهن ڇڪجي ٿو[37]		—

ڦيرڦار

[سنواريو]

طفيلائي حڪمت عملين جي ڪيترين ڦيرڦارين مان گهڻ-مفتخوري،[38] سماجي مفتخوري،[39] ٻچڙن واري مفتخوري،[40] چوري-مفتخوري،[41] جنسي طفيلائيت،[42] ۽ ڀائر-مفتخوري شامل آهن.[43]

گهڻ-مفتخوري

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گهڻ-طفيل

گهڻ-مفتخور ڪنهن ٻئي مفتخور مان خوراڪ حاصل ڪن ٿا، جيئن هيلمنٿ مفتخورن ۾ رهندڙ پروٽوزوئا مان مثال ملي ٿو،[38] يا اختياري يا لازمي پيراسيٽوئڊ، جن جا ميزبان يا ته روايتي طفيل يا پيراسيٽوئڊ هوندا آهن.[23][34] ثانوي سطح کان مٿي به مفتخوري جا درجا ٿين ٿا، خاص طور اختياري پيراسيٽوئڊن ۾. اوڪ گال سرشتن ۾ مفتخوري جا چار درجا تائين ٿي سگهن ٿا.[44]

گهڻ-مفتخور پنهنجن ميزبانن جي آباديءَ کي ضابطي ۾ رکي سگهن ٿا، ۽ هن مقصد لاءِ زراعت ۾ ۽ ڪجهه حد تائين طب ۾ استعمال ٿين ٿا. ضابطي وارا اثر ان طريقي ۾ ڏسي سگهجن ٿا، جنهن سان CHV1 وائرس چيسٽنٽ بلائٽ، Cryphonectria parasitica، پاران آمريڪي چيسٽنٽ وڻن کي پهچندڙ نقصان کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو، ۽ ان طريقي ۾، جنهن سان بيڪٽيريوفيج بيڪٽيريل انفيڪشنن کي محدود ڪري سگهن ٿا. امڪان آهي، جيتوڻيڪ ان تي ٿوري تحقيق ٿي آهي، ته گهڻن مرض پيدا ڪندڙ ننڍن مفتخورن جا گهڻ-طفيل هوندا، جيڪي زراعت ۽ طب ٻنهي ۾ وڏي پيماني تي ڪارائتا ثابت ٿي سگهن ٿا.[45]

سماجي مفتخوري

[سنواريو]

سماجي مفتخور حقيقي سماجي جانورن، جهڙوڪ ڪول ماڪوڙن، اڏوهين ۽ ڀنڀوري مکين جي رڪنن جي وچ ۾ بين-جنسي لاڳاپن مان فائدو وٺن ٿا. مثالن ۾ وڏي نيري پوپٽ، فينگاريس ايريون، شامل آهي، جنهن جون لارون ڪجهه ڪول ماڪوڙن کي طفيل بڻائڻ لاءِ ڪول ماڪوڙي مشابهت استعمال ڪن ٿيون،[39] بومبس بوهيميڪس، هڪ ڀنڀوري مک جيڪا ٻين مکين جي ڇتن ۾ داخل ٿئي ٿي ۽ پيدائش تي قبضو ڪري ٿي، جڏهن ته ان جا ٻچا ميزبان مزدور پالن ٿا، ۽ ميليپونا اسڪيٽيلارس، هڪ حقيقي سماجي مک، جنهن جون ڪنوار راڻيون قاتل مزدورن کان بچي نڪرن ٿيون ۽ راڻي کان محروم ٻي ڪالونيءَ ۾ داخل ٿين ٿيون.[46] بين-جنسي سماجي مفتخوري جو انتهائي مثال ڪول ماڪوڙي ٽيٽراموريئم انڪويلينم ۾ ملي ٿو، جيڪو هڪ لازمي مفتخور آهي ۽ رڳو ٻين ٽيٽراموريئم ڪول ماڪوڙن جي پٺين تي رهي ٿو.[47] سماجي مفتخوري جي ارتقا لاءِ هڪ ميڪانيزم پهريون ڀيرو ڪارلو ايمري 1909ع ۾ پيش ڪيو.[48] هاڻي "ايمري جو اصول" طور سڃاتل، اهو چوي ٿو ته سماجي مفتخور اڪثر پنهنجن ميزبانن سان ويجها لاڳاپيل هوندا آهن، ۽ گهڻو ڪري ساڳئي جنس ۾ هوندا آهن.[49][50][51]

هڪ ئي جنس اندر سماجي مفتخوري مفتخور کير پيئارڻ ۾ ٿئي ٿي، جتي ڪجهه انفرادي ٻچا اڻلاڳاپيل مادين کان کير وٺن ٿا. ويج-ڪيپڊ ڪيپوچن ۾، مٿاهين رتبي واريون مادائون ڪڏهن ڪڏهن هيٺين رتبي واريون مادائون کان بنا ڪنهن بدلي جي کير وٺن ٿيون.[52]

ٻچڙن واري مفتخوري

[سنواريو]

ٻچڙن واري مفتخوري ۾، ميزبانن کي والديني سيڙپ ۽ توانائي خرچ ۾ واڌ برداشت ڪرڻي پوي ٿي، جيئن اهي مفتخور ٻچن کي کارائن، جيڪي عام طور ميزبان جي ٻچن کان وڏا هوندا آهن. ميزبان جي آکيري وارن ٻچن جي واڌ جي شرح سست ٿي وڃي ٿي، جنهن سان ميزبان جي موزونيت گهٽجي ٿي. ٻچڙن وارن طفيلن ۾ مختلف خاندانن جا پکي شامل آهن، جهڙوڪ ڪائو برڊ، وائيڊا، ڪوئل ۽ ڪاري مٿي واري بدڪ. اهي پنهنجا آکيرا نه ٺاهيندا آهن، پر پنهنجا آنا ٻين جنسن جي آکيرن ۾ ڇڏي ڏيندا آهن. ڪيوڪوليڊي خاندان ۾، ڪوئل جي 40٪ کان وڌيڪ جنسون لازمي ٻچڙن وارا مفتخور آهن، جڏهن ته ٻيون يا ته اختياري ٻچڙن وارا مفتخور آهن يا والديني سنڀال فراهم ڪن ٿيون.[53] ڪجهه ٻچڙن وارن مفتخورن جا آنا پنهنجي ميزبانن جي آڻن جي مشابهت ڪن ٿا، جڏهن ته ڪجهه ڪائو برڊ آڻن جا خول سخت هوندا آهن، جنهن سان ميزبانن لاءِ انهن کي چهنب سان سوراخ ڪري ختم ڪرڻ ڏکيو ٿي وڃي ٿو؛ ٻئي ميڪانيزم ميزبانن طرفان مفتخوري آڻن جي خلاف چونڊ جو اشارو ڏين ٿا.[40][54][55] بالغ مادي يورپي ڪوئل وڌيڪ هڪ شڪاري، يورپي اسپيرو هاڪ، جي مشابهت ڪري ٿي، جنهن سان کيس بنا ڏٺل ميزبان جي آکيري ۾ آنا ڏيڻ جو وقت ملي ٿو.[56] ميزبان جنسون اڪثر آڻن جي گهڻ روپيت وسيلي مفتخوري آڻن جي مشابهت جو مقابلو ڪن ٿيون، جنهن ۾ ڪنهن جنس جي هڪ ئي آباديءَ اندر ٻه يا وڌيڪ آڻن جا ظاهري روپ هوندا آهن. ميزبان آڻن ۾ ڪيترائي ظاهري روپ طفيل جنس لاءِ پنهنجن آڻن کي ميزبان آڻن سان صحيح نموني "ملائڻ" جو امڪان گهٽائين ٿا.[57]

چوري-مفتخوري

[سنواريو]

چوري-مفتخوري ۾ (يوناني κλέπτης، kleptēs، "چور" مان)، مفتخور ميزبان پاران گڏ ڪيل کاڌو چوري ڪن ٿا. مفتخوري اڪثر ويجهن مٽن مائٽن تي ٿيندي آهي، چاهي ساڳئي جنس اندر هجي يا ساڳئي جنس يا خاندان جي مختلف جنسن وچ ۾. مثال طور، ڪوئل مکين جا ڪيترائي سلسلا ساڳئي خاندان جي ٻين مکين جي آکيري خانن ۾ پنهنجا آنا ڏين ٿا.[41] چوري-مفتخوري عام طور ناياب آهي، پر پکين ۾ نمايان آهي؛ ڪجهه، جهڙوڪ اسڪوا، ٻين سامونڊي پکين کان کاڌو ڦرڻ ۾ ماهر آهن، انهن جو بي رحميءَ سان پيڇو ڪندا آهن، جيستائين اهي پنهنجو شڪار الٽي نه ڇڏين.[58]

جنسي مفتخوري

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جنسي مفتخوري

هڪ منفرد طريقو اينگلر فش جي ڪجهه جنسن، جهڙوڪ سيراٽياس هولبوئلي، ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو، جتي نر ننڍڙن جنسي مفتخورن تائين گهٽجي وڃن ٿا، جيڪي پنهنجي بقا لاءِ مڪمل طور پنهنجي ئي جنس جي مادين تي ڀاڙين ٿا، مستقل طور مادي جي جسم هيٺ چنبڙيل رهن ٿا، ۽ پاڻ پنهنجو بچاءُ ڪرڻ جي قابل نه هوندا آهن. مادي نر کي خوراڪ ڏئي ٿي ۽ کيس شڪارين کان بچائي ٿي، جڏهن ته نر موٽ ۾ رڳو اهو اسپرم ڏئي ٿو، جيڪو مادي کي ايندڙ نسل پيدا ڪرڻ لاءِ گهربل هوندو آهي.[42]

ڀائر-مفتخور

[سنواريو]

ڀائر-مفتخور، (يوناني ἀδελφός، adelphós، ڀاءُ[59] مان)، جنهن کي ساٿي-مفتخور پڻ چيو وڃي ٿو، اتي ٿئي ٿي جتي ميزبان جنس طفيل سان ويجهي لاڳاپيل هجي، اڪثر ساڳئي خاندان يا جنس ۾.[43] سيٽرس بليڪ فلاءِ پيراسيٽوئڊ، اينڪارسيا پرپليڪسا، ۾ بنا جفتگيري ڪيل مادائون پنهنجي ئي جنس جي مڪمل وڌيل لارون ۾ هيپلائيڊ آنا ڏئي سگهن ٿيون، جنهن سان نر اولاد پيدا ٿئي ٿو،[60] جڏهن ته سامونڊي ڪيڙو بونيليا ويريڊس به ساڳي پيدائشي حڪمت عملي رکي ٿو، جيتوڻيڪ لاروا پلينڪٽني هوندا آهن.[61]

تصويرون

[سنواريو]

مکيه ڦيرڦاري حڪمت عملين جا مثال ڏيکاريل آهن.

درجاتي حد

[سنواريو]

طفيلائيت جي درجاتي حد انتهائي وسيع آهي، جنهن ۾ جانور، ٻوٽا، فنجائي، پروٽوزوئا، بيڪٽيريا ۽ وائرس شامل آهن.[62]

جانور

[سنواريو]
مکيه مفتخور جانوري گروهه[63]
فائلمطبقو/سلسلو جنسن جو
انگ		 اندروني
طفيل		ٻاهريون
طفيل		بي ڪرنگهو
حتمي ميزبان		ڪرنگهيدار
حتمي ميزبان		ميزبانن
جو انگ		سامونڊيمٺو
پاڻي		زميني
نڊيريامائڪسو زوئا1,350هاها2 يا وڌيڪهاها
نڊيرياپوليپوڊيوزوئا1هاها1ها
چپٽا ڪيڙاٽريماٽوڊ15,000هاها2 يا وڌيڪهاهاها
چپٽا ڪيڙامونو جينيا20,000هاها1هاها
چپٽا ڪيڙاسيٽوڊ5,000هاها2 يا وڌيڪهاهاها
گهوڙي وارن جهڙا ڪيڙا350هاها1 يا وڌيڪهاها
نيميٽوڊ10,500هاهاها1 يا وڌيڪهاهاها
ايڪانٿوسيفالا1,200هاها2 يا وڌيڪهاهاها
اينلڊجونڪون400هاها1هاها
مولسڪٻه کوپا600هاها1ها
مولسڪگيسٽروپوڊ5,000هاها1ها
آرٿروپوڊٽڪ800هاها1 يا وڌيڪها
آرٿروپوڊمائيٽ30,000هاهاهاها1هاهاها
آرٿروپوڊڪوپيپوڊ4,000هاهاها1هاها
آرٿروپوڊجونئون4,000هاها1ها
آرٿروپوڊپسو2,500هاها1ها
آرٿروپوڊسچا مکيون2,300هاها1ها
آرٿروپوڊمڙيل-پر وارا جيت600هاها1ها
آرٿروپوڊپيراسيٽوئڊ ڀنڀوريون130,000[64] - 1,100,000[65]هاهاها1ها

مفتخور جانورن جي سلطنت ۾ وڏي پيماني تي پکڙيل آهي،[66] ۽ آزاد رهندڙ صورتن مان سوين ڀيرا آزادانه طور ارتقا ڪئي آهي.[23] هيلمنٿ جا ڪيترائي قسم، جن ۾ فلوڪ ۽ سيٽوڊ شامل آهن، ٻه يا وڌيڪ ميزبان رکندڙ مڪمل حياتي چڪر رکن ٿا. سڀ کان وڏو گروهه بيشڪ هائيمينوپٽيرا ۾ پيراسيٽوئڊ ڀنڀوريون آهن.[23] سڀ کان وڌيڪ مفتخور جنسون رکندڙ فائلا ۽ طبقا جدول ۾ ڏنل آهن. انگ محتاط گهٽ ۾ گهٽ اندازا آهن. اندروني ۽ ٻاهرين مفتخوري وارا ڪالم حتمي ميزبان ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جيئن ڪرنگهيدار ۽ بي ڪرنگهي وارن ڪالمن ۾ درج ٿيل آهي.[63]

ٻوٽا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مفتخور ٻوٽو
ڪسڪوٽا (ڊاڊر)، هڪ ٿڙ وارو مڪمل مفتخور، اڪيشيا وڻ تي

نيم مفتخور يا جزوي مفتخور، جهڙوڪ مسٽلٽو، پنهنجي غذائي جزن مان ڪجهه حصو ٻي جيئري ٻوٽي مان حاصل ڪري ٿو، جڏهن ته مڪمل مفتخور، جهڙوڪ ڪسڪوٽا، پنهنجا سڀئي غذائي جزا ٻي ٻوٽي مان حاصل ڪري ٿو.[67] مفتخور ٻوٽا اينجيوسپرمز جو لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ٺاهين ٿا ۽ دنيا جي تقريباً هر بايوم ۾ موجود آهن.[68][69][70] انهن سڀني ٻوٽن ۾ تبديل ٿيل پاڙون، هاسٽوريا، هونديون آهن، جيڪي ميزبان ٻوٽن ۾ گهڙن ٿيون ۽ کين هلائيندڙ سرشتي، يعني زائلم، فلوئم يا ٻنهي سان ڳنڍين ٿيون. ان سان انهن کي ميزبان مان پاڻي ۽ غذائي جزا ڪڍڻ جي صلاحيت ملي ٿي. طفيلائي ٻوٽي جي درجابندي ان بنياد تي ڪئي وڃي ٿي ته اهو ميزبان جي ڪهڙي هنڌ، ٿڙ يا پاڙ، سان چنبڙي ٿو، ۽ ان کي ڪيتري مقدار ۾ غذائي جزا گهرجن. جيئن ته مڪمل طفيلن ۾ ڪلوروفل نه هوندو آهي ۽ تنهنڪري اهي ضوئي تالیف وسيلي پنهنجي لاءِ خوراڪ نٿا ٺاهي سگهن، تنهنڪري اهي هميشه لازمي طفيل هوندا آهن ۽ پنهنجي سڄي خوراڪ ميزبانن مان حاصل ڪندا آهن.[69] ڪجهه طفيلائي ٻوٽا پنهنجي ميزبان ٻوٽن کي هوا يا مٽيءَ ۾ موجود انهن ڪيميائي مادّن کي محسوس ڪري ڳولي سگهن ٿا، جيڪي ميزبان جي ڦوٽن يا پاڙن مان ترتيبوار خارج ٿين ٿا. گلدار ٻوٽن جي لڳ ڀڳ 20 خاندانن ۾ طفيلائي ٻوٽن جون لڳ ڀڳ 4,500 جنسون سڃاتل آهن.[69][71]

اوروبينڪيسي (بروم ريپ) اندر جنسون سڀني ٻوٽن مان معاشي طور سڀ کان وڌيڪ تباهه ڪندڙن ۾ شامل آهن. اسٽريگا (وچ ويڊز) جنسون فصلن جي پيداوار ۾ هر سال اربين ڊالرن جي نقصان جو سبب بڻجن ٿيون، رڳو سب-سهارا آفريڪا ۾ 50 ملين هيڪٽرن کان وڌيڪ پوکيل زمين کي متاثر ڪن ٿيون. اسٽريگا گاهن ۽ اناجن ٻنهي کي متاثر ڪري ٿي، جن ۾ مڪئي، چانور ۽ جوار شامل آهن، جيڪي دنيا جي سڀ کان اهم خوراڪي فصلن ۾ شامل آهن. اوروبينڪي به ڪيترن ٻين اهم فصلن لاءِ خطرو آهي، جن ۾ مٽر، چڻا، ٽماٽا، گاجر ۽ بند گوبي جا قسم شامل آهن. اوروبينڪي سبب پيداوار جو نقصان مڪمل به ٿي سگهي ٿو؛ وسيع تحقيق باوجود ضابطي جو ڪو به طريقو مڪمل طور ڪامياب نه ٿيو آهي.[72]

ڪيترائي ٻوٽا ۽ فنجائي باهمي مائيڪورائزل لاڳاپن ۾ ڪاربان ۽ غذائي جزا مٽائين ٿا. تنهن هوندي به، مائيڪو-هيٽروٽروفڪ ٻوٽن جون لڳ ڀڳ 400 جنسون، گهڻو ڪري استوائي علائقن ۾، معدنيات جي بدلي ڏيڻ بدران فنجس مان ڪاربان وٺي، اثرائتي نموني دوکو ڏين ٿيون. انهن جون پاڙون گهڻو گهٽيل هونديون آهن، ڇاڪاڻ ته انهن کي مٽيءَ مان پاڻي جذب ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي آهي؛ سندن ٿڙ ٿورا ناقل ڳٽڪا رکندڙ سنها هوندا آهن، ۽ پن ننڍن ڇلرن تائين گهٽيل هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته اهي ضوئي تالیف نٿا ڪن. سندن ٻج ننڍا ۽ گهڻا هوندا آهن، تنهنڪري لڳي ٿو ته اهي اڀرڻ کان ٿوري دير پوءِ مناسب فنجس سان متاثر ٿيڻ تي ڀاڙين ٿا.[73]

ماکي فنجس، آرميليريا ميليا، وڻن جو مفتخور آهي، ۽ پنهنجي ماريل وڻن مان خوراڪ حاصل ڪندڙ سيپروفيٽ پڻ آهي.

فنجائي

[سنواريو]

مفتخور فنجائي پنهنجي غذائي ضرورتن مان ڪجهه يا سڀ حصو ٻوٽن، ٻين فنجائي يا جانورن مان حاصل ڪن ٿيون.

ٻوٽن ۾ مرض پيدا ڪندڙ فنجائي پنهنجي غذائي طريقي موجب ٽن قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون: بايوٽروف، هيمي بايوٽروف ۽ نيڪروٽروف. بايوٽروفڪ فنجائي جيئرن ٻوٽن جي خانن مان غذائي جزا حاصل ڪن ٿيون، ۽ انفيڪشن دوران پنهنجي ٻوٽي ميزبان کي اهڙي نموني آباد ڪن ٿيون جو اهو وڌ ۾ وڌ ڊگهي وقت تائين جيئرو رهي.[74] بايوٽروفڪ مرض پيدا ڪندڙ جو هڪ سڃاتل مثال اسٽيلاگو ميڊس آهي، جيڪو مڪئي جي سمٽ بيماري جو ڪارڻ آهي. ان جي ابتڙ، نيڪروٽروفڪ مرض پيدا ڪندڙ ميزبان خانا ماري ڇڏين ٿا ۽ سيپروفيٽڪ نموني خوراڪ حاصل ڪن ٿا؛ مثال طور آرميليريا جنس جون پاڙ آباد ڪندڙ ماکي فنجائي.[75] هيمي بايوٽروفڪ مرض پيدا ڪندڙ پنهنجن ميزبانن کي بايوٽروفن طور آباد ڪرڻ شروع ڪن ٿا، ۽ پوءِ ميزبان خانن کي ماري نيڪروٽروفن طور خوراڪ حاصل ڪن ٿا؛ هن عمل کي بايوٽروفي-نيڪروٽروفي تبديلي چيو وڃي ٿو.[76]

مرض پيدا ڪندڙ فنجائي جانورن ۽ انسانن ۾ بيمارين جا چڱيءَ طرح سڃاتل ڪارڻ آهن. فنجائي انفيڪشنن (مائيڪوسس) جو اندازو آهي ته هر سال 1.6 ملين ماڻهن کي ماري ڇڏين ٿا.[77] طاقتور فنجائي جانوري مرض پيدا ڪندڙن جو هڪ مثال مائڪرو اسپوريڊيا آهن ــ لازمي خلوي اندر رهندڙ مفتخور فنجائي، جيڪي گهڻو ڪري جيتن کي متاثر ڪن ٿيون، پر انسانن سميت ڪرنگهيدارن کي به متاثر ڪري سگهن ٿيون، ۽ آنڊن جو انفيڪشن مائڪرو اسپوريڊيوسس پيدا ڪن ٿيون.[78]

بوريليا برگدورفري، لائيم بيماري پيدا ڪندڙ بيڪٽيريا، آئڪسوڊس ٽڪن وسيلي منتقل ٿئي ٿو.

پروٽوزوئا

[سنواريو]

پلازموڊيئم، ٽرائيپانوسوما ۽ اينٽاميبا[79] جهڙا پروٽوزوئا اندروني مفتخور آهن. اهي انسانن سميت ڪرنگهيدارن ۾ سنگين بيماريون پيدا ڪن ٿا ــ انهن مثالن ۾ مليريا، ننڊ جي بيماري ۽ اميبي پيچش ــ ۽ پيچيده حياتي چڪر رکن ٿا.[32]

بيڪٽيريا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مرض پيدا ڪندڙ بيڪٽيريا

ڪيترائي بيڪٽيريا مفتخور هوندا آهن، جيتوڻيڪ عام طور انهن کي بيماري پيدا ڪندڙ مرض پيدا ڪندڙ جاندار سمجهيو ويندو آهي.[80] مفتخور بيڪٽيريا انتهائي متنوع آهن، ۽ پنهنجي ميزبانن کي مختلف رستن وسيلي متاثر ڪن ٿا. ڪجهه مثالن طور، بيسيلس اينٿراسس، جيڪو اينٿريڪس جو ڪارڻ آهي، متاثر گهريلو جانورن سان رابطي وسيلي پکڙجي ٿو؛ ان جا اسپور، جيڪي جسم کان ٻاهر سالن تائين زنده رهي سگهن ٿا، ڪنهن رڳڙ يا زخم وسيلي ميزبان ۾ داخل ٿي سگهن ٿا يا ساهه وسيلي اندر وڃي سگهن ٿا. بوريليا، جيڪا لائيم بيماري ۽ واپس ايندڙ بخار جو ڪارڻ آهي، آئڪسوڊس جنس جي ٽڪن واهڪن وسيلي، هرڻ جهڙن جانورن ۾ بيمارين جي ذخيرن مان منتقل ٿئي ٿي. ڪيمپائلوبيڪٽر جيجوني، جيڪو معدي ۽ آنڊن جي سوزش جو ڪارڻ آهي، جانورن کان فضلي-وات واري رستي، يا اڻپوري پڪل مرغي کائڻ، يا آلوده پاڻي وسيلي پکڙجي ٿو. هيموفلس انفلوئنزا، جيڪو بيڪٽيريل ميننجائٽس ۽ انفلوئنزا ۽ برونڪائٽس جهڙن ساھه نالي جي انفيڪشنن جو ڪارڻ آهي، ڦڙن واري رابطي وسيلي منتقل ٿئي ٿو. ٽريپونيما پيليڊم، آتشڪ جو ڪارڻ، جنسي عمل وسيلي پکڙجي ٿو.[81]

اينٽروبيڪٽيريا فيج ٽي4 هڪ بيڪٽيريوفيج وائرس آهي. اهو پنهنجي ميزبان، ايشيريڪيا ڪولائي، کي پنهنجي پڇ وسيلي DNA داخل ڪري متاثر ڪري ٿو؛ ان جي پڇ بيڪٽيريا جي مٿاڇري سان چنبڙي ٿي.

وائرس

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو وائرس ۽ بيڪٽيريوفيج

وائرس لازمي خلوي اندر رهندڙ مفتخور آهن، جن جي حياتياتي ڪم جي حد انتهائي محدود هوندي آهي، ايتري قدر جو، جيتوڻيڪ اهي بيڪٽيريا ۽ آرڪيا کان وٺي جانورن، ٻوٽن ۽ فنجائي تائين سڀني ٻين جاندارن کي متاثر ڪرڻ جي چٽي صلاحيت رکن ٿا، پر اهو اڃا غيرواضح آهي ته ڇا انهن کي پاڻ جيئرو چئي سگهجي ٿو يا نه. اهي آر اين اي يا ڊي اين اي وائرس ٿي سگهن ٿا، جيڪي جينياتي مادي (آر اين اي يا ڊي اين اي ترتيبوار) جي هڪ يا ٻٽي تند تي مشتمل هوندا آهن، جنهن مٿان پروٽين جو ڪوٽ ۽ ڪڏهن ڪڏهن لپڊ لفافو هوندو آهي. تنهنڪري انهن ۾ خاني جي عام مشينري، جهڙوڪ اينزائم، موجود نه هوندي آهي، ۽ اهي ڊي اين اي جي نقل ۽ پروٽينن جي جوڙجڪ لاءِ مڪمل طور ميزبان خاني جي صلاحيت تي ڀاڙين ٿا. گهڻا وائرس بيڪٽيريوفيج آهن، جيڪي بيڪٽيريا کي متاثر ڪن ٿا.[82][83][84][85]

ارتقائي ماحوليات

[سنواريو]
ٽائرينوسارس جي بحالي، جنهن ۾ سوراخ ممڪن طور ٽرائڪوموناس جهڙي طفيل سبب ٿيا

مفتخور ارتقائي ماحوليات جو هڪ اهم پاسو آهي؛ مثال طور، لڳ ڀڳ سڀ آزاد رهندڙ جانور گهٽ ۾ گهٽ هڪ مفتخور جنس جا ميزبان هوندا آهن. ڪرنگهيدار، سڀ کان وڌيڪ پڙهيل گروهه، هيلمنٿن جي 75,000 کان 300,000 جنسن ۽ اڻڳڻين مفتخور خرد جاندارن جا ميزبان آهن. سراسري طور، هڪ ٿڻائتي جنس نيميٽوڊن جون چار، ٽريماٽوڊن جون ٻه، ۽ سيٽوڊن جون ٻه جنسون ميزبان طور رکي ٿي.[86] انسانن ۾ هيلمنٿ طفيلن جون 342 جنسون ۽ پروٽوزوئن طفيلن جون 70 جنسون آهن.[87] غذائي ڄارن جي لڳ ڀڳ ٽي چوٿون ڳانڍاپن ۾ ڪو نه ڪو طفيل شامل هوندو آهي، جيڪو ميزبانن جي تعداد کي ضابطي ۾ رکڻ لاءِ اهم آهي. شايد بيان ڪيل جنسن مان 40 سيڪڙو طفيلائي آهن.[86]

فاسلي رڪارڊ

[سنواريو]

فاسلي رڪارڊ مان مفتخوري ثابت ڪرڻ ڏکيو آهي، پر ٽائرينوسارس جي ڪيترن نمونن جي هيٺين ڄاڙن ۾ سوراخ ممڪن طور ٽرائڪوموناس جهڙن مفتخورن سبب ٿيا هئا.[88] شروعاتي ڪريٽيشس وارو سوروفتھيرس پسو، پٽيروسارن کي مفتخور بڻائيندو هو.[89][90] نيميٽوڊ ڪيڙن جا آنا ۽ شايد پروٽوزوئن سسٽ، فائيٽوسار جي پوئين ٽرائيئسڪ ڪوپرولائيٽ ۾ مليا. ٿائيلينڊ ۾ هي ناياب دريافت قبل تاريخي مفتخورن جي ماحوليات بابت وڌيڪ ڄاڻ ڏئي ٿي.[91]

گڏيل ارتقا

[سنواريو]

جيئن ميزبان ۽ مفتخور گڏ ارتقا ڪن ٿا، تيئن سندن لاڳاپا اڪثر بدلجن ٿا. جڏهن ڪو مفتخور ڪنهن ميزبان سان اڪيلي لاڳاپي ۾ هجي، تڏهن چونڊ ان لاڳاپي کي وڌيڪ نرم، ايتري قدر جو باهمي فائدي وارو بڻائڻ ڏانهن ڌڪي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن ميزبان وڌيڪ وقت جيئرو رهي ته مفتخور به وڌيڪ عرصي تائين پيدائش ڪري سگهي ٿو.[92] پر جتي مفتخور مقابلو ڪري رهيا هجن، اتي چونڊ اهڙي مفتخور کي ترجيح ڏئي ٿي جيڪو سڀ کان تيزيءَ سان پيدائش ڪري، جنهن سان مرض پيدا ڪرڻ جي شدت وڌي ٿي. اهڙيءَ ريت ميزبان–مفتخور گڏيل ارتقا ۾ مختلف امڪان موجود آهن.[93]

ارتقائي وبائي علم تجزيو ڪري ٿو ته مفتخور ڪيئن پکڙجن ۽ ارتقا ڪن ٿا، جڏهن ته ڊارويني طب ساڳي ارتقائي سوچ کي غيرطفيلائي بيمارين، جهڙوڪ ڪينسر ۽ پاڻمرادي مدافعتي حالتن، تي لاڳو ڪري ٿي.[94]

ڊگهي مدي واريون ڀائيواريون باهمي فائدي کي هٿي ڏين ٿيون

[سنواريو]
جيت جي خاني اندر وولباڪيا بيڪٽيريا

ڊگهي مدي واريون ڀائيواريون نسبتاً مستحڪم لاڳاپي ڏانهن وٺي وڃي سگهن ٿيون، جيڪو هم سفرائيت يا باہمي فائدي واري لاڳاپي ڏانهن مائل هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيون سڀ حالتون برابر هجن ته مفتخور جي ارتقائي مفاد ۾ آهي ته ان جو ميزبان ڦلي ڦولي. مفتخور ميزبان لاءِ گهٽ نقصانڪار بڻجڻ ڏانهن ارتقا ڪري سگهي ٿو، يا ميزبان طفيل جي اڻٽر موجودگيءَ سان نبرڻ ڏانهن ارتقا ڪري سگهي ٿو ــ ايتري حد تائين جو مفتخور جي غيرموجودگي ميزبان کي نقصان پهچائي. مثال طور، جيتوڻيڪ ڪيڙن سان متاثر جانورن کي اڪثر چٽو نقصان پهچندو آهي، اهڙا انفيڪشن انسانن سميت جانوري ميزبانن ۾ پاڻمرادي مدافعتي خرابين جي پکڙجڻ ۽ اثرن کي به گهٽائي سگهن ٿا.[92] وڌيڪ انتهائي مثال طور، ڪجهه نيميٽوڊ ڪيڙا وولباڪيا بيڪٽيريا جي انفيڪشن کان سواءِ نه پيدائش ڪري سگهن ٿا، نه ئي جيئرا رهي سگهن ٿا.[95]

لن مارگلس ۽ ٻين، پيٽر ڪروپوٽڪن جي 1902ع واري ڪتاب باہمي مدد: ارتقا جو هڪ عامل جي پيروي ڪندي، دليل ڏنو آهي ته جڏهن وسيلا محدود هجن ته قدرتي چونڊ لاڳاپن کي مفتخوري کان باهمي فائدي ڏانهن ڌڪي ٿي. هي عمل شايد انهيءَ هم جيوت پيدائش ۾ شامل رهيو هجي، جنهن آرڪيا ۽ بيڪٽيريا جي خلوي اندروني لاڳاپي مان يوڪريوٽ پيدا ڪيا، جيتوڻيڪ واقعن جي ترتيب وڏي حد تائين اڃا غيرواضح آهي.[96][97]

مقابلو مرض پيدا ڪرڻ جي شدت کي هٿي ڏئي ٿو

[سنواريو]

مفتخورن جي وچ ۾ مقابلي مان اميد رکي سگهجي ٿي ته قدرتي چونڊ وسيلي وڌيڪ تيزيءَ سان پيدائش ڪندڙ ۽ تنهنڪري وڌيڪ شدت وارا مفتخور پسند ڪيا ويندا.[93][98]

حياتيات دانن ڊگهي وقت تائين فليمنگو ۽ بدڪن جي سندن مفتخور جونئن سان گڏيل جنس سازي جو شڪ ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ٻنهي خاندانن ۾ ملندڙ جلندڙ هيون. گڏيل جنس سازي ٿي هئي، پر اها فليمنگو ۽ گريبن تائين پهتي، ۽ پوءِ فليمنگو جونئن جي بدڪن ڏانهن ميزبان تبديلي ٿي.

فوٽورهيبڊس ۽ زينورهيبڊس جنسن جي مقابلو ڪندڙ مفتخور جيت-مار بيڪٽيريا ۾ مرض پيدا ڪرڻ جي شدت ٻن شامل ٿيل نسلن پاران پيدا ڪيل ضد خرد جاندار زهرن (بيڪٽيريوسنن) جي لاڳاپيل قوت تي دارومدار رکي ٿي. جڏهن رڳو هڪ بيڪٽيريا ٻئي کي ماري سگهندو هو، تڏهن ٻيو نسل مقابلي مان خارج ٿي ويندو هو. پر جڏهن سنڍيون اهڙن ٻنهي بيڪٽيريا سان متاثر ٿيون، جن ٻنهي وٽ ٻئي نسل کي مارڻ جي قابل زهر هئا، تڏهن ڪو به نسل خارج نه ٿيو، ۽ سندن مرض پيدا ڪرڻ جي شدت ان کان گهٽ هئي، جڏهن جيت رڳو هڪ نسل سان متاثر ٿيو هو.[93]

گڏيل جنس سازي

[سنواريو]

ڪو مفتخور ڪڏهن ڪڏهن پنهنجي ميزبان سان گڏيل جنس سازي مان گذري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ فاهرين هولز جي اصول ۾ بيان ڪيل نمونو پيدا ٿئي ٿو، يعني ميزبان ۽ مفتخور جون نسلي وڻجڙيون هڪ ٻئي جي عڪاسي ڪرڻ لڳن ٿيون.[99]

هڪ مثال سمين فومي وائرس (SFV) ۽ ان جي پرائيميٽ ميزبانن جي وچ ۾ آهي. آفريقي ۽ ايشيائي پرائيميٽن مان SFV پوليمريز ۽ مائيٽوڪانڊريل سائيٽوڪروم سي آڪسيڊيز سب يونٽ II جون نسلي وڻجڙيون شاخن جي ترتيب ۽ جدا ٿيڻ جي وقتن ۾ ويجهو هم آهنگ مليون، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سمين فومي وائرس گهٽ ۾ گهٽ 30 ملين سالن کان پراڻي دنيا جي پرائيميٽن سان گڏيل جنس سازي ڪندا رهيا آهن.[100]

مفتخورن ۽ ميزبانن جي گڏيل ارتقائي تاريخ جو فرض ميزبان ٽيڪسا جي لاڳاپن کي واضح ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو. مثال طور، ان بابت تڪرار رهيو آهي ته فليمنگو سارس سان وڌيڪ ويجها لاڳاپيل آهن يا بدڪن سان. شروعاتي طور فليمنگو جو بدڪن ۽ راڄ هنسن سان مفتخور شيئر ڪرڻ ان ڳالهه جو ثبوت سمجهيو ويو ته اهي گروهه پاڻ ۾ سارس جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ويجها لاڳاپيل آهن. تنهن هوندي به، ارتقائي واقعا، جهڙوڪ مفتخور جنسن جي ٻيڻائي يا ختم ٿيڻ (ميزبان جي نسلي وڻجڙي ۾ ساڳين واقعن کان سواءِ)، اڪثر ميزبان ۽ طفيل جي نسلي وڻجڙين جي مشابهتن کي گهٽائي ڇڏين ٿا. فليمنگو جي حالت ۾، انهن وٽ گريب سان ملندڙ جلندڙ جونئون آهن. فليمنگو ۽ گريب جو گڏيل ابن ڏاڏو آهي، جنهن مان انهن گروهن ۾ پکين ۽ جونئن جي گڏيل جنس سازي ظاهر ٿئي ٿي. پوءِ فليمنگو جونئن ميزبان بدلائي بدڪن ڏانهن ويون، جنهن صورتحال حياتيات دانن کي منجهائي ڇڏيو هو.[101]

پروٽوزوئن ٽوڪسوپلازما گونڊيئي چوهن جي مرڪزي تنتي سرشتي جي نيورونن کي متاثر ڪري رويي ۾ تبديليون پيدا ڪري پنهنجي منتقلي کي آسان بڻائي ٿو.

طفيل هم علائقائي ميزبانن، يعني ساڳئي جاگرافيائي علائقي وارن ميزبانن، کي وڌيڪ اثرائتي نموني متاثر ڪن ٿا، جيئن ڍنڍ جي ڳونگهن کي متاثر ڪندڙ ڊائجينيٽڪ ٽريماٽوڊن ۾ ڏيکاريو ويو آهي.[102] اهو ڳاڙهي راڻي مفروضي سان ٺهڪي اچي ٿو، جيڪو چوي ٿو ته جنسن جي وچ ۾ لاڳاپا گڏيل موافقت لاءِ لڳاتار قدرتي چونڊ پيدا ڪن ٿا. مفتخور مقامي طور عام ميزبانن جي ظاهري روپن کي پيروي ڪن ٿا، تنهنڪري مفتخور الڳ علائقائي ميزبانن، يعني مختلف جاگرافيائي علائقن وارن ميزبانن، لاءِ گهٽ انفيڪشن ڪندڙ هوندا آهن.[102]

ميزبان جو رويو بدلائڻ

[سنواريو]

ڪجهه مفتخور ميزبانن جي وچ ۾ پنهنجي منتقلي وڌائڻ لاءِ ميزبان جو رويو بدلائين ٿا، اڪثر شڪاري ۽ شڪار جي لاڳاپي سان (مفتخور پاران وڌايل غذائي منتقلي). مثال طور، ڪيليفورنيا جي ساحلي لوڻ ڌٻڻ ۾ فلوڪ يوهيپلورڪِس ڪيليفورنيئنسس پنهنجي ڪلي فش ميزبان جي شڪارين کان بچڻ جي صلاحيت گهٽائي ٿو.[103] هي مفتخور ايگريٽ پکين ۾ پختو ٿئي ٿو، جيڪي غيرمتاثر مڇين جي ڀيٽ ۾ متاثر ڪلي فش کي وڌيڪ کائڻ جا امڪان رکن ٿا. ٻيو مثال پروٽوزوئن ٽوڪسوپلازما گونڊيئي آهي، جيڪو ٻلين ۾ پختو ٿيندڙ مفتخور آهي، پر ڪيترائي ٻيا ٿڻائتا به ان کي کڻي سگهن ٿا. غيرمتاثر ڪوئو ٻلي جي بوءِ کان پاسو ڪن ٿا، پر T. gondii سان متاثر ڪوئا ان بوءِ ڏانهن ڇڪجن ٿا، جنهن سان ٻلي ميزبانن ڏانهن منتقلي وڌي سگهي ٿي.[104] مليريائي مفتخور پنهنجي انساني ميزبانن جي چمڙيءَ جي بوءِ بدلائي ٿو، جنهن سان اهي مڇرن لاءِ وڌيڪ وڻندڙ ٿين ٿا ۽ اهڙيءَ ريت مفتخور جي منتقل ٿيڻ جو امڪان بهتر ٿئي ٿو.[37] ڪوريئڙو سائڪلوسا ارجنٽيوالبا اڪثر پيراسيٽوئڊ ڀنڀورين جون لارون پاڻ سان چنبڙيل رکي ٿو، جيڪي ان جي ڄار ٺاهڻ واري رويي کي بدلائين ٿيون. جڏهن طفيل چنبڙيل هوندا آهن، تڏهن اهو پنهنجي عام چنبڙندڙ سرپل نما ڄارن بدران سادا ڄار ٺاهيندو آهي. هي بدلائتي رويو وڌيڪ عرصو قائم رهيو ۽ جيترو وڌيڪ وقت طفيل ڪوريئڙن تي رهيا، اوترو وڌيڪ نمايان رهيو.[105]

خاصيت جو وڃائجڻ: بستري جو جيت سيميڪس ليڪٽوليريس، ڪيترن جيتي ٻاهرين طفيلن وانگر، اڏامڻ کان محروم آهي.

خاصيت جو وڃائجڻ

[سنواريو]

مفتخور پنهنجن ميزبانن جو استعمال ڪري اهڙا ڪيترائي ڪم ڪرائي سگهن ٿا، جيڪي ٻي صورت ۾ کين پاڻ ڪرڻا پون ها. اهي طفيل، جيڪي اهي ڪم وڃائي ڇڏين ٿا، چونڊ جو فائدو حاصل ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي وسيلا پيدائش ڏانهن موڙي سگهن ٿا. ڪيترائي جيتي ٻاهريان طفيل، جن ۾ بستري جا جيت، چمڙي جا جيت، جونئون ۽ پسو شامل آهن، پنهنجي اڏامڻ جي صلاحيت وڃائي چڪا آهن، ۽ ان جي بدران آمدرفت لاءِ پنهنجن ميزبانن تي ڀاڙين ٿا.[106] عام طور خاصيتن جو وڃائجڻ مفتخورن ۾ وڏي پيماني تي ملي ٿو.[107] انتهائي مثال مائڪسو اسپوريئن هينيگويا زشوڪيئي آهي، جيڪو مڇين جو ٻاهريون مفتخور آهي ۽ واحد ڄاتل جانور آهي، جنهن هوائي ساهه کڻڻ جي صلاحيت وڃائي ڇڏي آهي: ان جي خانن ۾ مائيٽوڪانڊريا موجود نه آهن.[108]

حياتيات ۽ تحفظ

[سنواريو]

ماحوليات ۽ مفتخور شناسي

[سنواريو]
ڪيليفورنيا ڪنڊور کي ختم ٿيڻ کان بچائڻ هڪ ڪامياب ۽ مهانگو منصوبو هو، پر ان جو ٻاهريون مفتخور، جونءَ ڪولپوسيفالم ڪيليفورنيڪي، ختم ٿي وئي.

مفتخوري ۽ مفتخورن جي ارتقا جو مطالعو ايڪيهين صديءَ تائين مفتخور شناسن ڪيو، هڪ اهڙي علم ۾ جيڪو ماحوليات دانن يا ارتقائي حياتيات دانن بدران طب جي اثر هيٺ هو. جيتوڻيڪ طفيل–ميزبان لاڳاپا صاف طور ماحولياتي ۽ ارتقا ۾ اهم هئا، پر طفيل شناسيءَ جي تاريخ سبب اهو ٿيو، جنهن کي ارتقائي ماحوليات دان رابرٽ پولن "مفتخوري تي مفتخور شناسن جو قبضو" سڏيو، جنهن ڪري ماحوليات دانن هن ميدان کي نظرانداز ڪيو. هن جي راءِ ۾ اهو "بدقسمتي" هو، ڇاڪاڻ⁠تہ مفتخور "قدرتي چونڊ جا هر جاءِ موجود عامل" ۽ ارتقا ۽ ماحوليات ۾ اهم قوتون آهن.[109] هن جي نظر ۾، علمن جي وچ ۾ ڊگهي وقت کان موجود ورهاست الڳ ڪانفرنسن ۽ الڳ رسالن سبب خيالن جي مٽاسٽا کي محدود ڪيو. ماحوليات ۽ مفتخور شناسي جي فني ٻولين ۾ ڪڏهن ڪڏهن ساڳين لفظن جون مختلف معنائون شامل هيون. فلسفي وارا فرق به هئا: پولن نوٽ ڪري ٿو ته طب جي اثر هيٺ، "گهڻن طفيل شناسن قبول ڪيو ته ارتقا مفتخور جي مرض پيدا ڪرڻ واري شدت کي گهٽائي ٿي، جڏهن ته جديد ارتقائي نظريو نتيجن جي وڌيڪ وسيع حد جي اڳڪٿي ڪري ها".[109]

انهن جا پيچيده لاڳاپا مفتخورن کي غذائي ڄارن ۾ رکڻ ڏکيو بڻائين ٿا: هڪ ٽريماٽوڊ، جنهن جا پنهنجي مختلف حياتي چڪر مرحلن لاءِ ڪيترائي ميزبان هجن، هڪ ئي وقت غذائي ڄار ۾ ڪيترين جاين تي هوندو، ۽ توانائي جي وهڪري جا لوپ ٺاهيندو، جنهن سان تجزيو منجهيل ٿي ويندو. وڌيڪ اهو ته، جيئن لڳ ڀڳ هر جانور وٽ ڪيترائي مفتخور هوندا آهن، تيئن مفتخور هر غذائي ڄار جي مٿين سطحن تي قبضو ڪندا.[87]

مفتخور غيرمقامي جنسن جي وڌڻ ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. مثال طور، حملي آور سائو ڪيڪڙو اڀرندي ائٽلانٽڪ ڪناري تي مقامي ٽريماٽوڊن کان تمام گهٽ متاثر ٿئي ٿو. اهو انهن کي مقامي ڪيڪڙن، جهڙوڪ ائٽلانٽڪ راڪ ۽ جونا ڪيڪڙن، سان مقابلي ۾ اڳتي وڌڻ ۾ مدد ڪري ٿو.[110]

ماحولياتي مفتخور شناسي ضابطي جي ڪوششن لاءِ اهم ٿي سگهي ٿي، جيئن گني ورم جي خاتمي جي مهم دوران. جيتوڻيڪ مفتخور چار ملڪن کان سواءِ سڀني مان ختم ٿي ويو هو، پر ڪيڙي ڪتن کي متاثر ڪرڻ کان اڳ ڏيڏرن کي وچولي ميزبان طور استعمال ڪرڻ شروع ڪيو، جنهن سان ضابطو ان جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڏکيو ٿي ويو، جيڪڏهن لاڳاپا اڳ ۾ بهتر سمجهيا ويا هجن ها.[111]

تحفظ جو جواز

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مفتخورن جي تحفظي حياتيات

سانچو:External media

جيتوڻيڪ مفتخورن کي وڏي پيماني تي نقصانڪار سمجهيو وڃي ٿو، سڀني مفتخورن جو خاتمو فائديمند نه هوندو. طفيل حياتيءَ جي تنوع جو گهٽ ۾ گهٽ اڌ حصو بڻائين ٿا؛ اهي اهم ماحولياتي ڪردار ادا ڪن ٿا؛ ۽ مفتخورن کان سواءِ جاندار شايد غيرجنسي پيدائش ڏانهن مائل ٿين، جنهن سان جنسي پيدائش وسيلي پيدا ٿيندڙ خاصيتن جو تنوع گهٽجي وڃي.[112] مفتخور جنسن جي وچ ۾ جينياتي مادي جي منتقلي جو موقعو فراهم ڪن ٿا، جنهن سان ارتقائي تبديليءَ ۾ سهولت ٿئي ٿي.[113] ڪيترن مفتخورن کي پنهنجا حياتي چڪر مڪمل ڪرڻ لاءِ مختلف جنسن جي ڪيترن ميزبانن جي ضرورت هوندي آهي، ۽ اهي هڪ ميزبان کان ٻئي ڏانهن وڃڻ لاءِ شڪاري–شڪار يا ٻين مستحڪم ماحولياتي لاڳاپن تي ڀاڙين ٿا. تنهنڪري طفيلن جي موجودگي ظاهر ڪري ٿي ته ماحولياتي سرشتو صحتمند آهي.[114]

هڪ ٻاهريون مفتخور، ڪيليفورنيا ڪنڊور جي جونءَ ڪولپوسيفالم ڪيليفورنيڪي، تحفظ جو مشهور مسئلو بڻجي وئي. ڪيليفورنيا ڪنڊور کي بچائڻ لاءِ آمريڪا ۾ هڪ وڏو ۽ مهانگو قيدي نسل وڌائڻ وارو پروگرام هلايو ويو. اهو هڪ اهڙي جونءَ جو ميزبان هو، جيڪا رڳو ان تي رهندي هئي. ڪنڊورن کي ممڪن حد تائين بهتر صحت ۾ رکڻ لاءِ پروگرام دوران جيڪي به جونئون مليون، اهي "ارادي طور ماريون ويون". نتيجو اهو ٿيو ته هڪ جنس، ڪنڊور، بچي وئي ۽ جهنگ ۾ واپس موٽي، جڏهن ته ٻي جنس، مفتخور، ختم ٿي وئي.[115]

جيتوڻيڪ غذائي ڄارن جي تصويرن ۾ طفيل اڪثر ڇڏي ڏنا ويندا آهن، پر اهي عام طور مٿين جاءِ والارين ٿا. مفتخور اهم پٿر جنسن وانگر ڪم ڪري سگهن ٿا، وڌيڪ طاقتور مقابلي ڪندڙن جي غلبي کي گهٽائين ٿا ۽ مقابلو ڪندڙ جنسن کي گڏ رهڻ جي اجازت ڏين ٿا.[87][116][117]

طفيل پنهنجن ميزبانن ۾ اڻبرابر ورهايل هوندا آهن؛ گهڻن ميزبانن وٽ ڪو مفتخور نه هوندو آهي، ۽ ڪجهه ميزبان طفيل آباديءَ جو وڏو حصو رکن ٿا. هي ورڇ نمونا وٺڻ کي ڏکيو بڻائي ٿي ۽ شماريات جي محتاط استعمال جي گهرج ڪري ٿي.

مقداري ماحوليات

[سنواريو]

هڪ ئي مفتخور جنس عام طور ميزبان جانورن ۾ گڏيل ورڇ رکي ٿي، جنهن جو مطلب آهي ته گهڻا ميزبان ٿورا مفتخور کڻن ٿا، جڏهن ته ڪجهه ميزبان طفيل فردن جي تمام وڏي اڪثريت رکن ٿا. هي ڳالهه مفتخور ماحوليات جي شاگردن لاءِ وڏا مسئلا پيدا ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها پيرا ميٽرڪ شماريات کي، جيڪا حياتيات دان عام طور استعمال ڪن ٿا، غلط بڻائي ڇڏي ٿي. ڪيترن ليکڪن پاران پيرا ميٽرڪ ٽيسٽ لاڳو ڪرڻ کان اڳ ڊيٽا جي لاگ-تبديلي، يا غير پيرا ميٽرڪ شماريات جي استعمال جي سفارش ڪئي وئي آهي، پر اهو وڌيڪ مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿو؛ تنهنڪري مقداري مفتخور شناسي وڌيڪ اڳڀرن حياتي-شمارياتي طريقن تي ٻڌل آهي.[118]

تاريخ

[سنواريو]

قديم دور

[سنواريو]

گول ڪيڙن، گني ورم، ٿريڊ ورمن ۽ ٽيپ ورمن سميت انساني مفتخورن جو ذڪر 3000 ق.م. کان پوءِ مصري پاپائرس رڪارڊن ۾ ملي ٿو؛ ايبرس پاپائرس ڪنڍي ڪيڙي جو بيان ڪري ٿو. قديم يونان ۾، مثاني واري ڪيڙي سميت طفيلن جو بيان هيپوڪريٽڪ ڪورپس ۾ ملي ٿو، جڏهن ته مزاحيه ناٽڪ نويس ارسٽوفينز ٽيپ ورمن کي "ڳڙو" سڏيو. رومي طبيبن سيلسس ۽ گيلن گول ڪيڙن ايسڪارِس لمبريڪوئڊس ۽ اينٽيروبيئس ورميڪيوليرس کي دستاويز ڪيو.[119]

وچولو دور

[سنواريو]
فرانچيسڪو ريڊي جي Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi (جيئرن جانورن اندر ملندڙ جيئرن جانورن بابت مشاهدا)، 1684ع، مان هڪ تختي

پنهنجي ڪتاب قانون طب ۾، جيڪو 1025ع ۾ مڪمل ٿيو، فارسي طبيب ابن سينا انسانن ۽ جانورن جي مفتخورن، جن ۾ گول ڪيڙا، ٿريڊ ورم، گني ورم ۽ ٽيپ ورم شامل هئا، جو رڪارڊ ڪيو.[119]

1397ع واري پنهنجي ڪتاب Traité de l'état, science et pratique de l'art de la Bergerie (چراواهي جي فن جي حالت، علم ۽ عمل جو احوال) ۾، Jehan de Brie [fr]

  1. ↑ غذائي طور منتقل ٿيندڙ طفيل پنهنجي حتمي ميزبان، يعني شڪاري، ڏانهن تڏهن منتقل ٿين ٿا، جڏهن سندن وچولو ميزبان کاڌو وڃي ٿو. اهي طفيل اڪثر پنهنجي وچولي ميزبانن جو رويو بدلائين ٿا، جنهن سان اهي اهڙو رويو اختيار ڪن ٿا، جيڪو کائجڻ جو امڪان وڌائي ٿو، جهڙوڪ ڪنهن نمايان هنڌ تي چڙهڻ؛ ان سان مفتخور وچولي ميزبان جي حياتيءَ جي قيمت تي منتقل ٿين ٿا.
  2. ↑ بگهڙ سماجي شڪاري آهي، جيڪو ٽولين ۾ شڪار ڪري ٿو؛ ڪوگر اڪيلو شڪاري آهي، جيڪو اڪيلو شڪار ڪري ٿو. ڪنهن به حڪمت عملي کي روايتي طور مفتخور نه سمجهيو ويندو آهي.[24]

هڪ ٽريماٽوڊ اندروني مفتخور، رڍ جي جگر فلوڪ فاسيولا هيپاٽيڪا، جو پهريون بيان لکيو.[120][121]

شروعاتي جديد دور

[سنواريو]

شروعاتي جديد دور ۾، فرانچيسڪو ريڊي جي 1668ع واري ڪتاب Esperienze Intorno alla Generazione degl'Insetti (جيتن جي پيدائش بابت تجربا) ۾ ٻاهرين ۽ اندروني مفتخورن جو صاف بيان ڪيو ويو، جنهن ۾ ٽڪ، هرڻ جي نڪ واري مکين جون لارون، ۽ رڍ جي جگر فلوڪ جون تصويرون ڏنيون ويون.[122] ريڊي نوٽ ڪيو ته طفيل آڻن مان وڌن ٿا، جنهن سان پاڻمرادي پيدائش واري نظريي جي ترديد ٿي.[123] پنهنجي 1684ع واري ڪتاب Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi (جيئرن جانورن ۾ ملندڙ جيئرن جانورن بابت مشاهدا) ۾، ريڊي 100 کان وڌيڪ طفيلن جو بيان ۽ تصويرون ڏنيون، جن ۾ انسانن ۾ وڏو گول ڪيڙو به شامل هو، جيڪو ايسڪيرياسس پيدا ڪري ٿو.[122] ريڊي پهريون شخص هو جنهن ڪتن ۽ رڍن ۾ ڏٺل ايڪائنوڪوڪس گرينولوسس جي سسٽن کي طفيلائي قرار ڏنو؛ هڪ صدي پوءِ، 1760ع ۾، پيٽر سائمن پالاس صحيح طور تجويز ڪيو ته اهي ٽيپ ورمن جون لارون آهن.[119]

1681ع ۾ انٽوني فان ليووينهوڪ پروٽوزوئن طفيل جارڊيا ليمبليا جو مشاهدو ۽ خاڪو ٺاهيو، ۽ ان کي "پنهنجن پتلي دستن" سان ڳنڍيو. هي انسانن جو پهريون پروٽوزوئن مفتخور هو، جيڪو خوردبيني هيٺ ڏٺو ويو.[119] ڪجهه سالن پوءِ، 1687ع ۾، اطالوي حياتيات دانن جيوواني ڪوزيمو بونومو ۽ ڊائسنٽو سيستوني خارش کي مفتخور مائيٽ سارڪوپٽيز اسڪيبيئي سبب ٿيندڙ بيماري طور بيان ڪيو، جنهن سان اها انسانن جي پهرين بيماري بڻجي، جنهن جو ڄاتل خردبيني ڪارڻ معلوم ٿيو.[124]

رونالڊ راس کي اهو ڏيکارڻ تي 1902ع جو نوبل انعام مليو ته مليريائي مفتخور مڇرن وسيلي منتقل ٿئي ٿو. هن 1897ع واري نوٽ بڪ صفحي ۾ مڇرن ۾ طفيل بابت سندس پهريان مشاهدا درج آهن.

مفتخور شناسي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو مفتخور شناسي

جديد مفتخور شناسي 19هين صديءَ ۾ ڪيترن محققن ۽ طبيبن جي صحيح مشاهدن ۽ تجربن سان ترقي ڪئي؛[120] اصطلاح پهريون ڀيرو 1870ع ۾ استعمال ٿيو.[125] 1828ع ۾ جيمس اينرسلي اميبياسس، يعني آنڊن ۽ جگر جي پروٽوزوئن انفيڪشنن، جو بيان ڪيو، جيتوڻيڪ مرض پيدا ڪندڙ اينٽاميبا هسٽوليٽيڪا 1873ع تائين فريڊرڪ لوش دريافت نه ڪيو. جيمس پيجٽ 1835ع ۾ انسانن ۾ آنڊي وارو نيميٽوڊ ٽرائڪينيلا اسپائيرالس دريافت ڪيو. جيمس ميڪ ڪانل 1875ع ۾ انساني جگر فلوڪ، ڪلونورڪِس سينينسس، جو بيان ڪيو.[119] الجيرنن ٿامس ۽ روڊولف ليوڪارٽ 1881–1883ع ۾ تجربي وسيلي آزاد طور هڪ ٽريماٽوڊ، رڍ جي جگر فلوڪ، جي حياتي چڪر جي پهرين دريافت ڪئي.[120] 1877ع ۾ پيٽرڪ مينسن فيلاريل ڪيڙن جو حياتي چڪر دريافت ڪيو، جيڪي مڇرن وسيلي منتقل ٿيندڙ هاٿي پير جو سبب بڻجن ٿا. مينسن وڌيڪ اڳڪٿي ڪئي ته مليريا طفيل، پلازموڊيئم، جو مڇر واهڪ هوندو آهي، ۽ رونالڊ راس کي تحقيق لاءِ آماده ڪيو. راس 1897–1898ع ۾ تصديق ڪئي ته اڳڪٿي صحيح هئي. ساڳئي وقت، جيوواني بٽسٽا گراسي ۽ ٻين اينوفيليس مڇرن ۾ مليريائي مفتخور جي حياتي چڪر جا مرحلا بيان ڪيا. راس کي پنهنجي ڪم لاءِ تڪراري طور 1902ع جو نوبل انعام ڏنو ويو، جڏهن ته گراسي کي نه ڏنو ويو.[119] 1903ع ۾ ڊيوڊ بروس آفريقي ٽرائيپانوسومياسس جي پروٽوزوئن مفتخور ۽ ٽسيٽسي مکي واهڪ جي سڃاڻپ ڪئي.[126]

ويڪسين

[سنواريو]

مليريا جي اهميت کي نظر ۾ رکندي، جنهن سان هر سال لڳ ڀڳ 220 ملين ماڻهو متاثر ٿين ٿا، ان جي منتقلي روڪڻ لاءِ ڪيتريون ڪوششون ڪيون ويون آهن. مليريا کان بچاءُ جا مختلف طريقا آزمايا ويا آهن، جن ۾ رت ۾ طفيلن کي مارڻ لاءِ اينٽي مليريائي دوائن جو استعمال، آرگينوڪلورين ۽ ٻين جيت مار دوائن سان ان جي مڇر واهڪن جو خاتمو، ۽ مليريا ويڪسين جي تياري شامل آهن. اهي سڀ مسئلا ڀريا ثابت ٿيا آهن، جن ۾ دوا مزاحمت، مڇرن ۾ جيت مار دوا مزاحمت، ۽ مفتخور جي روپ مٽائڻ سبب ويڪسينن جي بار بار ناڪامي شامل آهن.[127] انسانن جي ڪنهن به مفتخور بيماري لاءِ پهرين ۽ 2015ع تائين واحد لائسنس يافته ويڪسين پلازموڊيئم فالسِيپيرم مليريا لاءِ RTS,S آهي.[128]

حياتياتي ضابطو

[سنواريو]
اينڪارسيا فورموسا، جيڪا گرين هائوس باغباني ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي، تيار ڪيل پهرين حياتياتي ضابطي وارن عاملن مان هڪ هئي.[129]

مفتخورن جا ڪيترائي گروهه، جن ۾ خرد مرض پيدا ڪندڙ ۽ پيراسيٽوئڊ ڀنڀوريون شامل آهن، زراعت ۽ باغباني ۾ حياتياتي ضابطي جي عاملن طور استعمال ڪيا ويا آهن.[130][131]

مزاحمت

[سنواريو]

پولن مشاهدو ڪري ٿو ته گهريلو رڍن ۽ ڍورن ۾ حفاظتي طور اينٽي هيلمنٿ دوائن جو وسيع استعمال سندن طفيلن جي حياتي-تاريخ ارتقا ۾ هڪ عالمي، بي ضابطو ڪيل تجربو بڻجي ٿو. نتيجا ان ڳالهه تي دارومدار رکن ٿا ته ڇا دوائون هيلمنٿ لاروا جي بالغ ٿيڻ جي امڪان کي گهٽائين ٿيون يا نه. جيڪڏهن ائين آهي، ته قدرتي چونڊ کان اميد ڪري سگهجي ٿي ته اها گهٽ عمر ۾ آنا پيدا ڪرڻ کي ترجيح ڏيندي. پر جيڪڏهن دوائون بنيادي طور بالغ مفتخور ڪيڙن کي متاثر ڪن ٿيون، ته چونڊ دير سان پختگي ۽ وڌيل مرض پيدا ڪرڻ جي شدت پيدا ڪري سگهي ٿي. اهڙيون تبديليون جاري نظر اچن ٿيون: نيميٽوڊ ٽيلاڊورساجيا سرڪم سنڪٽا دوائن جي جواب ۾ پنهنجو بالغ ماپ ۽ پيدائشي شرح بدلائي رهيو آهي.[132]

ثقافتي اهميت

[سنواريو]
"نئين صورت ۾ پراڻو مفتخور": 1881ع جو پنچ ڪارٽون، ايڊورڊ لنلي سيمبورن جو، هڪ ڪرينوليٽا بسٽل کي مفتخور جيت جي ٻاهرين ڍانچي سان ڀيٽي ٿو

ڪلاسيڪي دور

[سنواريو]

ڪلاسيڪي دور ۾، مفتخور جو تصور سخت ناڪاري نه هو: پيراسائيٽس رومي سماج ۾ قبول ٿيل ڪردار هو، جنهن ۾ ڪو ماڻهو "خوشامد، ساديون خدمتون ۽ ذلت سهڻ جي تياري" جي بدلي ۾ ٻين جي مهمان نوازي تي گذاري سگهندو هو.[133][134]

سماج

[سنواريو]

عام استعمال ۾ مفتخوري کي توهيڻي معنيٰ حاصل آهي. مدافعتي ماهر جان پلي فيئر موجب،[135]

روزاني ڳالهه ٻولهه ۾، اصطلاح 'مفتخور' توهيڻي معنيٰ سان ڀريل آهي. طفيل چوسيندڙ، سست منافعي خور ۽ سماج تي بار آهي.[135]

طنزنگار پادري جوناٿن سوئفٽ پنهنجي 1733ع واري نظم "On Poetry: A Rhapsody" ۾ گهڻ-طفيلائيت ڏانهن اشارو ڪري ٿو، شاعرن کي اهڙن "جيتن" سان ڀيٽيندي، جيڪي "پنهنجن دشمنن کي تنگ ۽ چٻين ٿا":[136][137]

جيت جڻيا رڳو چيڙائن ۽ چڪ پائين،
پنهنجي کان انچ وڏن ويرين کي ستائين.
سو فطرت جا ڄاڻو ڏسن ٿا، هڪ پسو،
تنهن تي به ننڍڙا پسو ڪن ٿا گذارو؛

۽ انهن کي چڪڻ لاءِ اڃا ننڍڙا پسو آهن،
۽ ائين سلسلو لامحدود هلندو رهي ٿو.
اهڙيءَ ريت هر شاعر کي، پنهنجي نموني،
پويان ايندڙ شاعر چڪ پائي ٿو:

2022ع جي هڪ مطالعي گذريل ٻن ڏهاڪن ۾ دريافت ڪيل لڳ ڀڳ 3000 مفتخور جنسن جي نالن جو جائزو ورتو. جن جنسن جا نالا سائنسدانن پٺيان رکيا ويا، انهن مان 80٪ کان وڌيڪ مردن پٺيان هئا، جڏهن ته مفتخورن بابت مقالن جي ليکڪن مان لڳ ڀڳ ٽيون حصو عورتون هيون. مطالعي مان معلوم ٿيو ته ساڳئي عرصي ۾ ليکڪ جي مائٽن يا دوستن پٺيان رکيل طفيل جنسن جي نالن جو سيڪڙو تيزيءَ سان وڌيو آهي.[138]

افسانو

[سنواريو]
خيالي مفتخوري: ڪيٽرن الواريز جي تيل رنگ تصوير Parasites، 2011ع

برام اسٽوڪر جي 1897ع واري گوٿڪ دهشتناڪ ناول ڊريڪولا، ۽ ان جي ڪيترين فلمي موافقتن ۾، ساڳئي نالي وارو ڪائونٽ ڊريڪولا رت پيئندڙ مفتخور (ويمپائر) آهي. نقاد لورا اوٽس دليل ڏئي ٿي ته "چور، ورغلائيندڙ، خالق ۽ نقل ڪندڙ طور، ڊريڪولا آخري درجي جو طفيل آهي. ويمپائرائيت جو سڄو نڪتو ٻين ماڻهن جو رت چوسڻ آهي ــ ٻين ماڻهن جي خرچ تي جيئڻ."[139]

سائنسي افسانن ۾ گندي ۽ دهشتناڪ مفتخور خلائي جنسون وڏي پيماني تي ملن ٿيون،[140][141] جيئن مثال طور رڊلي اسڪاٽ جي 1979ع واري فلم ايلين ۾.[142][143] هڪ منظر ۾، زينومورف هڪ ماڻهوءَ جي سيني مان ڦاٽي ٻاهر نڪري ٿو، جنهن ۾ ڌماڪيدار اسڪوبن جي مدد سان تيز دٻاءَ هيٺ رت ڦوهارو ڪري نڪري ٿو. دهشتناڪ اثر وڌائڻ لاءِ جانوري عضوا استعمال ڪيا ويا. اهو منظر هڪ ئي ٽيڪ ۾ فلمايو ويو، ۽ اداڪارن جا ڇرڪندڙ ردعمل حقيقي هئا.[4][144]

جيت-مرض پيدا ڪندڙ فنجس ڪارڊيسپس کي ثقافتي طور انساني نسل لاءِ موتمار خطري طور پيش ڪيو ويو آهي. وڊيو گيم سلسلو دي لاسٽ آف اس (2013ع–هاڻوڪو) ۽ ان جي ٽيليويزن موافقت ۾ ڪارڊيسپس کي انسانن جو طفيل ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو زومبي قيامت پيدا ڪري ٿو.[145] ان جا انساني ميزبان شروعات ۾ پرتشدد "متاثر" جاندار بڻجن ٿا، پوءِ اکيون وڃايل زومبي "ڪِلڪرز" ۾ بدلجن ٿا، جن جي منهن مان فنجس جا ميويدار جسم نڪرندا آهن.[145]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا ۽ حاشيا

[سنواريو]
  1. ↑ "About Parasites". Parasites. Centers for Disease Control. 14 November 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 June 2024 تي محفوظ ڪيل. 7 July 2024 تي حاصل ڪيل. A parasite is an organism that lives on or in a host organism and gets its food from or at the expense of its host.
  2. ↑ Poulin 2007, pp. 4–5.
  3. ↑ Getz, W. M. (2011). "Biomass transformation webs provide a unified approach to consumer-resource modelling". Ecology Letters 14 (2): 113–124. doi:10.1111/j.1461-0248.2010.01566.x. PMID 21199247. Bibcode: 2011EcolL..14..113G.
  4. 1 2 "The Making of Alien's Chestburster Scene". The Guardian. 13 October 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 April 2010 تي محفوظ ڪيل. 29 May 2010 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ παράσιτος, Liddell, Henry George; Scott, Robert, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  6. ↑ παρά آرڪائيو ڪيا ويا 27 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  7. ↑ σῖτος آرڪائيو ڪيا ويا 26 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Liddell, Henry George; Scott, Robert, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  8. ↑ σιτισμός آرڪائيو ڪيا ويا 24 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Liddell, Henry George; Scott, Robert, A Greek–English Lexicon, on Perseus Digital Library
  9. ↑ Overview of Parasitology. Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology. July 2010. ISBN 978-1-86499-991-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2018 تي حاصل ڪيل. Parasitism is a form of symbiosis, an intimate relationship between two different species. There is a biochemical interaction between host and parasite; i.e. they recognize each other, ultimately at the molecular level, and host tissues are stimulated to react in some way. This explains why parasitism may lead to disease, but not always.
  10. ↑ Suzuki, Sayaki U.; Sasaki, Akira (2019). "Ecological and Evolutionary Stabilities of Biotrophism, Necrotrophism, and Saprotrophism". The American Naturalist 194 (1): 90–103. doi:10.1086/703485. ISSN 0003-0147. PMID 31251653. Bibcode: 2019ANat..194...90S. http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/15927/1/703485.pdf.
  11. ↑ Rozsa, L.; Garay, J. (2023). "Definitions of parasitism, considering its potentially opposing effects at different levels of hierarchical organization". Parasitology 150 (9): 761–768. doi:10.1017/S0031182023000598. PMID 37458178.
  12. ↑ Wilson, Edward O. (2014). The Meaning of Human Existence. W. W. Norton & Company. ص. 112. ISBN 978-0-87140-480-0. Parasites, in a phrase, are predators that eat prey in units of less than one. Tolerable parasites are those that have evolved to ensure their own survival and reproduction but at the same time with minimum pain and cost to the host.
  13. ↑ "A Classification of Animal-Parasitic Nematodes". plpnemweb.ucdavis.edu. اصل نسخو مان 6 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 25 February 2016 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Garcia, L. S. (1999). "Classification of Human Parasites, Vectors, and Similar Organisms". Clinical Infectious Diseases 29 (4): 734–746. doi:10.1086/520425. PMID 10589879.
  15. 1 2 3 Overview of Parasitology. Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology. July 2010. ISBN 978-1-86499-991-4. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 April 2018 تي محفوظ ڪيل. 9 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Vecchione, Anna; Aznar, Francisco Javier (2008). "The mesoparasitic copepod Pennella balaenopterae and its significance as a visible indicator of health status in dolphins (Delphinidae): a review". Journal of Marine Animals and Their Ecology 7 (1): 4–11. http://www.oers.ca/journal/volume7/issue1/briefCommunication.pdf. Retrieved 11 April 2018. آرڪائيو ڪيا ويا 10 April 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  17. 1 2 3 4 Poulin, Robert (2011). "The Many Roads to Parasitism: A Tale of Convergence". Advances in Parasitology (Academic Press) 74: 27–28. doi:10.1016/B978-0-12-385897-9.00001-X. ISBN 978-0-12-385897-9. PMID 21295676. https://books.google.com/books?id=9y4AlXka7t0C&pg=PA28.
  18. ↑ "Parasitism | The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management". Blackwell Science. 8 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Caira, J. N.; Benz, G. W.; Borucinska, J.; Kohler, N. E. (1997). "Pugnose eels, Simenchelys parasiticus (Synaphobranchidae) from the heart of a shortfin mako, Isurus oxyrinchus (Lamnidae)". Environmental Biology of Fishes 49 (1): 139–144. doi:10.1023/a:1007398609346. Bibcode: 1997EnvBF..49..139C. https://www.researchgate.net/publication/226076003.
  20. ↑ Lawrence, P. O. (1981). "Host vibration—a cue to host location by the parasite, Biosteres longicaudatus". Oecologia 48 (2): 249–251. doi:10.1007/BF00347971. PMID 28309807. Bibcode: 1981Oecol..48..249L.
  21. ↑ Cardé, R. T. (2015). "Multi-cue integration: how female mosquitoes locate a human host". Current Biology 25 (18): R793–R795. doi:10.1016/j.cub.2015.07.057. PMID 26394099. Bibcode: 2015CBio...25.R793C. سانچو:Open access
  22. ↑ Randle, C. P.; Cannon, B. C.; Faust, A. L. (2018). "Host Cues Mediate Growth and Establishment of Oak Mistletoe (Phoradendron leucarpum, Viscaceae), an Aerial Parasitic Plant". Castanea 83 (2): 249–262. doi:10.2179/18-173.
  23. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Poulin, Robert; Randhawa, Haseeb S. (February 2015). "Evolution of parasitism along convergent lines: from ecology to genomics". Parasitology 142 (Suppl 1): S6–S15. doi:10.1017/S0031182013001674. PMID 24229807. سانچو:Open access
  24. 1 2 3 4 Lafferty, K. D.; Kuris, A. M. (2002). "Trophic strategies, animal diversity and body size". Trends in Ecology and Evolution 17 (11): 507–513. doi:10.1016/s0169-5347(02)02615-0. http://homes.msi.ucsb.edu/~lafferty/Publications/Parasites-evolution_files/Laff%26Kur02TREE.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 3 October 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  25. 1 2 Poulin 2007, p. 111.
  26. ↑ Elumalai, V.; Viswanathan, C.; Pravinkumar, M.; Raffi, S. M. (2013). "Infestation of parasitic barnacle Sacculina spp. in commercial marine crabs". Journal of Parasitic Diseases 38 (3): 337–339. doi:10.1007/s12639-013-0247-z. PMID 25035598.
  27. ↑ Cheng, Thomas C. (2012). General Parasitology. Elsevier Science. ص. 13–15. ISBN 978-0-323-14010-2.
  28. ↑ Cox, F. E. (2001). "Concomitant infections, parasites and immune responses". Parasitology. 122 Supplement: S23–38. doi:10.1017/s003118200001698x. PMID 11442193. https://researchonline.lshtm.ac.uk/17745/1/Concom.pdf.
  29. ↑ "Helminth Parasites". Australian Society of Parasitology. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 9 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Pathogenic Parasitic Infections". PEOI. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 July 2013 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Steere, A. C. (July 2001). "Lyme disease". New England Journal of Medicine 345 (2): 115–125. doi:10.1056/NEJM200107123450207. PMID 11450660.
  32. 1 2 Pollitt, Laura C.; MacGregor, Paula; Matthews, Keith; Reece, Sarah E. (2011). "Malaria and trypanosome transmission: different parasites, same rules?". Trends in Parasitology 27 (5): 197–203. doi:10.1016/j.pt.2011.01.004. PMID 21345732.
  33. ↑ Stevens, Alison N. P. (2010). "Predation, Herbivory, and Parasitism". Nature Education Knowledge 3 (10): 36. https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134. Retrieved 12 February 2018. "Predation, herbivory, and parasitism exist along a continuum of severity in terms of the extent to which they negatively affect an organism's fitness. ... In most situations, parasites do not kill their hosts. An exception, however, occurs with parasitoids, which blur the line between parasitism and predation.".
  34. 1 2 3 4 Gullan, P. J.; Cranston, P. S. (2010). The Insects: An Outline of Entomology (4th ڇاپو). Wiley. ص. 308, 365–367, 375, 440–441. ISBN 978-1-118-84615-5.
  35. ↑ Wilson, Anthony J. (March 2017). "What is a vector?". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 372 (1719). doi:10.1098/rstb.2016.0085. PMID 28289253.
  36. 1 2 Godfrey, Stephanie S. (December 2013). "Networks and the ecology of parasite transmission: A framework for wildlife parasitology". Wildlife 2: 235–245. doi:10.1016/j.ijppaw.2013.09.001. PMID 24533342. Bibcode: 2013IJPPW...2..235G.
  37. 1 2 de Boer, Jetske G.; Robinson, Ailie; Powers, Stephen J.; Burgers, Saskia L. G. E.; Caulfield, John C.; Birkett, Michael A.; Smallegange, Renate C.; van Genderen, Perry J. J. et al. (August 2017). "Odours of Plasmodium falciparum-infected participants influence mosquito–host interactions". Scientific Reports 7 (1): 9283. doi:10.1038/s41598-017-08978-9. PMID 28839251. Bibcode: 2017NatSR...7.9283D.
  38. 1 2 Dissanaike, A. S. (1957). "On Protozoa hyperparasitic in Helminth, with some observations on Nosema helminthorum Moniez, 1887". Journal of Helminthology 31 (1–2): 47–64. doi:10.1017/s0022149x00033290. PMID 13429025.
  39. 1 2 Thomas, J. A.; Schönrogge, K.; Bonelli, S.; Barbero, F.; Balletto, E. (2010). "Corruption of ant acoustical signals by mimetic social parasites: Maculinea butterflies achieve elevated status in host societies by mimicking the acoustics of queen ants". Commun Integr Biol 3 (2): 169–171. doi:10.4161/cib.3.2.10603. PMID 20585513.
  40. 1 2 Payne, R. B. (1997). "Avian brood parasitism". ۾ Clayton, D. H.; Moore, J. (مرتب). Host–parasite evolution: General principles and avian models. Oxford University Press. ص. 338–369. ISBN 978-0-19-854892-8.
  41. 1 2 Slater, Peter J. B.; Rosenblatt, Jay S.; Snowdon, Charles T.; Roper, Timothy J.; Brockmann, H. Jane; Naguib, Marc (30 January 2005). Advances in the Study of Behavior. Academic Press. ص. 365. ISBN 978-0-08-049015-1.
  42. 1 2 Pietsch, Theodore W. (25 August 2005). "Dimorphism, parasitism, and sex revisited: modes of reproduction among deep-sea ceratioid anglerfishes (Teleostei: Lophiiformes)". Ichthyological Research 52 (3): 207–236. doi:10.1007/s10228-005-0286-2. Bibcode: 2005IchtR..52..207P.
  43. 1 2 Rochat, Jacques; Gutierrez, Andrew Paul (May 2001). "Weather-mediated regulation of olive scale by two parasitoids". Journal of Animal Ecology 70 (3): 476–490. doi:10.1046/j.1365-2656.2001.00505.x. Bibcode: 2001JAnEc..70..476R.
  44. ↑ Askew, R. R. (1961). "On the Biology of the Inhabitants of Oak Galls of Cynipidae (Hymenoptera) in Britain". Transactions of the Society for British Entomology 14: 237–268. https://www.researchgate.net/publication/238289888.
  45. ↑ Parratt, Steven R.; Laine, Anna-Liisa (January 2016). "The role of hyperparasitism in microbial pathogen ecology and evolution". The ISME Journal 10 (8): 1815–1822. doi:10.1038/ismej.2015.247. PMID 26784356. Bibcode: 2016ISMEJ..10.1815P.
  46. ↑ Van Oystaeyen, Annette; Araujo Alves, Denise; Caliari Oliveira, Ricardo; Lima do Nascimento, Daniela; Santos do Nascimento, Fábio; Billen, Johan; Wenseleers, Tom (September 2013). "Sneaky queens in Melipona bees selectively detect and infiltrate queenless colonies". Animal Behaviour 86 (3): 603–609. doi:10.1016/j.anbehav.2013.07.001. Bibcode: 2013AnBeh..86..603V.
  47. ↑ "Social Parasites in the Ant Colony". Antkeepers. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 4 April 2016 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ Emery, Carlo (1909). "Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen un myrmekophilen Ameisen". Biologischen Centralblatt 29: 352–362.
  49. ↑ Deslippe, Richard (2010). "Social Parasitism in Ants". Nature Education Knowledge. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 May 2020 تي محفوظ ڪيل. 29 October 2010 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Emery, C. (1909). "Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen und myrmekophilen Ameisen". Biologisches Centralblatt 29: 352–362. https://archive.org/details/ants_11715/page/n1.
  51. ↑ Bourke, Andrew F. G.; Franks, Nigel R. (July 1991). "Alternative adaptations, sympatric speciation and the evolution of parasitic, inquiline ants". Biological Journal of the Linnean Society 43 (3): 157–178. doi:10.1111/j.1095-8312.1991.tb00591.x. ISSN 0024-4066. Bibcode: 1991BJLS...43..157B.
  52. ↑ O'Brien, Timothy G. (1988). "Parasitic nursing behavior in the wedge-capped capuchin monkey (Cebus olivaceus)". American Journal of Primatology 16 (4): 341–344. doi:10.1002/ajp.1350160406. PMID 32079372.
  53. ↑ Payne, R. B. (September 15, 2005). The Cuckoos (انگريزي ۾) (1st ڇاپو). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850213-5.
  54. ↑ Rothstein, S. I. (1990). "A model system for coevolution: avian brood parasitism". Annual Review of Ecology and Systematics 21: 481–508. doi:10.1146/annurev.ecolsys.21.1.481.
  55. ↑ De Marsico, M. C.; Gloag, R.; Ursino, C. A.; Reboreda, J. C. (March 2013). "A novel method of rejection of brood parasitic eggs reduces parasitism intensity in a cowbird host". Biology Letters 9 (3). doi:10.1098/rsbl.2013.0076. PMID 23485877.
  56. ↑ Welbergen, J.; Davies, N. B. (2011). "A parasite in wolf's clothing: hawk mimicry reduces mobbing of cuckoos by hosts". Behavioral Ecology 22 (3): 574–579. doi:10.1093/beheco/arr008.
  57. ↑ Yang, C.; Si, X.; Liang, W.; Møller, A. P. (2020). "Spatial variation in egg polymorphism among cuckoo hosts across 4 continents". Current Zoology 66 (5): 477–483. doi:10.1093/cz/zoaa011. PMID 33293928.
  58. ↑ Furness, R. W. (1978). "Kleptoparasitism by great skuas (Catharacta skua Brünn.) and Arctic skuas (Stercorarius parasiticus L.) at a Shetland seabird colony". Animal Behaviour 26: 1167–1177. doi:10.1016/0003-3472(78)90107-0. Bibcode: 1978AnBeh..26.1167F.
  59. ↑ Maggenti, Armand R.; Maggenti, Mary Ann; Gardner, Scott Lyell (2005). Online Dictionary of Invertebrate Zoology (PDF). University of Nebraska. ص. 22. اصل نسخو (PDF) مان 18 April 2018 تي محفوظ ڪيل.
  60. ↑ "Featured Creatures. Encarsia perplexa". University of Florida. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 January 2018 تي محفوظ ڪيل. 6 January 2018 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Berec, Ludek; Schembri, Patrick J.; Boukal, David S. (2005). "Sex determination in Bonellia viridis (Echiura: Bonelliidae): population dynamics and evolution". Oikos 108 (3): 473–484. doi:10.1111/j.0030-1299.2005.13350.x. Bibcode: 2005Oikos.108..473B. https://core.ac.uk/download/pdf/46603451.pdf.
  62. ↑ Rollinson, D.; Hay, S. I. (2011). Advances in parasitology. Oxford: Elsevier Science. ص. 4–7. ISBN 978-0-12-385897-9.
  63. 1 2 Poulin 2007, p. 6.
  64. ↑ Polaszek, Andrew; Vilhemsen, Lars (2023). "Biodiversity of hymenopteran parasitoids". Current Opinion in Insect Science 56. doi:10.1016/j.cois.2023.101026. PMID 36966863. Bibcode: 2023COIS...5601026P.
  65. ↑ Forbes, Andrew A.; Bagley, Robin K.; Beer, Marc A.; Hippee, Alaine C.; Widmayer, Heather A. (12 July 2018). "Quantifying the unquantifiable: why Hymenoptera, not Coleoptera, is the most speciose animal order". BMC Ecology 18 (1): 21. doi:10.1186/s12898-018-0176-x. ISSN 1472-6785. PMID 30001194. Bibcode: 2018BMCE...18...21F.
  66. ↑ Morand, Serge; Krasnov, Boris R.; Littlewood, D. Timothy J. (2015). Parasite Diversity and Diversification. Cambridge University Press. ص. 44. ISBN 978-1-107-03765-6.
  67. ↑ Rastogi, V. B. (1997). Modern Biology. Pitambar Publishing. ص. 115. ISBN 978-81-209-0496-5.
  68. ↑ Kokla, Anna; Melnyk, Charles W. (1 October 2018). "Developing a thief: Haustoria formation in parasitic plants" (en ۾). Developmental Biology 442 (1): 53–59. doi:10.1016/j.ydbio.2018.06.013. ISSN 0012-1606. PMID 29935146.
  69. 1 2 3 Heide-Jørgensen, Henning S. (2008). Parasitic flowering plants. Brill. ISBN 978-90-04-16750-6.
  70. ↑ Nickrent, Daniel L. (2002). "Parasitic Plants of the World" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 10 April 2018 تي حاصل ڪيل. which appeared in Spanish as Chapter 2, pp. 7–27 in: J. A. López-Sáez, P. Catalán and L. Sáez [eds.], Parasitic Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands.
  71. ↑ Nickrent, D. L.; Musselman, L. J. (2004). "Introduction to Parasitic Flowering Plants". The Plant Health Instructor. doi:10.1094/PHI-I-2004-0330-01.
  72. ↑ Westwood, James H.; Yoder, John I.; Timko, Michael P.; dePamphilis, Claude W. (2010). "The evolution of parasitism in plants". Trends in Plant Science 15 (4): 227–235. doi:10.1016/j.tplants.2010.01.004. PMID 20153240. Bibcode: 2010TPS....15..227W.
  73. ↑ Leake, J. R. (1994). "The biology of myco-heterotrophic ('saprophytic') plants". New Phytologist 127 (2): 171–216. doi:10.1111/j.1469-8137.1994.tb04272.x. PMID 33874520. Bibcode: 1994NewPh.127..171L.
  74. ↑ Fei, Wang; Liu, Ye (11 August 2022). "Biotrophic Fungal Pathogens: a Critical Overview". Applied Biochemistry and Biotechnology 195 (1): 1–16. doi:10.1007/s12010-022-04087-0. ISSN 0273-2289. PMID 35951248.
  75. ↑ "What is honey fungus?". Royal Horticultural Society. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Chowdhury, Supriyo; Basu, Arpita; Kundu, Surekha (8 December 2017). "Biotrophy-necrotrophy switch in pathogen evoke differential response in resistant and susceptible sesame involving multiple signaling pathways at different phases". Scientific Reports 7 (1): 17251. doi:10.1038/s41598-017-17248-7. ISSN 2045-2322. PMID 29222513. Bibcode: 2017NatSR...717251C.
  77. ↑ "Stop neglecting fungi". Nature Microbiology 2 (8). 25 July 2017. doi:10.1038/nmicrobiol.2017.120. PMID 28741610. Bibcode: 2017NatMb...217120..
  78. ↑ Didier, E. S.; Stovall, M. E.; Green, L. C.; Brindley, P. J.; Sestak, K.; Didier, P. J. (9 December 2004). "Epidemiology of microsporidiosis: sources and modes of transmission". Veterinary Parasitology 126 (1–2): 145–166. doi:10.1016/j.vetpar.2004.09.006. PMID 15567583. https://www.researchgate.net/publication/8159085.
  79. ↑ Esch, K. J.; Petersen, C. A. (January 2013). "Transmission and epidemiology of zoonotic protozoal diseases of companion animals". Clinical Microbiology Reviews 26 (1): 58–85. doi:10.1128/CMR.00067-12. PMID 23297259.
  80. ↑ McFall-Ngai, Margaret (January 2007). "Adaptive Immunity: Care for the community". Nature 445 (7124): 153. doi:10.1038/445153a. PMID 17215830. Bibcode: 2007Natur.445..153M.
  81. ↑ Fisher, Bruce; Harvey, Richard P.; Champe, Pamela C. (2007). Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series). Lippincott Williams & Wilkins. ص. 332–353. ISBN 978-0-7817-8215-9.
  82. ↑ Koonin, E. V.; Senkevich, T. G.; Dolja, V. V. (2006). "The ancient Virus World and evolution of cells". Biology Direct 1: 29. doi:10.1186/1745-6150-1-29. PMID 16984643.
  83. ↑ Breitbart, M.; Rohwer, F. (2005). "Here a virus, there a virus, everywhere the same virus?". Trends in Microbiology 13 (6): 278–284. doi:10.1016/j.tim.2005.04.003. PMID 15936660.
  84. ↑ Lawrence, C. M.; Menon, S.; Eilers, B. J. (2009). "Structural and functional studies of archaeal viruses". The Journal of Biological Chemistry 284 (19): 12599–603. doi:10.1074/jbc.R800078200. PMID 19158076.
  85. ↑ Edwards, R. A.; Rohwer, F. (2005). "Viral metagenomics". Nature Reviews Microbiology 3 (6): 504–510. doi:10.1038/nrmicro1163. PMID 15886693. https://www.cbcb.umd.edu/confcour/CMSC828G-materials/Edwards-Rohwer-2005-NatureReviewsMicro.pdf.
  86. 1 2 Dobson, A.; Lafferty, K. D.; Kuris, A. M.; Hechinger, R. F.; Jetz, W. (2008). "Homage to Linnaeus: How many parasites? How many hosts?". Proceedings of the National Academy of Sciences 105 (Supplement 1): 11482–11489. doi:10.1073/pnas.0803232105. PMID 18695218. Bibcode: 2008PNAS..10511482D.
  87. 1 2 3 Sukhdeo, Michael V.K. (2012). "Where are the parasites in food webs?". Parasites & Vectors 5 (1). doi:10.1186/1756-3305-5-239. PMID 23092160. Bibcode: 2012PVec....5..239S.
  88. ↑ Wolff, Ewan D. S.; Salisbury, Steven W.; Horner, John R.; Varrichio, David J. (2009). "Common Avian Infection Plagued the Tyrant Dinosaurs". PLOS ONE 4 (9). doi:10.1371/journal.pone.0007288. PMID 19789646. Bibcode: 2009PLoSO...4.7288W.
  89. ↑ Ponomarenko, A.G. (1976) A new insect from the Cretaceous of Transbaikalia, a possible parasite of pterosaurians. Paleontological Journal 10(3):339-343 (English) / Paleontologicheskii Zhurnal 1976(3):102-106 (Russian)
  90. ↑ Zhang, Yanjie; Shih, Chungkun; Rasnitsyn, Alexandr; Ren, Dong; Gao, Taiping (2020). "A new flea from the Early Cretaceous of China". Acta Palaeontologica Polonica 65. doi:10.4202/app.00680.2019. https://www.app.pan.pl/article/item/app006802019.html. Retrieved 2 October 2023.
  91. ↑ Thanit Nonsrirach; Serge Morand; Alexis Ribas; Sita Manitkoon; Komsorn Lauprasert; Julien Claude (9 August 2023). "First discovery of parasite eggs in a vertebrate coprolite of the Late Triassic in Thailand". PLOS ONE 18 (8). doi:10.1371/journal.pone.0287891. PMID 37556448. Bibcode: 2023PLoSO..1887891N.
  92. 1 2 Rook, G. A. (2007). "The hygiene hypothesis and the increasing prevalence of chronic inflammatory disorders". Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene 101 (11): 1072–1074. doi:10.1016/j.trstmh.2007.05.014. PMID 17619029. https://www.academia.edu/580118. Retrieved 3 October 2019.
  93. 1 2 3 Massey, R. C.; Buckling, A.; ffrench-Constant, R. (2004). "Interference competition and parasite virulence". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 271 (1541): 785–788. doi:10.1098/rspb.2004.2676. PMID 15255095. Bibcode: 2004PBioS.271..785M.
  94. ↑ Ewald, Paul W. (1994). Evolution of Infectious Disease. Oxford University Press. ص. 8. ISBN 978-0-19-534519-3.
  95. ↑ Hoerauf, Achim; Mand, Sabine; Fischer, Kerstin; Kruppa, Thomas; Marfo-Debrekyei, Yeboah; Debrah, Alexander Yaw; Pfarr, Kenneth M.; Adjei, Ohene et al. (1 November 2003). "Doxycycline as a novel strategy against bancroftian filariasis?depletion of Wolbachia endosymbionts from Wuchereria bancrofti and stop of microfilaria production". Medical Microbiology and Immunology 192 (4): 211–216. doi:10.1007/s00430-002-0174-6.
  96. ↑ Margulis, Lynn; Sagan, Dorion; Eldredge, Niles (1995). What Is Life?. Simon and Schuster. ISBN 978-0-684-81087-4.
  97. ↑ Sarkar, Sahotra; Plutynski, Anya (2008). A Companion to the Philosophy of Biology. John Wiley & Sons. ص. 358. ISBN 978-0-470-69584-5.
  98. ↑ Rigaud, T.; Perrot-Minnot, M.-J.; Brown, M. J. F. (2010). "Parasite and host assemblages: embracing the reality will improve our knowledge of parasite transmission and virulence". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 277 (1701): 3693–3702. doi:10.1098/rspb.2010.1163. PMID 20667874.
  99. ↑ Page, Roderic D. M. (27 January 2006). "Cospeciation". Encyclopedia of Life Sciences. John Wiley. doi:10.1038/npg.els.0004124. ISBN 978-0-470-01617-6.
  100. ↑ Switzer, William M.; Salemi, Marco; Shanmugam, Vedapuri; Gao, Feng; Cong, Mian-er; Kuiken, Carla; Bhullar, Vinod; Beer, Brigitte E. et al. (2005). "Ancient co-speciation of simian foamy viruses and primates". Nature 434 (7031): 376–380. doi:10.1038/nature03341. PMID 15772660. Bibcode: 2005Natur.434..376S. https://zenodo.org/record/1233279. Retrieved 7 November 2019.
  101. ↑ Johnson, K. P.; Kennedy, M.; McCracken, K. G (2006). "Reinterpreting the origins of flamingo lice: cospeciation or host-switching?". Biology Letters 2 (2): 275–278. doi:10.1098/rsbl.2005.0427. PMID 17148381.
  102. 1 2 Lively, C. M.; Dybdahl, M. F. (2000). "Parasite adaptation to locally common host genotypes". Nature 405 (6787): 679–81. doi:10.1038/35015069. PMID 10864323. Bibcode: 2000Natur.405..679L. https://public.wsu.edu/~dybdahl/nature00.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 7 June 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  103. ↑ Lafferty, K. D.; Morris, A. K. (1996). "Altered behavior of parasitized killifish increases susceptibility to predation by bird final hosts". Ecology 77 (5): 1390–1397. doi:10.2307/2265536. Bibcode: 1996Ecol...77.1390L. http://parasitology.msi.ucsb.edu/sites/parasitology.msi.ucsb.edu/files/docs/publications/Altered%20Behavior.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 3 March 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  104. ↑ Berdoy, M.; Webster, J. P.; Macdonald, D. W. (2000). "Fatal attraction in rats infected with Toxoplasma gondii". Proc. Biol. Sci. 267 (1452): 1591–4. doi:10.1098/rspb.2000.1182. PMID 11007336.
  105. ↑ Takasuka, Keizo (16 September 2019). "Evaluation of manipulative effects by an ichneumonid spider-ectoparasitoid larva upon an orb-weaving spider host (Araneidae: Cyclosa argenteoalba) by means of surgical removal and transplantation". The Journal of Arachnology 47 (2): 181. doi:10.1636/joa-s-18-082. ISSN 0161-8202.
  106. ↑ Alexander, David E. (2015). On the Wing: Insects, Pterosaurs, Birds, Bats and the Evolution of Animal Flight. Oxford University Press. ص. 119. ISBN 978-0-19-999679-7.
  107. ↑ Poulin, Robert (September 1995). "Evolution of parasite life history traits: myths and reality". Parasitology Today 11 (9): 342–345. doi:10.1016/0169-4758(95)80187-1. PMID 15275316. http://faculty.uml.edu/rhochberg/hochberglab/Courses/Parasite/PDF%20Papers/Parasitology%20Papers/Myths-Realities%20Parasite%20life%20histories.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 16 February 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  108. ↑ Yahalom, Dayana; Atkinson, Stephen D.; Neuhof, Moran; Chang, E. Sally; Philippe, Hervé; Cartwright, Paulyn; Bartholomew, Jerri L.; Huchon, Dorothée (19 February 2020). "A cnidarian parasite of salmon (Myxozoa: Henneguya) lacks a mitochondrial genome". Proceedings of the National Academy of Sciences 117 (10): 5358–5363. doi:10.1073/pnas.1909907117. PMID 32094163. Bibcode: 2020PNAS..117.5358Y.
  109. 1 2 Poulin 2007, pp. x, 1–2.
  110. ↑ Blakeslee, April M. H.; Keogh, Carolyn L.; Fowler, Amy E.; Griffen, Blaine D.; Todd, Peter Alan (1 June 2015). "Assessing the Effects of Trematode Infection on Invasive Green Crabs in Eastern North America". PLOS ONE 10 (6). doi:10.1371/journal.pone.0128674. PMID 26030816. Bibcode: 2015PLoSO..1028674B. سانچو:Open access
  111. ↑ Eberhard, M. L. (August 2016). "Possible Role of Fish and Frogs as Paratenic Hosts of Dracunculus medinensis, Chad". Emerging Infectious Diseases 22 (8): 1428–1430. doi:10.3201/eid2208.160043. PMID 27434418.
  112. ↑ Holt, R. D. (2010). "IJEE Soapbox: World free of parasites and vectors: Would it be heaven, or would it be hell?". Israel Journal of Ecology and Evolution 56 (3): 239–250. doi:10.1560/IJEE.56.3-4.239. Bibcode: 2010IsJEE..56..239H. https://people.clas.ufl.edu/rdholt/files/247c.pdf.
  113. ↑ Combes, Claude (2005). The Art of being a Parasite. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-11438-5.
  114. ↑ Hudson, Peter J.; Dobson, Andrew P.; Lafferty, Kevin D. (2006). "Is a healthy ecosystem one that is rich in parasites?". Trends in Ecology & Evolution 21 (7): 381–385. doi:10.1016/j.tree.2006.04.007. PMID 16713014. Bibcode: 2006TEcoE..21..381H. http://www.personal.psu.edu/users/p/j/pjh18/downloads/184_Hudson_2006_Healthy_ecosystem_is_infected_TREE.pdf. آرڪائيو ڪيا ويا 10 August 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  115. ↑ Stringer, Andrew Paul; Linklater, Wayne (2014). "Everything in Moderation: Principles of Parasite Control for Wildlife Conservation". BioScience 64 (10): 932–937. doi:10.1093/biosci/biu135.
  116. ↑ Lafferty, Kevin D.; Allesina, Stefano; Arim, Matias; Briggs, Cherie J. (2008). "Parasites in food webs: the ultimate missing links". Ecology Letters 11 (6): 533–546. doi:10.1111/j.1461-0248.2008.01174.x. PMID 18462196. Bibcode: 2008EcolL..11..533L.
  117. ↑ Chase, Jonathan (2013). "Parasites in Food Webs: Untangling the Entangled Bank". PLOS Biology 11 (6). doi:10.1371/journal.pbio.1001580. PMID 23776405.
  118. ↑ Rózsa, L.; Reiczigel, J.; Majoros, G. (2000). "Quantifying parasites in samples of hosts". J. Parasitol. 86 (2): 228–32. doi:10.1645/0022-3395(2000)086[0228:QPISOH]2.0.CO;2. PMID 10780537. http://www.zoologia.hu/list/quant_large.pdf.
  119. 1 2 3 4 5 6 Cox, Francis E. G. (June 2004). "History of human parasitic diseases". Infectious Disease Clinics of North America 18 (2): 173–174. doi:10.1016/j.idc.2004.01.001. PMID 15145374.
  120. 1 2 3 Cheng, Thomas C. (1973). General Parasitology. Academic Press. ص. 120–134. ISBN 978-0-12-170750-7. The 19th century might be thought of as the genesis of modern parasitology.
  121. ↑ Humphrey-Smith, Ian, مرتب (1993). Sept siècles de parasitologie en France [The French School of Parasitology] (فرانسيسي ۾). Société Française de Parasitologie. ص. 26–29.
  122. 1 2 Ioli, A.; Petithory, J. C.; Theodorides, J. (1997). "Francesco Redi and the birth of experimental parasitology". Hist Sci Med 31 (1): 61–66. PMID 11625103.
  123. ↑ Bush, A. O.; Fernández, J. C.; Esch, G. W.; Seed, J. R. (2001). Parasitism: The Diversity and Ecology of Animal Parasites. Cambridge University Press. ص. 4. ISBN 978-0-521-66447-9.
  124. ↑ "Acarus as the cause of scabies". University of Cagliari. اصل نسخو مان 3 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ "Parasitology". Merriam-Webster. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 October 2024 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ Ellis, Harold (March 2006). "Sir David Bruce, a pioneer of tropical medicine". British Journal of Hospital Medicine 67 (3): 158. doi:10.12968/hmed.2006.67.3.20624. PMID 16562450.
  127. ↑ "Malaria and Malaria Vaccine Candidates". The College of Physicians of Philadelphia. 19 April 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ Walsh, Fergus (24 July 2015). "Malaria vaccine gets 'green light'". BBC. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 June 2025 تي محفوظ ڪيل. 25 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ Hoddle, M. S.; Van Driesche, R. G.; Sanderson, J. P. (1998). "Biology and Use of the Whitefly Parasitoid Encarsia Formosa". Annual Review of Entomology 43 (1): 645–669. doi:10.1146/annurev.ento.43.1.645. PMID 15012401. Bibcode: 1998AREnt..43..645H.
  130. ↑ "Parasitoid Wasps (Hymenoptera)". University of Maryland. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 August 2016 تي محفوظ ڪيل. 6 June 2016 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ Encouraging innovation in biopesticide development. آرڪائيو ڪيا ويا 15 May 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. European Commission (2008). Accessed on 9 January 2017
  132. ↑ Poulin 2007, pp. 265–266.
  133. ↑ Matyszak, Philip (2017). 24 Hours in Ancient Rome: A Day in the Life of the People Who Lived There. Michael O'Mara. ص. 252. ISBN 978-1-78243-857-1.
  134. ↑ Damon, Cynthia (1997). "5". The Mask of the Parasite: A Pathology of Roman Patronage. University of Michigan Press. ص. 148. ISBN 978-0-472-10760-5. A satirist seeking to portray client misery naturally focuses on the relationship with the greatest dependency, that in which a client gets his food from his patron, and for this the prefabricated persona of the parasite proved itself extremely useful.
  135. 1 2 Playfair, John (2007). Living with Germs: In health and disease. Oxford University Press. ص. 19. ISBN 978-0-19-157934-9. Playfair is comparing the popular usage to a biologist's view of parasitism, which he calls (heading the same page) "an ancient and respectable view of life".
  136. ↑ Haelewaters, Danny; Hiller, Thomas; Dick, Carl W. (2018). "Bats, Bat Flies, and Fungi: A Case of Hyperparasitism". Trends in Parasitology 34 (9): 784–799. doi:10.1016/j.pt.2018.06.006.
  137. ↑ Swift, Jonathan (1733). On Poetry: A Rapsody. And sold by J. Huggonson, next to Kent's Coffee-house, near Serjeant's-inn, in Chancery-lane; [and] at the bookseller's and pamphletshops.
  138. ↑ Poulin, Robert; McDougall, Cameron; Presswell, Bronwen (11 May 2022). "What's in a name? Taxonomic and gender biases in the etymology of new species names". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 289 (1974). doi:10.1098/rspb.2021.2708. PMID 35538778.
  139. ↑ Otis, Laura (2001). Networking: Communicating with Bodies and Machines in the Nineteenth Century. University of Michigan Press. ص. 216. ISBN 978-0-472-11213-5.
  140. ↑ "Parasitism and Symbiosis". The Encyclopedia of Science Fiction. 10 January 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ Dove, Alistair (9 May 2011). "This is clearly an important species we're dealing with". Deep Sea News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ Pappas, Stephanie (29 May 2012). "5 Alien Parasites and Their Real-World Counterparts". Live Science. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 12 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ Sercel, Alex (19 May 2017). "Parasitism in the Alien Movies". Signal to Noise Magazine. اصل نسخي مان 26 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 11 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ Nordine, Michael (25 April 2017). "'Alien' Evolution: Explore Every Stage in the Xenomorph's Gruesome Life Cycle. Celebrate Alien Day with a look at the past, present and future of cinema's most terrifying extraterrestrial". IndieWire. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 October 2017 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2017 تي حاصل ڪيل.
  145. 1 2 Hill, Kyle (25 June 2013). "The Fungus that Reduced Humanity to The Last of Us". Scientific American. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 May 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 May 2021 تي حاصل ڪيل.

ذريعا

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:ارتقائي ماحوليات سانچو:حياتياتي لاڳاپو-footer سانچو:خوراڪ وٺڻ

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=مفتخوري&oldid=397944" تان ورتل