مضبوط قوت

مضبوط قوت (Strong Interaction)، جنھن کي مضبوط نيوڪليائي قوت پڻ چيو ويندو آهي، ڪائنات جي چئن بنيادي قوتن مان سڀ کان وڌيڪ طاقتور قوت آهي. هيءَ اها قوت آهي جيڪا ڪوارڪس (Quarks) کي پاڻ ۾ ملائي پروٽان ۽ نيوٽران ٺاهي ٿي، ۽ نيوڪليس جي اندر پروٽانن ۽ نيوٽرانن کي پاڻ ۾ جوڙي رکي ٿي.

ڪوارڪس ۽ هيڊرانز

پروٽان ۽ نيوٽران جو 99 سيڪڙو وزن انهن جي اندر موجود ڪوارڪس جي بجاءِ ان "مضبوط قوت" جي توانائيءَ جو نتيجو هوندو آهي.

• ڪنفيمنٽ (Confinement): هي قوت ڪوارڪس کي ايتري مضبوطيءَ سان ٻڌي ٿي جو انهن کي ڪڏهن به اڪيلو نٿو ڏسي سگهجي.
• گلونز (Gluons): هي اهي ذرا آهن جيڪي ڪوارڪس جي وچ ۾ مضبوط قوت کي منتقل ڪن ٿا، ڄڻ ته اهي هڪ "گوندر" (Glue) وانگر ڪم ڪن ٿا.

بقايا مضبوط قوت (Residual Strong Force)

جڏهن هيءَ قوت پروٽانن ۽ نيوٽرانن جي وچ ۾ ڪم ڪندي آهي، ته ان کي نيوڪليائي قوت چيو ويندو آهي.

• هي قوت تمام مختصر فاصلي (1 فيمٽو ميٽر) تائين اثرائتي هوندي آهي.
• ان جو بنيادي ڪم نيوڪليس ۾ موجود پروٽانن جي وچ ۾ برقي دشمني (Electromagnetic repulsion) کي ختم ڪري انهن کي گڏ رکڻ آهي.

نيوڪليائي توانائي ۽ ستارن جي روشني

مضبوط قوت جي توانائيءَ مان ئي نيوڪليائي توانائي حاصل ٿئي ٿي:

1. نيوڪليائي فيوزن (Nuclear Fusion): جڏهن هلڪا نيوڪليس ملي وڏو نيوڪليس ٺاهيندا آهن، ته وڏي مقدار ۾ توانائي خارج ٿيندي آهي. سج ۽ ٻين ستارن جي روشني هن عمل جو نتيجو آهي.
2. نيوڪليائي فشن (Nuclear Fission): جڏهن وڏو نيوڪليس (جهڙوڪ يورينيم) ٽٽندو آهي، تڏهن به مضبوط قوت جي توانائي آزاد ٿيندي آهي، جيڪا نيوڪليائي بم ۽ ايٽمي بجلي گهرن ۾ استعمال ٿئي ٿي.